JAPA TIME

Sanskrit, IAST, and official Vedabase links

LIVE DARSHAN & DAILY PRACTICE

Madhya-līlā — Chapter 24: Original Text and IAST

Madhya-līlā — Chapter 24: original text, IAST, and official Vedabase links.

Madhya-līlā — Chapter 24

CC Madhya 24.1

আত্মারামেতি পদ্যার্কস্যার্থাংশূন্‌ যঃ প্রকাশয়ন্‌ ।
জগত্তমো জহারাব্যাত্‌ স চৈতন্যোদয়াচলঃ ॥ ১ ॥
ātmārāmeti padyārkasy-
ārthāṁśūn yaḥ prakāśayan
jagat-tamo jahārāvyāt
sa caitanyodayācalaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.2

জয় জয় শ্রীচৈতন্য জয় নিত্যানন্দ ।
জয়াদ্বৈতচন্দ্র জয় গৌরভক্তবৃন্দ ॥ ২ ॥
jaya jaya śrī-caitanya jaya nityānanda
jayādvaita-candra jaya gaura-bhakta-vṛnda

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.3

তবে সনাতন প্রভুর চরণে ধরিয়া ।
পুনরপি কহে কিছু বিনয় করিয়া ॥ ৩ ॥
tabe sanātana prabhura caraṇe dhariyā
punarapi kahe kichu vinaya kariyā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.4

‘পূর্বে শুনিয়াছোঁ, তুমি সার্বভৌম-স্থানে ।
এক শ্লোকে আঠার অর্থ কৈরাছ ব্যাখ্যানে ॥ ৪ ॥
‘pūrve śuniyāchoṅ, tumi sārvabhauma-sthāne
eka śloke āṭhāra artha kairācha vyākhyāne

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.5

আত্মারামাশ্চ মুনয়ো নির্গ্রন্থা অপ্যুরুক্রমে ।
কুর্বন্ত্যহৈতুকীং ভক্তিমিত্থম্ভূতগুণো হরিঃ ॥ ৫ ॥
ātmārāmāś ca munayo
nirgranthā apy urukrame
kurvanty ahaitukīṁ bhaktim
ittham-bhūta-guṇo hariḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.6

আশ্চর্য শুনিয়া মোর উৎকণ্ঠিত মন ।
কৃপা করি’ কহ যদি, জুড়ায় শ্রবণ ॥’ ৬ ॥
āścarya śuniyā mora utkaṇṭhita mana
kṛpā kari’ kaha yadi, juḍāya śravaṇa’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.7

প্রভু কহে, — “আমি বাতুল, আমার বচনে ।
সার্বভৌম বাতুল তাহা সত্য করি’ মানে ॥ ৭ ॥
prabhu kahe, — “āmi vātula, āmāra vacane
sārvabhauma vātula tāhā satya kari’ māne

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.8

কিবা প্ৰলাপিলাঙ, কিছু নাহিক স্মরণে ।
তোমার সঙ্গ-বলে যদি কিছু হয় মনে ॥ ৮ ॥
kibā pralāpilāṅa, kichu nāhika smaraṇe
tomāra saṅga-bale yadi kichu haya mane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.9

সহজে আমার কিছু অর্থ নাহি ভাসে ।
তোমা-সবার সঙ্গ-বলে যে কিছু প্রকাশে ॥ ৯ ॥
sahaje āmāra kichu artha nāhi bhāse
tomā-sabāra saṅga-bale ye kichu prakāśe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.10

একাদশ পদ এই শ্লোকে সুনির্মল ।
পৃথক্‌ নানা অর্থ পদে করে ঝলমল ॥ ১০ ॥
ekādaśa pada ei śloke sunirmala
pṛthak nānā artha pade kare jhalamala

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.11

‘আত্মা’-শব্দে ব্রহ্ম, দেহ, মন, যত্ন, ধৃতি ।
বুদ্ধি, স্বভাব, — এই সাত অর্থ-প্রাপ্তি ॥ ১১ ॥
‘ātmā’-śabde brahma, deha, mana, yatna, dhṛti
buddhi, svabhāva, — ei sāta artha-prāpti

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.12

“আত্মা দেহমনোব্রহ্মস্বভাবধৃতিবুদ্ধিষু । প্রযত্নে চ” ইতি ॥ ১২ ॥
“ātmā deha-mano-brahma-svabhāva-dhṛti-buddhiṣu,
prayatne ca” iti

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.13

এই সাতে রমে যেই, সেই আত্মারামগণ ।
আত্মারামগণের আগে করিব গণন ॥ ১৩ ॥
ei sāte rame yei, sei ātmārāma-gaṇa
ātmārāma-gaṇera āge kariba gaṇana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.14

‘মুনি’-আদি শব্দের অর্থ শুন, সনাতন ।
পৃথক্‌ পৃথক্ অর্থ পাছে করিব মিলন ॥ ১৪ ॥
‘muni’-ādi śabdera artha śuna, sanātana
pṛthak pṛthak artha pāche kariba milana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.15

‘মুনি’-শব্দে মননশীল, আর কহে মৌনী ।
তপস্বী, ব্রতী, যতি, আর ঋষি, মুনি ॥ ১৫ ॥
‘muni’-śabde manana-śīla, āra kahe maunī
tapasvī, vratī, yati, āra ṛṣi, muni

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.16

‘নির্গ্রন্থ’-শব্দে কহে, অবিদ্যা-গ্রন্থি-হীন ।
বিধি-নিষেধ-বেদশাস্ত্র-জ্ঞানাদি-বিহীন ॥ ১৬ ॥
‘nirgrantha’-śabde kahe, avidyā-granthi-hīna
vidhi-niṣedha-veda-śāstra-jñānādi-vihīna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.17

মূর্খ, নীচ, ম্লেচ্ছ আদি শাস্ত্ররিক্তগণ ।
ধনসঞ্চয়ী — নির্গ্রন্থ, আর যে নির্ধন ॥ ১৭ ॥
mūrkha, nīca, mleccha ādi śāstra-rikta-gaṇa
dhana-sañcayī — nirgrantha, āra ye nirdhana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.18

নির্নিশ্চয়ে নিষ্ক্রমার্থে নির্নির্মাণ-নিষেধয়োঃ ।
গ্রন্থো ধনেঽথ সন্দর্ভে বর্ণসংগ্রথনেঽপি চ ॥ ১৮ ॥
nir niścaye niṣ kramārthe
nir nirmāṇa-niṣedhayoḥ
grantho dhane ’tha sandarbhe
varṇa-saṅgrathane ’pi ca

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.19

‘উরুক্রম’-শব্দে কহে, বড় যাঁর ক্রম ।
‘ক্রম’-শব্দে কহে এই পাদবিক্ষেপণ ॥ ১৯ ॥
‘urukrama’-śabde kahe, baḍa yāṅra krama
‘krama’-śabde kahe ei pāda-vikṣepaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.20

শক্তি, কম্প, পরিপাটী, যুক্তি, শক্ত্যে আক্রমণ ।
চরণ-চালনে কাঁপাইল ত্রিভুবন ॥ ২০ ॥
śakti, kampa, paripāṭī, yukti, śaktye ākramaṇa
caraṇa-cālane kāṅpāila tribhuvana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.21

বিষ্ণোর্নু বীর্যগণনাং কতমোঽর্হতীহ
যঃ পার্থিবান্যপি কবির্বিমমে রজাংসি ।
চস্কম্ভ যঃ স্বরংহসাস্খলতা ত্রিপৃষ্ঠং
যস্মাত্রিসাম্যসদনাদুরুকম্পয়ানম্ ॥ ২১ ॥
viṣṇor nu vīrya-gaṇanāṁ katamo ’rhatīha
yaḥ pārthivāny api kavir vimame rajāṁsi
caskambha yaḥ sva-raṁhasāskhalatā tri-pṛṣṭhaṁ
yasmāt tri-sāmya-sadanād uru kampayānam

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.22

বিভুরূপে ব্যাপে, শক্ত্যে ধারণ-পোষণ ।
মাধুর্যশক্ত্যে গোলোক, ঐশ্বর্যে পরব্যোম ॥ ২২ ॥
vibhu-rūpe vyāpe, śaktye dhāraṇa-poṣaṇa
mādhurya-śaktye goloka, aiśvarye paravyoma

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.23

মায়া-শক্ত্যে ব্রহ্মাণ্ডাদি-পরিপাটী-সৃজন ।
‘উরুক্রম’-শব্দের এই অর্থ নিরূপণ ॥ ২৩ ॥
māyā-śaktye brahmāṇḍādi-paripāṭī-sṛjana
‘urukrama’-śabdera ei artha nirūpaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.24

“ক্রমঃ শক্তৌ পরিপাট্যাং ক্রমশ্চালনকম্পয়োঃ ॥” ২৪ ॥
“kramaḥ śaktau paripāṭyāṁ kramaś cālana-kampayoḥ”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.25

‘কুর্বন্তি’-পদ এই পরস্মৈপদ হয় ।
কৃষ্ণসুখনিমিত্ত ভজনে তাৎপর্য কহয় ॥ ২৫ ॥
‘kurvanti’-pada ei parasmaipada haya
kṛṣṇa-sukha-nimitta bhajane tātparya kahaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.26

“স্বরিতঞিতঃ কর্ত্রভিপ্রায়ে ক্রিয়াফলে ॥” ২৬ ॥
“svarita-ñitaḥ kartr-abhiprāye kriyā-phale”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.27

‘হেতু’-শব্দে কহে — ভুক্তি-আদি বাঞ্ছান্তরে ।
ভুক্তি, সিদ্ধি, মুক্তি — মুখ্য এই তিন প্রকারে ॥ ২৭ ॥
‘hetu’-śabde kahe — bhukti-ādi vāñchāntare
bhukti, siddhi, mukti — mukhya ei tina prakāre

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.28

এক ভুক্তি কহে, ভোগ — অনন্ত-প্রকার ।
সিদ্ধি — অষ্টাদশ, মুক্তি — পঞ্চবিধাকার ॥ ২৮ ॥
eka bhukti kahe, bhoga — ananta-prakāra
siddhi — aṣṭādaśa, mukti — pañca-vidhākāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.29

এই যাঁহা নাহি, তাহা ভক্তি — ‘অহৈতুকী’ ।
যাহা হৈতে বশ হয় শ্রীকৃষ্ণ কৌতুকী ॥ ২৯ ॥
ei yāṅhā nāhi, tāhā bhakti — ‘ahaitukī’
yāhā haite vaśa haya śrī-kṛṣṇa kautukī

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.30

‘ভক্তি’-শব্দের অর্থ হয় দশবিধাকার ।
এক — ‘সাধন’, ‘প্রেমভক্তি’ — নব প্রকার ॥ ৩০ ॥
‘bhakti’-śabdera artha haya daśa-vidhākāra
eka — ‘sādhana’, ‘prema-bhakti’ — nava prakāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.31

‘রতি’-লক্ষণা, ‘প্রেম’-লক্ষণা, ইত্যাদি প্রচার ।
ভাবরূপা, মহাভাব-লক্ষণরূপা আর ॥ ৩১ ॥
‘rati’-lakṣaṇā, ‘prema’-lakṣaṇā, ityādi pracāra
bhāva-rūpā, mahābhāva-lakṣaṇa-rūpā āra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.32

শান্ত-ভক্তের রতি বাড়ে ‘প্রেম’-পর্যন্ত ।
দাস্য-ভক্তের রতি হয় ‘রাগ’-দশা-অন্ত ॥ ৩২ ॥
śānta-bhaktera rati bāḍe ‘prema’-paryanta
dāsya-bhaktera rati haya ‘rāga’-daśā-anta

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.33

সখাগণের রতি হয় ‘অনুরাগ’ পর্যন্ত ।
পিতৃ-মাতৃ-স্নেহ আদি ‘অনুরাগ’-অন্ত ॥ ৩৩ ॥
sakhā-gaṇera rati haya ‘anurāga’ paryanta
pitṛ-mātṛ-sneha ādi ‘anurāga’-anta

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.34

কান্তাগণের রতি পায় ‘মহাভাব’-সীমা ।
‘ভক্তি’-শব্দের এই সব অর্থের মহিমা ॥ ৩৪ ॥
kāntā-gaṇera rati pāya ‘mahābhāva’-sīmā
‘bhakti’-śabdera ei saba arthera mahimā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.35

‘ইত্থম্ভূতগুণঃ’-শব্দের শুনহ ব্যাখ্যান ।
‘ইত্থং’-শব্দের ভিন্ন অর্থ, ‘গুণ’-শব্দের আন ॥ ৩৫ ॥
‘ittham-bhūta-guṇaḥ’-śabdera śunaha vyākhyāna
‘itthaṁ’-śabdera bhinna artha, ‘guṇa’-śabdera āna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.36

‘ইত্থম্ভূত’-শব্দের অর্থ — পূর্ণানন্দময় ।
যাঁর আগে ব্রহ্মানন্দ তৃণপ্রায় হয় ॥ ৩৬ ॥
‘ittham-bhūta’-śabdera artha — pūrṇānandamaya
yāṅra āge brahmānanda tṛṇa-prāya haya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.37

ত্বত্‌সাক্ষাত্‌করণাহ্লাদবিশুদ্ধাব্ধিস্থিতস্য মে ।
সুখানি গোষ্পদায়ন্তে ব্রাহ্মাণ্যপি জগদ্‌গুরো ॥ ৩৭ ॥
tvat-sākṣāt-karaṇāhlāda-
viśuddhābdhi-sthitasya me
sukhāni goṣ-padāyante
brāhmāṇy api jagad-guro

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.38

সর্বাকর্ষক, সর্বাহ্লাদক, মহারসায়ন ।
আপনার বলে করে সর্ব-বিস্মারণ ॥ ৩৮ ॥
sarvākarṣaka, sarvāhlādaka, mahā-rasāyana
āpanāra bale kare sarva-vismāraṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.39

ভুক্তি-মুক্তি-সিদ্ধি-সুখ ছাড়য় যার গন্ধে ।
অলৌকিক শক্তি-গুণে কৃষ্ণকৃপায় বান্ধে ॥ ৩৯ ॥
bhukti-mukti-siddhi-sukha chāḍaya yāra gandhe
alaukika śakti-guṇe kṛṣṇa-kṛpāya bāndhe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.40

শাস্ত্রযুক্তি নাহি ইহাঁ সিদ্ধান্ত-বিচার ।
এই স্বভাব-গুণে, যাতে মাধুর্যের সার ॥ ৪০ ॥
śāstra-yukti nāhi ihāṅ siddhānta-vicāra
ei svabhāva-guṇe, yāte mādhuryera sāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.41

‘গুণ’ শব্দের অর্থ — কৃষ্ণের গুণ অনন্ত ।
সচ্চিদ্‌রূপ-গুণ সর্ব পূর্ণানন্দ ॥ ৪১ ॥
‘guṇa’ śabdera artha — kṛṣṇera guṇa ananta
sac-cid-rūpa-guṇa sarva pūrṇānanda

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.42

ঐশ্বর্য-মাধুর্য-কারুণ্যে স্বরূপ-পূর্ণতা ।
ভক্তবাৎসল্য, আত্মপর্যন্ত বদান্যতা ॥ ৪২ ॥
aiśvarya-mādhurya-kāruṇye svarūpa-pūrṇatā
bhakta-vātsalya, ātma-paryanta vadānyatā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.43

অলৌকিক রূপ, রস, সৌরভাদি গুণ ।
কারো মন কোন গুণে করে আকর্ষণ ॥ ৪৩ ॥
alaukika rūpa, rasa, saurabhādi guṇa
kāro mana kona guṇe kare ākarṣaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.45

তস্যারবিন্দনয়নস্য পদারবিন্দ-
কিঞ্জল্কমিশ্রতুলসীমকরন্দবায়ুঃ ।
অন্তর্গতঃ স্ববিবরেণ চকার তেষাং
সংক্ষোভমক্ষরজুষামপি চিত্ততন্বোঃ ॥ ৪৫ ॥
tasyāravinda-nayanasya padāravinda-
kiñjalka-miśra-tulasī-makaranda-vāyuḥ
antar-gataḥ sva-vivareṇa cakāra teṣāṁ
saṅkṣobham akṣara-juṣām api citta-tanvoḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.47

পরিনিষ্ঠিতোহপি নৈর্গুণ্যে উত্তমঃশ্লোকলীলয়া ।
গৃহীতচেতা রাজর্ষে আখ্যানং যদধীতবান্‌ ॥ ৪৭ ॥
pariniṣṭhito ’pi nairguṇye
uttamaḥśloka-līlayā
gṛhīta-cetā rājarṣe
ākhyānaṁ yad adhītavān

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.48

স্বসুখনিভৃতচেতাস্তদ্‌ব্যুদস্তান্যভাবোঽ-
প্যজিতরুচিরলীলাকৃষ্টসারস্তদীয়ম্‌ ।
ব্যতনুত কৃপয়া যস্তত্ত্বদীপং পুরাণং
তমখিলবৃজিনঘ্নং ব্যাস-সূনুং নতোঽস্মি ॥ ৪৮ ॥
sva-sukha-nibhṛta-cetās tad-vyudastānya-bhāvo
’py ajita-rucira-līlākṛṣṭa-sāras tadīyam
vyatanuta kṛpayā yas tattva-dīpaṁ purāṇaṁ
tam akhila-vṛjina-ghnaṁ vyāsa-sūnuṁ nato ’smi

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.50

বীক্ষ্যালকাবৃতমুখং তব কুণ্ডলশ্রী-
গণ্ডস্থলাধরসুধং হসিতাবলোকম্‌ ।
দত্তাভয়ঞ্চ ভুজদণ্ডযুগং বিলোক্য
বক্ষঃ শ্রিয়ৈকরমণঞ্চ ভবাম দাস্যঃ ॥ ৫০ ॥
vīkṣyālakāvṛta-mukhaṁ tava kuṇḍala-śrī-
gaṇḍa-sthalādhara-sudhaṁ hasitāvalokam
dattābhayaṁ ca bhuja-daṇḍa-yugaṁ vilokya
vakṣaḥ śriyaika-ramaṇaṁ ca bhavāma dāsyaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.51

রূপ-গুণ-শ্রবণে রুক্মিণ্যাদির আকর্ষণ ॥ ৫১ ॥
rūpa-guṇa-śravaṇe rukmiṇy-ādira ākarṣaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.52

শ্রুত্বা গুণান্‌ ভুবনসুন্দর শৃণ্বতাং তে
নির্বিশ্য কর্ণবিবরৈর্হরতোঽঙ্গতাপম্‌ ।
রূপং দৃশাং দৃশিমতামখিলার্থলাভং
ত্বয্যচ্যুতাবিশতি চিত্তমপত্রপং মে ॥ ৫২ ॥
śrutvā guṇān bhuvana-sundara śṛṇvatāṁ te
nirviśya karṇa-vivarair harato ’ṅga-tāpam
rūpaṁ dṛśāṁ dṛśimatām akhilārtha-lābhaṁ
tvayy acyutāviśati cittam apatrapaṁ me

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.53

বংশী-গীতে হরে কৃষ্ণ লক্ষ্ম্যাদির মন ॥ ৫৩ ॥
vaṁśī-gīte hare kṛṣṇa lakṣmy-ādira mana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.54

কস্যানুভাবোঽস্য ন দেব বিদ্মহে
তবাঙ্ঘ্রিরেণুস্পরশাধিকারঃ ।
যদ্বাঞ্ছয়া শ্রীর্ললনাচরত্তপো
বিহায় কামান্‌ সুচিরং ধৃতব্রতা ॥ ৫৪ ॥
kasyānubhāvo ’sya na deva vidmahe
tavāṅghri-reṇu-sparaśādhikāraḥ
yad-vāñchayā śrīr lalanācarat tapo
vihāya kāmān su-ciraṁ dhṛta-vratā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.56

কাস্ত্র্যঙ্গ তে কলপদামৃতবেণুগীত-
সম্মোহিতার্যচরিতান্ন চলেত্রিলোক্যাম্‌ ।
ত্রৈলোক্যসৌভগমিদঞ্চ নিরীক্ষ্য রূপং
যদ্‌গোদ্বিজদ্রুমমৃগাঃ পুলকান্যবিভ্রন্‌ ॥ ৫৬ ॥
kā stry aṅga te kala-padāmṛta-veṇu-gīta-
sammohitārya-caritān na calet tri-lokyām
trailokya-saubhagam idaṁ ca nirīkṣya rūpaṁ
yad go-dvija-druma-mṛgāḥ pulakāny abibhran

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.57

গুরুতুল্য স্ত্রীগণের বাৎসল্যে আকর্ষণ ।
দাস্য-সখ্যাদি-ভাবে পুরুষাদি গণ ॥ ৫৭ ॥
guru-tulya strī-gaṇera vātsalye ākarṣaṇa
dāsya-sakhyādi-bhāve puruṣādi gaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.58

পক্ষী, মৃগ, বৃক্ষ, লতা, চেতনাচেতন ।
প্রেমে মত্ত করি’ আকর্ষয়ে কৃষ্ণগুণ ॥ ৫৮ ॥
pakṣī, mṛga, vṛkṣa, latā, cetanācetana
preme matta kari’ ākarṣaye kṛṣṇa-guṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.59

‘হরিঃ’-শব্দে নানার্থ, দুই মুখ্যতম ।
সর্ব অমঙ্গল হরে, প্রেম দিয়া হরে মন ॥ ৫৯ ॥
‘hariḥ’-śabde nānārtha, dui mukhyatama
sarva amaṅgala hare, prema diyā hare mana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.60

যৈছে তৈছে যোহি কোহি করয়ে স্মরণ ।
চারিবিধ তাপ তার করে সংহরণ ॥ ৬০ ॥
yaiche taiche yohi kohi karaye smaraṇa
cāri-vidha tāpa tāra kare saṁharaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.61

যথাগ্নিঃ সুসমৃদ্ধার্চিঃ করোত্যেধাংসি ভস্মসাত্‌ ।
তথা মদ্বিষয়া ভক্তিরুদ্ধবৈনাংসি কৃত্‌স্নশঃ ॥ ৬১ ॥
yathāgniḥ su-samṛddhārciḥ
karoty edhāṁsi bhasma-sāt
tathā mad-viṣayā bhaktir
uddhavaināṁsi kṛtsnaśaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.62

তবে করে ভক্তিবাধক কর্ম, অবিদ্যা নাশ ।
শ্রবণাদ্যের ফল ‘প্রেমা’ করয়ে প্রকাশ ॥ ৬২ ॥
tabe kare bhakti-bādhaka karma, avidyā nāśa
śravaṇādyera phala ‘premā’ karaye prakāśa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.63

নিজ-গুণে তবে হরে দেহেন্দ্রিয়মন ।
ঐছে কৃপালু কৃষ্ণ, ঐছে তাঁর গুণ ॥ ৬৩ ॥
nija-guṇe tabe hare dehendriya-mana
aiche kṛpālu kṛṣṇa, aiche tāṅra guṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.64

চারি পুরুষার্থ ছাড়ায়, গুণে হরে সবার মন ।
‘হরি’-শব্দের এই মুখ্য কহিলুঁ লক্ষণ ॥ ৬৪ ॥
cāri puruṣārtha chāḍāya, guṇe hare sabāra mana
‘hari’-śabdera ei mukhya kahiluṅ lakṣaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.65

‘চ’ ‘অপি’, দুই শব্দ তাতে ‘অব্যয়’ হয় ।
যেই অর্থ লাগাইয়ে, সেই অর্থ হয় ॥ ৬৫ ॥
‘ca’ ‘api’, dui śabda tāte ‘avyaya’ haya
yei artha lāgāiye, sei artha haya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.67

চান্বাচয়ে সমাহারেঽন্যোঽন্যার্থে চ সমুচ্চয়ে ।
যত্নান্তরে তথা পাদপূরণেঽপ্যবধারণে ॥ ৬৭ ॥
cānvācaye samāhāre
’nyonyārthe ca samuccaye
yatnāntare tathā pāda-
pūraṇe ’py avadhāraṇe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.69

অপি সম্ভাবনা-প্রশ্ন-শঙ্কা-গর্হা-সমুচ্চয়ে ।
তথা যুক্তপদার্থেষু কামচারক্রিয়াসু চ ॥ ৬৯ ॥
api sambhāvanā-praśna-
śaṅkā-garhā-samuccaye
tathā yukta-padārtheṣu
kāma-cāra-kriyāsu ca

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.70

এই ত’ একাদশ পদের অর্থ-নির্ণয় ।
এবে শ্লোকার্থ করি, যথা যে লাগয় ॥ ৭০ ॥
ei ta’ ekādaśa padera artha-nirṇaya
ebe ślokārtha kari, yathā ye lāgaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.71

‘ব্রহ্ম’ শব্দের অর্থ — তত্ত্ব সর্ব-বৃহত্তম ।
স্বরূপ ঐশ্বর্য করি’ নাহি যাঁর সম ॥ ৭১ ॥
‘brahma’ śabdera artha — tattva sarva-bṛhattama
svarūpa aiśvarya kari’ nāhi yāṅra sama

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.72

বৃহত্ত্বাদ্‌বৃংহণত্বাচ্চ তদ্‌ব্রহ্ম পরমং বিদুঃ ।
তস্মৈ নমস্তে সর্বাত্মন্‌ যোগিচিন্ত্যাবিকারবত্‌ ॥ ৭২ ॥
bṛhattvād bṛṁhaṇatvāc ca
tad brahma paramaṁ viduḥ
tasmai namas te sarvātman
yogi-cintyāvikāravat

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.73

সেই ব্রহ্ম-শব্দে কহে স্বয়ং-ভগবান্‌ ।
অদ্বিতীয়-জ্ঞান, যাঁহা বিনা নাহি আন ॥ ৭৩ ॥
sei brahma-śabde kahe svayaṁ-bhagavān
advitīya-jñāna, yāṅhā vinā nāhi āna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.74

বদন্তি তত্তত্ত্ববিদস্তত্ত্বং যজ্‌জ্ঞানমদ্বয়ম্‌ ।
ব্রহ্মেতি পরমাত্মেতি ভগবানিতি শব্দ্যতে ॥ ৭৪ ॥
vadanti tat tattva-vidas
tattvaṁ yaj jñānam advayam
brahmeti paramātmeti
bhagavān iti śabdyate

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.75

সেই অদ্বয়-তত্ত্ব কৃষ্ণ — স্বয়ং-ভগবান্‌ ।
তিনকালে সত্য তিঁহো — শাস্ত্র-প্রমাণ ॥ ৭৫ ॥
sei advaya-tattva kṛṣṇa — svayaṁ-bhagavān
tina-kāle satya tiṅho — śāstra-pramāṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.76

অহমেবাসমেবাগ্রে নান্যদ্‌যৎ সদসত্‌পরম্‌ ।
পশ্চাদহং যদেতচ্চ যোঽবশিষ্যেত সোঽস্ম্যহম্‌ ॥ ৭৬ ॥
aham evāsam evāgre
nānyad yat sad-asat-param
paścād ahaṁ yad etac ca
yo ’vaśiṣyeta so ’smy aham

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.77

‘আত্ম’-শব্দে কহে কৃষ্ণ বৃহত্ত্বস্বরূপ ।
সর্বব্যাপক, সর্বসাক্ষী, পরমস্বরূপ ॥ ৭৭ ॥
‘ātma’-śabde kahe kṛṣṇa bṛhattva-svarūpa
sarva-vyāpaka, sarva-sākṣī, parama-svarūpa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.78

আততত্বাচ্চ মাতৃত্বাদাত্মা হি পরমো হরিঃ ॥ ৭৮ ॥
ātatatvāc ca mātṛtvād
ātmā hi paramo hariḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.79

সেই কৃষ্ণপ্রাপ্তি-হেতু ত্রিবিধ ‘সাধন’ ।
জ্ঞান, যোগ, ভক্তি, — তিনের পৃথক্‌ লক্ষণ ॥ ৭৯ ॥
sei kṛṣṇa-prāpti-hetu trividha ‘sādhana’
jñāna, yoga, bhakti, — tinera pṛthak lakṣaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.80

তিন সাধনে ভগবান্‌ তিন স্বরূপে ভাসে ।
ব্রহ্ম, পরমাত্মা, ভগবত্তা, — ত্রিবিধ প্রকাশে ॥ ৮০ ॥
tina sādhane bhagavān tina svarūpe bhāse
brahma, paramātmā, bhagavattā, — trividha prakāśe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.81

বদন্তি তত্তত্ত্ববিদস্তত্ত্বং যজ্‌জ্ঞানমদ্বয়ম্‌ ।
ব্রহ্মেতি পরমাত্মেতি ভগবানিতি শব্দ্যতে ॥ ৮১ ॥
vadanti tat tattva-vidas
tattvaṁ yaj jñānam advayam
brahmeti paramātmeti
bhagavān iti śabdyate

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.82

‘ব্রহ্ম-আত্মা’-শব্দে যদি কৃষ্ণেরে কহয় ।
‘রূঢ়িবৃত্ত্যে’ নির্বিশেষ অন্তর্যামী কয় ॥ ৮২ ॥
‘brahma-ātmā’-śabde yadi kṛṣṇere kahaya
‘rūḍhi-vṛttye’ nirviśeṣa antaryāmī kaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.83

জ্ঞানমার্গে — নির্বিশেষ-ব্রহ্ম প্রকাশে ।
যোগমার্গে — অন্তর্যামী-স্বরূপেতে ভাসে ॥ ৮৩ ॥
jñāna-mārge — nirviśeṣa-brahma prakāśe
yoga-mārge — antaryāmi-svarūpete bhāse

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.84

রাগভক্তি, বিধিভক্তি হয় দুইরূপ ।
‘স্বয়ং-ভগবত্ত্বে’, ভগবত্ত্বে — প্রকাশ দ্বিরূপ ॥ ৮৪ ॥
rāga-bhakti-vidhi-bhakti haya dui-rūpa
‘svayaṁ-bhagavattve’, bhagavattve — prakāśa dvi-rūpa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.86

নায়ং সুখাপো ভগবান্ দেহিনাং গোপিকাসুতঃ ।
জ্ঞানিনাঞ্চাত্মভূতানাং যথা ভক্তিমতামিহ ॥ ৮৬ ॥
nāyaṁ sukhāpo bhagavān
dehināṁ gopikā-sutaḥ
jñānināṁ cātma-bhūtānāṁ
yathā bhaktimatām iha

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.87

বিধিভক্ত্যে পার্ষদদেহে বৈকুণ্ঠেতে যায় ॥ ৮৭ ॥
vidhi-bhaktye pārṣada-dehe vaikuṇṭhete yāya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.88

যচ্চ ব্রজন্ত্যনিমিষামৃষভানুবৃত্ত্যা
দূরে-যমা হ্যুপরি নঃ স্পৃহণীয়শীলাঃ ।
ভর্তুর্মিথঃ সুযশসঃ কথনানুরাগ-
বৈক্লব্যবাষ্পকলয়া পুলকীকৃতাঙ্গাঃ ॥ ৮৮ ॥
yac ca vrajanty animiṣām ṛṣabhānuvṛttyā
dūre-yamā hy upari naḥ spṛhaṇīya-śīlāḥ
bhartur mithaḥ su-yaśasaḥ kathanānurāga-
vaiklavya-bāṣpa-kalayā pulakī-kṛtāṅgāḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.89

সেই উপাসক হয় ত্রিবিধ প্রকার ।
অকাম, মোক্ষকাম, সর্বকাম আর ॥ ৮৯ ॥
sei upāsaka haya trividha prakāra
akāma, mokṣa-kāma, sarva-kāma āra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.90

অকামঃ সর্বকামো বা মোক্ষকাম উদারধীঃ ।
তীব্রেণ ভক্তিযোগেন যজেত পুরুষং পরম্ ॥ ৯০ ॥
akāmaḥ sarva-kāmo vā
mokṣa-kāma udāra-dhīḥ
tīvreṇa bhakti-yogena
yajeta puruṣaṁ param

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.91

বুদ্ধিমান্-অর্থে — যদি ‘বিচারজ্ঞ’ হয় ।
নিজ-কাম লাগিহ তবে কৃষ্ণেরে ভজয় ॥ ৯১ ॥
buddhimān-arthe — yadi ‘vicāra-jña’ haya
nija-kāma lāgiha tabe kṛṣṇere bhajaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.92

ভক্তি বিনু কোন সাধন দিতে নারে ফল ।
সব ফল দেয় ভক্তি স্বতন্ত্র প্রবল ॥ ৯২ ॥
bhakti vinu kona sādhana dite nāre phala
saba phala deya bhakti svatantra prabala

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.93

অজাগলস্তন-ন্যায় অন্য সাধন ।
অতএব হরি ভজে বুদ্ধিমান্ জন ॥ ৯৩ ॥
ajā-gala-stana-nyāya anya sādhana
ataeva hari bhaje buddhimān jana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.94

চতুর্বিধা ভজন্তে মাং জনাঃ সুকৃতিনোঽর্জুন ।
আর্তো জিজ্ঞাসুরর্থার্থী জ্ঞানী চ ভরতর্ষভ ॥ ৯৪ ॥
catur-vidhā bhajante māṁ
janāḥ sukṛtino ’rjuna
ārto jijñāsur arthārthī
jñānī ca bharatarṣabha

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.95

আর্ত, অর্থার্থী, — দুই সকাম-ভিতরে গণি ।
জিজ্ঞাসু, জ্ঞানী, — দুই মোক্ষকাম মানি ॥ ৯৫ ॥
ārta, arthārthī, — dui sakāma-bhitare gaṇi
jijñāsu, jñānī, — dui mokṣa-kāma māni

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.96

এই চারি সুকৃতি হয় মহাভাগ্যবান্ ।
তত্তৎকামাদি ছাড়ি’ হয় শুদ্ধভক্তিমান্ ॥ ৯৬ ॥
ei cāri sukṛti haya mahā-bhāgyavān
tat-tat-kāmādi chāḍi’ haya śuddha-bhaktimān

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.97

সাধুসঙ্গ-কৃপা কিম্বা কৃষ্ণের কৃপায় ।
কামাদি ‘দুঃসঙ্গ’ ছাড়ি’ শুদ্ধভক্তি পায় ॥ ৯৭ ॥
sādhu-saṅga-kṛpā kimvā kṛṣṇera kṛpāya
kāmādi ‘duḥsaṅga’ chāḍi’ śuddha-bhakti pāya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.98

সত্সঙ্গান্মুক্ত-দুঃসঙ্গো হাতুং নোত্সহতে বুধঃ ।
কীর্ত্যমানং যশো যস্য সকৃদাকর্ণ্য রোচনম্ ॥ ৯৮ ॥
sat-saṅgān mukta-duḥsaṅgo
hātuṁ notsahate budhaḥ
kīrtyamānaṁ yaśo yasya
sakṛd ākarṇya rocanam

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.99

‘দুঃসঙ্গ’ কহিয়ে — ‘কৈতব’, ‘আত্মবঞ্চনা’ ।
কৃষ্ণ, কৃষ্ণভক্তি বিনু অন্য কামনা ॥ ৯৯ ॥
‘duḥsaṅga’ kahiye — ‘kaitava’, ‘ātma-vañcanā’
kṛṣṇa, kṛṣṇa-bhakti vinu anya kāmanā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.100

ধর্মঃ প্রোজ্ঝিত-কৈতবোঽত্র পরমো নির্মত্সরাণাং সতাং
বেদ্যং বাস্তবমত্র বস্তু শিবদং তাপত্রয়োন্মূলনম্ ।
শ্রীমদ্ভাগবতে মহামুনিকৃতে কিংবা পরৈরীশ্বরঃ
সদ্যো হৃদ্যবরুধ্যতেঽত্র কৃতিভিঃ শুশ্রূষুভিস্তত্ক্ষণাৎ ॥ ১০০ ॥
dharmaḥ projjhita-kaitavo ’tra paramo nirmatsarāṇāṁ satāṁ
vedyaṁ vāstavam atra vastu śiva-daṁ tāpa-trayonmūlanam
śrīmad-bhāgavate mahā-muni-kṛte kiṁ vā parair īśvaraḥ
sadyo hṛdy avarudhyate ’tra kṛtibhiḥ śuśrūṣubhis tat-kṣaṇāt

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.101

‘প্র’-শব্দে — মোক্ষবাঞ্ছা কৈতবপ্রধান ।
এই শ্লোকে শ্রীধরস্বামী করিয়াছেন ব্যাখ্যান ॥ ১০১ ॥
‘pra’-śabde — mokṣa-vāñchā kaitava-pradhāna
ei śloke śrīdhara-svāmī kariyāchena vyākhyāna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.102

সকাম-ভক্তে ‘অজ্ঞ’ জানি’ দয়ালু ভগবান্ ।
স্ব-চরণ দিয়া করে ইচ্ছার পিধান ॥ ১০২ ॥
sakāma-bhakte ‘ajña’ jāni’ dayālu bhagavān
sva-caraṇa diyā kare icchāra pidhāna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.103

সত্যং দিশত্যর্থিতমর্থিতো নৃণাং
নৈবার্থদো যৎ পুনরর্থিতা যতঃ ।
স্বয়ং বিধত্তে ভজতামনিচ্ছতা-
মিচ্ছাপিধানং নিজপাদপল্লবম্ ॥ ১০৩ ॥
satyaṁ diśaty arthitam arthito nṛṇāṁ
naivārtha-do yat punar arthitā yataḥ
svayaṁ vidhatte bhajatām anicchatām
icchā-pidhānaṁ nija-pāda-pallavam

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.104

সাধুসঙ্গ, কৃষ্ণকৃপা, ভক্তির স্বভাব ।
এ তিনে সব ছাড়ায়, করে কৃষ্ণে ‘ভাব’ ॥ ১০৪ ॥
sādhu-saṅga, kṛṣṇa-kṛpā, bhaktira svabhāva
e tine saba chāḍāya, kare kṛṣṇe ‘bhāva’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.105

আগে যত যত অর্থ ব্যাখ্যান করিব ।
কৃষ্ণগুণাস্বাদের এই হেতু জানিব ॥ ১০৫ ॥
āge yata yata artha vyākhyāna kariba
kṛṣṇa-guṇāsvādera ei hetu jāniba

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.106

শ্লোকব্যাখ্যা লাগি’ এই করিলুঁ আভাস ।
এবে করি শ্লোকের মূলার্থ প্রকাশ ॥ ১০৬ ॥
śloka-vyākhyā lāgi’ ei kariluṅ ābhāsa
ebe kari ślokera mūlārtha prakāśa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.107

জ্ঞানমার্গে উপাসক — দুইত’ প্রকার ।
কেবল ব্রহ্মোপাসক, মোক্ষাকাঙ্ক্ষী আর ॥ ১০৭ ॥
jñāna-mārge upāsaka — duita’ prakāra
kevala brahmopāsaka, mokṣākāṅkṣī āra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.108

কেবল ব্রহ্মোপাসক তিন ভেদ হয় ।
সাধক, ব্রহ্মময়, আর প্রাপ্ত-ব্রহ্মলয় ॥ ১০৮ ॥
kevala brahmopāsaka tina bheda haya
sādhaka, brahmamaya, āra prāpta-brahma-laya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.109

ভক্তি বিনা কেবল জ্ঞানে ‘মুক্তি’ নাহি হয় ।
ভক্তি সাধন করে যেই ‘প্রাপ্ত-ব্রহ্মলয়’ ॥ ১০৯ ॥
bhakti vinā kevala jñāne ‘mukti’ nāhi haya
bhakti sādhana kare yei ‘prāpta-brahma-laya’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.110

ভক্তির স্বভাব, — ব্রহ্ম হৈতে করে আকর্ষণ ।
দিব্য দেহ দিয়া করায় কৃষ্ণের ভজন ॥ ১১০ ॥
bhaktira svabhāva, — brahma haite kare ākarṣaṇa
divya deha diyā karāya kṛṣṇera bhajana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.111

ভক্তদেহ পাইলে হয় গুণের স্মরণ ।
গুণাকৃষ্ট হঞা করে নির্মল ভজন ॥ ১১১ ॥
bhakta-deha pāile haya guṇera smaraṇa
guṇākṛṣṭa hañā kare nirmala bhajana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.112

“মুক্তা অপি লীলয়া বিগ্রহং কৃত্বা ভগবন্তং ভজন্তে ॥” ১১২ ॥
“muktā api līlayā vigrahaṁ
kṛtvā bhagavantaṁ bhajante”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.113

জন্ম হৈতে শুক-সনকাদি ‘ব্রহ্মময়’ ।
কৃষ্ণগুণাকৃষ্ট হঞা কৃষ্ণেরে ভজয় ॥ ১১৩ ॥
janma haite śuka-sanakādi ‘brahmamaya’
kṛṣṇa-guṇākṛṣṭa hañā kṛṣṇere bhajaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.114

সনকাদ্যের কৃষ্ণকৃপায় সৌরভে হরে মন ।
গুণাকৃষ্ট হঞা করে নির্মল ভজন ॥ ১১৪ ॥
sanakādyera kṛṣṇa-kṛpāya saurabhe hare mana
guṇākṛṣṭa hañā kare nirmala bhajana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.115

তস্যারবিন্দনয়নস্য পদারবিন্দ-
কিঞ্জল্কমিশ্রতুলসীমকরন্দবায়ুঃ ।
অন্তর্গতঃ স্ববিবরেণ চকার তেষাং
সংক্ষোভমক্ষরজুষামপি চিত্ততন্বোঃ ॥ ১১৫ ॥
tasyāravinda-nayanasya padāravinda-
kiñjalka-miśra-tulasī-makaranda-vāyuḥ
antar-gataḥ sva-vivareṇa cakāra teṣāṁ
saṅkṣobham akṣara-juṣām api citta-tanvoḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.116

ব্যাসকৃপায় শুকদেবের লীলাদি-স্মরণ ।
কৃষ্ণগুণাকৃষ্ট হঞা করেন ভজন ॥ ১১৬ ॥
vyāsa-kṛpāya śukadevera līlādi-smaraṇa
kṛṣṇa-guṇākṛṣṭa hañā karena bhajana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.117

হরের্গুণাক্ষিপ্তমতির্ভগবান্ বাদরায়ণিঃ ।
অধ্যগান্মহদাখ্যানং নিত্যং বিষ্ণুজনপ্রিয়ঃ ॥ ১১৭ ॥
harer guṇākṣipta-matir
bhagavān bādarāyaṇiḥ
adhyagān mahad-ākhyānaṁ
nityaṁ viṣṇu-jana-priyaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.118

নব-যোগীশ্বর জন্ম হৈতে ‘সাধক’ জ্ঞানী ।
বিধি-শিব-নারদ-মুখে কৃষ্ণগুণ শুনি’ ॥ ১১৮ ॥
nava-yogīśvara janma haite ‘sādhaka’ jñānī
vidhi-śiva-nārada-mukhe kṛṣṇa-guṇa śuni’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.119

গুণাকৃষ্ট হঞা করে কৃষ্ণের ভজন ।
একাদশ-স্কন্ধে তাঁর ভক্তি-বিবরণ ॥ ১১৯ ॥
guṇākṛṣṭa hañā kare kṛṣṇera bhajana
ekādaśa-skandhe tāṅra bhakti-vivaraṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.120

অক্লেশাং কমলভুবঃ প্রবিশ্য গোষ্ঠীং
কুর্বন্তঃ শ্রুতিশিরসাং শ্রুতিং শ্রুতজ্ঞাঃ ।
উত্তুঙ্গং যদুপুরসঙ্গমায় রঙ্গং
যোগীন্দ্রাঃ পুলকভৃতো নবাপ্যবাপুঃ ॥ ১২০ ॥
akleśāṁ kamala-bhuvaḥ praviśya goṣṭhīṁ
kurvantaḥ śruti-śirasāṁ śrutiṁ śruta-jñāḥ
uttuṅgaṁ yadu-pura-saṅgamāya raṅgaṁ
yogīndrāḥ pulaka-bhṛto navāpy avāpuḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.121

মোক্ষাকাঙ্ক্ষী জ্ঞানী হয় তিনপ্রকার ।
মুমুক্ষু, জীবন্মুক্ত, প্রাপ্তস্বরূপ আর ॥ ১২১ ॥
mokṣākāṅkṣī jñānī haya tina-prakāra
mumukṣu, jīvan-mukta, prāpta-svarūpa āra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.122

‘মুমুক্ষু’ জগতে অনেক সংসারী জন ।
‘মুক্তি’ লাগি’ ভক্ত্যে করে কৃষ্ণের ভজন ॥ ১২২ ॥
‘mumukṣu’ jagate aneka saṁsārī jana
‘mukti’ lāgi’ bhaktye kare kṛṣṇera bhajana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.123

মুমুক্ষবো ঘোররূপান্ হিত্বা ভূতপতীনথ ।
নারায়ণ-কলাঃ শান্তা ভজন্তি হ্যনসূয়বঃ ॥ ১২৩ ॥
mumukṣavo ghora-rūpān
hitvā bhūta-patīn atha
nārāyaṇa-kalāḥ śāntā
bhajanti hy anasūyavaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.124

সেই সবের সাধুসঙ্গে গুণ স্ফুরায় ।
কৃষ্ণভজন করায়, ‘মুমুক্ষা’ ছাড়ায় ॥ ১২৪ ॥
sei sabera sādhu-saṅge guṇa sphurāya
kṛṣṇa-bhajana karāya, ‘mumukṣā’ chāḍāya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.125

অহো মহাত্মন্ বহুদোষদুষ্টোঽ-
প্যেকেন ভাত্যেষ ভবো গুণেন ।
সৎসঙ্গমাখ্যেন সুখাবহেন
কৃতাদ্য নো যেন কৃশা মুমুক্ষা ॥ ১২৫ ॥
aho mahātman bahu-doṣa-duṣṭo
’py ekena bhāty eṣa bhavo guṇena
sat-saṅgamākhyena sukhāvahena
kṛtādya no yena kṛśā mumukṣā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.126

নারদের সঙ্গে শৌনকাদি মুনিগণ ।
মুমুক্ষা ছাড়িয়া কৈলা কৃষ্ণের ভজন ॥ ১২৬ ॥
nāradera saṅge śaunakādi muni-gaṇa
mumukṣā chāḍiyā kailā kṛṣṇera bhajana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.127

কৃষ্ণের দর্শনে, কারো কৃষ্ণের কৃপায় ।
মুমুক্ষা ছাড়িয়া গুণে ভজে তাঁর পা’য় ॥ ১২৭ ॥
kṛṣṇera darśane, kāro kṛṣṇera kṛpāya
mumukṣā chāḍiyā guṇe bhaje tāṅra pā’ya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.128

অস্মিন্ সুখঘনমূর্তৌ পরমাত্মনি বৃষ্ণিপত্তনে স্ফুরতি ।
আত্মারামতয়া মে বৃথা গতো বত চিরং কালঃ ॥ ১২৮ ॥
asmin sukha-ghana-mūrtau param-ātmani vṛṣṇi-pattane sphurati
ātmārāmatayā me vṛthā gato bata ciraṁ kālaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.129

‘জীবন্মুক্ত’ অনেক, সেই দুই ভেদ জানি ।
‘ভক্ত্যে জীবন্মুক্ত’, ‘জ্ঞানে জীবন্মুক্ত’ মানি ॥ ১২৯ ॥
‘jīvan-mukta’ aneka, sei dui bheda jāni
‘bhaktye jīvan-mukta’, ‘jñāne jīvan-mukta’ māni

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.130

‘ভক্ত্যে জীবন্মুক্ত’ গুণাকৃষ্ট হঞা কৃষ্ণ ভজে ।
শুষ্কজ্ঞানে জীবন্মুক্ত অপরাধে অধো মজে ॥ ১৩০ ॥
‘bhaktye jīvan-mukta’ guṇākṛṣṭa hañā kṛṣṇa bhaje
śuṣka-jñāne jīvan-mukta aparādhe adho maje

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.131

যেঽন্যেঽরবিন্দাক্ষ বিমুক্তমানিন-
স্ত্বয্যস্তভাবাদবিশুদ্ধবুদ্ধয়ঃ ।
আরুহ্য কৃচ্ছ্রেণ পরং পদং ততঃ
পতন্ত্যধোঽনাদৃতযুষ্মদঙ্ঘ্রয়ঃ ॥ ১৩১ ॥
ye ’nye ’ravindākṣa vimukta-māninas
tvayy asta-bhāvād aviśuddha-buddhayaḥ
āruhya kṛcchreṇa paraṁ padaṁ tataḥ
patanty adho ’nādṛta-yuṣmad-aṅghrayaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.132

ব্রহ্মভূতঃ প্রসন্নাত্মা ন শোচতি ন কাঙ্ক্ষতি ।
সমঃ সর্বেষু ভূতেষু মদ্ভক্তিং লভতে পরাম্ ॥ ১৩২ ॥
brahma-bhūtaḥ prasannātmā
na śocati na kāṅkṣati
samaḥ sarveṣu bhūteṣu
mad-bhaktiṁ labhate parām

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.133

অদ্বৈতবীথীপথিকৈরুপাস্যাঃ
স্বানন্দসিংহাসনলব্ধদীক্ষাঃ ।
শঠেন কেনাপি বয়ং হঠেন
দাসীকৃতা গোপবধূবিটেন ॥ ১৩৩ ॥
advaita-vīthī-pathikair upāsyāḥ
svānanda-siṁhāsana-labdha-dīkṣāḥ
śaṭhena kenāpi vayaṁ haṭhena
dāsī-kṛtā gopa-vadhū-viṭena

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.134

ভক্তিবলে ‘প্রাপ্তস্বরূপ’ দিব্যদেহ পায় ।
কৃষ্ণগুণাকৃষ্ট হঞা ভজে কৃষ্ণ-পা’য় ॥ ১৩৪ ॥
bhakti-bale ‘prāpta-svarūpa’ divya-deha pāya
kṛṣṇa-guṇākṛṣṭa hañā bhaje kṛṣṇa-pā’ya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.135

নিরোধোঽস্যানুশয়নমাত্মনঃ সহ শক্তিভিঃ ।
মুক্তির্হিত্বান্যথারূপং স্বরূপেণ ব্যবস্থিতিঃ ॥ ১৩৫ ॥
nirodho ’syānuśayanam
ātmanaḥ saha śaktibhiḥ
muktir hitvānyathā-rūpaṁ
svarūpeṇa vyavasthitiḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.136

কৃষ্ণ-বহির্মুখ-দোষে মায়া হৈতে ভয় ।
কৃষ্ণোন্মুখ ভক্তি হৈতে মায়া-মুক্ত হয় ॥ ১৩৬ ॥
kṛṣṇa-bahirmukha-doṣe māyā haite bhaya
kṛṣṇonmukha bhakti haite māyā-mukta haya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.137

ভয়ং দ্বিতীয়াভিনিবেশতঃ স্যা-
দীশাদপেতস্য বিপর্যয়োঽস্মৃতিঃ ।
তন্মায়য়াতো বুধ আভজেত্তং
ভক্ত্যৈকয়েশং গুরুদেবতাত্মা ॥ ১৩৭ ॥
bhayaṁ dvitīyābhiniveśataḥ syād
īśād apetasya viparyayo ’smṛtiḥ
tan-māyayāto budha ābhajet taṁ
bhaktyaikayeśaṁ guru-devatātmā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.138

দৈবী হ্যেষা গুণময়ী মম মায়া দুরত্যয়া ।
মামেব যে প্রপদ্যন্তে মায়ামেতাং তরন্তি তে ॥ ১৩৮ ॥
daivī hy eṣā guṇa-mayī
mama māyā duratyayā
mām eva ye prapadyante
māyām etāṁ taranti te

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.139

ভক্তি বিনু মুক্তি নাহি, ভক্ত্যে মুক্তি হয় ॥ ১৩৯ ॥
bhakti vinu mukti nāhi, bhaktye mukti haya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.140

শ্রেয়ঃসৃতিং ভক্তিমুদস্য তে বিভো
ক্লিশ্যন্তি যে কেবল-বোধলব্ধয়ে ।
তেষামসৌ ক্লেশল এব শিষ্যতে
নান্যদ্‌যথা স্থূলতুষাবঘাতিনাম্ ॥ ১৪০ ॥
śreyaḥ-sṛtiṁ bhaktim udasya te vibho
kliśyanti ye kevala-bodha-labdhaye
teṣām asau kleśala eva śiṣyate
nānyad yathā sthūla-tuṣāvaghātinām

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.141

যেঽন্যেঽরবিন্দাক্ষ বিমুক্তমানিন-
স্ত্বয্যস্তভাবাদবিশুদ্ধবুদ্ধয়ঃ ।
আরুহ্য কৃচ্ছ্রেণ পরং পদং ততঃ
পতন্ত্যধোঽনাদৃতযুষ্মদঙ্ঘ্রয়ঃ ॥ ১৪১ ॥
ye ’nye ’ravindākṣa vimukta-māninas
tvayy asta-bhāvād aviśuddha-buddhayaḥ
āruhya kṛcchreṇa paraṁ padaṁ tataḥ
patanty adho ’nādṛta-yuṣmad-aṅghrayaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.142

য এষাং পুরুষং সাক্ষাদাত্মপ্রভবমীশ্বরম্‌ ।
ন ভজন্ত্যবজানন্তি স্থানাদ্‌ভ্রষ্টাঃ পতন্ত্যধঃ ॥ ১৪২ ॥
ya eṣāṁ puruṣaṁ sākṣād
ātma-prabhavam īśvaram
na bhajanty avajānanti
sthānād bhraṣṭāḥ patanty adhaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.143

ভক্ত্যে মুক্তি পাইলেহ অবশ্য কৃষ্ণেরে ভজয় ॥ ১৪৩ ॥
bhaktye mukti pāileha avaśya kṛṣṇere bhajaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.144

“মুক্তা অপি লীলয়া বিগ্রহং কৃত্বা ভগবন্তং ভজন্তে ॥” ১৪৪ ॥
“muktā api līlayā vigrahaṁ
kṛtvā bhagavantaṁ bhajante”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.145

এই ছয় আত্মারাম কৃষ্ণেরে ভজয় ।
পৃথক্ পৃথক্ চ-কারে ইহা ‘অপি’র অর্থ কয় ॥ ১৪৫ ॥
ei chaya ātmārāma kṛṣṇere bhajaya
pṛthak pṛthak ca-kāre ihā ‘api’ra artha kaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.146

“আত্মারামাশ্চ অপি” করে কৃষ্ণে অহৈতুকী ভক্তি ।
“মুনয়ঃ সন্তঃ” ইতি কৃষ্ণমননে আসক্তি ॥ ১৪৬ ॥
“ātmārāmāś ca api” kare kṛṣṇe ahaitukī bhakti
“munayaḥ santaḥ” iti kṛṣṇa-manane āsakti

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.147

“নির্গ্রন্থাঃ” — অবিদ্যাহীন, কেহ — বিধিহীন ।
যাহাঁ যেই যুক্ত, সেই অর্থের অধীন ॥ ১৪৭ ॥
“nirgranthāḥ” — avidyā-hīna, keha — vidhi-hīna
yāhāṅ yei yukta, sei arthera adhīna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.148

চ-শব্দে করি যদি ‘ইতরেতর’ অর্থ ।
আর এক অর্থ কহে পরম সমর্থ ॥ ১৪৮ ॥
ca-śabde kari yadi ‘itaretara’ artha
āra eka artha kahe parama samartha

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.149

“আত্মারামাশ্চ আত্মারামাশ্চ” করি’ বার ছয় ।
পঞ্চ আত্মারাম ছয় চ-কারে লুপ্ত হয় ॥ ১৪৯ ॥
“ātmārāmāś ca ātmārāmāś ca” kari’ bāra chaya
pañca ātmārāma chaya ca-kāre lupta haya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.150

এক ‘আত্মারাম’-শব্দ অবশেষ রহে ।
এক ‘আত্মারাম’-শব্দে ছয় জন কহে ॥ ১৫০ ॥
eka ‘ātmārāma’-śabda avaśeṣa rahe
eka ‘ātmārāma’-śabde chaya-jana kahe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.151

“সরূপাণামেকশেষ একবিভক্তৌ” ।
উক্তার্থানামপ্ৰয়োগঃ ।
রামশ্চ রামশ্চ রামশ্চ রামা ইতিবৎ ॥ ১৫১ ॥
“sarūpāṇām eka-śeṣa eka-vibhaktau”
uktārthānām aprayogaḥ,
rāmaś ca rāmaś ca rāmaś ca rāmā itivat.

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.152

তবে যে চ-কার, সেই ‘সমুচ্চয়’ কয় ।
“আত্মারামাশ্চ মুনয়শ্চ” কৃষ্ণেরে ভজয় ॥ ১৫২ ॥
tabe ye ca-kāra, sei ‘samuccaya’ kaya
“ātmārāmāś ca munayaś ca” kṛṣṇere bhajaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.153

“নির্গ্রন্থা অপি”র এই ‘অপি’ — সম্ভাবনে ।
এই সাত অর্থ প্রথমে করিলুঁ ব্যাখ্যানে ॥ ১৫৩ ॥
“nirgranthā api”ra ei ‘api’ — sambhāvane
ei sāta artha prathame kariluṅ vyākhyāne

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.154

অন্তর্যামি-উপাসক ‘আত্মারাম’ কয় ।
সেই আত্মারাম যোগীর দুই ভেদ হয় ॥ ১৫৪ ॥
antaryāmi-upāsaka ‘ātmārāma’ kaya
sei ātmārāma yogīra dui bheda haya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.155

সগর্ভ, নিগর্ভ, — এই হয় দুই ভেদ ।
এক এক তিন ভেদে ছয় বিভেদ ॥ ১৫৫ ॥
sagarbha, nigarbha, — ei haya dui bheda
eka eka tina bhede chaya vibheda

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.156

কেচিৎ স্বদেহান্তর্হৃদয়াবকাশে প্রাদেশমাত্রং পুরুষং বসন্তম্ ।
চতুর্ভুজং কঞ্জরথাঙ্গশঙ্খগদাধরং ধারণয়া স্মরন্তি ॥ ১৫৬ ॥
kecit sva-dehāntar hṛdayāvakāśe
prādeśa-mātraṁ puruṣaṁ vasantam
catur-bhujaṁ kañja-rathāṅga-śaṅkha-
gadā-dharaṁ dhāraṇayā smaranti

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.157

এবং হরৌ ভগবতি প্রতিলব্ধভাবো
ভক্ত্যা দ্রবদ্ধৃদয় উৎপুলকঃ প্রমোদাত্‌ ।
ঔৎকণ্ঠ্যবাষ্পকলয়া মুহুরর্দ্যমান-
স্তচ্চাপি চিত্তবড়িশং শনকৈর্বিযুঙ্‌ক্তে ॥ ১৫৭ ॥
evaṁ harau bhagavati pratilabdha-bhāvo
bhaktyā dravad-dhṛdaya utpulakaḥ pramodāt
autkaṇṭhya-bāṣpa-kalayā muhur ardyamānas
tac cāpi citta-baḍiśaṁ śanakair viyuṅkte

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.158

‘যোগারুরুক্ষু’, ‘যোগারূঢ়’ ‘প্রাপ্তসিদ্ধি’ আর ।
এই তিন ভেদে হয় ছয় প্রকার ॥ ১৫৮ ॥
‘yogārurukṣu’, ‘yogārūḍha’ ‘prāpta-siddhi’ āra
ei tina bhede haya chaya prakāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.159

আরুরুক্ষোর্মুনের্যোগং কর্ম কারণমুচ্যতে ।
যোগারূঢ়স্য তস্যৈব শমঃ কারণমুচ্যতে ॥ ১৫৯ ॥
ārurukṣor muner yogaṁ
karma kāraṇam ucyate
yogārūḍhasya tasyaiva
śamaḥ kāraṇam ucyate

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.160

যদা হি নেন্দ্রিয়ার্থেষু ন কর্মস্বনুষজ্জতে ।
সর্বসংকল্পসন্ন্যাসী যোগারূঢ়স্তদোচ্যতে ॥ ১৬০ ॥
yadā hi nendriyārtheṣu
na karmasv anuṣajjate
sarva-saṅkalpa-sannyāsī
yogārūḍhas tadocyate

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.161

এই ছয় যোগী সাধুসঙ্গাদি-হেতু পাঞা ।
কৃষ্ণ ভজে কৃষ্ণগুণে আকৃষ্ট হঞা ॥ ১৬১ ॥
ei chaya yogī sādhu-saṅgādi-hetu pāñā
kṛṣṇa bhaje kṛṣṇa-guṇe ākṛṣṭa hañā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.162

চ-শব্দে ‘অপি’র অর্থ ইহাঁও কহয় ।
‘মুনি’, ‘নির্গ্রন্থ’-শব্দের পূর্ববৎ অর্থ হয় ॥ ১৬২ ॥
ca-śabde ‘api’ra artha ihāṅo kahaya
‘muni’, ‘nirgrantha’-śabdera pūrvavat artha haya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.163

উরুক্রমে অহৈতুকী কাহাঁ কোন অর্থ ।
এই তের অর্থ কহিলুঁ পরম সমর্থ ॥ ১৬৩ ॥
urukrame ahaitukī kāhāṅ kona artha
ei tera artha kahiluṅ parama samartha

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.164

এই সব শান্ত যবে ভজে ভগবান্ ।
‘শান্ত’ ভক্ত করি’ তবে কহি তাঁর নাম ॥ ১৬৪ ॥
ei saba śānta yabe bhaje bhagavān
‘śānta’ bhakta kari’ tabe kahi tāṅra nāma

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.165

‘আত্মা’ শব্দে ‘মন’ কহ — মনে যেই রমে ।
সাধুসঙ্গে সেহ ভজে শ্রীকৃষ্ণচরণে ॥ ১৬৫ ॥
‘ātmā’ śabde ‘mana’ kaha — mane yei rame
sādhu-saṅge seha bhaje śrī-kṛṣṇa-caraṇe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.166

উদরমুপাসতে য ঋষিবর্ত্মসু কূর্পদৃশঃ
পরিসরপদ্ধতিং হৃদয়মারুণয়ো দহরম্ ।
তত উদ্‌গাদনন্ত তব ধাম শিরঃ পরমং
পুনরিহ যৎ সমেত্য ন পতন্তি কৃতান্তমুখে ॥ ১৬৬ ॥
udaram upāsate ya ṛṣi-vartmasu kūrpa-dṛśaḥ
parisara-paddhatiṁ hṛdayam āruṇayo daharam
tata udagād ananta tava dhāma śiraḥ paramaṁ
punar iha yat sametya na patanti kṛtānta-mukhe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.167

এহো কৃষ্ণগুণাকৃষ্ট মহামুনি হঞা ।
অহৈতুকী ভক্তি করে নির্গ্রন্থ হঞা ॥ ১৬৭ ॥
eho kṛṣṇa-guṇākṛṣṭa mahā-muni hañā
ahaitukī bhakti kare nirgrantha hañā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.168

‘আত্মা’-শব্দে ‘যত্ন’ কহে — যত্ন করিয়া ।
“মুনয়োঽপি” কৃষ্ণ ভজে গুণাকৃষ্ট হঞা ॥ ১৬৮ ॥
‘ātmā’-śabde ‘yatna’ kahe — yatna kariyā
“munayo ’ ” kṛṣṇa bhaje guṇākṛṣṭa hañā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.169

তস্যৈব হেতোঃ প্ৰযতেত কোবিদো
ন লভ্যতে যদ্‌ভ্রমতামুপর্যধঃ ।
তল্লভ্যতে দুঃখবদন্যতঃ সুখং
কালেন সর্বত্র গভীর-রংহসা ॥ ১৬৯ ॥
tasyaiva hetoḥ prayateta kovido
na labhyate yad bhramatām upary adhaḥ
tal labhyate duḥkha-vad anyataḥ sukhaṁ
kālena sarvatra gabhīra-raṁhasā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.170

সদ্ধর্মস্যাববোধায় যেষাং নির্বন্ধিনী মতিঃ ।
অচিরাদেব সর্বার্থঃ সিধ্যত্যেষামভীপ্সিতঃ ॥ ১৭০ ॥
sad-dharmasyāvabodhāya
yeṣāṁ nirbandhinī matiḥ
acirād eva sarvārthaḥ
sidhyaty eṣām abhīpsitaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.171

চ-শব্দ অপি-অর্থে, ‘অপি’ — অবধারণে ।
যত্নাগ্রহ বিনা ভক্তি না জন্মায় প্রেমে ॥ ১৭১ ॥
ca-śabda api-arthe, ‘api’ — avadhāraṇe
yatnāgraha vinā bhakti nā janmāya preme

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.172

সাধনৌঘৈরনাসঙ্গৈরলভ্যা সুচিরাদপি ।
হরিণা চাশ্বদেয়েতি দ্বিধা সা স্যাৎ সুদুর্লভা ॥ ১৭২ ॥
sādhanaughair anāsaṅgair
alabhyā su-cirād api
hariṇā cāśv adeyeti
dvidhā sā syāt su-durlabhā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.173

তেষাং সততযুক্তানাং ভজতাং প্রীতিপূর্বকম্ ।
দদামি বুদ্ধিযোগং তং যেন মামুপযান্তি তে ॥ ১৭৩ ॥
teṣāṁ satata-yuktānāṁ
bhajatāṁ prīti-pūrvakam
dadāmi buddhi-yogaṁ taṁ
yena mām upayānti te

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.174

‘আত্মা’-শব্দে ‘ধৃতি’ কহে, — ধৈর্যে যেই রমে ।
ধৈর্যবন্ত এব হঞা করয় ভজনে ॥ ১৭৪ ॥
‘ātmā’-śabde ‘dhṛti’ kahe, — dhairye yei rame
dhairyavanta eva hañā karaya bhajane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.175

‘মুনি’-শব্দে — পক্ষী, ভৃঙ্গ, ‘নির্গ্রন্থে’ — মূর্খজন ।
কৃষ্ণকৃপায় সাধুকৃপায় দোঁহার ভজন ॥ ১৭৫ ॥
‘muni’-śabde — pakṣī, bhṛṅga; ‘nirgranthe’ — mūrkha-jana
kṛṣṇa-kṛpāya sādhu-kṛpāya doṅhāra bhajana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.176

প্রায়ো বতাম্ব মুনয়ো বিহগা বনেঽস্মিন্
কৃষ্ণেক্ষিতং তদুদিতং কলবেণুগীতম্ ।
আরুহ্য যে দ্রুমভুজান্ রুচিরপ্রবালান্
শৃণ্বন্তি মীলিতদৃশো বিগতান্যবাচঃ ॥ ১৭৬ ॥
prāyo batāmba munayo vihagā vane ’smin
kṛṣṇekṣitaṁ tad-uditaṁ kala-veṇu-gītam
āruhya ye druma-bhujān rucira-pravālān
śṛṇvanti mīlita-dṛśo vigatānya-vācaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.177

এতেঽলিনস্তব যশোঽখিল-লোকতীর্থং
গায়ন্ত আদিপুরুষানুপথং ভজন্তে ।
প্রায়ো অমী মুনিগণা ভবদীয়মুখ্যা
গূঢ়ং বনেঽপি ন জহত্যনঘাত্মদৈবম্ ॥ ১৭৭ ॥
ete ’linas tava yaśo ’khila-loka-tīrthaṁ
gāyanta ādi-puruṣānupathaṁ bhajante
prāyo amī muni-gaṇā bhavadīya-mukhyā
gūḍhaṁ vane ’pi na jahaty anaghātma-daivam

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.178

সরসি সারসহংসবিহঙ্গাশ্চারুগীতহৃতচেতস এত্য ।
হরিমুপাসত তে যতচিত্তা হন্ত মীলিতদৃশো ধৃতমৌনাঃ ॥ ১৭৮ ॥
sarasi sārasa-haṁsa-vihaṅgāś
cāru-gīta-hṛta-cetasa etya
harim upāsata te yata-cittā
hanta mīlita-dṛśo dhṛta-maunāḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.179

কিরাতহূনান্ধ্রপুলিন্দপুক্কশা
আভীরশুহ্মা যবনাঃ খশাদয়ঃ ।
যেঽন্যে চ পাপা যদুপাশ্রয়াশ্রয়াঃ
শুধ্যন্তি তস্মৈ প্রভবিষ্ণবে নমঃ ॥ ১৭৯ ॥
kirāta-hūnāndhra-pulinda-pukkaśā
ābhīra-śumbhā yavanāḥ khaśādayaḥ
ye ’nye ca pāpā yad-upāśrayāśrayāḥ
śudhyanti tasmai prabhaviṣṇave namaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.180

কিংবা ‘ধৃতি’-শব্দে নিজপূর্ণতাদি-জ্ঞান কয় ।
দুঃখাভাবে উত্তমপ্রাপ্ত্যে মহাপূর্ণ হয় ॥ ১৮০ ॥
kiṁvā ‘dhṛti’-śabde nija-pūrṇatādi-jñāna kaya
duḥkhābhāve uttama-prāptye mahā-pūrṇa haya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.181

ধৃতিঃ স্যাৎ পূর্ণতা জ্ঞান-দুঃখাভাবোত্তমাপ্তিভিঃ ।
অপ্রাপ্তাতীত-নষ্টার্থানভিসংশোচনাদিকৃৎ ॥ ১৮১ ॥
dhṛtiḥ syāt pūrṇatā-jñāna-
duḥkhābhāvottamāptibhiḥ
aprāptātīta-naṣṭārthā-
nabhisaṁśocanādi-kṛt

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.182

কৃষ্ণভক্ত — দুঃখহীন, বাঞ্ছান্তর-হীন ।
কৃষ্ণপ্রেম-সেবা-পূর্ণানন্দ-প্রবীণ ॥ ১৮২ ॥
kṛṣṇa-bhakta — duḥkha-hīna, vāñchāntara-hīna
kṛṣṇa-prema-sevā-pūrṇānanda-pravīṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.183

মৎসেবয়া প্রতীতং তে সালোক্যাদি-চতুষ্টয়ম্ ।
নেচ্ছন্তি সেবয়া পূর্ণাঃ কুতোঽন্যৎ কালবিপ্লুতম্ ॥ ১৮৩ ॥
mat-sevayā pratītaṁ te
sālokyādi-catuṣṭayam
necchanti sevayā pūrṇāḥ
kuto ’nyat kāla-viplutam

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.184

হৃষীকেশে হৃষীকাণি যস্য স্থৈর্যগতানি হি ।
স এব ধৈর্যমাপ্নোতি সংসারে জীবচঞ্চলে ॥ ১৮৪ ॥
hṛṣīkeśe hṛṣīkāṇi
yasya sthairya-gatāni hi
sa eva dhairyam āpnoti
saṁsāre jīva-cañcale

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.185

‘চ’ — অবধারণে, ইহা ‘অপি’ — সমুচ্চয়ে ।
ধৃতিমন্ত হঞা ভজে পক্ষি-মূর্খ-চয়ে ॥ ১৮৫ ॥
‘ca’ — avadhāraṇe, ihā ‘api’ — samuccaye
dhṛtimanta hañā bhaje pakṣi-mūrkha-caye

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.186

‘আত্মা’-শব্দে ‘বুদ্ধি’ কহে বুদ্ধিবিশেষ ।
সামান্যবুদ্ধিযুক্ত যত জীব অবশেষ ॥ ১৮৬ ॥
‘ātmā’-śabde ‘buddhi’ kahe buddhi-viśeṣa
sāmānya-buddhi-yukta yata jīva avaśeṣa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.187

বুদ্ধ্যে রমে আত্মারাম — দুই ত’ প্রকার ।
‘পণ্ডিত’ মুনিগণ, নির্গ্রন্থ ‘মূর্খ’ আর ॥ ১৮৭ ॥
buddhye rame ātmārāma — dui ta’ prakāra
‘paṇḍita’ muni-gaṇa, nirgrantha ‘mūrkha’ āra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.188

কৃষ্ণকৃপায় সাধুসঙ্গে রতি-বুদ্ধি পায় ।
সব ছাড়ি’ শুদ্ধভক্তি করে কৃষ্ণপায় ॥ ১৮৮ ॥
kṛṣṇa-kṛpāya sādhu-saṅge rati-buddhi pāya
saba chāḍi’ śuddha-bhakti kare kṛṣṇa-pāya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.189

অহং সর্বস্য প্রভবো মত্তঃ সর্বং প্রবর্ততে ।
ইতি মত্বা ভজন্তে মাং বুধা ভাবসমন্বিতাঃ ॥ ১৮৯ ॥
ahaṁ sarvasya prabhavo
mattaḥ sarvaṁ pravartate
iti matvā bhajante māṁ
budhā bhāva-samanvitāḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.190

তে বৈ বিদন্ত্যতিতরন্তি চ দেবমায়াং
স্ত্রীশূদ্রহূনশবরা অপি পাপজীবাঃ ।
যদ্যদ্ভুতক্রমপরায়ণ-শীল-শিক্ষা-
স্তির্যগ্জনা অপি কিমু শ্রুতধারণা যে ॥ ১৯০ ॥
te vai vidanty atitaranti ca deva-māyāṁ
strī-śūdra-hūna-śabarā api pāpa-jīvāḥ
yady adbhuta-krama-parāyaṇa-śīla-śikṣās
tiryag-janā api kim u śruta-dhāraṇā ye

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.191

বিচার করিয়া যবে ভজে কৃষ্ণ-পায় ।
সেই বুদ্ধি দেন তাঁরে, যাতে কৃষ্ণ পায় ॥ ১৯১ ॥
vicāra kariyā yabe bhaje kṛṣṇa-pāya
sei buddhi dena tāṅre, yāte kṛṣṇa pāya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.192

তেষাং সততযুক্তানাং ভজতাং প্রীতিপূর্বকম্ ।
দদামি বুদ্ধিযোগং তং যেন মামুপযান্তি তে ॥ ১৯২ ॥
teṣāṁ satata-yuktānāṁ
bhajatāṁ prīti-pūrvakam
dadāmi buddhi-yogaṁ taṁ
yena mām upayānti te

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.193

সৎসঙ্গ, কৃষ্ণসেবা, ভাগবত, নাম ।
ব্রজে বাস, — এই পঞ্চ সাধন প্রধান ॥ ১৯৩ ॥
sat-saṅga, kṛṣṇa-sevā, bhāgavata, nāma
vraje vāsa, — ei pañca sādhana pradhāna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.194

এই-পঞ্চ-মধ্যে এক ‘স্বল্প’ যদি হয় ।
সুবুদ্ধি জনের হয় কৃষ্ণপ্রেমোদয় ॥ ১৯৪ ॥
ei-pañca-madhye eka ‘svalpa’ yadi haya
subuddhi janera haya kṛṣṇa-premodaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.195

দুরূহাদ্ভুতবীর্যেঽস্মিন্ শ্রদ্ধা দূরেঽস্তু পঞ্চকে ।
যত্র স্বল্পোঽপি সম্বন্ধঃ সদ্ধিয়াং ভাবজন্মনে ॥ ১৯৫ ॥
durūhādbhuta-vīrye ’smin
śraddhā dūre ’stu pañcake
yatra sv-alpo ’pi sambandhaḥ
sad-dhiyāṁ bhāva-janmane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.196

উদার মহতী যাঁর সর্বোত্তমা বুদ্ধি ।
নানা কামে ভজে, তবু পায় ভক্তিসিদ্ধি ॥ ১৯৬ ॥
udāra mahatī yāṅra sarvottamā buddhi
nānā kāme bhaje, tabu pāya bhakti-siddhi

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.197

অকামঃ সর্বকামো বা মোক্ষকাম উদারধীঃ ।
তীব্রেণ ভক্তিযোগেন যজেত পুরুষং পরম্ ॥ ১৯৭ ॥
akāmaḥ sarva-kāmo vā
mokṣa-kāma udāra-dhīḥ
tīvreṇa bhakti-yogena
yajeta puruṣaṁ param

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.198

ভক্তি-প্রভাব, — সেই কাম ছাড়াঞা ।
কৃষ্ণপদে ভক্তি করায় গুণে আকর্ষিয়া ॥ ১৯৮ ॥
bhakti-prabhāva, — sei kāma chāḍāñā
kṛṣṇa-pade bhakti karāya guṇe ākarṣiyā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.199

সত্যং দিশত্যর্থিতমর্থিতো নৃণাং
নৈবার্থদো যৎ পুনরর্থিতা যতঃ ।
স্বয়ং বিধত্তে ভজতামনিচ্ছতা-
মিচ্ছা-পিধানং নিজপাদপল্লবম্ ॥ ১৯৯ ॥
satyaṁ diśaty arthitam arthito nṛṇāṁ
naivārtha-do yat punar arthitā yataḥ
svayaṁ vidhatte bhajatām anicchatām
icchā-pidhānaṁ nija-pāda-pallavam

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.200

‘আত্মা’-শব্দে ‘স্বভাব’ কহে, তাতে যেই রমে ।
আত্মারাম জীব যত স্থাবর-জঙ্গমে ॥ ২০০ ॥
‘ātmā’-śabde ‘svabhāva’ kahe, tāte yei rame
ātmārāma jīva yata sthāvara-jaṅgame

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.201

জীবের স্বভাব — কৃষ্ণ-‘দাস’-অভিমান ।
দেহে আত্ম-জ্ঞানে আচ্ছাদিত সেই ‘জ্ঞান’ ॥ ২০১ ॥
jīvera svabhāva — kṛṣṇa-‘dāsa’-abhimāna
dehe ātma-jñāne ācchādita sei ‘jñāna’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.202

চ-শব্দে ‘এব’, ‘অপি’-শব্দ সমুচ্চয়ে ।
‘আত্মারামা এব’ হঞা শ্রীকৃষ্ণ ভজয়ে ॥ ২০২ ॥
ca-śabde ‘eva’, ‘api’-śabda samuccaye
‘ātmārāmā eva’ hañā śrī-kṛṣṇa bhajaye

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.203

এই জীব — সনকাদি সব মুনিজন ।
‘নির্গ্রন্থ’ — মূর্খ, নীচ, স্থাবর-পশুগণ ॥ ২০৩ ॥
ei jīva — sanakādi saba muni-jana
‘nirgrantha’ — mūrkha, nīca, sthāvara-paśu-gaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.204

ব্যাস-শুক-সনকাদির প্রসিদ্ধ ভজন ।
‘নির্গ্রন্থ’ স্থাবরাদির শুন বিবরণ ॥ ২০৪ ॥
vyāsa-śuka-sanakādira prasiddha bhajana
‘nirgrantha’ sthāvarādira śuna vivaraṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.205

কৃষ্ণকৃপাদি-হেতু হৈতে সবার উদয় ।
কৃষ্ণগুণাকৃষ্ট হঞা তাঁহারে ভজয় ॥ ২০৫ ॥
kṛṣṇa-kṛpādi-hetu haite sabāra udaya
kṛṣṇa-guṇākṛṣṭa hañā tāṅhāre bhajaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.206

ধন্যেয়মদ্য ধরণী তৃণ-বীরুধস্ত্বৎ-
পাদস্পৃশো দ্রুমলতাঃ করজাভিমৃষ্টাঃ ।
নদ্যোঽদ্রয়ঃ খগমৃগাঃ সদয়াবলোকৈ-
র্গোপ্যোঽন্তরেণ ভুজয়োরপি যৎস্পৃহা শ্রীঃ ॥ ২০৬ ॥
dhanyeyam adya dharaṇī tṛṇa-vīrudhas tvat-
pāda-spṛśo druma-latāḥ karajābhimṛṣṭāḥ
nadyo ’drayaḥ khaga-mṛgāḥ sadayāvalokair
gopyo ’ntareṇa bhujayor api yat-spṛhā śrīḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.207

গা গোপকৈরনুবনং নয়তোরুদার-
বেণুস্বনৈঃ কলপদৈস্তনুভৃৎসু সখ্যঃ ।
অস্পন্দনং গতিমতাং পুলকস্তরূণাং
নির্যোগপাশকৃতলক্ষণয়োর্বিচিত্রম্ ॥ ২০৭ ॥
gā gopakair anu-vanaṁ nayator udāra-
veṇu-svanaiḥ kala-padais tanu-bhṛtsu sakhyaḥ
aspandanaṁ gatimatāṁ pulakas tarūṇāṁ
niryoga-pāśa-kṛta-lakṣaṇayor vicitram

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.208

বনলতাস্তরব আত্মনি বিষ্ণুং
ব্যঞ্জয়ন্ত্য ইব পুষ্পফলাঢ্যাঃ ।
প্রণতভারবিটপা মধুধারাঃ
প্রেমহৃষ্টতনবো ববৃষুঃ স্ম ॥ ২০৮ ॥
vana-latās tarava ātmani viṣṇuṁ
vyañjayantya iva puṣpa-phalāḍhyāḥ
praṇata-bhāra-viṭapā madhu-dhārāḥ
prema-hṛṣṭa-tanavo vavṛṣuḥ sma

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.209

কিরাতহূনান্ধ্র-পুলিন্দপুক্কশা
আভীরশুম্ভা যবনাঃ খসাদয়ঃ ।
যেঽন্যে চ পাপা যদুপাশ্রয়াশ্রয়াঃ
শুধ্যন্তি তস্মৈ প্রভবিষ্ণবে নমঃ ॥ ২০৯ ॥
kirāta-hūnāndhra-pulinda-pukkaśā
ābhīra-śumbhā yavanāḥ khaśādayaḥ
ye ’nye ca pāpā yad-upāśrayāśrayāḥ
śudhyanti tasmai prabhaviṣṇave namaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.210

আগে ‘তের’ অর্থ করিলুঁ, আর ‘ছয়’ এই ।
ঊনবিংশতি অর্থ হইল মিলি’ এই দুই ॥ ২১০ ॥
āge ‘tera’ artha kariluṅ, āra ‘chaya’ ei
ūnaviṁśati artha ha-ila mili’ ei dui

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.211

এই উনিশ অর্থ করিলু, আগে শুন আর ।
‘আত্মা’-শব্দে ‘দেহ’ কহে, — চারি অর্থ তার ॥ ২১১ ॥
ei ūniśa artha karilu, āge śuna āra
‘ātma’-śabde ‘deha’ kahe, — cāri artha tāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.212

দেহারামী দেহে ভজে ‘দেহোপাধি ব্রহ্ম’ ।
সৎসঙ্গে সেহ করে কৃষ্ণের ভজন ॥ ২১২ ॥
dehārāmī dehe bhaje ‘dehopādhi brahma’
sat-saṅge seha kare kṛṣṇera bhajana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.213

উদরমুপাসতে য ঋষিবর্ত্মসু কূর্পদৃশঃ
পরিসরপদ্ধতিং হৃদয়মারুণয়ো দহরম্ ।
তত উদ্‌গাদনন্ত তব ধাম শিরঃ পরমং
পুনরিহ যৎ সমেত্য ন পতন্তি কৃতান্তমুখে ॥ ২১৩ ॥
udaram upāsate ya ṛṣi-vartmasu kūrpa-dṛśaḥ
parisara-paddhatiṁ hṛdayam āruṇayo daharam
tata udagād ananta tava dhāma śiraḥ paramaṁ
punar iha yat sametya na patanti kṛtānta-mukhe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.214

দেহারামী কর্মনিষ্ঠ — যাজ্ঞিকাদি জন ।
সৎসঙ্গে ‘কর্ম’ ত্যজি’ করয় ভজন ॥ ২১৪ ॥
dehārāmī karma-niṣṭha — yājñikādi jana
sat-saṅge ‘karma’ tyaji’ karaya bhajana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.215

কর্মণ্যস্মিন্ননাশ্বাসে ধূমধূম্রাত্মনাং ভবান্ ।
আপায়য়তি গোবিন্দপাদপদ্মাসবং মধু ॥ ২১৫ ॥
karmaṇy asminn anāśvāse
dhūma-dhūmrātmanāṁ bhavān
āpāyayati govinda-
pāda-padmāsavaṁ madhu

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.216

‘তপস্বী’ প্রভৃতি যত দেহারামী হয় ।
সাধুসঙ্গে তপ ছাড়ি’ শ্রীকৃষ্ণ ভজয় ॥ ২১৬ ॥
‘tapasvī’ prabhṛti yata dehārāmī haya
sādhu-saṅge tapa chāḍi’ śrī-kṛṣṇa bhajaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.217

যৎপাদসেবাভিরুচিস্তপস্বিনা-
মশেষজন্মোপচিতং মলং ধিয়ঃ ।
সদ্যঃ ক্ষিণোত্যন্বহমেধতী সতী
যথা পদাঙ্গুষ্ঠবিনিঃসৃতা সরিৎ ॥ ২১৭ ॥
yat-pāda-sevābhirucis tapasvinām
aśeṣa-janmopacitaṁ malaṁ dhiyaḥ
sadyaḥ kṣiṇoty anv-aham edhatī satī
yathā padāṅguṣṭha-viniḥsṛtā sarit

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.218

দেহারামী, সর্বকাম — সব আত্মারাম ।
কৃষ্ণকৃপায় কৃষ্ণ ভজে ছাড়ি’ সব কাম ॥ ২১৮ ॥
dehārāmī, sarva-kāma — saba ātmārāma
kṛṣṇa-kṛpāya kṛṣṇa bhaje chāḍi’ saba kāma

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.219

স্থানাভিলাষী তপসি স্থিতোঽহং
ত্বাং প্রাপ্তবান্ দেবমুনীন্দ্রগুহ্যম্ ।
কাচং বিচিন্বন্নপি দিব্যরত্নং
স্বামিন্ কৃতার্থোঽস্মি বরং ন যাচে ॥ ২১৯ ॥
sthānābhilāṣī tapasi sthito ’haṁ
tvāṁ prāptavān deva-munīndra-guhyam
kācaṁ vicinvann api divya-ratnaṁ
svāmin kṛtārtho ’smi varaṁ na yāce

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.220

এই চারি অর্থ সহ হইল ‘তেইশ’ অর্থ ।
আর তিন অর্থ শুন পরম সমর্থ ॥ ২২০ ॥
ei cāri artha saha ha-ila ‘teiśa’ artha
āra tina artha śuna parama samartha

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.221

চ-শব্দে ‘সমুচ্চয়ে,’ আর অর্থ কয় ।
‘আত্মারামাশ্চ মুনয়শ্চ’ কৃষ্ণেরে ভজয় ॥ ২২১ ॥
ca-śabde ‘samuccaye’, āra artha kaya
‘ātmārāmāś ca munayaś ca’ kṛṣṇere bhajaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.222

‘নির্গ্রন্থাঃ’ হঞা ইহাঁ ‘অপি’ — নির্ধারণে ।
‘রামশ্চ কৃষ্ণশ্চ’ যথা বিহরয়ে বনে ॥ ২২২ ॥
‘nirgranthāḥ’ hañā ihāṅ ‘api’ — nirdhāraṇe
‘rāmaś ca kṛṣṇaś ca’ yathā viharaye vane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.223

চ-শব্দে ‘অন্বাচয়ে’ অর্থ কহে আর ।
‘বটো, ভিক্ষামট, গাঞ্চানয়’ যৈছে প্রকার ॥ ২২৩ ॥
ca-śabde ‘anvācaye’ artha kahe āra
‘baṭo, bhikṣām aṭa, gāṁ cānaya’ yaiche prakāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.224

কৃষ্ণমননে মুনি কৃষ্ণে সর্বদা ভজয় ।
‘আত্মারামা অপি’ ভজে, — গৌণ অর্থ কয় ॥ ২২৪ ॥
kṛṣṇa-manane muni kṛṣṇe sarvadā bhajaya
‘ātmārāmā api’ bhaje, — gauṇa artha kaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.225

‘চ’ এবার্থে — ‘মুনয়ঃ এব’ কৃষ্ণেরে ভজয় ।
“আত্মারামা অপি” — ‘অপি’ ‘গর্হা’-অর্থ কয় ॥ ২২৫ ॥
‘ca’ evārthe — ‘munayaḥ eva’ kṛṣṇere bhajaya
“ātmārāmā api” — ‘api’ ‘garhā’-artha kaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.226

‘নির্গ্রন্থ হঞা’ — এই দুঁহার ‘বিশেষণ’ ।
আর অর্থ শুন, যৈছে সাধুর সঙ্গম ॥ ২২৬ ॥
‘nirgrantha hañā’ — ei duṅhāra ‘viśeṣaṇa’
āra artha śuna, yaiche sādhura saṅgama

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.227

নির্গ্রন্থ-শব্দে কহে তবে ‘ব্যাধ’, ‘নির্ধন’ ।
সাধুসঙ্গে সেহ করে শ্রীকৃষ্ণ-ভজন ॥ ২২৭ ॥
nirgrantha-śabde kahe tabe ‘vyādha’, ‘nirdhana’
sādhu-saṅge seha kare śrī-kṛṣṇa-bhajana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.228

‘কৃষ্ণারামাশ্চ’ এব — হয় কৃষ্ণ-মনন ।
ব্যাধ হঞা হয় পূজ্য ভাগবতোত্তম ॥ ২২৮ ॥
‘kṛṣṇārāmāś ca’ eva — haya kṛṣṇa-manana
vyādha hañā haya pūjya bhāgavatottama

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.229

এক ভক্ত-ব্যাধের কথা শুন সাবধানে ।
যাহা হৈতে হয় সৎসঙ্গ-মহিমার জ্ঞানে ॥ ২২৯ ॥
eka bhakta-vyādhera kathā śuna sāvadhāne
yāhā haite haya sat-saṅga-mahimāra jñāne

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.230

এক দিন শ্রীনারদ দেখি’ নারায়ণ ।
ত্রিবেণী-স্নানে প্রয়াগ করিলা গমন ॥ ২৩০ ॥
eka dina śrī-nārada dekhi’ nārāyaṇa
triveṇī-snāne prayāga karilā gamana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.231

বনপথে দেখে মৃগ আছে ভূমে পড়ি’ ।
বাণ-বিদ্ধ ভগ্নপাদ করে ধড়্ফড়ি ॥ ২৩১ ॥
vana-pathe dekhe mṛga āche bhūme paḍi’
bāṇa-viddha bhagna-pāda kare dhaḍ-phaḍi

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.232

আর কতদূরে এক দেখেন শূকর ।
তৈছে বিদ্ধ ভগ্নপাদ করে ধড়্ফড় ॥ ২৩২ ॥
āra kata-dūre eka dekhena śūkara
taiche viddha bhagna-pāda kare dhaḍ-phaḍa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.233

ঐছে এক শশক দেখে আর কতদূরে ।
জীবের দুঃখ দেখি’ নারদ ব্যাকুল-অন্তরে ॥ ২৩৩ ॥
aiche eka śaśaka dekhe āra kata-dūre
jīvera duḥkha dekhi’ nārada vyākula-antare

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.234

কতদূরে দেখে ব্যাধ বৃক্ষে ওঁত হঞা ।
মৃগ মারিবারে আছে বাণ যুড়িয়া ॥ ২৩৪ ॥
kata-dūre dekhe vyādha vṛkṣe oṅta hañā
mṛga māribāre āche bāṇa yuḍiyā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.235

শ্যামবর্ণ রক্তনেত্র মহাভয়ঙ্কর ।
ধনুর্বাণ হস্তে, — যেন যম দণ্ডধর ॥ ২৩৫ ॥
śyāma-varṇa rakta-netra mahā-bhayaṅkara
dhanur-bāṇa haste, — yena yama daṇḍa-dhara

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.236

পথ ছাড়ি’ নারদ তার নিকটে চলিল ।
নারদে দেখি’ মৃগ সব পলাঞা গেল ॥ ২৩৬ ॥
patha chāḍi’ nārada tāra nikaṭe calila
nārade dekhi’ mṛga saba palāñā gela

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.237

ক্রুদ্ধ হঞা ব্যাধ তাঁরে গালি দিতে চায় ।
নারদ-প্রভাবে মুখে গালি নাহি আয় ॥ ২৩৭ ॥
kruddha hañā vyādha tāṅre gāli dite cāya
nārada-prabhāve mukhe gāli nāhi āya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.238

“গোসাঞি, প্রয়াণ-পথ ছাড়ি’ কেনে আইলা ।
তোমা দেখি’ মোর লক্ষ্য মৃগ পলাইলা ॥” ২৩৮ ॥
“gosāñi, prayāṇa-patha chāḍi’ kene āilā
tomā dekhi’ mora lakṣya mṛga palāilā”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.239

নারদ কহে, — “পথ ভুলি’ আইলাঙ পুছিতে ।
মনে এক সংশয় হয়, তাহা খণ্ডাইতে ॥ ২৩৯ ॥
nārada kahe, — “patha bhuli’ āilāṅa puchite
mane eka saṁśaya haya, tāhā khaṇḍāite

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.240

পথে যে শূকর-মৃগ, জানি তোমার হয় ।”
ব্যাধ কহে, — “যেই কহ, সেই ত’ নিশ্চয়” ॥ ২৪০ ॥
pathe ye śūkara-mṛga, jāni tomāra haya”
vyādha kahe, — “yei kaha, sei ta’ niścaya”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.241

নারদ কহে, — “যদি জীবে মার’ তুমি বাণ ।
অর্ধ-মারা কর কেনে, না লও পরাণ ?” ২৪১ ॥
nārada kahe, — “yadi jīve māra’ tumi bāṇa
ardha-mārā kara kene, nā lao parāṇa?”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.242

ব্যাধ কহে, — “শুন, গোসাঞি, ‘মৃগারি’ মোর নাম ।
পিতার শিক্ষাতে আমি করি ঐছে কাম ॥ ২৪২ ॥
vyādha kahe, — “śuna, gosāñi, ‘mṛgāri’ mora nāma
pitāra śikṣāte āmi kari aiche kāma

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.243

অর্ধ-মারা জীব যদি ধড়্ফড় করে ।
তবে ত’ আনন্দ মোর বাড়য়ে অন্তরে ॥” ২৪৩ ॥
ardha-mārā jīva yadi dhaḍ-phaḍa kare
tabe ta’ ānanda mora bāḍaye antare”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.244

নারদ কহে, — ‘একবস্তু মাগি তোমার স্থানে’ ।
ব্যাধ কহে, — “মৃগাদি লহ, যেই তোমার মনে ॥ ২৪৪ ॥
nārada kahe, — ‘eka-vastu māgi tomāra sthāne’
vyādha kahe, — “mṛgādi laha, yei tomāra mane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.245

মৃগছাল চাহ যদি, আইস মোর ঘরে ।
যেই চাহ তাহা দিব মৃগব্যাঘ্রাম্বরে ॥” ২৪৫ ॥
mṛga-chāla cāha yadi, āisa mora ghare
yei cāha tāhā diba mṛga-vyāghrāmbare”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.246

নারদ কহে, — “ইহা আমি কিছু নাহি চাহি ।
আর একদান আমি মাগি তোমা-ঠাঞি ॥ ২৪৬ ॥
nārada kahe, — “ihā āmi kichu nāhi cāhi
āra eka-dāna āmi māgi tomā-ṭhāñi

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.247

কালি হৈতে তুমি যেই মৃগাদি মারিবা ।
প্রথমেই মারিবা, অর্ধ-মারা না করিবা ॥” ২৪৭ ॥
kāli haite tumi yei mṛgādi māribā
prathamei māribā, ardha-mārā nā karibā”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.248

ব্যাধ কহে, — “কিবা দান মাগিলা আমারে ।
অর্ধ মারিলে কিবা হয়, তাহা কহ মোরে ॥” ২৪৮ ॥
vyādha kahe, — “kibā dāna māgilā āmāre
ardha mārile kibā haya, tāhā kaha more”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.249

নারদ কহে, — “অর্ধ মারিলে জীব পায় ব্যথা ।
জীবে দুঃখ দিতেছ, তোমার হইবে ঐছে অবস্থা ॥ ২৪৯ ॥
nārada kahe, — “ardha mārile jīva pāya vyathā
jīve duḥkha ditecha, tomāra ha-ibe aiche avasthā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.250

ব্যাধ তুমি, জীব মার — ‘অল্প’ অপরাধ তোমার ।
কদর্থনা দিয়া মার’ — এ পাপ ‘অপার’ ॥ ২৫০ ॥
vyādha tumi, jīva māra — ‘alpa’ aparādha tomāra
kadarthanā diyā māra’ — e pāpa ‘apāra’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.251

কদর্থিয়া তুমি যত মারিলা জীবেরে ।
তারা তৈছে তোমা মারিবে জন্ম-জন্মান্তরে ॥” ২৫১ ॥
kadarthiyā tumi yata mārilā jīvere
tārā taiche tomā māribe janma-janmāntare”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.252

নারদ-সঙ্গে ব্যাধের মন পরসন্ন হইল ।
তাঁর বাক্য শুনি’ মনে ভয় উপজিল ॥ ২৫২ ॥
nārada-saṅge vyādhera mana parasanna ha-ila
tāṅra vākya śuni’ mane bhaya upajila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.253

ব্যাধ কহে, — “বাল্য হৈতে এই আমার কর্ম ।
কেমনে তরিমু মুঞি পামর অধম ? ২৫৩ ॥
vyādha kahe, — “bālya haite ei āmāra karma
kemane tarimu muñi pāmara adhama?

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.254

এই পাপ যায় মোর, কেমন উপায়ে ?
নিস্তার করহ মোরে, পড়োঁ তোমার পায়ে ॥” ২৫৪ ॥
ei pāpa yāya mora, kemana upāye?
nistāra karaha more, paḍoṅ tomāra pāye”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.255

নারদ কহে, — ‘যদি ধর আমার বচন ।
তবে সে করিতে পারি তোমার মোচন ॥’ ২৫৫ ॥
nārada kahe, — ‘yadi dhara āmāra vacana
tabe se karite pāri tomāra mocana’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.256

ব্যাধ কহে, — ‘যেই কহ, সেই ত’ করিব’ ।
নারদ কহে, — ‘ধনুক ভাঙ্গ, তবে সে কহিব’ ॥ ২৫৬ ॥
vyādha kahe, — ‘yei kaha, sei ta’ kariba’
nārada kahe, — ‘dhanuka bhāṅga, tabe se kahiba’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.257

ব্যাধ কহে, — ‘ধনুক ভাঙ্গিলে বর্তিব কেমনে ?’
নারদ কহে, — ‘আমি অন্ন দিব প্রতিদিনে ॥’ ২৫৭ ॥
vyādha kahe, — ‘dhanuka bhāṅgile vartiba kemane?’
nārada kahe, — ‘āmi anna diba prati-dine’

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.258

ধনুক ভাঙ্গি’ ব্যাধ তাঁর চরণে পড়িল ।
তারে উঠাঞা নারদ উপদেশ কৈল ॥ ২৫৮ ॥
dhanuka bhāṅgi’ vyādha tāṅra caraṇe paḍila
tāre uṭhāñā nārada upadeśa kaila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.259

“ঘরে গিয়া ব্রাহ্মণে দেহ’ যত আছে ধন ।
এক এক বস্ত্র পরি’ বাহির হও দুইজন ॥ ২৫৯ ॥
“ghare giyā brāhmaṇe deha’ yata āche dhana
eka eka vastra pari’ bāhira hao dui-jana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.260

নদী-তীরে একখানি কুটীর করিয়া ।
তার আগে একপিণ্ডি তুলসী রোপিয়া ॥ ২৬০ ॥
nadī-tīre eka-khāni kuṭīra kariyā
tāra āge eka-piṇḍi tulasī ropiyā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.261

তুলসী-পরিক্রমা কর, তুলসী-সেবন ।
নিরন্তর কৃষ্ণনাম করিহ কীর্তন ॥ ২৬১ ॥
tulasī-parikramā kara, tulasī-sevana
nirantara kṛṣṇa-nāma kariha kīrtana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.262

আমি তোমায় বহু অন্ন পাঠাইমু দিনে ।
সেই অন্ন লবে, যত খাও দুইজনে ॥” ২৬২ ॥
āmi tomāya bahu anna pāṭhāimu dine
sei anna labe, yata khāo dui-jane”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.263

তবে সেই মৃগাদি তিনে নারদ সুস্থ কৈল ।
সুস্থ হঞা মৃগাদি তিনে ধাঞা পলাইল ॥ ২৬৩ ॥
tabe sei mṛgādi tine nārada sustha kaila
sustha hañā mṛgādi tine dhāñā palāila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.264

দেখিয়া ব্যাধের মনে হৈল চমৎকার ।
ঘরে গেল ব্যাধ, গুরুকে করি’ নমস্কার ॥ ২৬৪ ॥
dekhiyā vyādhera mane haila camatkāra
ghare gela vyādha, guruke kari’ namaskāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.265

যথা-স্থানে নারদ গেলা, ব্যাধ ঘরে আইল ।
নারদের উপদেশে সকল করিল ॥ ২৬৫ ॥
yathā-sthāne nārada gelā, vyādha ghare āila
nāradera upadeśe sakala karila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.266

গ্রামে ধ্বনি হৈল, ব্যাধ ‘বৈষ্ণব’ হইল ।
গ্রামের লোক সব অন্ন আনিতে লাগিল ॥ ২৬৬ ॥
grāme dhvani haila, — vyādha ‘vaiṣṇava’ ha-ila
grāmera loka saba anna ānite lāgila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.267

একদিন অন্ন আনে দশ-বিশ জনে ।
দিনে তত লয়, যত খায় দুই জনে ॥ ২৬৭ ॥
eka-dina anna āne daśa-biśa jane
dine tata laya, yata khāya dui jane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.268

একদিন নারদ কহে, — “শুনহ, পর্বতে ।
আমার এক শিষ্য আছে, চলহ দেখিতে ॥” ॥ ২৬৮ ॥
eka-dina nārada kahe, — “śunaha, parvate
āmāra eka śiṣya āche, calaha dekhite”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.269

তবে দুই ঋষি আইলা সেই ব্যাধ-স্থানে ।
দূর হৈতে ব্যাধ পাইল গুরুর দরশনে ॥ ২৬৯ ॥
tabe dui ṛṣi āilā sei vyādha-sthāne
dūra haite vyādha pāila gurura daraśane

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.270

আস্তে-ব্যস্তে ধাঞা আসে, পথ নাহি পায় ।
পথের পিপীলিকা ইতি-উতি ধরে পায় ॥ ২৭০ ॥
āste-vyaste dhāñā āse, patha nāhi pāya
pathera pipīlikā iti-uti dhare pāya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.271

দণ্ডবৎ-স্থানে পিপীলিকারে দেখিয়া ।
বস্ত্রে স্থান ঝাড়ি’ পড়ে দণ্ডবৎ হঞা ॥ ২৭১ ॥
daṇḍavat-sthāne pipīlikāre dekhiyā
vastre sthāna jhāḍi’ paḍe daṇḍavat hañā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.272

নারদ কহে, — “ব্যাধ, এই না হয় আশ্চর্য ।
হরিভক্ত্যে হিংসা-শূন্য হয় সাধুবর্য ॥ ২৭২ ॥
nārada kahe, — “vyādha, ei nā haya āścarya
hari-bhaktye hiṁsā-śūnya haya sādhu-varya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.273

এতে ন হ্যদ্ভুতা ব্যাধ তবাহিংসাদয়ো গুণাঃ ।
হরিভক্তৌ প্রবৃত্তা যে ন তে স্যুঃ পরতাপিনঃ ॥ ২৭৩ ॥
ete na hy adbhutā vyādha
tavāhiṁsādayo guṇāḥ
hari-bhaktau pravṛttā ye
na te syuḥ para-tāpinaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.274

তবে সেই ব্যাধ দোঁহারে অঙ্গনে আনিল ।
কুশাসন আনি’ দোঁহারে ভক্ত্যে বসাইল ॥ ২৭৪ ॥
tabe sei vyādha doṅhāre aṅgane ānila
kuśāsana āni’ doṅhāre bhaktye vasāila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.275

জল আনি’ ভক্ত্যে দোঁহার পাদ প্রক্ষালিল ।
সেই জল স্ত্রী-পুরুষে পিয়া শিরে লইল ॥ ২৭৫ ॥
jala āni’ bhaktye doṅhāra pāda prakṣālila
sei jala strī-puruṣe piyā śire la-ila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.276

কম্প-পুলকাশ্রু হৈল কৃষ্ণনাম গাঞা ।
ঊর্ধ্ববাহু নৃত্য করে বস্ত্র উড়াঞা ॥ ২৭৬ ॥
kampa-pulakāśru haila kṛṣṇa-nāma gāñā
ūrdhva bāhu nṛtya kare vastra uḍāñā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.277

দেখিয়া ব্যাধের প্রেম পর্বত-মহামুনি ।
নারদেরে কহে, — তুমি হও স্পর্শমণি ॥ ২৭৭ ॥
dekhiyā vyādhera prema parvata-mahāmuni
nāradere kahe, — tumi hao sparśa-maṇi

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.278

“অহো ধন্যোঽসি দেবর্ষে কৃপয়া যস্য তৎক্ষণাৎ ।
নীচোঽপ্যুৎপুলকো লেভে লুব্ধকো রতিমচ্যুতে ॥” ২৭৮ ॥
“aho dhanyo ’si devarṣe
kṛpayā yasya tat-kṣaṇāt
nīco ’py utpulako lebhe
lubdhako ratim acyute”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.279

নারদ কহে, — ‘বৈষ্ণব, তোমার অন্ন কিছু আয় ?’
ব্যাধ কহে, “যারে পাঠাও, সেই দিয়া যায় ॥ ২৭৯ ॥
nārada kahe, — ‘vaiṣṇava, tomāra anna kichu āya?’
vyādha kahe, “yāre pāṭhāo, sei diyā yāya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.280

এত অন্ন না পাঠাও, কিছু কার্য নাই ।
সবে দুইজনার যোগ্য ভক্ষ্যমাত্র চাই ॥” ২৮০ ॥
eta anna nā pāṭhāo, kichu kārya nāi
sabe dui-janāra yogya bhakṣya-mātra cāi”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.281

নারদ কহে, — ‘ঐছে রহ, তুমি ভাগ্যবান্’ ।
এত বলি’ দুইজন হইলা অন্তর্ধান ॥ ২৮১ ॥
nārada kahe, — ‘aiche raha, tumi bhāgyavān’
eta bali’ dui-jana ha-ilā antardhāna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.282

এই ত’ কহিলুঁ তোমায় ব্যাধের আখ্যান ।
যা শুনিলে হয় সাধুসঙ্গ-প্রভাব-জ্ঞান ॥ ২৮২ ॥
ei ta’ kahiluṅ tomāya vyādhera ākhyāna
yā śunile haya sādhu-saṅga-prabhāva-jñāna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.283

এই আর তিন অর্থ গণনাতে পাইল ।
এই দুই অর্থ মিলি’ ‘ছাব্বিশ’ অর্থ হৈল ॥ ২৮৩ ॥
ei āra tina artha gaṇanāte pāila
ei dui artha mili’ ‘chābbiśa’ artha haila

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.284

আর অর্থ শুন, যাহা — অর্থের ভাণ্ডার ।
স্থূলে ‘দুই’ অর্থ, সূক্ষ্মে ‘বত্রিশ’ প্রকার ॥ ২৮৪ ॥
āra artha śuna, yāhā — arthera bhāṇḍāra
sthūle ‘dui’ artha, sūkṣme ‘batriśa’ prakāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.285

‘আত্মা’-শব্দে কহে — সর্ববিধ ভগবান্ ।
এক ‘স্বয়ং ভগবান্’, আর ‘ভগবান্’-আখ্যান ॥ ২৮৫ ॥
‘ātmā’-śabde kahe — sarva-vidha bhagavān
eka ‘svayaṁ bhagavān’, āra ‘bhagavān’-ākhyāna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.286

তাঁতে রমে যেই, সেই সব — ‘আত্মারাম’ ।
‘বিধিভক্ত’, ‘রাগভক্ত’, — দুইবিধ নাম ॥ ২৮৬ ॥
tāṅte rame yei, sei saba — ‘ātmārāma’
‘vidhi-bhakta’, ‘rāga-bhakta’, — dui-vidha nāma

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.287

দুইবিধ ভক্ত হয় চারি চারি প্রকার ।
পারিষদ, সাধনসিদ্ধ, সাধকগণ আর ॥ ২৮৭ ॥
dui-vidha bhakta haya cāri cāri prakāra
pāriṣada, sādhana-siddha, sādhaka-gaṇa āra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.288

জাত-অজাত-রতিভেদে সাধক দুই ভেদ ।
বিধি-রাগ-মার্গে চারি চারি — অষ্ট ভেদ ॥ ২৮৮ ॥
jāta-ajāta-rati-bhede sādhaka dui bheda
vidhi-rāga-mārge cāri cāri — aṣṭa bheda

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.289

বিধিভক্ত্যে নিত্যসিদ্ধ পারিষদ — ‘দাস’ ।
‘সখা’ ‘গুরু’, ‘কান্তাগণ’, — চারিবিধ প্রকাশ ॥ ২৮৯ ॥
vidhi-bhaktye nitya-siddha pāriṣada — ‘dāsa’
‘sakhā’ ‘guru’, ‘kāntā-gaṇa’, — cāri-vidha prakāśa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.290

সাধনসিদ্ধ — দাস, সখা, গুরু, কান্তাগণ ।
জাতরতি সাধকভক্ত — চারিবিধ জন ॥ ২৯০ ॥
sādhana-siddha — dāsa, sakhā, guru, kānta-gaṇa
jāta-rati sādhaka-bhakta — cāri-vidha jana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.291

অজাতরতি সাধকভক্ত, — এ চারি প্রকার ।
বিধিমার্গে ভক্তে ষোড়শ ভেদ প্রচার ॥ ২৯১ ॥
ajāta-rati sādhaka-bhakta, — e cāri prakāra
vidhi-mārge bhakte ṣoḍaśa bheda pracāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.292

রাগমার্গে ঐছে ভক্তে ষোড়শ বিভেদ ।
দুই মার্গে আত্মারামের বত্রিশ বিভেদ ॥ ২৯২ ॥
rāga-mārge aiche bhakte ṣoḍaśa vibheda
dui mārge ātmārāmera batriśa vibheda

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.293

‘মুনি’, ‘নির্গ্রন্থ’, ‘চ’ ‘অপি’, — চারি শব্দের অর্থ ।
যাহাঁ যেই লাগে, তাহা করিয়ে সমর্থ ॥ ২৯৩ ॥
‘muni’, ‘nirgrantha’, ‘ca’ ‘api’, — cāri śabdera artha
yāhāṅ yei lāge, tāhā kariye samartha

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.294

বত্রিশে ছাব্বিশে মিলি’ অষ্টপঞ্চাশ ।
আর এক ভেদ শুন অর্থের প্রকাশ ॥ ২৯৪ ॥
batriśe chābbiśe mili, aṣṭa-pañcāśa
āra eka bheda śuna arthera prakāśa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.295

ইতরেতর ‘চ’ দিয়া সমাস করিয়ে ।
‘আটান্ন’বার আত্মারাম নাম লইয়ে ॥ ২৯৫ ॥
itaretara ‘ca’ diyā samāsa kariye
‘āṭānna’-bāra ātmārāma nāma la-iye

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.296

‘আত্মারামাশ্চ আত্মারামাশ্চ’ আটান্নবার ।
শেষে সব লোপ করি’ রাখি একবার ॥ ২৯৬ ॥
‘ātmārāmāś ca ātmārāmāś ca’ āṭānna-bāra
śeṣe saba lopa kari’ rākhi eka-bāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.297

সরূপাণামেকশেষ একবিভক্তৌ,
উক্তার্থানামপ্রয়োগ ইতি ॥ ২৯৭ ॥
sarūpāṇām eka-śeṣa eka-vibhaktau,
uktārthānām aprayoga iti

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.298

আটান্ন চ-কারের সব লোপ হয় ।
এক আত্মারাম-শব্দে আটান্ন অর্থ কয় ॥ ২৯৮ ॥
āṭānna ca-kārera saba lopa haya
eka ātmārāma-śabde āṭānna artha kaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.299

অশ্বত্থবৃক্ষাশ্চ বটবৃক্ষাশ্চ
কপিত্থবৃক্ষাশ্চ আম্রবৃক্ষাশ্চ বৃক্ষাঃ ॥ ২৯৯ ॥
aśvattha-vṛkṣāś ca baṭa-vṛkṣāś ca kapittha-
vṛkṣāś ca āmra-vṛkṣāś ca vṛkṣāḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.300

“অস্মিন্ বনে বৃক্ষাঃ ফলন্তি” যৈছে হয় ।
তৈছে সব আত্মারাম কৃষ্ণে ভক্তি করয় ॥ ৩০০ ॥
“asmin vane vṛkṣāḥ phalanti” yaiche haya
taiche saba ātmārāma kṛṣṇe bhakti karaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.301

‘আত্মারামাশ্চ’ সমুচ্চয়ে কহিয়ে চ-কার ।
‘মুনয়শ্চ’ ভক্তি করে, — এই অর্থ তার ॥ ৩০১ ॥
‘ātmārāmāś ca’ samuccaye kahiye ca-kāra
‘munayaś ca’ bhakti kare, — ei artha tāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.302

‘নির্গ্রন্থা এব’ হঞা, ‘অপি’ — নির্ধারণে ।
এই ‘ঊনষষ্টি’ প্রকার অর্থ করিলুঁ ব্যাখ্যানে ॥ ৩০২ ॥
‘nirgranthā eva’ hañā, ‘api’ — nirdhāraṇe
ei ‘ūnaṣaṣṭi’ prakāra artha kariluṅ vyākhyāne

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.303

সর্বসমুচ্চয়ে আর এক অর্থ হয় ।
‘আত্মারামাশ্চ মুনয়শ্চ নির্গ্রন্থাশ্চ’ ভজয় ॥ ৩০৩ ॥
sarva-samuccaye āra eka artha haya
‘ātmārāmāś ca munayaś ca nirgranthāś ca’ bhajaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.304

‘অপি’-শব্দ — অবধারণে, সেহ চারি বার ।
চারিশব্দ-সঙ্গে এবের করিবে উচ্চার ॥ ৩০৪ ॥
‘api’-śabda — avadhāraṇe, seha cāri bāra
cāri-śabda-saṅge evera karibe uccāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.305

“উরুক্রমে এব ভক্তিমেব
অহৈতুকীমেব কুর্বন্ত্যেব” ॥ ৩০৫ ॥
“urukrame eva bhaktim eva ahaitukīm eva kurvanty eva”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.306

এই ত’ কহিলুঁ শ্লোকের ‘ষষ্টি’ সংখ্যক অর্থ ।
আর এক অর্থ শুন প্রমাণে সমর্থ ॥ ৩০৬ ॥
ei ta’ kahiluṅ ślokera ‘ṣaṣṭi’ saṅkhyaka artha
āra eka artha śuna pramāṇe samartha

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.307

‘আত্মা’-শব্দে কহে ‘ক্ষেত্রজ্ঞ জীব’-লক্ষণ ।
ব্ৰহ্মাদি কীটপর্যন্ত — তাঁর শক্তিতে গণন ॥ ৩০৭ ॥
‘ātmā’-śabde kahe ‘kṣetrajña jīva’-lakṣaṇa
brahmādi kīṭa-paryanta — tāṅra śaktite gaṇana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.308

বিষ্ণুশক্তিঃ পরা প্রোক্তা ক্ষেত্রজ্ঞাখ্যা তথাপরা ।
অবিদ্যা-কর্ম-সংজ্ঞান্যা তৃতীয়া শক্তিরিষ্যতে ॥ ৩০৮ ॥
viṣṇu-śaktiḥ parā proktā
kṣetrajñākhyā tathā parā
avidyā-karma-saṁjñānyā
tṛtīyā śaktir iṣyate

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.309

“ক্ষেত্রজ্ঞ আত্মা পুরুষঃ
প্রধানং প্রকৃতিঃ স্ত্রিয়াম্‌ ॥” ৩০৯ ॥
“kṣetrajña ātmā puruṣaḥ
pradhānaṁ prakṛtiḥ striyām”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.310

ভ্রমিতে ভ্রমিতে যদি সাধুসঙ্গ পায় ।
সব ত্যজি’ তবে তিঁহো কৃষ্ণেরে ভজয় ॥ ৩১০ ॥
bhramite bhramite yadi sādhu-saṅga pāya
saba tyaji’ tabe tiṅho kṛṣṇere bhajaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.311

ষাটি অর্থ কহিলুঁ, সব — কৃষ্ণের ভজনে ।
সেই অর্থ হয় এই সব উদাহরণে ॥ ৩১১ ॥
ṣāṭi artha kahiluṅ, saba — kṛṣṇera bhajane
sei artha haya ei saba udāharaṇe

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.312

‘একষষ্টি’ অর্থ এবে স্ফুরিল তোমা-সঙ্গে ।
তোমার ভক্তিবশে উঠে অর্থের তরঙ্গে ॥ ৩১২ ॥
‘eka-ṣaṣṭi’ artha ebe sphurila tomā-saṅge
tomāra bhakti-vaśe uṭhe arthera taraṅge

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.313

অহং বেদ্মি শুকো বেত্তি ব্যাসো বেত্তি ন বেত্তি বা ।
ভক্ত্যা ভাগবতং গ্রাহ্যং ন বুদ্ধ্যা ন চ টিকয়া ॥ ৩১৩ ॥
ahaṁ vedmi śuko vetti
vyāso vetti na vetti vā
bhaktyā bhāgavataṁ grāhyaṁ
na buddhyā na ca ṭīkayā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.314

অর্থ শুনি’ সনাতন বিস্মিত হঞা ।
স্তুতি করে মহাপ্রভুর চরণে ধরিয়া ॥ ৩১৪ ॥
artha śuni’ sanātana vismita hañā
stuti kare mahāprabhura caraṇe dhariyā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.315

“সাক্ষাৎ ঈশ্বর তুমি ব্রজেন্দ্রনন্দন ।
তোমার নিশ্বাসে সর্ববেদ-প্রবর্তন ॥ ৩১৫ ॥
“sākṣāt īśvara tumi vrajendra-nandana
tomāra niśvāse sarva-veda-pravartana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.316

তুমি — বক্তা ভাগবতের, তুমি জান অর্থ ।
তোমা বিনা অন্য জানিতে নাহিক সমর্থ ॥” ৩১৬ ॥
tumi — vaktā bhāgavatera, tumi jāna artha
tomā vinā anya jānite nāhika samartha”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.317

প্রভু কহে, — “কেনে কর আমার স্তবন ।
ভাগবতের স্বরূপ কেনে না কর বিচারণ ? ৩১৭ ॥
prabhu kahe, — “kene kara āmāra stavana
bhāgavatera svarūpa kene nā kara vicāraṇa?

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.318

কৃষ্ণ-তুল্য ভাগবত — বিভু, সর্বাশ্রয় ।
প্ৰতি-শ্লোকে প্ৰতি-অক্ষরে নানা অর্থ কয় ॥ ৩১৮ ॥
kṛṣṇa-tulya bhāgavata — vibhu, sarvāśraya
prati-śloke prati-akṣare nānā artha kaya

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.319

প্ৰশ্নোত্তরে ভাগবতে করিয়াছে নির্ধার ।
যাঁহার শ্রবণে লোকে লাগে চমৎকার ॥ ৩১৯ ॥
praśnottare bhāgavate kariyāche nirdhāra
yāṅhāra śravaṇe loke lāge camatkāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.320

ব্রূহি যোগেশ্বরে কৃষ্ণে ব্রহ্মণ্যে ধর্মবর্মণি ।
স্বাং কাষ্ঠামধুনোপেতে ধর্মঃ কং শরণং গতঃ ॥ ৩২০ ॥
brūhi yogeśvare kṛṣṇe
brahmaṇye dharma-varmaṇi
svāṁ kāṣṭhām adhunopete
dharmaḥ kaṁ śaraṇaṁ gataḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.321

কৃষ্ণে স্বধামোপগতে ধর্মজ্ঞানাদিভিঃ সহ ।
কলৌ নষ্টদৃশামেষ পুরাণার্কোঽধুনোদিতঃ ॥ ৩২১ ॥
kṛṣṇe sva-dhāmopagate
dharma-jñānādibhiḥ saha
kalau naṣṭa-dṛśām eṣa
purāṇārko ’dhunoditaḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.322

এই মত কহিলুঁ এক শ্লোকের ব্যাখ্যান ।
বাতুলের প্রলাপ করি’ কে করে প্রমাণ ? ৩২২ ॥
ei mata kahiluṅ eka ślokera vyākhyāna
vātulera pralāpa kari’ ke kare pramāṇa?

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.323

আমা-হেন যেবা কেহ ‘বাতুল’ হয় ।
এইদৃষ্টে ভাগবতের অর্থ জানয় ॥” ৩২৩ ॥
āmā-hena yebā keha ‘vātula’ haya
ei-dṛṣṭe bhāgavatera artha jānaya”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.324

পুনঃ সনাতন কহে যুড়ি’ দুই করে ।
“প্রভু আজ্ঞা দিলা ‘বৈষ্ণবস্মৃতি’ করিবারে ॥ ৩২৪ ॥
punaḥ sanātana kahe yuḍi’ dui kare
“prabhu ājñā dilā ‘vaiṣṇava-smṛti’ karibāre

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.325

মুঞি — নীচ-জাতি, কিছু না জানোঁ আচার ।
মো-হৈতে কৈছে হয় স্মৃতি-পরচার ॥ ৩২৫ ॥
muñi — nīca-jāti, kichu nā jānoṅ ācāra
mo-haite kaiche haya smṛti-paracāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.326

সূত্র করি’ দিশা যদি করহ উপদেশ ।
আপনে করহ যদি হৃদয়ে প্রবেশ ॥ ৩২৬ ॥
sūtra kari’ diśā yadi karaha upadeśa
āpane karaha yadi hṛdaye praveśa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.327

তবে তার দিশা স্ফুরে মো-নীচের হৃদয় ।
ঈশ্বর তুমি, — যে করাহ, সেই সিদ্ধ হয় ॥” ৩২৭ ॥
tabe tāra diśā sphure mo-nīcera hṛdaya
īśvara tumi, — ye karāha, sei siddha haya”

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.328

প্রভু কহে, — “যে করিতে করিবা তুমি মন ।
কৃষ্ণ সেই সেই তোমা করাবে স্ফুরণ ॥ ৩২৮ ॥
prabhu kahe, — “ye karite karibā tumi mana
kṛṣṇa sei sei tomā karābe sphuraṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.329

তথাপি এই সূত্রের শুন দিগ্‌দরশন ।
সকারণ লিখি আদৌ গুরু-আশ্রয়ণ ॥ ৩২৯ ॥
tathāpi ei sūtrera śuna dig-daraśana
sakāraṇa likhi ādau guru-āśrayaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.330

গুরুলক্ষণ, শিষ্যলক্ষণ, দোঁহার পরীক্ষণ ।
সেব্য — ভগবান্, সর্বমন্ত্র-বিচারণ ॥ ৩৩০ ॥
guru-lakṣaṇa, śiṣya-lakṣaṇa, doṅhāra parīkṣaṇa
sevya — bhagavān, sarva-mantra-vicāraṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.331

মন্ত্র-অধিকারী, মন্ত্র-সিদ্ধ্যাদি-শোধন ।
দীক্ষা, প্রাতঃস্মৃতি-কৃত্য, শৌচ, আচমন ॥ ৩৩১ ॥
mantra-adhikārī, mantra-siddhy-ādi-śodhana
dīkṣā, prātaḥ-smṛti-kṛtya, śauca, ācamana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.332

দন্তধাবন, স্নান, সন্ধ্যাদি বন্দন ।
গুরুসেবা, ঊর্ধ্বপুণ্ড্রচক্রাদি-ধারণ ॥ ৩৩২ ॥
danta-dhāvana, snāna, sandhyādi vandana
guru-sevā, ūrdhva-puṇḍra-cakrādi-dhāraṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.333

গোপীচন্দন-মাল্য-ধৃতি, তুলসী-আহরণ ।
বস্ত্র-পীঠ-গৃহ-সংস্কার, কৃষ্ণ-প্রবোধন ॥ ৩৩৩ ॥
gopīcandana-mālya-dhṛti, tulasī-āharaṇa
vastra-pīṭha-gṛha-saṁskāra, kṛṣṇa-prabodhana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.334

পঞ্চ, ষোড়শ, পঞ্চাশৎ উপচারে অর্চন ।
পঞ্চকাল পূজা আরতি, কৃষ্ণের ভোজন-শয়ন ॥ ৩৩৪ ॥
pañca, ṣoḍaśa, pañcāśat upacāre arcana
pañca-kāla pūjā ārati, kṛṣṇera bhojana-śayana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.335

শ্রীমূর্তিলক্ষণ, আর শালগ্রামলক্ষণ ।
কৃষ্ণক্ষেত্র-যাত্রা, কৃষ্ণমূর্তি-দরশন ॥ ৩৩৫ ॥
śrī-mūrti-lakṣaṇa, āra śālagrāma-lakṣaṇa
kṛṣṇa-kṣetra-yātrā, kṛṣṇa-mūrti-daraśana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.336

নামমহিমা, নামাপরাধ দূরে বর্জন ।
বৈষ্ণবলক্ষণ, সেবাপরাধ-খণ্ডন ॥ ৩৩৬ ॥
nāma-mahimā, nāmāparādha dūre varjana
vaiṣṇava-lakṣaṇa, sevāparādha-khaṇḍana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.337

শঙ্খ-জল-গন্ধ-পুষ্প-ধূপাদি-লক্ষণ ।
জপ, স্তুতি, পরিক্রমা, দণ্ডবৎ বন্দন ॥ ৩৩৭ ॥
śaṅkha-jala-gandha-puṣpa-dhūpādi-lakṣaṇa
japa, stuti, parikramā, daṇḍavat vandana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.338

পুরশ্চরণ-বিধি, কৃষ্ণপ্রসাদ-ভোজন ।
অনিবেদিত-ত্যাগ, বৈষ্ণবনিন্দাদি-বর্জন ॥ ৩৩৮ ॥
puraścaraṇa-vidhi, kṛṣṇa-prasāda-bhojana
anivedita-tyāga, vaiṣṇava-nindādi-varjana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.339

সাধুলক্ষণ, সাধুসঙ্গ, সাধুসেবন ।
অসৎসঙ্গ-ত্যাগ, শ্রীভাগবত-শ্রবণ ॥ ৩৩৯ ॥
sādhu-lakṣaṇa, sādhu-saṅga, sādhu-sevana
asat-saṅga-tyāga, śrī-bhāgavata-śravaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.340

দিনকৃত্য, পক্ষকৃত্য, একাদশ্যাদি-বিবরণ ।
মাসকৃত্য, জন্মাষ্টম্যাদি-বিধি-বিচারণ ॥ ৩৪০ ॥
dina-kṛtya, pakṣa-kṛtya, ekādaśy-ādi-vivaraṇa
māsa-kṛtya, janmāṣṭamyādi-vidhi-vicāraṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.341

একাদশী, জন্মাষ্টমী, বামনদ্বাদশী ।
শ্রীরামনবমী, আর নৃসিংহচতুর্দশী ॥ ৩৪১ ॥
ekādaśī, janmāṣṭamī, vāmana-dvādaśī
śrī-rāma-navamī, āra nṛsiṁha-caturdaśī

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.342

এই সবে বিদ্ধা-ত্যাগ, অবিদ্ধা-করণ ।
অকরণে দোষ, কৈলে ভক্তির লম্ভন ॥ ৩৪২ ॥
ei sabe viddhā-tyāga, aviddhā-karaṇa
akaraṇe doṣa, kaile bhaktira lambhana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.343

সর্বত্র প্রমাণ দিবে পুরাণ-বচন ।
শ্রীমূর্তি-বিষ্ণুমন্দিরকরণ-লক্ষণ ॥ ৩৪৩ ॥
sarvatra pramāṇa dibe purāṇa-vacana
śrī-mūrti-viṣṇu-mandira-karaṇa-lakṣaṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.344

‘সামান্য’ সদাচার, আর ‘বৈষ্ণব’-আচার ।
কর্তব্যাকর্তব্য সব ‘স্মার্ত’ ব্যবহার ॥ ৩৪৪ ॥
‘sāmānya’ sad-ācāra, āra ‘vaiṣṇava’-ācāra
kartavyākartavya saba ‘smārta’ vyavahāra

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.345

এই সংক্ষেপে সূত্র কহিলুঁ দিগ্‌দরশন ।
যবে তুমি লিখিবা, কৃষ্ণ করাবে স্ফুরণ ॥ ৩৪৫ ॥
ei saṅkṣepe sūtra kahiluṅ dig-daraśana
yabe tumi likhibā, kṛṣṇa karābe sphuraṇa

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.346

এই ত’ কহিলু প্রভুর সনাতনে প্রসাদ ।
যাহার শ্রবণে চিত্তের খণ্ডে অবসাদ ॥ ৩৪৬ ॥
ei ta’ kahilu prabhura sanātane prasāda
yāhāra śravaṇe cittera khaṇḍe avasāda

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.347

নিজ-গ্রন্থে কর্ণপূর বিস্তার করিয়া ।
সনাতনে প্রভুর প্রসাদ রাখিয়াছে লিখিয়া ॥ ৩৪৭ ॥
nija-granthe karṇapūra vistāra kariyā
sanātane prabhura prasāda rākhiyāche likhiyā

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.348

গৌড়েন্দ্রস্য সভা-বিভূষণমণিস্ত্যক্ত্বা য ঋদ্ধাং শ্রিয়ং
রূপস্যাগ্রজ এষ এব তরুণীং বৈরাগ্যলক্ষ্মীং দধে ।
অন্তর্ভক্তিরসেন পূর্ণহৃদয়ো বাহ্যেহ্বধূতাকৃতিঃ
শৈবালৈঃ পিহিতং মহা-সর ইব প্রীতিপ্রদস্তদ্বিদাম্ ॥ ৩৪৮ ॥
gauḍendrasya sabhā-vibhūṣaṇa-maṇis tyaktvā ya ṛddhāṁ śriyaṁ
rūpasyāgraja eṣa eva taruṇīṁ vairāgya-lakṣmīṁ dadhe
antar-bhakti-rasena pūrṇa-hṛdayo bāhye ’vadhūtākṛtiḥ
śaivālaiḥ pihitaṁ mahā-sara iva prīti-pradas tad-vidām

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.349

তং সনাতনমুপাগতমক্ষ্ণো-
র্দৃষ্টমাত্রমতিমাত্রদয়ার্দ্রঃ ।
আলিলিঙ্গ পরিঘায়ত-দোর্ভ্যাং
সানুকম্পমথ চম্পক-গৌরঃ ॥ ৩৪৯ ॥
taṁ sanātanam upāgatam akṣṇor
dṛṣṭa-mātram atimātra-dayārdraḥ
āliliṅga parighāyata-dorbhyāṁ
sānukampam atha campaka-gauraḥ

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.350

কালেন বৃন্দাবনকেলি-বার্তা
লুপ্তেতি তাং খ্যাপয়িতুং বিশিষ্য ।
কৃপামৃতেনাভিষিষেচ দেব-
স্তত্রৈব রূপঞ্চ সনাতনঞ্চ ॥ ৩৫০ ॥
kālena vṛndāvana-keli-vārtā
lupteti tāṁ khyāpayituṁ viśiṣya
kṛpāmṛtenābhiṣiṣeca devas
tatraiva rūpaṁ ca sanātanaṁ ca

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.351

এই ত’ কহিলুঁ সনাতনে প্রভুর প্রসাদ ।
যাহার শ্রবণে চিত্তের খণ্ডে অবসাদ ॥ ৩৫১ ॥
ei ta’ kahiluṅ sanātane prabhura prasāda
yāhāra śravaṇe cittera khaṇḍe avasāda

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.352

কৃষ্ণের স্বরূপগণের সকল হয় ‘জ্ঞান’ ।
বিধি-রাগ-মার্গে ‘সাধনভক্তি’র বিধান ॥ ৩৫২ ॥
kṛṣṇera svarūpa-gaṇera sakala haya ‘jñāna’
vidhi-rāga-mārge ‘sādhana-bhakti’ra vidhāna

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.353

‘কৃষ্ণপ্রেম’, ‘ভক্তিরস’, ‘ভক্তির সিদ্ধান্ত’ ।
ইহার শ্রবণে ভক্ত জানেন সব অন্ত ॥ ৩৫৩ ॥
‘kṛṣṇa-prema’, ‘bhakti-rasa’, ‘bhaktira siddhānta’
ihāra śravaṇe bhakta jānena saba anta

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.354

শ্রীচৈতন্য-নিত্যানন্দ-অদ্বৈত-চরণ ।
যাঁর প্রাণধন, সেই পায় এই ধন ॥ ৩৫৪ ॥
śrī-caitanya-nityānanda-advaita-caraṇa
yāṅra prāṇa-dhana, sei pāya ei dhana

Official translation and purport on Vedabase

CC Madhya 24.355

শ্রীরূপ-রঘুনাথ-পদে যার আশ ।
চৈতন্যচরিতামৃত কহে কৃষ্ণদাস ॥ ৩৫৫ ॥
śrī-rūpa-raghunātha-pade yāra āśa
caitanya-caritāmṛta kahe kṛṣṇadāsa

Official translation and purport on Vedabase