JAPA TIME

Sanskrit, IAST, and official Vedabase links

LIVE DARSHAN & DAILY PRACTICE

Madhya-līlā — Chapter 21: Original Text and IAST

Madhya-līlā — Chapter 21: original text, IAST, and official Vedabase links.

Madhya-līlā — Chapter 21

CC Madhya 21.1

অগত্যেকগতিং নত্বা হীনার্থাধিকসাধকম্‌ ।
শ্রীচৈতন্যং লিখাম্যস্য মাধুর্যৈশ্বর্য-শীকরম্‌ ॥ ১ ॥
agaty-eka-gatiṁ natvā
hīnārthādhika-sādhakam
śrī-caitanyaṁ likhāmy asya
mādhuryaiśvarya-śīkaram

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.2

জয় জয় শ্রীচৈতন্য জয় নিত্যানন্দ ।
জয়াদ্বৈতচন্দ্র জয় গৌরভক্তবৃন্দ ॥ ২ ॥
jaya jaya śrī-caitanya jaya nityānanda
jayādvaita-candra jaya gaura-bhakta-vṛnda

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.3

সর্ব স্বরূপের ধাম — পরব্যোম-ধামে ।
পৃথক্ পৃথক্ বৈকুণ্ঠ সব, নাহিক গণনে ॥ ৩ ॥
sarva svarūpera dhāma — paravyoma-dhāme
pṛthak pṛthak vaikuṇṭha saba, nāhika gaṇane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.4

শত, সহস্র, অযুত, লক্ষ, কোটী-যোজন ।
এক এক বৈকুণ্ঠের বিস্তার বর্ণন ॥ ৪ ॥
śata, sahasra, ayuta, lakṣa, koṭī-yojana
eka eka vaikuṇṭhera vistāra varṇana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.5

সব বৈকুণ্ঠ — ব্যাপক, আনন্দ-চিন্ময় ।
পারিষদ-ষড়ৈশ্বর্য-পূর্ণ সব হয় ॥ ৫ ॥
saba vaikuṇṭha — vyāpaka, ānanda-cinmaya
pāriṣada-ṣaḍaiśvarya-pūrṇa saba haya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.6

অনন্ত বৈকুণ্ঠ এক এক দেশে যার ।
সেই পরব্যোম-ধামের কে করু বিস্তার ॥ ৬ ॥
ananta vaikuṇṭha eka eka deśe yāra
sei paravyoma-dhāmera ke karu vistāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.7

অনন্ত বৈকুণ্ঠ-পরব্যোম যার দলশ্রেণী ।
সর্বোপরি কৃষ্ণলোক ‘কর্ণিকার’ গণি ॥ ৭ ॥
ananta vaikuṇṭha-paravyoma yāra dala-śreṇī
sarvopari kṛṣṇaloka ‘karṇikāra’ gaṇi

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.8

এইমত ষড়ৈশ্বর্য, স্থান, অবতার ।
ব্রহ্মা, শিব অন্ত না পায় — জীব কোন্ ছার ॥ ৮ ॥
ei-mata ṣaḍ-aiśvarya, sthāna, avatāra
brahmā, śiva anta nā pāya — jīva kon chāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.9

কো বেত্তি ভূমন্‌ ভগবন্‌ পরাত্মন্‌
যোগেশ্বরোতীর্ভবতস্ত্রিলোক্যাম্‌ ।
ক্ব বা কথং বা কতি বা কদেতি
বিস্তারয়ন্‌ ক্রীড়সি যোগমায়াম্‌ ॥ ৯ ॥
ko vetti bhūman bhagavan parātman
yogeśvarotīr bhavatas tri-lokyām
kva vā kathaṁ vā kati vā kadeti
vistārayan krīḍasi yoga-māyām

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.10

এইমত কৃষ্ণের দিব্য সদ্‌গুণ অনন্ত ।
ব্রহ্মা-শিব-সনকাদি না পায় যাঁর অন্ত ॥ ১০ ॥
ei-mata kṛṣṇera divya sad-guṇa ananta
brahmā-śiva-sanakādi nā pāya yāṅra anta

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.11

গুণাত্মনস্তেঽপি গুণান্‌ বিমাতুং
হিতাবতীর্ণস্য ক ঈশিরেঽস্য ।
কালেন যৈর্বা বিমিতাঃ সুকল্পৈ-
র্ভূ-পাংশবঃ খে মিহিকা দ্যুভাসঃ ॥ ১১ ॥
guṇātmanas te ’pi guṇān vimātuṁ
hitāvatīrṇasya ka īśire ’sya
kālena yair vā vimitāḥ su-kalpair
bhū-pāṁśavaḥ khe mihikā dyu-bhāsaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.12

ব্রহ্মাদি রহু — সহস্রবদনে ‘অনন্ত’ ।
নিরন্তর গায় মুখে, না পায় গুণের অন্ত ॥ ১২ ॥
brahmādi rahu — sahasra-vadane ‘ananta’
nirantara gāya mukhe, nā pāya guṇera anta

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.13

নান্তং বিদাম্যহমমী মুনয়োঽগ্রজাস্তে
মায়াবলস্য পুরুষস্য কুতোঽবরা যে ।
গায়ন্‌ গুণান্‌ দশশতানন আদিদেবঃ
শেষোঽধুনাপি সমবস্যতি নাস্য পারম্‌ ॥ ১৩ ॥
nāntaṁ vidāmy aham amī munayo ’grajās te
māyā-balasya puruṣasya kuto ’varā ye
gāyan guṇān daśa-śatānana ādi-devaḥ
śeṣo ’dhunāpi samavasyati nāsya pāram

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.14

সেহো রহু — সর্বজ্ঞ-শিরোমণি শ্রীকৃষ্ণ ।
নিজ-গুণের অন্ত না পাঞা হয়েন সতৃষ্ণ ॥ ১৪ ॥
seho rahu — sarvajña-śiromaṇi śrī-kṛṣṇa
nija-guṇera anta nā pāñā hayena satṛṣṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.15

দ্যুপতয় এব তে ন যযুরন্তমনন্ততয়া
ত্বমপি যদন্তরাণ্ডনিচয়া ননু সাবরণাঃ ।
খ ইব রজাংসি বান্তি বয়সা সহ যচ্ছ্রুতয়-
স্ত্বয়ি হি ফলন্ত্যতন্নিরসনেন ভবন্নিধনাঃ ॥ ১৫ ॥
dyu-pataya eva te na yayur antam anantatayā
tvam api yad-antarāṇḍa-nicayā nanu sāvaraṇāḥ
kha iva rajāṁsi vānti vayasā saha yac chrutayas
tvayi hi phalanty atan-nirasanena bhavan-nidhanāḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.16

সেহ রহু — ব্রজে যবে কৃষ্ণ অবতার ।
তাঁর চরিত্র বিচারিতে মন না পায় পার ॥ ১৬ ॥
seha rahu — vraje yabe kṛṣṇa avatāra
tāṅra caritra vicārite mana nā pāya pāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.17

প্রাকৃতাপ্রাকৃত সৃষ্টি কৈলা একক্ষণে ।
অশেষ-বৈকুণ্ঠাজাণ্ড স্বস্বনাথ-সনে ॥ ১৭ ॥
prākṛtāprākṛta sṛṣṭi kailā eka-kṣaṇe
aśeṣa-vaikuṇṭhājāṇḍa sva-sva-nātha-sane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.18

এমত অন্যত্র নাহি শুনিয়ে অদ্ভুত ।
যাহার শ্রবণে চিত্ত হয় অবধূত ॥ ১৮ ॥
e-mata anyatra nāhi śuniye adbhuta
yāhāra śravaṇe citta haya avadhūta

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.19

“কৃষ্ণবৎসৈরসংখ্যাতৈঃ” — শুকদেব-বাণী ।
কৃষ্ণ-সঙ্গে কত গোপ — সংখ্যা নাহি জানি ॥ ১৯ ॥
“kṛṣṇa-vatsair asaṅkhyātaiḥ” — śukadeva-vāṇī
kṛṣṇa-saṅge kata gopa — saṅkhyā nāhi jāni

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.20

এক এক গোপ করে যে বৎস চারণ ।
কোটি, অর্বুদ, শঙ্খ, পদ্ম, তাহার গণন ॥ ২০ ॥
eka eka gopa kare ye vatsa cāraṇa
koṭi, arbuda, śaṅkha, padma, tāhāra gaṇana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.21

বেত্র, বেণু, দল, শৃঙ্গ, বস্ত্র, অলঙ্কার ।
গোপগণের যত, তার নাহি লেখা-পার ॥ ২১ ॥
vetra, veṇu, dala, śṛṅga, vastra, alaṅkāra
gopa-gaṇera yata, tāra nāhi lekhā-pāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.22

সবে হৈলা চতুর্ভুজ বৈকুণ্ঠের পতি ।
পৃথক্‌ পৃথক্‌ ব্রহ্মাণ্ডের ব্রহ্মা করে স্তুতি ॥ ২২ ॥
sabe hailā caturbhuja vaikuṇṭhera pati
pṛthak pṛthak brahmāṇḍera brahmā kare stuti

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.23

এক কৃষ্ণদেহ হৈতে সবার প্রকাশে ।
ক্ষণেকে সবাই সেই শরীরে প্রবেশে ॥ ২৩ ॥
eka kṛṣṇa-deha haite sabāra prakāśe
kṣaṇeke sabāi sei śarīre praveśe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.24

ইহা দেখি’ ব্রহ্মা হৈলা মোহিত, বিস্মিত ।
স্তুতি করি’ এই পাছে করিলা নিশ্চিত ॥ ২৪ ॥
ihā dekhi’ brahmā hailā mohita, vismita
stuti kari’ ei pāche karilā niścita

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.25

“যে কহে — ‘কৃষ্ণের বৈভব মুঞি সব জানোঁ’ ।
সে জানুক, — কায়মনে মুঞি এই মানোঁ ॥ ২৫ ॥
“ye kahe — ‘kṛṣṇera vaibhava muñi saba jānoṅ’
se jānuka, — kāya-mane muñi ei mānoṅ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.26

এই যে তোমার অনন্ত বৈভবামৃতসিন্ধু ।
মোর বাঙ্মনোগম্য নহে এক বিন্দু ॥ ২৬ ॥
ei ye tomāra ananta vaibhavāmṛta-sindhu
mora vāṅ-mano-gamya nahe eka bindu

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.27

জানন্ত এব জানন্তু কিং বহূক্ত্যা ন মে প্রভো ।
মনসো বপুষো বাচো বৈভবং তব গোচরঃ ॥ ২৭ ॥
jānanta eva jānantu
kiṁ bahūktyā na me prabho
manaso vapuṣo vāco
vaibhavaṁ tava gocaraḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.28

কৃষ্ণের মহিমা রহু — কেবা তার জ্ঞাতা ।
বৃন্দাবন-স্থানের দেখ আশ্চর্য বিভুতা ॥ ২৮ ॥
kṛṣṇera mahimā rahu — kebā tāra jñātā
vṛndāvana-sthānera dekha āścarya vibhutā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.29

ষোলক্রোশ বৃন্দাবন, — শাস্ত্রের প্রকাশে ।
তার একদেশে বৈকুণ্ঠাজাণ্ডগণ ভাসে ॥ ২৯ ॥
ṣola-krośa vṛndāvana, — śāstrera prakāśe
tāra eka-deśe vaikuṇṭhājāṇḍa-gaṇa bhāse

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.30

অপার ঐশ্বর্য কৃষ্ণের — নাহিক গণন ।
শাখা-চন্দ্র-ন্যায়ে করি দিগ্‌দরশন ॥” ৩০ ॥
apāra aiśvarya kṛṣṇera — nāhika gaṇana
śākhā-candra-nyāye kari dig-daraśana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.31

ঐশ্বর্য কহিতে স্ফুরিল ঐশ্বর্য-সাগর ।
মনেন্দ্রিয় ডুবিলা, প্রভু হইলা ফাঁপর ॥ ৩১ ॥
aiśvarya kahite sphurila aiśvarya-sāgara
manendriya ḍubilā, prabhu ha-ilā phāṅpara

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.32

ভাগবতের এই শ্লোক পড়িলা আপনে ।
অর্থ আস্বাদিতে সুখে করেন ব্যাখ্যানে ॥ ৩২ ॥
bhāgavatera ei śloka paḍilā āpane
artha āsvādite sukhe karena vyākhyāne

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.33

স্বয়ন্ত্বসাম্যাতিশয়স্ত্র্যধীশঃ স্বারাজ্যলক্ষ্ম্যাপ্তসমস্তকামঃ ।
বলিং হরদ্ভিশ্চিরলোকপালৈঃ কিরীটকোটীড়িতপাদপীঠঃ ॥ ৩৩ ॥
svayaṁ tv asāmyātiśayas try-adhīśaḥ
svārājya-lakṣmy-āpta-samasta-kāmaḥ
baliṁ haradbhiś cira-loka-pālaiḥ
kirīṭa-koṭīḍita-pāda-pīṭhaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.34

পরম ঈশ্বর কৃষ্ণ স্বয়ং ভগবান্‌ ।
তাতে বড়, তাঁর সম কেহ নাহি আন ॥ ৩৪ ॥
parama īśvara kṛṣṇa svayaṁ bhagavān
tāte baḍa, tāṅra sama keha nāhi āna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.35

ঈশ্বরঃ পরমঃ কৃষ্ণঃ সচ্চিদানন্দবিগ্রহঃ ।
অনাদিরাদির্গোবিন্দঃ সর্বকারণকারণম্‌ ॥ ৩৫ ॥
īśvaraḥ paramaḥ kṛṣṇaḥ
sac-cid-ānanda-vigrahaḥ
anādir ādir govindaḥ
sarva-kāraṇa-kāraṇam

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.36

ব্রহ্মা, বিষ্ণু, হর, — এই সৃষ্ট্যাদি-ঈশ্বর ।
তিনে আজ্ঞাকারী কৃষ্ণের, কৃষ্ণ — অধীশ্বর ॥ ৩৬ ॥
brahmā, viṣṇu, hara, — ei sṛṣṭyādi-īśvara
tine ājñākārī kṛṣṇera, kṛṣṇa — adhīśvara

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.37

সৃজামি তন্নিযুক্তোঽহং হরো হরতি তদ্বশঃ ।
বিশ্বং পুরুষরূপেণ পরিপাতি ত্রিশক্তিধৃক্‌ ॥ ৩৭ ॥
sṛjāmi tan-niyukto ’haṁ
haro harati tad-vaśaḥ
viśvaṁ puruṣa-rūpeṇa
paripāti tri-śakti-dhṛk

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.38

এ সামান্য, ত্র্যধীশ্বরের শুন অর্থ আর ।
জগৎকারণ তিন পুরুষাবতার ॥ ৩৮ ॥
e sāmānya, tryadhīśvarera śuna artha āra
jagat-kāraṇa tina puruṣāvatāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.39

মহাবিষ্ণু, পদ্মনাভ, ক্ষীরোদকস্বামী ।
এই তিন — স্থূল-সূক্ষ্ম-সর্ব-অন্তর্যামী ॥ ৩৯ ॥
mahā-viṣṇu, padmanābha, kṣīrodaka-svāmī
ei tina — sthūla-sūkṣma-sarva-antaryāmī

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.40

এই তিন — সর্বাশ্রয়, জগৎ-ঈশ্বর ।
এহো সব কলা-অংশ, কৃষ্ণ — অধীশ্বর ॥ ৪০ ॥
ei tina — sarvāśraya, jagat-īśvara
eho saba kalā-aṁśa, kṛṣṇa — adhīśvara

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.41

যস্যৈকনিশ্বসিতকালমথাবলম্ব্য
জীবন্তি লোমবিলজা জগদণ্ডনাথাঃ ।
বিষ্ণুর্মহান্‌ স ইহ যস্য কলাবিশেষো
গোবিন্দমাদিপুরুষং তমহং ভজামি ॥ ৪১ ॥
yasyaika-niśvasita-kālam athāvalambya
jīvanti loma-vila-jā jagad-aṇḍa-nāthāḥ
viṣṇur mahān sa iha yasya kalā-viśeṣo
govindam ādi-puruṣaṁ tam ahaṁ bhajāmi

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.42

এই অর্থ — মধ্যম, শুন ‘গূঢ়’ অর্থ আর ।
তিন আবাস-স্থান কৃষ্ণের শাস্ত্রে খ্যাতি যার ॥ ৪২ ॥
ei artha — madhyama, śuna ‘gūḍha’ artha āra
tina āvāsa-sthāna kṛṣṇera śāstre khyāti yāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.43

‘অন্তঃপুর’ — গোলোক-শ্রীবৃন্দাবন ।
যাহাঁ নিত্যস্থিতি মাতাপিতা-বন্ধুগণ ॥ ৪৩ ॥
‘antaḥpura’ — goloka-śrī-vṛndāvana
yāhāṅ nitya-sthiti mātā-pitā-bandhu-gaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.44

মধুরৈশ্বর্য-মাধুর্য-কৃপাদি-ভাণ্ডার ।
যোগমায়া দাসী যাহাঁ রাসাদি লীলা-সার ॥ ৪৪ ॥
madhuraiśvarya-mādhurya-kṛpādi-bhāṇḍāra
yogamāyā dāsī yāhāṅ rāsādi līlā-sāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.45

করুণানিকুরম্বকোমলে মধুরৈশ্বর্যবিশেষশালিনি ।
জয়তি ব্রজরাজনন্দনে ন হি চিন্তাকণিকাভ্যুদেতি নঃ ॥ ৪৫ ॥
karuṇā-nikuramba-komale
madhuraiśvarya-viśeṣa-śālini
jayati vraja-rāja-nandane
na hi cintā-kaṇikābhyudeti naḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.46

তার তলে পরব্যোম — ‘বিষ্ণুলোক’-নাম ।
নারায়ণ-আদি অনন্ত স্বরূপের ধাম ॥ ৪৬ ॥
tāra tale paravyoma — ‘viṣṇuloka’-nāma
nārāyaṇa-ādi ananta svarūpera dhāma

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.47

‘মধ্যম-আবাস’ কৃষ্ণের — ষড়ৈশ্বর্য-ভাণ্ডার ।
অনন্ত স্বরূপে যাহাঁ করেন বিহার ॥ ৪৭ ॥
‘madhyama-āvāsa’ kṛṣṇera — ṣaḍ-aiśvarya-bhāṇḍāra
ananta svarūpe yāhāṅ karena vihāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.48

অনন্ত বৈকুণ্ঠ যাহাঁ ভাণ্ডার-কোঠরি ।
পারিষদগণে ষড়ৈশ্বর্যে আছে ভরি’ ॥ ৪৮ ॥
ananta vaikuṇṭha yāhāṅ bhāṇḍāra-koṭhari
pāriṣada-gaṇe ṣaḍ-aiśvarye āche bhari’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.49

গোলোকনাম্নি নিজধাম্নি তলে চ তস্য
দেবী-মহেশ-হরিধামসু তেষু তেষু ।
তে তে প্রভাবনিচয়া বিহিতাশ্চ যেন
গোবিন্দমাদিপুরুষং তমহং ভজামি ॥ ৪৯ ॥
goloka-nāmni nija-dhāmni tale ca tasya
devī-maheśa-hari-dhāmasu teṣu teṣu
te te prabhāva-nicayā vihitāś ca yena
govindam ādi-puruṣaṁ tam ahaṁ bhajāmi

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.50

প্রধান-পরমব্যোম্নোরন্তরে বিরজা নদী ।
বেদাঙ্গস্বেদজনিতৈস্তোয়ৈঃ প্রস্রাবিতা শুভা ॥ ৫০ ॥
pradhāna-parama-vyomnor
antare virajā nadī
vedāṅga-sveda-janitais
toyaiḥ prasrāvitā śubhā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.51

তস্যাঃ পারে পরব্যোম ত্রিপাদ্‌ভূতং সনাতনম্‌ ।
অমৃতং শাশ্বতং নিত্যমনন্তং পরমং পদম্‌ ॥ ৫১ ॥
tasyāḥ pāre para-vyoma
tri-pād-bhūtaṁ sanātanam
amṛtaṁ śāśvataṁ nityam
anantaṁ paramaṁ padam

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.52

তার তলে ‘বাহ্যাবাস’ বিরজার পার ।
অনন্ত ব্রহ্মাণ্ড যাহাঁ কোঠরি অপার ॥ ৫২ ॥
tāra tale ‘bāhyāvāsa’ virajāra pāra
ananta brahmāṇḍa yāhāṅ koṭhari apāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.53

‘দেবীধাম’ নাম তার, জীব যার বাসী ।
জগল্লক্ষ্মী রাখি’ রহে যাহাঁ মায়া দাসী ॥ ৫৩ ॥
‘devī-dhāma’ nāma tāra, jīva yāra vāsī
jagal-lakṣmī rākhi’ rahe yāhāṅ māyā dāsī

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.54

এই তিন ধামের হয় কৃষ্ণ অধীশ্বর ।
গোলোক-পরব্যোম — প্রকৃতির পর ॥ ৫৪ ॥
ei tina dhāmera haya kṛṣṇa adhīśvara
goloka-paravyoma — prakṛtira para

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.55

চিচ্ছক্তিবিভূতি-ধাম — ত্রিপাদৈশ্বর্য-নাম ।
মায়িক বিভূতি — একপাদ অভিধান ॥ ৫৫ ॥
cic-chakti-vibhūti-dhāma — tripād-aiśvarya-nāma
māyika vibhūti — eka-pāda abhidhāna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.56

ত্রিপাদ্বিভূতের্ধামত্বাৎ ত্রিপাদ্‌ভূতং হি তৎ পদম্‌ ।
বিভূতির্মায়িকী সর্বা প্রোক্তা পাদাত্মিকা যতঃ ॥ ৫৬ ॥
tri-pād-vibhūter dhāmatvāt
tri-pād-bhūtaṁ hi tat padam
vibhūtir māyikī sarvā
proktā pādātmikā yataḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.57

ত্রিপাদবিভূতি কৃষ্ণের — বাক্য-অগোচর ।
একপাদ বিভূতির শুনহ বিস্তার ॥ ৫৭ ॥
tripāda-vibhūti kṛṣṇera — vākya-agocara
eka-pāda vibhūtira śunaha vistāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.58

অনন্ত ব্রহ্মাণ্ডের যত ব্রহ্মা-রুদ্রগণ ।
চিরলোকপাল-শব্দে তাহার গণন ॥ ৫৮ ॥
ananta brahmāṇḍera yata brahmā-rudra-gaṇa
cira-loka-pāla-śabde tāhāra gaṇana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.59

একদিন দ্বারকাতে কৃষ্ণ দেখিবারে ।
ব্রহ্মা আইলা, — দ্বারপাল জানাইল কৃষ্ণেরে ॥ ৫৯ ॥
eka-dina dvārakāte kṛṣṇa dekhibāre
brahmā āilā, — dvāra-pāla jānāila kṛṣṇere

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.60

কৃষ্ণ কহেন — ‘কোন্‌ ব্রহ্মা, কি নাম তাহার ?’
দ্বারী আসি’ ব্রহ্মারে পুছে আর বার ॥ ৬০ ॥
kṛṣṇa kahena — ‘kon brahmā, ki nāma tāhāra?’
dvārī āsi’ brahmāre puche āra bāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.61

বিস্মিত হঞা ব্রহ্মা দ্বারীকে কহিলা ।
‘কহ গিয়া সনক-পিতা চতুর্মুখ আইলা’ ॥ ৬১ ॥
vismita hañā brahmā dvārīke kahilā
‘kaha giyā sanaka-pitā caturmukha āilā’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.62

কৃষ্ণে জানাঞা দ্বারী ব্রহ্মারে লঞা গেলা ।
কৃষ্ণের চরণে ব্রহ্মা দণ্ডবৎ কৈলা ॥ ৬২ ॥
kṛṣṇe jānāñā dvārī brahmāre lañā gelā
kṛṣṇera caraṇe brahmā daṇḍavat kailā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.63

কৃষ্ণ মান্য-পূজা করি’ তাঁরে প্রশ্ন কৈল ।
‘কি লাগি’ তোমার ইহাঁ আগমন হৈল ?’ ৬৩ ॥
kṛṣṇa mānya-pūjā kari’ tāṅre praśna kaila
‘ki lāgi’ tomāra ihāṅ āgamana haila?’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.64

ব্রহ্মা কহে, — ‘তাহা পাছে করিব নিবেদন ।
এক সংশয় মনে হয়, করহ ছেদন ॥ ৬৪ ॥
brahmā kahe, — ‘tāhā pāche kariba nivedana
eka saṁśaya mane haya, karaha chedana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.65

‘কোন্‌ ব্রহ্মা?’ পুছিলে তুমি কোন্‌ অভিপ্রায়ে ?
আমা বই জগতে আর কোন্‌ ব্রহ্মা হয়ে ?’ ৬৫ ॥
‘kon brahmā?’ puchile tumi kon abhiprāye?
āmā ba-i jagate āra kon brahmā haye?’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.66

শুনি’ হাসি’ কৃষ্ণ তবে করিলেন ধ্যানে ।
অসংখ্য ব্রহ্মার গণ আইলা ততক্ষণে ॥ ৬৬ ॥
śuni’ hāsi’ kṛṣṇa tabe karilena dhyāne
asaṅkhya brahmāra gaṇa āilā tata-kṣaṇe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.67

দশ-বিশ-শত-সহস্র-অযুত-লক্ষ-বদন ।
কোট্যর্বুদ মুখ কারো, না যায় গণন ॥ ৬৭ ॥
daśa-biśa-śata-sahasra-ayuta-lakṣa-vadana
koṭy-arbuda mukha kāro, nā yāya gaṇana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.68

রুদ্রগণ আইলা লক্ষ কোটি-বদন ।
ইন্দ্রগণ আইলা লক্ষ কোটি-নয়ন ॥ ৬৮ ॥
rudra-gaṇa āilā lakṣa koṭi-vadana
indra-gaṇa āilā lakṣa koṭi-nayana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.69

দেখি’ চতুর্মুখ ব্রহ্মা ফাঁপর হইলা ।
হস্তিগণ-মধ্যে যেন শশক রহিলা ॥ ৬৯ ॥
dekhi’ caturmukha brahmā phāṅpara ha-ilā
hasti-gaṇa-madhye yena śaśaka rahilā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.70

আসি’ সব ব্রহ্মা কৃষ্ণ-পাদপীঠ-আগে ।
দণ্ডবৎ করিতে মুকুট পাদপীঠে লাগে ॥ ৭০ ॥
āsi’ saba brahmā kṛṣṇa-pāda-pīṭha-āge
daṇḍavat karite mukuṭa pāda-pīṭhe lāge

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.71

কৃষ্ণের অচিন্ত্য-শক্তি লখিতে কেহ নারে ।
যত ব্রহ্মা, তত মূর্তি একই শরীরে ॥ ৭১ ॥
kṛṣṇera acintya-śakti lakhite keha nāre
yata brahmā, tata mūrti eka-i śarīre

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.72

পাদপীট-মুকুটাগ্র-সংঘট্টে উঠে ধ্বনি ।
পাদপীঠে স্তুতি করে মুকুট হেন জানি’ ॥ ৭২ ॥
pāda-pīṭa-mukuṭāgra-saṅghaṭṭe uṭhe dhvani
pāda-pīṭhe stuti kare mukuṭa hena jāni’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.73

যোড়-হাতে ব্রহ্মা-রুদ্রাদি করয়ে স্তবন ।
“বড় কৃপা করিলা প্রভু, দেখাইলা চরণ ॥ ৭৩ ॥
yoḍa-hāte brahmā-rudrādi karaye stavana
“baḍa kṛpā karilā prabhu, dekhāilā caraṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.74

ভাগ্য, মোরে বোলাইলা ‘দাস’ অঙ্গীকরি’ ।
কোন্‌ আজ্ঞা হয়, তাহা করি শিরে ধরি’ ॥” ৭৪ ॥
bhāgya, more bolāilā ‘dāsa’ aṅgīkari’
kon ājñā haya, tāhā kari śire dhari’ ”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.75

কৃষ্ণ কহে, — তোমা-সবা দেখিতে চিত্ত হৈল ।
তাহা লাগি’ এক ঠাঞি সবা বোলাইল ॥ ৭৫ ॥
kṛṣṇa kahe, — tomā-sabā dekhite citta haila
tāhā lāgi’ eka ṭhāñi sabā bolāila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.76

সুখী হও সবে, কিছু নাহি দৈত্য-ভয় ?
তারা কহে, — ‘তোমার প্রসাদে সর্বত্রই জয় ॥ ৭৬ ॥
sukhī hao sabe, kichu nāhi daitya-bhaya?
tārā kahe, — ‘tomāra prasāde sarvatra-i jaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.77

সম্প্রতি পৃথিবীতে যেবা হৈয়াছিল ভার ।
অবতীর্ণ হঞা তাহা করিলা সংহার ॥’ ৭৭ ॥
samprati pṛthivīte yebā haiyāchila bhāra
avatīrṇa hañā tāhā karilā saṁhāra’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.78

দ্বারকাদি — বিভু, তার এই ত প্রমাণ ।
‘আমারই ব্রহ্মাণ্ডে কৃষ্ণ’ সবার হৈল জ্ঞান ॥ ৭৮ ॥
dvārakādi — vibhu, tāra ei ta pramāṇa
‘āmāra-i brahmāṇḍe kṛṣṇa’ sabāra haila jñāna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.79

কৃষ্ণ-সহ দ্বারকা-বৈভব অনুভব হৈল ।
একত্র মিলনে কেহ কাহো না দেখিল ॥ ৭৯ ॥
kṛṣṇa-saha dvārakā-vaibhava anubhava haila
ekatra milane keha kāho nā dekhila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.80

তবে কৃষ্ণ সর্ব-ব্রহ্মাগণে বিদায় দিলা ।
দণ্ডবৎ হঞা সবে নিজ ঘরে গেলা ॥ ৮০ ॥
tabe kṛṣṇa sarva-brahmā-gaṇe vidāya dilā
daṇḍavat hañā sabe nija ghare gelā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.81

দেখি’ চতুর্মুখ ব্রহ্মার হৈল চমৎকার ।
কৃষ্ণের চরণে আসি’ কৈলা নমস্কার ॥ ৮১ ॥
dekhi’ caturmukha brahmāra haila camatkāra
kṛṣṇera caraṇe āsi’ kailā namaskāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.82

ব্রহ্মা বলে, — পূর্বে আমি যে নিশ্চয় করিলুঁ ।
তার উদাহরণ আমি আজি ত’ দেখিলুঁ ॥ ৮২ ॥
brahmā bale, — pūrve āmi ye niścaya kariluṅ
tāra udāharaṇa āmi āji ta’ dekhiluṅ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.83

জানন্ত এব জানন্তু কিং বহূক্ত্যা ন মে প্রভো ।
মনসো বপুষো বাচো বৈভবং তব গোচরঃ ॥ ৮৩ ॥
jānanta eva jānantu
kiṁ bahūktyā na me prabho
manaso vapuṣo vāco
vaibhavaṁ tava gocaraḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.84

কৃষ্ণ কহে, “এই ব্রহ্মাণ্ড পঞ্চাশৎ কোটি যোজন ।
অতি ক্ষুদ্র, তাতে তোমার চারি বদন ॥ ৮৪ ॥
kṛṣṇa kahe, “ei brahmāṇḍa pañcāśat koṭi yojana
ati kṣudra, tāte tomāra cāri vadana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.85

কোন ব্রহ্মাণ্ড শতকোটি, কোন লক্ষকোটি ।
কোন নিযুতকোটি, কোন কোটি-কোটি ॥ ৮৫ ॥
kona brahmāṇḍa śata-koṭi, kona lakṣa-koṭi
kona niyuta-koṭi, kona koṭi-koṭi

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.86

ব্রহ্মাণ্ডানুরূপ ব্রহ্মার শরীর-বদন ।
এইরূপে পালি আমি ব্রহ্মাণ্ডের গণ ॥ ৮৬ ॥
brahmāṇḍānurūpa brahmāra śarīra-vadana
ei-rūpe pāli āmi brahmāṇḍera gaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.87

‘একপাদ বিভূতি’ ইহার নাহি পরিমাণ ।
‘ত্রিপাদ বিভূতি’র কেবা করে পরিমাণ ॥” ৮৭ ॥
‘eka-pāda vibhūti’ ihāra nāhi parimāṇa
‘tri-pāda vibhūti’ra kebā kare parimāṇa”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.88

তস্যাঃ পারে পরব্যোম ত্রিপাদ্‌ভূতং সনাতনম্‌ ।
অমৃতং শাশ্বতং নিত্যমনন্তং পরমং পদম্‌ ॥ ৮৮ ॥
tasyāḥ pāre para-vyoma
tripād-bhūtaṁ sanātanam
amṛtaṁ śāśvataṁ nityam
anantaṁ paramaṁ padam

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.89

তবে কৃষ্ণ ব্রহ্মারে দিলেন বিদায় ।
কৃষ্ণের বিভূতি-স্বরূপ জানান না যায় ॥ ৮৯ ॥
tabe kṛṣṇa brahmāre dilena vidāya
kṛṣṇera vibhūti-svarūpa jānāna nā yāya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.90

‘ত্র্যধীশ্বর’-শব্দের অর্থ ‘গূঢ়’ আর হয় ।
‘ত্রি’-শব্দে কৃষ্ণের তিন লোক কয় ॥ ৯০ ॥
‘tryadhīśvara’-śabdera artha ‘gūḍha’ āra haya
‘tri’-śabde kṛṣṇera tina loka kaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.91

গোলোকাখ্য গোকুল, মথুরা, দ্বারাবতী ।
এই তিন লোকে কৃষ্ণের সহজে নিত্যস্থিতি ॥ ৯১ ॥
golokākhya gokula, mathurā, dvārāvatī
ei tina loke kṛṣṇera sahaje nitya-sthiti

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.92

অন্তরঙ্গ-পূর্ণৈশ্বর্যপূর্ণ তিন ধাম ।
তিনের অধীশ্বর — কৃষ্ণ স্বয়ং ভগবান্‌ ॥ ৯২ ॥
antaraṅga-pūrṇaiśvarya-pūrṇa tina dhāma
tinera adhīśvara — kṛṣṇa svayaṁ bhagavān

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.93-94

পূর্ব-উক্ত ব্রহ্মাণ্ডের যত দিক্‌পাল ।
অনন্ত বৈকুণ্ঠাবরণ, চিরলোকপাল ॥ ৯৩ ॥
তাঁ-সবার মুকুট কৃষ্ণপাদপীঠ-আগে ।
দণ্ডবৎকালে তার মণি পীঠে লাগে ॥ ৯৪ ॥
pūrva-ukta brahmāṇḍera yata dik-pāla
ananta vaikuṇṭhāvaraṇa, cira-loka-pāla
tāṅ-sabāra mukuṭa kṛṣṇa-pāda-pīṭha-āge
daṇḍavat-kāle tāra maṇi pīṭhe lāge

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.95

মণি-পীঠে ঠেকাঠেকি, উঠে ঝন্‌ঝনি ।
পীঠের স্তুতি করে মুকুট — হেন অনুমানি ॥ ৯৫ ॥
maṇi-pīṭhe ṭhekāṭheki, uṭhe jhanjhani
pīṭhera stuti kare mukuṭa — hena anumāni

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.96

নিজ-চিচ্ছক্তে কৃষ্ণ নিত্য বিরাজমান ।
চিচ্ছক্তি-সম্পত্তির ‘ষড়ৈশ্বর্য’ নাম ॥ ৯৬ ॥
nija-cic-chakte kṛṣṇa nitya virājamāna
cic-chakti-sampattira ‘ṣaḍ-aiśvarya’ nāma

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.97

সেই স্বারাজ্যলক্ষ্মী করে নিত্য পূর্ণ কাম ।
অতএব বেদে কহে ‘স্বয়ং ভগবান্‌’ ॥ ৯৭ ॥
sei svārājya-lakṣmī kare nitya pūrṇa kāma
ataeva vede kahe ‘svayaṁ bhagavān’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.98

কৃষ্ণের ঐশ্বর্য — অপার অমৃতের সিন্ধু ।
অবগাহিতে নারি, তার ছুইলঁ এক বিন্দু ॥ ৯৮ ॥
kṛṣṇera aiśvarya — apāra amṛtera sindhu
avagāhite nāri, tāra chuilaṅ eka bindu

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.99

ঐশ্বর্য কহিতে প্রভুর কৃষ্ণস্ফূর্তি হৈল ।
মাধুর্যে মজিল মন, এক শ্লোক পড়িল ॥ ৯৯ ॥
aiśvarya kahite prabhura kṛṣṇa-sphūrti haila
mādhurye majila mana, eka śloka paḍila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.100

যন্মর্ত্যলীলৌপয়িকং স্বযোগমায়াবলং দর্শয়তা গৃহীতম্‌ ।
বিস্মাপনং স্বস্য চ সৌভগর্ধেঃ পরং পদং ভূষণভূষণাঙ্গম্‌ ॥ ১০০ ॥
yan martya-līlaupayikaṁ sva-yoga-
māyā-balaṁ darśayatā gṛhītam
vismāpanaṁ svasya ca saubhagardheḥ
paraṁ padaṁ bhūṣaṇa-bhūṣaṇāṅgam

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.101

কৃষ্ণের যতেক খেলা, সর্বোত্তম নরলীলা,
নরবপু তাহার স্বরূপ ।
গোপবেশ, বেণুকর, নবকিশোর, নটবর,
নরলীলার হয় অনুরূপ ॥ ১০১ ॥
kṛṣṇera yateka khelā, sarvottama nara-līlā,
nara-vapu tāhāra svarūpa
gopa-veśa, veṇu-kara, nava-kiśora, naṭa-vara,
nara-līlāra haya anurūpa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.102

কৃষ্ণের মধুর রূপ, শুন, সনাতন ।
যে রূপের এক কণ, ডুবায় সব ত্রিভুবন,
সর্ব প্রাণী করে আকর্ষণ ॥ ১০২ ॥ ধ্রু ॥
kṛṣṇera madhura rūpa, śuna, sanātana
ye rūpera eka kaṇa, ḍubāya saba tribhuvana,
sarva prāṇī kare ākarṣaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.103

যোগমায়া চিচ্ছক্তি, বিশুদ্ধসত্ত্ব-পরিণতি,
তার শক্তি লোকে দেখাইতে ।
এই রূপ-রতন, ভক্তগণের গূঢ়ধন,
প্রকট কৈলা নিত্যলীলা হৈতে ॥ ১০৩ ॥
yogamāyā cic-chakti, viśuddha-sattva-pariṇati,
tāra śakti loke dekhāite
ei rūpa-ratana, bhakta-gaṇera gūḍha-dhana,
prakaṭa kailā nitya-līlā haite

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.104

রূপ দেখি’ আপনার, কৃষ্ণের হৈল চমৎকার,
আস্বাদিতে মনে উঠে কাম ।
‘স্বসৌভাগ্য’ যাঁর নাম, সৌন্দর্যাদি-গুণগ্রাম,
এইরূপ নিত্য তার ধাম ॥ ১০৪ ॥
rūpa dekhi’ āpanāra, kṛṣṇera haila camatkāra,
āsvādite mane uṭhe kāma
‘sva-saubhāgya’ yāṅra nāma, saundaryādi-guṇa-grāma,
ei-rūpa nitya tāra dhāma

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.105

ভূষণের ভূষণ অঙ্গ, তাহেঁ ললিত ত্রিভঙ্গ,
তাহার উপর ভ্রূধনু-নর্তন ।
তেরছে নেত্রান্ত বাণ, তার দৃঢ় সন্ধান,
বিন্ধে রাধা-গোপীগণ-মন ॥ ১০৫ ॥
bhūṣaṇera bhūṣaṇa aṅga, tāheṅ lalita tri-bhaṅga,
tāhāra upara bhrūdhanu-nartana
terache netrānta bāṇa, tāra dṛḍha sandhāna,
vindhe rādhā-gopī-gaṇa-mana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.106

ব্রহ্মাণ্ডোপরি পরব্যোম, তাহাঁ যে স্বরূপগণ,
তাঁ-সবার বলে হরে মন ।
পতিব্রতা-শিরোমণি, যাঁরে কহে বেদবাণী,
আকর্ষয়ে সেই লক্ষ্মীগণ ॥ ১০৬ ॥
brahmāṇḍopari paravyoma, tāhāṅ ye svarūpa-gaṇa,
tāṅ-sabāra bale hare mana
pati-vratā-śiromaṇi, yāṅre kahe veda-vāṇī,
ākarṣaye sei lakṣmī-gaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.107

চড়ি’ গোপী-মনোরথে, মন্মথের মন মথে,
নাম ধরে ‘মদনমোহন’ ।
জিনি’ পঞ্চশর-দর্প, স্বয়ং নবকন্দর্প,
রাস করে লঞা গোপীগণ ॥ ১০৭ ॥
caḍi’ gopī-manorathe, manmathera mana mathe,
nāma dhare ‘madana-mohana’
jini’ pañcaśara-darpa, svayaṁ nava-kandarpa,
rāsa kare lañā gopī-gaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.108

নিজ-সম সখা-সঙ্গে, গোগণ-চারণ রঙ্গে,
বৃন্দাবনে স্বচ্ছন্দ বিহার ।
যাঁর বেণু-ধ্বনি শুনি’, স্থাবর-জঙ্গম প্রাণী,
পুলক, কম্প, অশ্রু বহে ধার ॥ ১০৮ ॥
nija-sama sakhā-saṅge, go-gaṇa-cāraṇa raṅge,
vṛndāvane svacchanda vihāra
yāṅra veṇu-dhvani śuni’, sthāvara-jaṅgama prāṇī,
pulaka, kampa, aśru vahe dhāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.109

মুক্তাহার — বকপাঁতি, ইন্দ্রধনু-পিঞ্ছ ততি,
পীতাম্বর — বিজুরী-সঞ্চার ।
কৃষ্ণ নব-জলধর, জগৎ-শস্য-উপর,
বরিষয়ে লীলামৃত-ধার ॥ ১০৯ ॥
muktā-hāra — baka-pāṅti, indra-dhanu-piñcha tati,
pītāmbara — vijurī-sañcāra
kṛṣṇa nava-jaladhara, jagat-śasya-upara,
variṣaye līlāmṛta-dhāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.110

মাধুর্য ভগবত্তা-সার, ব্রজে কৈল পরচার,
তাহা শুক — ব্যাসের নন্দন ।
স্থানে স্থানে ভাগবতে, বর্ণিয়াছে জানাইতে,
তাহা শুনি’ মাতে ভক্তগণ ॥ ১১০ ॥
mādhurya bhagavattā-sāra, vraje kaila paracāra,
tāhā śuka — vyāsera nandana
sthāne sthāne bhāgavate, varṇiyāche jānāite,
tāhā śuni’ māte bhakta-gaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.111

কহিতে কৃষ্ণের রসে, শ্লোক পড়ে প্রেমাবেশে,
প্রেমে সনাতন-হাত ধরি’ ।
গোপী-ভাগ্য, কৃষ্ণ গুণ, যে করিল বর্ণন,
ভাবাবেশে মথুরা-নাগরী ॥ ১১১ ॥
kahite kṛṣṇera rase, śloka paḍe premāveśe,
preme sanātana-hāta dhari’
gopī-bhāgya, kṛṣṇa guṇa, ye karila varṇana,
bhāvāveśe mathurā-nāgarī

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.112

গোপ্যস্তপঃ কিমচরন্‌ যদমুষ্য রূপং
লাবণ্যসারমসমোর্ধ্বমনন্যসিদ্ধম্‌ ।
দৃগ্‌ভিঃ পিবন্ত্যনুসবাভিনবং দুরাপ-
মেকান্তধাম যশসঃ শ্রিয় ঐশ্বরস্য ॥ ১১২ ॥
gopyas tapaḥ kim acaran yad amuṣya rūpaṁ
lāvaṇya-sāram asamordhvam ananya-siddham
dṛgbhiḥ pibanty anusavābhinavaṁ durāpam
ekānta-dhāma yaśasaḥ śriya aiśvarasya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.113

তারুণ্যামৃত — পারাবার, তরঙ্গ — লাবণ্যসার,
তাতে সে আবর্ত ভাবোদ্‌গম ।
বংশীধ্বনি — চক্রবাত, নারীর মন — তৃণপাত,
তাহা ডুবায়, না হয় উদ্‌গম ॥ ১১৩ ॥
tāruṇyāmṛta — pārāvāra, taraṅga — lāvaṇya-sāra,
tāte se āvarta bhāvodgama
vaṁśī-dhvani — cakravāta, nārīra mana — tṛṇa-pāta,
tāhā ḍubāya, nā haya udgama

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.114

সখি হে, কোন্‌ তপ কৈল গোপীগণ ।
কৃষ্ণরূপ-সুমাধুরী, পিবি’ পিবি’ নেত্র ভরি’,
শ্লাঘ্য করে জন্ম-তনু-মন ॥ ১১৪ ॥ ধ্রু ॥
sakhi he, kon tapa kaila gopī-gaṇa
kṛṣṇa-rūpa-sumādhurī, pibi’ pibi’ netra bhari’,
ślāghya kare janma-tanu-mana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.115

যে মাধুরীর ঊর্ধ্ব আন, নাহি যার সমান,
পরব্যোমে স্বরূপের গণে ।
যেঁহো সব-অবতারী, পরব্যোম-অধিকারী,
এ মাধুর্য নাহি নারায়ণে ॥ ১১৫ ॥
ye mādhurīra ūrdhva āna, nāhi yāra samāna,
paravyome svarūpera gaṇe
yeṅho saba-avatārī, paravyoma-adhikārī,
e mādhurya nāhi nārāyaṇe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.116

তাতে সাক্ষী সেই রমা, নারায়ণের প্রিয়তমা,
পতিব্রতাগণের উপাস্যা ।
তিঁহো যে মাধুর্যলোভে, ছাড়ি’ সব কামভোগে,
ব্রত করি’ করিলা তপস্যা ॥ ১১৬ ॥
tāte sākṣī sei ramā, nārāyaṇera priyatamā,
pativratā-gaṇera upāsyā
tiṅho ye mādhurya-lobhe, chāḍi’ saba kāma-bhoge,
vrata kari’ karilā tapasyā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.117

সেই ত’ মাধুর্য-সার, অন্য-সিদ্ধি নাহি তার,
তিঁহো — মাধুর্যাদি-গুণখনি ।
আর সব প্রকাশে, তাঁর দত্ত গুণ ভাসে,
যাহাঁ যত প্রকাশে কার্য জানি ॥ ১১৭ ॥
sei ta’ mādhurya-sāra, anya-siddhi nāhi tāra,
tiṅho — mādhuryādi-guṇa-khani
āra saba prakāśe, tāṅra datta guṇa bhāse,
yāhāṅ yata prakāśe kārya jāni

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.118

গোপীভাব-দরপণ, নব নব ক্ষণে ক্ষণ,
তার আগে কৃষ্ণের মাধুর্য ।
দোঁহে করে হুড়াহুড়ি, বাড়ে, মুখ নাহি মুড়ি,
নব নব দোঁহার প্রাচুর্য ॥ ১১৮ ॥
gopī-bhāva-darapaṇa, nava nava kṣaṇe kṣaṇa,
tāra āge kṛṣṇera mādhurya
doṅhe kare huḍāhuḍi, bāḍe, mukha nāhi muḍi,
nava nava doṅhāra prācurya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.119

কর্ম, তপ, যোগ, জ্ঞান, বিধি-ভক্তি, জপ, ধ্যান,
ইহা হৈতে মাধুর্য দুর্লভ ।
কেবল যে রাগমার্গে, ভজে কৃষ্ণে অনুরাগে,
তারে কৃষ্ণমাধুর্য সুলভ ॥ ১১৯ ॥
karma, tapa, yoga, jñāna, vidhi-bhakti, japa, dhyāna,
ihā haite mādhurya durlabha
kevala ye rāga-mārge, bhaje kṛṣṇe anurāge,
tāre kṛṣṇa-mādhurya sulabha

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.120

সেইরূপ ব্রজাশ্রয়, ঐশ্বর্য-মাধুর্যময়,
দিব্যগুণগণ-রত্নালয় ।
আনের বৈভব-সত্তা, কৃষ্ণদত্ত ভগবত্তা,
কৃষ্ণ — সর্ব-অংশী, সর্বাশ্রয় ॥ ১২০ ॥
sei-rūpa vrajāśraya, aiśvarya-mādhuryamaya,
divya-guṇa-gaṇa-ratnālaya
ānera vaibhava-sattā, kṛṣṇa-datta bhagavattā,
kṛṣṇa — sarva-aṁśī, sarvāśraya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.121

শ্রী, লজ্জা, দয়া, কীর্তি, ধৈর্য, বৈশারদী মতি,
এই সব কৃষ্ণে প্রতিষ্ঠিত ।
সুশীল, মৃদু, বদান্য, কৃষ্ণ-সম নাহি অন্য,
কৃষ্ণ করে জগতের হিত ॥ ১২১ ॥
śrī, lajjā, dayā, kīrti, dhairya, vaiśāradī mati,
ei saba kṛṣṇe pratiṣṭhita
suśīla, mṛdu, vadānya, kṛṣṇa-sama nāhi anya,
kṛṣṇa kare jagatera hita

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.122

কৃষ্ণ দেখি’ নানা জন, কৈল নিমিষে নিন্দন,
ব্রজে বিধি নিন্দে গোপীগণ ।
সেই সব শ্লোক পড়ি’, মহাপ্রভু অর্থ করি’,
সুখে মাধুর্য করে আস্বাদন ॥ ১২২ ॥
kṛṣṇa dekhi’ nānā jana, kaila nimiṣe nindana,
vraje vidhi ninde gopī-gaṇa
sei saba śloka paḍi’, mahāprabhu artha kari’,
sukhe mādhurya kare āsvādana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.123

যস্যাননং মকরকুণ্ডলচারুকর্ণ-
ভ্রাজৎকপোলসুভগং সবিলাসহাসম্‌ ।
নিত্যোৎসবং ন ততৃপুর্দৃশিভিঃ পিবন্ত্যো
নার্যো নরাশ্চ মুদিতাঃ কুপিতা নিমেশ্চ ॥ ১২৩ ॥
yasyānanaṁ makara-kuṇḍala-cāru-karṇa-
bhrājat-kapola-subhagaṁ sa-vilāsa-hāsam
nityotsavaṁ na tatṛpur dṛśibhiḥ pibantyo
nāryo narāś ca muditāḥ kupitā nimeś ca

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.124

অটতি যদ্ভবানহ্নি কাননং ক্রটির্যুগায়তে ত্বামপশ্যতাম্‌ ।
কুটিলকুন্তলং শ্রী মুখঞ্চ তে জড় উদীক্ষতাং পক্ষ্মকৃদ্‌দৃশাম্ ॥ ১২৪ ॥
aṭati yad bhavān ahni kānanaṁ
truṭir yugāyate tvām apaśyatām
kuṭila-kuntalaṁ śrī-mukhaṁ ca te
jaḍa udīkṣatāṁ pakṣma-kṛd dṛśām

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.125

কামগায়ত্রী-মন্ত্ররূপ, হয় কৃষ্ণের স্বরূপ,
সার্ধ-চব্বিশ অক্ষর তার হয় ।
সে অক্ষর ‘চন্দ্র’ হয়, কৃষ্ণে করি’ উদয়,
ত্রিজগৎ কৈলা কামময় ॥ ১২৫ ॥
kāma-gāyatrī-mantra-rūpa, haya kṛṣṇera svarūpa,
sārdha-cabbiśa akṣara tāra haya
se akṣara ‘candra’ haya, kṛṣṇe kari’ udaya,
trijagat kailā kāmamaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.126

সখি হে, কৃষ্ণমুখ — দ্বিজরাজ-রাজ ।
কৃষ্ণবপু-সিংহাসনে, বসি’ রাজ্য-শাসনে,
করে সঙ্গে চন্দ্রের সমাজ ॥ ১২৬ ॥ ধ্রু ॥
sakhi he, kṛṣṇa-mukha — dvija-rāja-rāja
kṛṣṇa-vapu-siṁhāsane, vasi’ rājya-śāsane,
kare saṅge candrera samāja

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.127

দুই গণ্ড সুচিক্কণ, জিনি’ মণিসুদর্পণ,
সেই দুই পূর্ণচন্দ্র জানি ।
ললাটে অষ্টমী-ইন্দু, তাহাতে চন্দন-বিন্দু,
সেহ এক পূর্ণচন্দ্র মানি ॥ ১২৭ ॥
dui gaṇḍa sucikkaṇa, jini’ maṇi-sudarpaṇa,
sei dui pūrṇa-candra jāni
lalāṭe aṣṭamī-indu, tāhāte candana-bindu,
sei eka pūrṇa-candra māni

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.128

করনখ-চান্দের হাট, বংশী-উপর করে নাট,
তার গীত মুরলীর তান ।
পদনখ-চন্দ্রগণ, তলে করে নর্তন,
নূপুরের ধ্বনি যার গান ॥ ১২৮ ॥
kara-nakha-cāndera hāṭa, vaṁśī-upara kare nāṭa,
tāra gīta muralīra tāna
pada-nakha-candra-gaṇa, tale kare nartana,
nūpurera dhvani yāra gāna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.129

নাচে মকর-কুণ্ডল, নেত্র — লীলা-কমল,
বিলাসী রাজা সতত নাচায় ।
ভ্রূ — ধনু, নেত্র — বাণ, ধনুর্গুণ — দুই কাণ,
নারীমন-লক্ষ্য বিন্ধে তায় ॥ ১২৯ ॥
nāce makara-kuṇḍala, netra — līlā-kamala,
vilāsī rājā satata nācāya
bhrū — dhanu, netra — bāṇa, dhanur-guṇa — dui kāṇa,
nārī-mana-lakṣya vindhe tāya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.130

এই চান্দের বড় নাট, পসারি’ চান্দের হাট,
বিনিমূলে বিলায় নিজামৃত ।
কাহোঁ স্মিত-জ্যোত্স্নামৃতে, কাঁহারে অধরামৃতে,
সব লোক করে আপ্যায়িত ॥ ১৩০ ॥
ei cāndera baḍa nāṭa, pasāri’ cāndera hāṭa,
vinimūle vilāya nijāmṛta
kāhoṅ smita-jyotsnāmṛte, kāṅhāre adharāmṛte,
saba loka kare āpyāyita

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.131

বিপুলায়তারুণ, মদন-মদ-ঘূর্ণন,
মন্ত্রী যার এ দুই নয়ন ।
লাবণ্যকেলি-সদন, জন-নেত্র-রসায়ন,
সুখময় গোবিন্দ-বদন ॥ ১৩১ ॥
vipulāyatāruṇa, madana-mada-ghūrṇana,
mantrī yāra e dui nayana
lāvaṇya-keli-sadana, jana-netra-rasāyana,
sukhamaya govinda-vadana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.132

যাঁর পুণ্যপুঞ্জফলে, সে-মুখ-দর্শন মিলে,
দুই আঁখি কি করিবে পানে ?
দ্বিগুণ বাড়ে তৃষ্ণা-লোভ, পিতে নারে — মনঃক্ষোভ,
দুঃখে করে বিধির নিন্দনে ॥ ১৩২ ॥
yāṅra puṇya-puñja-phale, se-mukha-darśana mile,
dui āṅkhi ki karibe pāne?
dviguṇa bāḍe tṛṣṇā-lobha, pite nāre — manaḥ-kṣobha,
duḥkhe kare vidhira nindane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.133

না দিলেক লক্ষ-কোটি, সবে দিলা আঁখি দুটি,
তাতে দিলা নিমিষ-আচ্ছাদন ।
বিধি — জড় তপোধন, রসশূন্য তার মন,
নাহি জানে যোগ্য সৃজন ॥ ১৩৩ ॥
nā dileka lakṣa-koṭi, sabe dilā āṅkhi duṭi,
tāte dilā nimiṣa-ācchādana
vidhi — jaḍa tapodhana, rasa-śūnya tāra mana,
nāhi jāne yogya sṛjana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.134

যে দেখিবে কৃষ্ণানন, তার করে দ্বি-নয়ন,
বিধি হঞা হেন অবিচার ।
মোর যদি বোল ধরে, কোটি আঁখি তার করে,
তবে জানি যোগ্য সৃষ্টি তার ॥ ১৩৪ ॥
ye dekhibe kṛṣṇānana, tāra kare dvi-nayana,
vidhi hañā hena avicāra
mora yadi bola dhare, koṭi āṅkhi tāra kare,
tabe jāni yogya sṛṣṭi tāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.135

কৃষ্ণাঙ্গ-মাধুর্য — সিন্ধু, সুমধুর মুখ — ইন্দু,
অতি-মধু স্মিত — সুকিরণে ।
এ-তিনে লাগিল মন, লোভে করে আস্বাদন,
শ্লোক পড়ে স্বহস্ত-চালনে ॥ ১৩৫ ॥
kṛṣṇāṅga-mādhurya — sindhu, sumadhura mukha — indu,
ati-madhu smita — sukiraṇe
e-tine lāgila mana, lobhe kare āsvādana,
śloka paḍe svahasta-cālane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.136

মধুরং মধুরং বপুরস্য বিভোর্মধুরং মধুরং বদনং মধুরম্‌ ।
মধুগন্ধি মৃদুস্মিতমেতদহো মধুরং মধুরং মধুরং মধুরম্‌ ॥ ১৩৬ ॥
madhuraṁ madhuraṁ vapur asya vibhor
madhuraṁ madhuraṁ vadanaṁ madhuram
madhu-gandhi mṛdu-smitam etad aho
madhuraṁ madhuraṁ madhuraṁ madhuram

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.137

সনাতন, কৃষ্ণমাধুর্য — অমৃতের সিন্ধু ।
মোর মন — সন্নিপাতি, সব পিতে করে মতি,
দুর্দৈব-বৈদ্য না দেয় এক বিন্দু ॥ ১৩৭ ॥ ধ্রু ॥
sanātana, kṛṣṇa-mādhurya — amṛtera sindhu
mora mana — sannipāti, saba pite kare mati,
durdaiva-vaidya nā deya eka bindu

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.138

কৃষ্ণাঙ্গ — লাবণ্যপূর, মধুর হৈতে সুমধুর,
তাতে যেই মুখ সুধাকর ।
মধুর হৈতে সুমধুর, তাহা হইতে সুমধুর,
তার যেই স্মিত জ্যোৎস্না-ভর ॥ ১৩৮ ॥
kṛṣṇāṅga — lāvaṇya-pūra, madhura haite sumadhura,
tāte yei mukha sudhākara
madhura haite sumadhura, tāhā ha-ite sumadhura,
tāra yei smita jyotsnā-bhara

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.139

মধুর হৈতে সুমধুর, তাহা হৈতে সুমধুর,
তাহা হৈতে অতি সুমধুর ।
আপনার এক কণে, ব্যাপে সব ত্রিভুবনে,
দশদিক্ ব্যাপে যার পূর ॥ ১৩৯ ॥
madhura haite sumadhura, tāhā haite sumadhura,
tāhā haite ati sumadhura
āpanāra eka kaṇe, vyāpe saba tribhuvane,
daśa-dik vyāpe yāra pūra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.140

স্মিত-কিরণ-সুকর্পূরে, পৈশে অধর-মধুরে,
সেই মধু মাতায় ত্রিভুবনে ।
বংশীছিদ্র আকাশে, তার গুণ শব্দে পৈশে,
ধ্বনিরূপে পাঞা পরিণামে ॥ ১৪০ ॥
smita-kiraṇa-sukarpūre, paiśe adhara-madhure,
sei madhu mātāya tribhuvane
vaṁśī-chidra ākāśe, tāra guṇa śabde paiśe,
dhvani-rūpe pāñā pariṇāme

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.141

সে ধ্বনি চৌদিকে ধায়, অণ্ড ভেদি’ বৈকুণ্ঠে যায়,
বলে পৈশে জগতের কাণে ।
সবা মাতোয়াল করি’, বলাৎকারে আনে ধরি’,
বিশেষতঃ যুবতীর গণে ॥ ১৪১ ॥
se dhvani caudike dhāya, aṇḍa bhedi’ vaikuṇṭhe yāya,
bale paiśe jagatera kāṇe
sabā mātoyāla kari’, balātkāre āne dhari’,
viśeṣataḥ yuvatīra gaṇe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.142

ধ্বনি — বড় উদ্ধত, পতিব্রতার ভাঙ্গে ব্রত,
পতি কোল হৈতে টানি’ আনে ।
বৈকুণ্ঠের লক্ষ্মীগণে, যেই করে আকর্ষণে,
তার আগে কেবা গোপীগণে ॥ ১৪২ ॥
dhvani — baḍa uddhata, pativratāra bhāṅge vrata,
pati-kola haite ṭāni’ āne
vaikuṇṭhera lakṣmī-gaṇe, yei kare ākarṣaṇe,
tāra āge kebā gopī-gaṇe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.143

নীবি খসায় পতি-আগে, গৃহধর্ম করায় ত্যাগে,
বলে ধরি’ আনে কৃষ্ণস্থানে ।
লোকধর্ম, লজ্জা, ভয়, সব জ্ঞান লুপ্ত হয়,
ঐছে নাচায় সব নারীগণে ॥ ১৪৩ ॥
nīvi khasāya pati-āge, gṛha-dharma karāya tyāge,
bale dhari’ āne kṛṣṇa-sthāne
loka-dharma, lajjā, bhaya, saba jñāna lupta haya,
aiche nācāya saba nārī-gaṇe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.144

কাণের ভিতর বাসা করে, আপনে তাঁহা সদা স্ফুরে,
অন্য শব্দ না দেয় প্রবেশিতে ।
আন কথা না শুনে কাণ, আন বলিতে বোলয় আন,
এই কৃষ্ণের বংশীর চরিতে ॥ ১৪৪ ॥
kāṇera bhitara vāsā kare, āpane tāṅhā sadā sphure,
anya śabda nā deya praveśite
āna kathā nā śune kāṇa, āna balite bolaya āna,
ei kṛṣṇera vaṁśīra carite

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.145

পুনঃ কহে বাহ্যজ্ঞানে, আন কহিতে কহিলুঁ আনে,
কৃষ্ণ-কৃপা তোমার উপরে ।
মোর চিত্ত-ভ্রম করি’, নিজৈশ্বর্য-মাধুরী,
মোর মুখে শুনায় তোমারে ॥ ১৪৫ ॥
punaḥ kahe bāhya-jñāne, āna kahite kahiluṅ āne,
kṛṣṇa-kṛpā tomāra upare
mora citta-bhrama kari’, nijaiśvarya-mādhurī,
mora mukhe śunāya tomāre

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.146

আমি ত’ বাউল, আন কহিতে আন কহি ।
কৃষ্ণের মাধুর্যামৃতস্রোতে যাই বহি’ ॥ ১৪৬ ॥
āmi ta’ bāula, āna kahite āna kahi
kṛṣṇera mādhuryāmṛta-srote yāi vahi’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.147

তবে মহাপ্রভু ক্ষণেক মৌন করি’ রহে ।
মনে এক করি’ পুনঃ সনাতনে কহে ॥ ১৪৭ ॥
tabe mahāprabhu kṣaṇeka mauna kari’ rahe
mane eka kari’ punaḥ sanātane kahe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.148

কৃষ্ণের মাধুরী আর মহাপ্রভুর মুখে ।
ইহা যেই শুনে, সেই ভাসে প্রেমসুখে ॥ ১৪৮ ॥
kṛṣṇera mādhurī āra mahāprabhura mukhe
ihā yei śune, sei bhāse prema-sukhe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 21.149

শ্রীরূপ-রঘুনাথ-পদে যার আশ ।
চৈতন্যচরিতামৃত কহে কৃষ্ণদাস ॥ ১৪৯ ॥
śrī-rūpa-raghunātha-pade yāra āśa
caitanya-caritāmṛta kahe kṛṣṇadāsa

Official translation and purport on Vedabase