Madhya-līlā — Chapter 23: original text, IAST, and official Vedabase links.
JAPA TIME publishes the original text and IAST transliteration here for study. Śrīla Prabhupāda’s translations and purports are not reproduced; official Vedabase links are provided.
Madhya-līlā — Chapter 23
CC Madhya 23.1
চিরাদদত্তং নিজ-গুপ্তবিত্তং
স্বপ্রেম-নামামৃতমত্যুদারঃ ।
আপামরং যো বিততার গৌরঃ
কৃষ্ণো জনেভ্যস্তমহং প্ৰপদ্যে ॥ ১ ॥
cirād adattaṁ nija-gupta-vittaṁ
sva-prema-nāmāmṛtam aty-udāraḥ
ā-pāmaraṁ yo vitatāra gauraḥ
kṛṣṇo janebhyas tam ahaṁ prapadye
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.2
জয় জয় গৌরচন্দ্র জয় নিত্যানন্দ ।
জয়াদ্বৈতচন্দ্র জয় গৌরভক্তবৃন্দ ॥ ২ ॥
jaya jaya gauracandra jaya nityānanda
jayādvaita-candra jaya gaura-bhakta-vṛnda
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.3
এবে শুন ভক্তিফল ‘প্রেম’-প্রয়োজন ।
যাহার শ্রবণে হয় ভক্তিরস-জ্ঞান ॥ ৩ ॥
ebe śuna bhakti-phala ‘prema’-prayojana
yāhāra śravaṇe haya bhakti-rasa-jñāna
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.4
কৃষ্ণে রতি গাঢ় হৈলে ‘প্রেম’-অভিধান ।
কৃষ্ণভক্তি-রসের এই ‘স্থায়িভাব’-নাম ॥ ৪ ॥
kṛṣṇe rati gāḍha haile ‘prema’-abhidhāna
kṛṣṇa-bhakti-rasera ei ‘sthāyi-bhāva’-nāma
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.5
শুদ্ধসত্ত্ববিশেষাত্মা প্রেম-সূর্যাংশু-সাম্যভাক্ ।
রুচিভিশ্চিত্তম সৃণ্যকৃদসৌ ভাব উচ্যতে ॥ ৫ ॥
śuddha-sattva-viśeṣātmā
prema-sūryāṁśu-sāmya-bhāk
rucibhiś citta-masṛṇya-
kṛd asau bhāva ucyate
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.6
এই দুই, — ভাবের ‘স্বরূপ’, ‘তটস্থ’ লক্ষণ ।
প্রেমের লক্ষণ এবে শুন, সনাতন ॥ ৬ ॥
e dui, — bhāvera ‘svarūpa’, ‘taṭastha’ lakṣaṇa
premera lakṣaṇa ebe śuna, sanātana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.7
সম্যঙ্মসৃণিতস্বান্তো মমত্বাতিশয়াঙ্কিতঃ ।
ভাবঃ স এব সান্দ্রাত্মা বুধৈঃ প্রেমা নিগদ্যতে ॥ ৭ ॥
samyaṅ-masṛṇita-svānto
mamatvātiśayāṅkitaḥ
bhāvaḥ sa eva sāndrātmā
budhaiḥ premā nigadyate
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.8
অনন্যমমতা বিষ্ণৌ মমতা প্রেমসঙ্গতা ।
ভক্তিরিত্যুচ্যতে ভীষ্মপ্রহ্লাদোদ্ধব-নারদৈঃ ॥ ৮ ॥
ananya-mamatā viṣṇau
mamatā prema-saṅgatā
bhaktir ity ucyate bhīṣma-
prahlādoddhava-nāradaiḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.9
কোন ভাগ্যে কোন জীবের ‘শ্রদ্ধা’ যদি হয় ।
তবে সেই জীব ‘সাধুসঙ্গ’ যে করয় ॥ ৯ ॥
kona bhāgye kona jīvera ‘śraddhā’ yadi haya
tabe sei jīva ‘sādhu-saṅga’ ye karaya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.10
সাধুসঙ্গ হৈতে হয় ‘শ্রবণ-কীর্তন’ ।
সাধনভক্ত্যে হয় ‘সর্বানর্থনিবর্তন’ ॥ ১০ ॥
sādhu-saṅga haite haya ‘śravaṇa-kīrtana’
sādhana-bhaktye haya ‘sarvānartha-nivartana’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.11
অনর্থনিবৃত্তি হৈলে ভক্ত্যে ‘নিষ্ঠা’ হয় ।
নিষ্ঠা হৈতে শ্রবণাদ্যে ‘রুচি’ উপজয় ॥ ১১ ॥
anartha-nivṛtti haile bhaktye ‘niṣṭhā’ haya
niṣṭhā haite śravaṇādye ‘ruci’ upajaya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.12
রুচি হৈতে ভক্ত্যে হয় ‘আসক্তি’ প্রচুর ।
আসক্তি হৈতে চিত্তে জন্মে কৃষ্ণে প্রীত্যঙ্কুর ॥ ১২ ॥
ruci haite bhaktye haya ‘āsakti’ pracura
āsakti haite citte janme kṛṣṇe prīty-aṅkura
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.13
সেই ‘ভাব’ গাঢ় হৈলে ধরে ‘প্রেম’-নাম ।
সেই প্রেমা — ‘প্ৰয়োজন’ সর্বানন্দ-ধাম ॥ ১৩ ॥
sei ‘bhāva’ gāḍha haile dhare ‘prema’-nāma
sei premā ‘prayojana’ sarvānanda-dhāma
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.14-15
আদৌ শ্রদ্ধা ততঃ সাধুসঙ্গোঽথ ভজনক্রিয়া ।
ততোঽনর্থনিবৃত্তিঃ স্যাৎ ততো নিষ্ঠা রুচিস্ততঃ ॥ ১৪ ॥
অথাসক্তিস্ততো ভাবস্ততঃ প্রেমাভ্যুদঞ্চতি ।
সাধকানাময়ং প্রেম্ণঃ প্রাদুর্ভাবে ভবেৎ ক্রমঃ ॥ ১৫ ॥
ādau śraddhā tataḥ sādhu-
saṅgo ’tha bhajana-kriyā
tato ’nartha-nivṛttiḥ syāt
tato niṣṭhā rucis tataḥ
athāsaktis tato bhāvas
tataḥ premābhyudañcati
sādhakānām ayaṁ premṇaḥ
prādurbhāve bhavet kramaḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.16
সতাং প্রসঙ্গান্মম বীর্যসংবিদো
ভবন্তি হৃৎকর্ণরসায়নাঃ কথাঃ ।
তজ্জোষণাদাশ্বপবর্গবর্ত্মনি
শ্রদ্ধা রতির্ভক্তিরনুক্রমিষ্যতি ॥ ১৬ ॥
satāṁ prasaṅgān mama vīrya-saṁvido
bhavanti hṛt-karṇa-rasāyanāḥ kathāḥ
taj-joṣaṇād āśv apavarga-vartmani
śraddhā ratir bhaktir anukramiṣyati
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.17
যাঁহার হৃদয়ে এই ভাবাঙ্কুর হয় ।
তাঁহাতে এতেক চিহ্ন সর্বশাস্ত্রে কয় ॥ ১৭ ॥
yāṅhāra hṛdaye ei bhāvāṅkura haya
tāṅhāte eteka cihna sarva-śāstre kaya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.18-19
ক্ষান্তিরব্যর্থকালত্বং বিরক্তির্মানশূন্যতা ।
আশাবন্ধঃ সমুৎকণ্ঠা নামগানে সদা রুচিঃ ॥ ১৮ ॥
আসক্তিস্তদ্গুণাখ্যানে প্রীতিস্তদ্বসতিস্থলে ।
ইত্যাদয়োঽনুভাবাঃ স্যু র্জাতভাবাঙ্কুরে জনে ॥ ১৯ ॥
kṣāntir avyartha-kālatvaṁ
viraktir māna-śūnyatā
āśā-bandhaḥ samutkaṇṭhā
nāma-gāne sadā ruciḥ
āsaktis tad-guṇākhyāne
prītis tad-vasati-sthale
ity-ādayo ’nubhāvāḥ syur
jāta-bhāvāṅkure jane
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.20
এই নব প্রীত্যঙ্কুর যাঁর চিত্তে হয় ।
প্রাকৃত-ক্ষোভে তাঁর ক্ষোভ নাহি হয় ॥ ২০ ॥
ei nava prīty-aṅkura yāṅra citte haya
prākṛta-kṣobhe tāṅra kṣobha nāhi haya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.21
তং মোপযাতং প্রতিযন্তু বিপ্রা
গঙ্গা চ দেবী ধৃতচিত্তমীশে ।
দ্বিজোপসৃষ্টঃ কুহকস্তক্ষকো বা
দশত্বলং গায়ত বিষ্ণুগাথাঃ ॥ ২১ ॥
taṁ mopayātaṁ pratiyantu viprā
gaṅgā ca devī dhṛta-cittam īśe
dvijopasṛṣṭaḥ kuhakas takṣako vā
daśatv alaṁ gāyata viṣṇu-gāthāḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.22
কৃষ্ণ-সম্বন্ধ বিনা কাল ব্যর্থ নাহি যায় ॥ ২২ ॥
kṛṣṇa-sambandha vinā kāla vyartha nāhi yāya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.23
বাগ্ভিঃ স্তুবন্তো মনসা স্মরন্তস্তন্বা নমন্তোঽপ্যনিশং ন তৃপ্তাঃ ।
ভক্তাঃ স্রবন্নেত্রজলাঃ সমগ্রমায়ূর্হরেরেব সমর্পয়ন্তি ॥ ২৩ ॥
vāgbhiḥ stuvanto manasā smarantas
tanvā namanto ’py aniśaṁ na tṛptāḥ
bhaktāḥ śravan-netra-jalāḥ samagram
āyur harer eva samarpayanti
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.24
ভুক্তি, সিদ্ধি, ইন্দ্রিয়ার্থ তারে নাহি ভায় ॥ ২৪ ॥
bhukti, siddhi, indriyārtha tāre nāhi bhāya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.25
যো দুস্ত্যজান্ দারসুতান্ সুহৃদ্রাজ্যং হৃদিস্পৃশঃ ।
জহৌ যুবৈব মলবদুত্তমঃশ্লোকলালসঃ ॥ ২৫ ॥
yo dustyajān dāra-sutān
suḥṛd-rājyaṁ hṛdi-spṛśaḥ
jahau yuvaiva mala-vad
uttamaḥśloka-lālasaḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.26
‘সর্বোত্তম’ আপনাকে ‘হীন’ করি’ মানে ॥ ২৬ ॥
‘sarvottama’ āpanāke ‘hīna’ kari māne
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.27
হরৌ রতিং বহন্নেষ নরেন্দ্রাণাং শিখামণিঃ ।
ভিক্ষামটন্নরিপুরে শ্বপাকমপি বন্দতে ॥ ২৭ ॥
harau ratiṁ vahann eṣa
narendrāṇāṁ śikhā-maṇiḥ
bhikṣām aṭann ari-pure
śva-pākam api vandate
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.28
‘কৃষ্ণ কৃপা করিবেন’ — দৃঢ় করি’ জানে ॥ ২৮ ॥
‘kṛṣṇa kṛpā karibena’ — dṛḍha kari’ jāne
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.29
ন প্রেমা শ্রবণাদিভক্তিরপি বা যোগোঽথবা বৈষ্ণবো
জ্ঞানং বা শুভকর্ম বা কিয়দহো সজ্জাতিরপ্যস্তি বা ।
হীনার্থাধিকসাধকে ত্বয়ি তথাপ্যচ্ছেদ্যমূলা সতী
হে গোপীজনবল্লভ ব্যথয়তে হা হা মদাশৈব মাম্ ॥ ২৯ ॥
na premā śravaṇādi-bhaktir api vā yogo ’tha vā vaiṣṇavo
jñānaṁ vā śubha-karma vā kiyad aho saj-jātir apy asti vā
hīnārthādhika-sādhake tvayi tathāpy acchedya-mūlā satī
he gopī-jana-vallabha vyathayate hā hā mad-āśaiva mām
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.30
সমুত্কণ্ঠা হয় সদা লালসা-প্রধান ॥ ৩০ ॥
samutkaṇṭhā haya sadā lālasā-pradhāna
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.31
ত্বচ্ছৈশবং ত্রিভুবনাদ্ভুতমিত্যবেহি
মচ্চাপলঞ্চ তব বা মম বাধিগম্যম্ ।
তৎ কিং করোমি বিরলং মুরলীবিলাসি
মুগ্ধং মুখাম্বুজমুদীক্ষিতুমীক্ষণাভ্যাম্ ॥ ৩১ ॥
tvac-chaiśavaṁ tri-bhuvanādbhutam ity avehi
mac-cāpalaṁ ca tava vā mama vādhigamyam
tat kiṁ karomi viralaṁ muralī-vilāsi
mugdhaṁ mukhāmbujam udīkṣitum īkṣaṇābhyām
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.32
নাম-গানে সদা রুচি, লয় কৃষ্ণনাম ॥ ৩২ ॥
nāma-gāne sadā ruci, laya kṛṣṇa-nāma
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.33
রোদনবিন্দুমরন্দ-স্যন্দি-দৃগিন্দীবরাদ্য গোবিন্দ ।
তব মধুরস্বরকণ্ঠী গায়তি নামাবলীং বালা ॥ ৩৩ ॥
rodana-bindu-maranda-syandi-dṛg-indīvarādya govinda
tava madhura-svara-kaṇṭhī gāyati nāmāvalīṁ bālā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.34
কৃষ্ণগুণাখ্যানে হয় সর্বদা আসক্তি ॥ ৩৪ ॥
kṛṣṇa-guṇākhyāne haya sarvadā āsakti
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.35
মধুরং মধুরং বপুরস্য বিভোর্মধুরং মধুরং বদনং মধুরম্ ।
মধুগন্ধি মৃদুস্মিতমেতদহো মধুরং মধুরং মধুরং মধুরম্ ॥ ৩৫ ॥
madhuraṁ madhuraṁ vapur asya vibhor
madhuraṁ madhuraṁ vadanaṁ madhuram
madhu-gandhi mṛdu-smitam etad aho
madhuraṁ madhuraṁ madhuraṁ madhuram
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.36
কৃষ্ণলীলা-স্থানে করে সর্বদা বসতি ॥ ৩৬ ॥
kṛṣṇa-līlā-sthāne kare sarvadā vasati
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.37
কদাহং যমুনাতীরে নামানি তব কীর্তয়ন্ ।
উদ্বাষ্পঃ পুণ্ডরীকাক্ষ রচয়িষ্যামি তাণ্ডবম্ ॥ ৩৭ ॥
kadāhaṁ yamunā-tīre
nāmāni tava kīrtayan
udbāṣpaḥ puṇḍarīkākṣa
racayiṣyāmi tāṇḍavam
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.38
কৃষ্ণে ‘রতির’ চিহ্ন এই কৈলুঁ বিবরণ ।
‘কৃষ্ণপ্রেমের’ চিহ্ন এবে শুন সনাতন ॥ ৩৮ ॥
kṛṣṇe ‘ratira’ cihna ei kailuṅ vivaraṇa
‘kṛṣṇa-premera’ cihna ebe śuna sanātana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.39
যাঁর চিত্তে কৃষ্ণপ্রেমা করয়ে উদয় ।
তাঁর বাক্য, ক্রিয়া, মুদ্রা বিজ্ঞেহ না বুঝয় ॥ ৩৯ ॥
yāṅra citte kṛṣṇa-premā karaye udaya
tāṅra vākya, kriyā, mudrā vijñeha nā bujhaya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.40
ধন্যস্যায়ং নবপ্রেমা যস্যোন্মীলতি চেতসি ।
অন্তর্বাণিভিরপ্যস্য মুদ্রা সুষ্ঠু সুদুর্গমা ॥ ৪০ ॥
dhanyasyāyaṁ nava-premā
yasyonmīlati cetasi
antar-vāṇibhir apy asya
mudrā suṣṭhu su-durgamā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.41
এবংব্রতঃ স্বপ্রিয়নামকীর্ত্যা
জাতানুরাগো দ্রুতচিত্ত উচ্চৈঃ ।
হসত্যথো রোদিতি রৌতি গায়-
ত্যুন্মাদবন্নৃত্যতি লোকবাহ্যঃ ॥ ৪১ ॥
evaṁ-vrataḥ sva-priya-nāma-kīrtyā
jātānurāgo druta-citta uccaiḥ
hasaty atho roditi rauti gāyaty
unmāda-van nṛtyati loka-bāhyaḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.42
প্রেমা ক্রমে বাড়ি’ হয় — স্নেহ, মান, প্রণয় ।
রাগ, অনুরাগ, ভাব, মহাভাব হয় ॥ ৪২ ॥
premā krame bāḍi’ haya — sneha, māna, praṇaya
rāga, anurāga, bhāva, mahābhāva haya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.43
বীজ, ইক্ষু, রস, গুড় তবে খণ্ডসার ।
শর্করা, সিতা-মিছরি, শুদ্ধমিছরি আর ॥ ৪৩ ॥
bīja, ikṣu, rasa, guḍa tabe khaṇḍa-sāra
śarkarā, sitā-michari, śuddha-michari āra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.44
ইহা যৈছে ক্রমে নির্মল, ক্রমে বাড়ে স্বাদ ।
রতি-প্রেমাদির তৈছে বাড়য়ে আস্বাদ ॥ ৪৪ ॥
ihā yaiche krame nirmala, krame bāḍe svāda
rati-premādira taiche bāḍaye āsvāda
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.45
অধিকারি-ভেদে রতি — পঞ্চ পরকার ।
শান্ত, দাস্য, সখ্য, বাৎসল্য, মধুর আর ॥ ৪৫ ॥
adhikāri-bhede rati — pañca parakāra
śānta, dāsya, sakhya, vātsalya, madhura āra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.46
এই পঞ্চ স্থায়ী ভাব হয় পঞ্চ ‘রস’ ।
যে-রসে ভক্ত ‘সুখী’, কৃষ্ণ হয় ‘বশ’ ॥ ৪৬ ॥
ei pañca sthāyī bhāva haya pañca ‘rasa’
ye-rase bhakta ‘sukhī’, kṛṣṇa haya ‘vaśa’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.47
প্রেমাদিক স্থায়িভাব সামগ্রী-মিলনে ।
কৃষ্ণভক্তি রসরূপে পায় পরিণামে ॥ ৪৭ ॥
premādika sthāyi-bhāva sāmagrī-milane
kṛṣṇa-bhakti rasa-rūpe pāya pariṇāme
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.48
বিভাব, অনুভাব, সাত্ত্বিক, ব্যভিচারী ।
স্থায়ীভাব ‘রস’ হয় এই চারি মিলি’ ॥ ৪৮ ॥
vibhāva, anubhāva, sāttvika, vyabhicārī
sthāyi-bhāva ‘rasa’ haya ei cāri mili’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.49
দধি যেন খণ্ড-মরিচ-কর্পূর-মিলনে ।
‘রসালাখ্য’ রস হয় অপূর্বাস্বাদনে ॥ ৪৯ ॥
dadhi yena khaṇḍa-marica-karpūra-milane
‘rasālākhya’ rasa haya apūrvāsvādane
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.50
দ্বিবিধ ‘বিভাব’, — আলম্বন, উদ্দীপন ।
বংশীস্বরাদি — ‘উদ্দীপন,’ কৃষ্ণাদি — ‘আলম্বন’ ॥ ৫০ ॥
dvividha ‘vibhāva’, — ālambana, uddīpana
vaṁśī-svarādi — ‘uddīpana’, kṛṣṇādi — ‘ālambana’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.51
‘অনুভাব’ — স্মিত, নৃত্য, গীতাদি উদ্ভাস্বর ।
স্তম্ভাদি — ‘সাত্ত্বিক’ অনুভাবের ভিতর ॥ ৫১ ॥
‘anubhāva’ — smita, nṛtya, gītādi udbhāsvara
stambhādi — ‘sāttvika’ anubhāvera bhitara
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.52
নির্বেদ-হর্ষাদি — তেত্রিশ ‘ব্যভিচারী’ ।
সব মিলি’ ‘রস’ হয় চমৎকারকারী ॥ ৫২ ॥
nirveda-harṣādi — tetriśa ‘vyabhicārī’
saba mili’ ‘rasa’ haya camatkāra-kārī
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.53
পঞ্চবিধ রস — শান্ত, দাস্য, সখ্য, বাৎসল্য ।
মধুর-নাম শৃঙ্গাররস — সবাতে প্রাবল্য ॥ ৫৩ ॥
pañca-vidha rasa — śānta, dāsya, sakhya, vātsalya
madhura-nāma śṛṅgāra-rasa — sabāte prābalya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.54
শান্তরসে শান্তি-রতি ‘প্রেম’ পর্যন্ত হয় ।
দাস্য-রতি ‘রাগ’ পর্যন্ত ক্রমেত বাড়য় ॥ ৫৪ ॥
śānta-rase śānti-rati ‘prema’ paryanta haya
dāsya-rati ‘rāga’ paryanta krameta bāḍaya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.55
সখ্য-বাৎসল্য-রতি পায় ‘অনুরাগ’-সীমা ।
সুবলাদ্যের ‘ভাব’ পর্যন্ত প্রেমের মহিমা ॥ ৫৫ ॥
sakhya-vātsalya-rati pāya ‘anurāga’-sīmā
subalādyera ‘bhāva’ paryanta premera mahimā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.56
শান্তাদি রসের ‘যোগ’, ‘বিয়োগ’ — দুই ভেদ ।
সখ্য-বাৎসল্যে যোগাদির অনেক বিভেদ ॥ ৫৬ ॥
śāntādi rasera ‘yoga’, ‘viyoga’ — dui bheda
sakhya-vātsalye yogādira aneka vibheda
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.57
‘রূঢ়’, ‘অধিরূঢ়’ ভাব — কেবল ‘মধুরে’ ।
মহিষীগণের ‘রূঢ়’, ‘অধিরূঢ়’ গোপিকা-নিকরে ॥ ৫৭ ॥
‘rūḍha’, ‘adhirūḍha’ bhāva — kevala ‘madhure’
mahiṣī-gaṇera ‘rūḍha’, ‘adhirūḍha’ gopikā-nikare
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.58
অধিরূঢ়-মহাভাব — দুই ত’ প্রকার ।
সম্ভোগে ‘মাদন’, বিরহে ‘মোহন’ নাম তার ॥ ৫৮ ॥
adhirūḍha-mahābhāva — dui ta’ prakāra
sambhoge ‘mādana’, virahe ‘mohana’ nāma tāra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.59
‘মাদনে’ — চুম্বনাদি হয় অনন্ত বিভেদ ।
‘উদঘূর্ণা’, ‘চিত্রজল্প’ — ‘মোহনে’ দুই ভেদ ॥ ৫৯ ॥
‘mādane’ — cumbanādi haya ananta vibheda
‘udghūrṇā’, ‘citra-jalpa’ — ‘mohane’ dui bheda
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.60
চিত্রজল্পের দশ অঙ্গ — প্রজল্পাদি-নাম ।
‘ভ্রমর-গীতা’র দশ শ্লোক তাহাতে প্রমাণ ॥ ৬০ ॥
citra-jalpera daśa aṅga — prajalpādi-nāma
‘bhramara-gītā’ra daśa śloka tāhāte pramāṇa
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.61
উদ্ঘূর্ণা, বিবশ-চেষ্টা — দিব্যোন্মাদ-নাম ।
বিরহে কৃষ্ণস্ফূর্তি, আপনাকে ‘কৃষ্ণ’-জ্ঞান ॥ ৬১ ॥
udghūrṇā, vivaśa-ceṣṭā — divyonmāda-nāma
virahe kṛṣṇa-sphūrti, āpanāke ‘kṛṣṇa’-jñāna
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.62
‘সম্ভোগ’-‘বিপ্রলম্ভ’-ভেদে দ্বিবিধ শৃঙ্গার ।
সম্ভোগের অনন্ত অঙ্গ, নাহি অন্ত তার ॥ ৬২ ॥
‘sambhoga’-‘vipralambha’-bhede dvividha śṛṅgāra
sambhogera ananta aṅga, nāhi anta tāra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.63
‘বিপ্রলম্ভ’ চতুর্বিধ — পূর্বরাগ, মান ।
প্রবাসাখ্য, আর প্রেমবৈচিত্ত্য-আখ্যান ॥ ৬৩ ॥
‘vipralambha’ catur-vidha — pūrva-rāga, māna
pravāsākhya, āra prema-vaicittya-ākhyāna
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.64
রাধিকাদ্যে ‘পূর্বরাগ’ প্রসিদ্ধ ‘প্রবাস’, ‘মানে’ ।
‘প্রেমবৈচিত্ত্য’ শ্রীদশমে মহিষীগণে ॥ ৬৪ ॥
rādhikādye ‘pūrva-rāga’ prasiddha ‘pravāsa’, ‘māne’
‘prema-vaicittya’ śrī-daśame mahiṣī-gaṇe
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.65
কুররি বিলপসি ত্বং বীতনিদ্রা ন শেষে
স্বপিতি জগতি রাত্র্যামীশ্বরো গুপ্তবোধঃ ।
বয়মিব সখি কচ্চিদ্গাঢ়নির্বিদ্ধচেতা
নলিন-নয়ন-হাসোদার-লীলেক্ষিতেন ॥ ৬৫ ॥
kurari vilapasi tvaṁ vīta-nidrā na śeṣe
svapiti jagati rātryām īśvaro gupta-bodhaḥ
vayam iva sakhi kaccid gāḍha-nirviddha-cetā
nalina-nayana-hāsodāra-līlekṣitena
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.66
ব্রজেন্দ্রনন্দন কৃষ্ণ — নায়ক-শিরোমণি ।
নায়িকার শিরোমণি — রাধা-ঠাকুরাণী ॥ ৬৬ ॥
vrajendra-nandana kṛṣṇa — nāyaka-śiromaṇi
nāyikāra śiromaṇi — rādhā-ṭhākurāṇī
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.67
নায়কানাং শিরোরত্নং কৃষ্ণস্তু ভগবান্ স্বয়ম্ ।
যত্র নিত্যতয়া সর্বে বিরাজন্তে মহাগুণাঃ ॥ ৬৭ ॥
nāyakānāṁ śiro-ratnaṁ
kṛṣṇas tu bhagavān svayam
yatra nityatayā sarve
virājante mahā-guṇāḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.68
দেবী কৃষ্ণময়ী প্রোক্তা রাধিকা পরদেবতা ।
সর্বলক্ষ্মীময়ী সর্বকান্তিঃ সম্মোহিনী পরা ॥ ৬৮ ॥
devī kṛṣṇa-mayī proktā
rādhikā para-devatā
sarva-lakṣmī-mayī sarva-
kāntiḥ sammohinī parā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.69
অনন্ত কৃষ্ণের গুণ, চৌষট্টি — প্রধান ।
এক এক গুণ শুনি’ জুড়ায় ভক্ত-কাণ ॥ ৬৯ ॥
ananta kṛṣṇera guṇa, cauṣaṭṭi — pradhāna
eka eka guṇa śuni’ juḍāya bhakta-kāṇa
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.70
অয়ং নেতা সুরম্যাঙ্গঃ সর্বসল্লক্ষণান্বিতঃ ।
রুচিরস্তেজসা যুক্তো বলীয়ান্ বয়সান্বিতঃ ॥ ৭০ ॥
ayaṁ netā su-ramyāṅgaḥ
sarva-sal-lakṣaṇānvitaḥ
ruciras tejasā yukto
balīyān vayasānvitaḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.71
বিবিধাদ্ভুতভাষাবিৎ সত্যবাক্যঃ প্রিয়ংবদঃ ।
বাবদূকঃ সুপাণ্ডিত্যো বুদ্ধিমান্ প্রতিভান্বিতঃ ॥ ৭১ ॥
vividhādbhuta-bhāṣā-vit
satya-vākyaḥ priyaṁ-vadaḥ
vāvadūkaḥ su-pāṇḍityo
buddhimān pratibhānvitaḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.72
বিদগ্ধশ্চতুরো দক্ষঃ কৃতজ্ঞঃ সুদৃঢ়ব্রতঃ ।
দেশকালসুপাত্রজ্ঞঃ শাস্ত্রচক্ষুঃ শুচির্বশী ॥ ৭২ ॥
vidagdhaś caturo dakṣaḥ
kṛta-jñaḥ su-dṛḍha-vrataḥ
deśa-kāla-supātra-jñaḥ
śāstra-cakṣuḥ śucir vaśī
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.73
স্থিরো দান্তঃ ক্ষমাশীলো গম্ভীরো ধৃতিমান্ সমঃ ।
বদান্যো ধার্মিকঃ শূরঃ করুণো মান্যমানকৃৎ ॥ ৭৩ ॥
sthiro dāntaḥ kṣamā-śīlo
gambhīro dhṛtimān samaḥ
vadānyo dhārmikaḥ śūraḥ
karuṇo mānya-māna-kṛt
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.74
দক্ষিণো বিনয়ী হ্রীমান্ শরণাগতপালকঃ ।
সুখী ভক্তসুহৃৎ প্রেমবশ্যঃ সর্বশুভঙ্করঃ ॥ ৭৪ ॥
dakṣiṇo vinayī hrīmān
śaraṇāgata-pālakaḥ
sukhī bhakta-suhṛt prema-
vaśyaḥ sarva-śubhaṅ-karaḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.75
প্রতাপী কীর্তিমান্ রক্তলোকঃ সাধুসমাশ্রয়ঃ ।
নারীগণ-মনোহারী সর্বরাধ্যঃ সমৃদ্ধিমান্ ॥ ৭৫ ॥
pratāpī kīrtimān rakta-
lokaḥ sādhu-samāśrayaḥ
nārī-gaṇa-manohārī
sarvārādhyaḥ samṛddhimān
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.76
বরীয়ানীশ্বরশ্চেতি গুণাস্তস্যানুকীর্তিতাঃ ।
সমুদ্রা ইব পঞ্চাশদ্দুর্বিগাহা হরেরমী ॥ ৭৬ ॥
varīyān īśvaraś ceti
guṇās tasyānukīrtitāḥ
samudrā iva pañcāśad
durvigāhā harer amī
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.77
জীবেষ্বেতে বসন্তোঽপি বিন্দুবিন্দুতয়া ক্বচিৎ ।
পরিপূর্ণতয়া ভান্তি তত্রৈব পুরুষোত্তমে ॥ ৭৭ ॥
jīveṣv ete vasanto ’pi
bindu-bindutayā kvacit
paripūrṇatayā bhānti
tatraiva puruṣottame
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.78
অথ পঞ্চগুণা যে স্যুরংশেন গিরিশাদিষু ॥ ৭৮ ॥
atha pañca-guṇā ye syur
aṁśena giriśādiṣu
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.79-81
সদা স্বরূপসংপ্রাপ্তঃ সর্বজ্ঞো নিত্যনূতনঃ ।
সচ্চিদানন্দসান্দ্রাঙ্গঃ সর্বসিদ্ধিনিষেবিতঃ ॥ ৭৯ ॥
অথোচ্যন্তে গুণাঃ পঞ্চ যে লক্ষ্মীশাদি-বর্তিনঃ ।
অবিচিন্ত্যমহাশক্তিঃ কোটিব্রহ্মাণ্ডবিগ্রহঃ ॥ ৮০ ॥
অবতারাবলীবীজং হতারিগতিদায়কঃ ।
আত্মারামগণাকর্ষীত্যমী কৃষ্ণে কিলাদ্ভুতাঃ ॥ ৮১ ॥
sadā svarūpa-samprāptaḥ
sarva-jño nitya-nūtanaḥ
sac-cid-ānanda-sāndrāṅgaḥ
sarva-siddhi-niṣevitaḥ
athocyante guṇāḥ pañca
ye lakṣmīśādi-vartinaḥ
avicintya-mahā-śaktiḥ
koṭi-brahmāṇḍa-vigrahaḥ
avatārāvalī-bījaṁ
hatāri-gati-dāyakaḥ
ātmārāma-gaṇākarṣīty
amī kṛṣṇe kilādbhutāḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.82-83
সর্বাদ্ভুতচমৎকার-লীলাকল্লোলবারিধিঃ ।
অতুল্যমধুরপ্রেম-মণ্ডিতপ্রিয়মণ্ডলঃ ॥ ৮২ ॥
ত্রিজগন্মানসাকর্ষি-মুরলীকলকূজিতঃ ।
অসমানোর্ধ্বরূপশ্রী-বিস্মাপিতচরাচরঃ ॥ ৮৩ ॥
sarvādbhuta-camatkāra-
līlā-kallola-vāridhiḥ
atulya-madhura-prema-
maṇḍita-priya-maṇḍalaḥ
tri-jagan-mānasākarṣi-
muralī-kala-kūjitaḥ
asamānordhva-rūpa-śrī-
vismāpita-carācaraḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.84-85
লীলা প্রেম্ণা প্রিয়াধিক্যং মাধুর্যং বেণুরূপয়োঃ ।
ইত্যসাধারণং প্রোক্তং গোবিন্দস্য চতুষ্টয়ম্ ॥ ৮৪ ॥
এবং গুণাশ্চতুর্ভেদাশ্চতুঃষষ্টিরুদাহৃতাঃ ॥ ৮৫ ॥
līlā premṇā priyādhikyaṁ
mādhuryaṁ veṇu-rūpayoḥ
ity asādhāraṇaṁ proktaṁ
govindasya catuṣṭayam
evaṁ guṇāś catur-bhedāś
catuḥ-ṣaṣṭir udāhṛtāḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.86
অনন্ত গুণ শ্রীরাধিকার, পঁচিশ — প্রধান ।
যেই গুণের ‘বশ’ হয় কৃষ্ণ ভগবান্ ॥ ৮৬ ॥
ananta guṇa śrī-rādhikāra, paṅciśa — pradhāna
yei guṇera ‘vaśa’ haya kṛṣṇa bhagavān
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.87-91
অথ বৃন্দাবনেশ্বর্যাঃ কীর্ত্যন্তে প্রবরা গুণাঃ ।
মধুরেয়ং নব-বয়াশ্চলাপাঙ্গোজ্জ্বলস্মিতা ॥ ৮৭ ॥
চারু-সৌভাগ্যরেখাঢ্যা গন্ধোন্মাদিতমাধবা ।
সঙ্গীতপ্ৰসরাভিজ্ঞা রম্যবাঙ নর্মপণ্ডিতা ॥ ৮৮ ॥
বিনীতা করুণা-পূর্ণা বিদগ্ধা পাটবান্বিতা ।
লজ্জাশীলা সুমর্যাদা ধৈর্য-গাম্ভীর্যশালিনী ॥ ৮৯ ॥
সুবিলাসা মহাভাবপরমোৎকর্ষতর্ষিণী ।
গোকুল-প্রেমবসতির্জগচ্ছ্রেণীলসদ্যশাঃ ॥ ৯০ ॥
গুর্বপিতগুরুস্নেহা সখীপ্ৰণয়িতাবশা ।
কৃষ্ণপ্রিয়াবলীমুখ্যা সন্ততাশ্রব-কেশবা ।
বহুনা কিং গুণাস্তস্যাঃ সংখ্যাতীতা হরেরিব ॥ ৯১ ॥
atha vṛndāvaneśvaryāḥ
kīrtyante pravarā guṇāḥ
madhureyaṁ nava-vayāś
calāpāṅgojjvala-smitā
cāru-saubhāgya-rekhāḍhyā
gandhonmādita-mādhavā
saṅgīta-prasarābhijñā
ramya-vāṅ narma-paṇḍitā
vinītā karuṇā-pūrṇā
vidagdhā pāṭavānvitā
lajjā-śīlā su-maryādā
dhairya-gāmbhīrya-śālinī
su-vilāsā mahābhāva-
paramotkarṣa-tarṣiṇī
gokula-prema-vasatir
jagac-chreṇī-lasad-yaśāḥ
gurv-arpita-guru-snehā
sakhī-praṇayitā-vaśā
kṛṣṇa-priyāvalī-mukhyā
santatāśrava-keśavā
bahunā kiṁ guṇās tasyāḥ
saṅkhyātītā harer iva
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.92
নায়ক, নায়িকা, — দুই রসের ‘আলম্বন’ ।
সেই দুই শ্রেষ্ঠ, — রাধা, ব্রজেন্দ্রনন্দন ॥ ৯২ ॥
nāyaka, nāyikā, — dui rasera ‘ālambana’
sei dui śreṣṭha, — rādhā, vrajendra-nandana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.93
এইমত দাস্যে দাস, সখ্যে সখাগণ ।
বাৎসল্যে মাতা পিতা আশ্রয়ালম্বন ॥ ৯৩ ॥
ei-mata dāsye dāsa, sakhye sakhā-gaṇa
vātsalye mātā pitā āśrayālambana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.94
এই রস অনুভবে যৈছে ভক্তগণ ।
যৈছে রস হয়, শুন তাহার লক্ষণ ॥ ৯৪ ॥
ei rasa anubhave yaiche bhakta-gaṇa
yaiche rasa haya, śuna tāhāra lakṣaṇa
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.95-98
ভক্তিনির্ধূত-দোষাণাং প্রসন্নোজ্জ্বলচেতসাম্ ।
শ্রীভাগবতরক্তানাং রসিকাসঙ্গরঙ্গিণাম্ ॥ ৯৫ ॥
জীবনীভূত-গোবিন্দপাদভক্তিসুখশ্রিয়াম্ ।
প্রেমান্তরঙ্গভূতানি কৃত্যান্যেবানুতিষ্ঠতাম্ ॥ ৯৬ ॥
ভক্তানাং হৃদি রাজন্তী সংস্কারযুগলোজ্জ্বলা ।
রতিরানন্দরূপৈব নীয়মানা তু রস্যতাম্ ॥ ৯৭ ॥
কৃষ্ণাদিভির্বিভাবাদ্যৈর্গতৈরনুভবাধ্বনি ।
প্রৌঢ়ানন্দশ্চমত্কারকাষ্ঠামাপদ্যতে পরাম্ ॥ ৯৮ ॥
bhakti-nirdhūta-doṣāṇāṁ
prasannojjvala-cetasām
śrī-bhāgavata-raktānāṁ
rasikāsaṅga-raṅgiṇām
jīvanī-bhūta-govinda-
pāda-bhakti-sukha-śriyām
premāntaraṅga-bhūtāni
kṛtyāny evānutiṣṭhatām
bhaktānāṁ hṛdi rājantī
saṁskāra-yugalojjvalā
ratir ānanda-rūpaiva
nīyamānā tu rasyatām
kṛṣṇādibhir vibhāvādyair
gatair anubhavādhvani
prauḍhānandaś camatkāra-
kāṣṭhām āpadyate parām
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.99
এই রস-আস্বাদ নাহি অভক্তের গণে ।
কৃষ্ণভক্তগণ করে রস আস্বাদনে ॥ ৯৯ ॥
ei rasa-āsvāda nāhi abhaktera gaṇe
kṛṣṇa-bhakta-gaṇa kare rasa āsvādane
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.100
সর্বথৈব দুরূহোঽয়মভক্তৈর্ভগবদ্রসঃ ।
তৎপাদাম্বুজসর্বস্বৈর্ভক্তৈরেবানুরস্যতে ॥ ১০০ ॥
sarvathaiva durūho ’yam
abhaktair bhagavad-rasaḥ
tat pādāmbuja-sarvasvair
bhaktair evānurasyate
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.101
সংক্ষেপে কহিলুঁ এই ‘প্রয়োজন’-বিবরণ ।
পঞ্চম-পুরুষার্থ — এই ‘কৃষ্ণপ্রেম’-ধন ॥ ১০১ ॥
saṅkṣepe kahiluṅ ei ‘prayojana’-vivaraṇa
pañcama-puruṣārtha — ei ‘kṛṣṇa-prema’-dhana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.102
পূর্বে প্রয়াগে আমি রসের বিচারে ।
তোমার ভাই রূপে কৈলুঁ শক্তি-সঞ্চারে ॥ ১০২ ॥
pūrve prayāge āmi rasera vicāre
tomāra bhāi rūpe kailuṅ śakti-sañcāre
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.103
তুমিহ করিহ ভক্তি-শাস্ত্রের প্রচার ।
মথুরায় লুপ্ততীর্থের করিহ উদ্ধার ॥ ১০৩ ॥
tumiha kariha bhakti-śāstrera pracāra
mathurāya lupta-tīrthera kariha uddhāra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.104
বৃন্দাবনে কৃষ্ণসেবা, বৈষ্ণব-আচার ।
ভক্তিস্মৃতিশাস্ত্র করি’ করিহ প্রচার ॥ ১০৪ ॥
vṛndāvane kṛṣṇa-sevā, vaiṣṇava-ācāra
bhakti-smṛti-śāstra kari’ kariha pracāra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.105
যুক্তবৈরাগ্য-স্থিতি সব শিখাইল ।
শুষ্কবৈরাগ্য-জ্ঞান সব নিষেধিল ॥ ১০৫ ॥
yukta-vairāgya-sthiti saba śikhāila
śuṣka-vairāgya-jñāna saba niṣedhila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.106-107
অদ্বেষ্টা সর্বভূতানাং মৈত্রঃ করুণ এব চ ।
নির্মমো নিরহঙ্কারঃ সমদুঃখসুখঃ ক্ষমী ॥ ১০৬ ॥
সন্তুষ্টঃ সততং যোগী যতাত্মা দৃঢ়নিশ্চয়ঃ ।
ময্যর্পিতমনোবুদ্ধির্যো মদ্ভক্তঃ স মে প্রিয়ঃ ॥ ১০৭ ॥
adveṣṭā sarva-bhūtānāṁ
maitraḥ karuṇa eva ca
nirmamo nirahaṅkāraḥ
sama-duḥkha-sukhaḥ kṣamī
santuṣṭaḥ satataṁ yogī
yatātmā dṛḍha-niścayaḥ
mayy arpita-mano-buddhir
yo mad-bhaktaḥ sa me priyaḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.108
যস্মান্নোদ্বিজতে লোকো লোকান্নোদ্বিজতে তু যঃ ।
হর্ষামর্ষভয়োদ্বেগৈর্মুক্তো যঃ স চ মে প্রিয়ঃ ॥ ১০৮ ॥
yasmān nodvijate loko
lokān nodvijate tu yaḥ
harṣāmarṣa-bhayodvegair
mukto yaḥ sa ca me priyaḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.109
অনপেক্ষঃ শুচির্দক্ষ উদাসীনো গতব্যথঃ ।
সর্বারম্ভপরিত্যাগী যো মে ভক্তঃ স মে প্রিয়ঃ ॥ ১০৯ ॥
anapekṣaḥ śucir dakṣa
udāsīno gata-vyathaḥ
sarvārambha-parityāgī
yo me bhaktaḥ sa me priyaḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.110
যো ন হৃষ্যতি ন দ্বেষ্টি ন শোচতি ন কাঙ্ক্ষতি ।
শুভাশুভপরিত্যাগী ভক্তিমান্ যঃ স মে প্রিয়ঃ ॥ ১১০ ॥
yo na hṛṣyati na dveṣṭi
na śocati na kāṅkṣati
śubhāśubha-parityāgī
bhaktimān yaḥ sa me priyaḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.111-112
সমঃ শত্রৌ চ মিত্রে চ তথা মানপমানায়োঃ ।
শীতোষ্ণসুখদুঃখেষু সমঃ সঙ্গবিবর্জিতঃ ॥ ১১১ ॥
তুল্যনিন্দাস্তুতির্মৌনী সন্তুষ্টো যেন কেনচিৎ ।
অনিকেতঃ স্থিরমতির্ভক্তিমান্ মে প্রিয়ো নরঃ ॥ ১১২ ॥
samaḥ śatrau ca mitre ca
tathā mānāpamānayoḥ
śītoṣṇa-sukha-duḥkheṣu
samaḥ saṅga-vivarjitaḥ
tulya-nindā-stutir maunī
santuṣṭo yena kenacit
aniketaḥ sthira-matir
bhaktimān me priyo naraḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.113
যে তু ধর্মামৃতমিদং যথোক্তং পর্যুপাসতে ।
শ্রদ্দধানা মৎপরমা ভক্তাস্তেঽতীব মে প্রিয়াঃ ॥ ১১৩ ॥
ye tu dharmāmṛtam idaṁ
yathoktaṁ paryupāsate
śraddadhānā mat-paramā
bhaktās te ’tīva me priyāḥ
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.114
চীরাণি কিং পথি ন সন্তি দিশন্তি ভিক্ষাং
নৈবাঙ্ঘ্রিপাঃ পরভৃতঃ সরিতোঽপ্যশুষ্যন্ ।
রুদ্ধা গুহাঃ কিমজিতোঽবতি নোপসন্নান্
কস্মাদ্ভজন্তি কবয়ো ধনদুর্মদান্ধান্ ॥ ১১৪ ॥
cīrāṇi kiṁ pathi na santi diśanti bhikṣāṁ
naivāṅghri-pāḥ para-bhṛtaḥ sarito ’py aśuṣyan
ruddhā guhāḥ kim ajito ’vati nopasannān
kasmād bhajanti kavayo dhana-durmadāndhān
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.115
তবে সনাতন সব সিদ্ধান্ত পুছিলা ।
ভাগবত-সিদ্ধান্ত গূঢ় সকলি কহিলা ॥ ১১৫ ॥
tabe sanātana saba siddhānta puchilā
bhāgavata-siddhānta gūḍha sakali kahilā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.116
হরিবংশে কহিয়াছে গোলোকে নিত্যস্থিতি ।
ইন্দ্র আসি’ করিল যবে শ্রীকৃষ্ণেরে স্তুতি ॥ ১১৬ ॥
hari-vaṁśe kahiyāche goloke nitya-sthiti
indra āsi’ karila yabe śrī-kṛṣṇere stuti
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.117-118
মৌষল-লীলা, আর কৃষ্ণ-অন্তর্ধান ।
কেশাবতার, আর যত বিরুদ্ধ ব্যাখ্যান ॥ ১১৭ ॥
মহিষী-হরণ আদি, সব — মায়াময় ।
ব্যাখ্যা শিখাইল যৈছে সুসিদ্ধান্ত হয় ॥ ১১৮ ॥
mauṣala-līlā, āra kṛṣṇa-antardhāna
keśāvatāra, āra yata viruddha vyākhyāna
mahiṣī-haraṇa ādi, saba — māyāmaya
vyākhyā śikhāila yaiche susiddhānta haya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.119
তবে সনাতন প্রভুর চরণে ধরিয়া ।
নিবেদন করে দন্তে তৃণ-গুচ্ছ লঞা ॥ ১১৯ ॥
tabe sanātana prabhura caraṇe dhariyā
nivedana kare dante tṛṇa-guccha lañā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.120
“নীচজাতি, নীচসেবী, মুঞি — সুপামর ।
সিদ্ধান্ত শিখাইলা, — যেই ব্রহ্মার অগোচর ॥ ১২০ ॥
“nīca-jāti, nīca-sevī, muñi — supāmara
siddhānta śikhāilā, — yei brahmāra agocara
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.121
তুমি যে কহিলা, এই সিদ্ধান্তামৃত-সিন্ধু ।
মোর মন ছুঁইতে নারে ইহার একবিন্দু ॥ ১২১ ॥
tumi ye kahilā, ei siddhāntāmṛta-sindhu
mora mana chuṅite nāre ihāra eka-bindu
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.122
পঙ্গু নাচাইতে যদি হয় তোমার মন ।
বর দেহ’ মোর মাথে ধরিয়া চরণ ॥ ১২২ ॥
paṅgu nācāite yadi haya tomāra mana
vara deha’ mora māthe dhariyā caraṇa
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.123
‘মুঞি যে শিখালুঁ তোরে স্ফুরুক সকল’ ।
এই তোমার বর হৈতে হবে মোর বল ॥” ১২৩ ॥
‘muñi ye śikhāluṅ tore sphuruka sakala’
ei tomāra vara haite habe mora bala”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.124
তবে মহাপ্ৰভু তাঁর শিরে ধরি’ করে ।
বর দিলা — ‘এই সব স্ফুরুক তোমারে’ ॥ ১২৪ ॥
tabe mahāprabhu tāṅra śire dhari’ kare
vara dilā — ‘ei saba sphuruka tomāre’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.125
সংক্ষেপে কহিলুঁ — ‘প্রেম’-প্রয়োজন-সংবাদ ।
বিস্তারি’ কহন না যায় প্রভুর প্রসাদ ॥ ১২৫ ॥
saṅkṣepe kahiluṅ — ‘prema’-prayojana-saṁvāda
vistāri’ kahana nā yāya prabhura prasāda
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.126
প্রভুর উপদেশামৃত শুনে যেই জন ।
অচিরাৎ মিলয়ে তাঁরে কৃষ্ণপ্রেমধন ॥ ১২৬ ॥
prabhura upadeśāmṛta śune yei jana
acirāt milaye tāṅre kṛṣṇa-prema-dhana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 23.127
শ্রীরূপ-রঘুনাথ পদে যার আশ ।
চৈতন্যচরিতামৃত কহে কৃষ্ণদাস ॥ ১২৭ ॥
śrī-rūpa-raghunātha-pade yāra āśa
caitanya-caritāmṛta kahe kṛṣṇadāsa
Official translation and purport on Vedabase