Madhya-līlā — Chapter 5: original text, IAST, and official Vedabase links.
JAPA TIME publishes the original text and IAST transliteration here for study. Śrīla Prabhupāda’s translations and purports are not reproduced; official Vedabase links are provided.
Madhya-līlā — Chapter 5
CC Madhya 5.1
পদ্ভ্যাং চলন্ যঃ প্রতিমা-স্বরূপো
ব্রহ্মণ্যদেবো হি শতাহগম্যম্ ।
দেশং যযৌ বিপ্রকৃতেঽদ্ভুতেহং
তং সাক্ষিগোপালমহং নতোঽস্মি ॥ ১ ॥
padbhyāṁ calan yaḥ pratimā-svarūpo
brahmaṇya-devo hi śatāha-gamyam
deśaṁ yayau vipra-kṛte ’dbhutehaṁ
taṁ sākṣi-gopālam ahaṁ nato ’smi
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.2
জয় জয় শ্রীচৈতন্য জয় নিত্যানন্দ ।
জয়াদ্বৈতচন্দ্র জয় গৌরভক্তবৃন্দ ॥ ২ ॥
jaya jaya śrī-caitanya jaya nityānanda
jayādvaitacandra jaya gaura-bhakta-vṛnda
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.3
চলিতে চলিতে আইলা যাজপুর-গ্রাম ।
বরাহ-ঠাকুর দেখি’ করিলা প্রণাম ॥ ৩ ॥
calite calite āilā yājapura-grāma
varāha-ṭhākura dekhi’ karilā praṇāma
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.4
নৃত্যগীত কৈল প্রেমে বহুত স্তবন ।
যাজপুরে সে রাত্রি করিলা যাপন ॥ ৪ ॥
nṛtya-gīta kaila preme bahuta stavana
yājapure se rātri karilā yāpana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.5
কটকে আইলা সাক্ষিগোপাল দেখিতে ।
গোপাল-সৌন্দর্য দেখি’ হৈলা আনন্দিতে ॥ ৫ ॥
kaṭake āilā sākṣi-gopāla dekhite
gopāla-saundarya dekhi’ hailā ānandite
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.6
প্রেমাবেশে নৃত্যগীত কৈল কতক্ষণ ।
আবিষ্ট হঞা কৈল গোপাল স্তবন ॥ ৬ ॥
premāveśe nṛtya-gīta kaila kata-kṣaṇa
āviṣṭa hañā kaila gopāla stavana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.7
সেই রাত্রি তাহাঁ রহি’ ভক্তগণ-সঙ্গে ।
গোপালের পূর্বকথা শুনে বহু রঙ্গে ॥ ৭ ॥
sei rātri tāhāṅ rahi’ bhakta-gaṇa-saṅge
gopālera pūrva-kathā śune bahu raṅge
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.8
নিত্যানন্দ-গোসাঞি যবে তীর্থ ভ্রমিলা ।
সাক্ষিগোপাল দেখিবারে কটক আইলা ॥ ৮ ॥
nityānanda-gosāñi yabe tīrtha bhramilā
sākṣi-gopāla dekhibāre kaṭaka āilā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.9
সাক্ষিগোপালের কথা শুনি, লোকমুখে ।
সেই কথা কহেন, প্রভু শুনে মহাসুখে ॥ ৯ ॥
sākṣi-gopālera kathā śuni, loka-mukhe
sei kathā kahena, prabhu śune mahā-sukhe
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.10
পূর্বে বিদ্যানগরের দুই ত’ ব্রাহ্মণ ।
তীর্থ করিবারে দুঁহে করিলা গমন ॥ ১০ ॥
pūrve vidyānagarera dui ta’ brāhmaṇa
tīrtha karibāre duṅhe karilā gamana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.11
গয়া, বারাণসী, প্ৰয়াগ — সকল করিয়া ।
মথুরাতে আইলা দুঁহে আনন্দিত হঞা ॥ ১১ ॥
gayā, vārāṇasī, prayāga — sakala kariyā
mathurāte āilā duṅhe ānandita hañā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.12
বনযাত্রায় বন দেখি’ দেখে গোবর্ধন ।
দ্বাদশ-বন দেখি’ শেষে গেলা বৃন্দাবন ॥ ১২ ॥
vana-yātrāya vana dekhi’ dekhe govardhana
dvādaśa-vana dekhi’ śeṣe gelā vṛndāvana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.13
বৃন্দাবনে গোবিন্দ-স্থানে মহাদেবালয় ।
সে মন্দিরে গোপালের মহাসেবা হয় ॥ ১৩ ॥
vṛndāvane govinda-sthāne mahā-devālaya
se mandire gopālera mahā-sevā haya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.14
কেশীতীর্থ, কালীয়-হ্রদাদিকে কৈল স্নান ।
শ্রীগোপাল দেখি’ তাহাঁ করিলা বিশ্রাম ॥ ১৪ ॥
keśī-tīrtha, kālīya-hradādike kaila snāna
śrī-gopāla dekhi’ tāhāṅ karilā viśrāma
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.15
গোপাল-সৌন্দর্য দুঁহার মন নিল হরি’ ।
সুখ পাঞা রহে তাহাঁ দিন দুই-চারি ॥ ১৫ ॥
gopāla-saundarya duṅhāra mana nila hari’
sukha pāñā rahe tāhāṅ dina dui-cāri
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.16
দুইবিপ্ৰ-মধ্যে এক বিপ্ৰ — বৃদ্ধপ্রায় ।
আর বিপ্র — যুবা, তাঁর করেন সহায় ॥ ১৬ ॥
dui-vipra-madhye eka vipra — vṛddha-prāya
āra vipra — yuvā, tāṅra karena sahāya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.17
ছোটবিপ্ৰ করে সদা তাঁহার সেবন ।
তাঁহার সেবায় বিপ্রের তুষ্ট হৈল মন ॥ ১৭ ॥
choṭa-vipra kare sadā tāṅhāra sevana
tāṅhāra sevāya viprera tuṣṭa haila mana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.18
বিপ্র বলে, — তুমি মোর বহু সেবা কৈলা ।
সহায় হঞা মোরে তীর্থ করাইলা ॥ ১৮ ॥
vipra bale — tumi mora bahu sevā kailā
sahāya hañā more tīrtha karāilā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.19
পুত্রেও পিতার ঐছে না করে সেবন ।
তোমার প্ৰসাদে আমি না পাইলাম শ্রম ॥ ১৯ ॥
putreo pitāra aiche nā kare sevana
tomāra prasāde āmi nā pāilāma śrama
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.20
কৃতঘ্নতা হয় তোমায় না কৈলে সম্মান ।
অতএব তোমায় আমি দিব কন্যাদান ॥ ২০ ॥
kṛta-ghnatā haya tomāya nā kaile sammāna
ataeva tomāya āmi diba kanyā-dāna
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.21
ছোটবিপ্র কহে, — “শুন, বিপ্ৰ-মহাশয় ।
অসম্ভব কহ কেনে, যেই নাহি হয় ॥ ২১ ॥
choṭa-vipra kahe, “śuna, vipra-mahāśaya
asambhava kaha kene, yei nāhi haya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.22
মহাকুলীন তুমি — বিদ্যা-ধনাদি-প্রবীণ ।
আমি অকুলীন, আর ধন-বিদ্যা-হীন ॥ ২২ ॥
mahā-kulīna tumi — vidyā-dhanādi-pravīṇa
āmi akulīna, āra dhana-vidyā-hīna
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.23
কন্যাদান-পাত্র আমি না হই তোমার ।
কৃষ্ণপ্রীত্যে করি তোমার সেবা-ব্যবহার ॥ ২৩ ॥
kanyā-dāna-pātra āmi nā ha-i tomāra
kṛṣṇa-prītye kari tomāra sevā-vyavahāra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.24
ব্রাহ্মণ-সেবায় কৃষ্ণের প্রীতি বড় হয় ।
তাঁহার সন্তোষ ভক্তি-সম্পদ্ বাড়য় ॥” ২৪ ॥
brāhmaṇa-sevāya kṛṣṇera prīti baḍa haya
tāṅhāra santoṣe bhakti-sampad bāḍaya”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.25
বড়বিপ্ৰ কহে, — “তুমি না কর সংশয় ।
তোমাকে কন্যা দিব আমি, করিল নিশ্চয় ॥” ২৫ ॥
baḍa-vipra kahe, — “tumi nā kara saṁśaya
tomāke kanyā diba āmi, karila niścaya”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.26
ছোটবিপ্ৰ বলে, — “তোমার স্ত্রীপুত্র সব ।
বহু জ্ঞাতি-গোষ্ঠি তোমার বহুত বান্ধব ॥ ২৬ ॥
choṭa-vipra bale, — “tomāra strī-putra saba
bahu jñāti-goṣṭhī tomāra bahuta bāndhava
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.27
তা’-সবার সম্মতি বিনা নহে কন্যাদান ।
রুক্মিণীর পিতা ভীষ্মক তাহাতে প্রমাণ ॥ ২৭ ॥
tā’-sabāra sammati vinā nahe kanyā-dāna
rukmiṇīra pitā bhīṣmaka tāhāte pramāṇa
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.28
ভীষ্মকের ইচ্ছা, — কৃষ্ণে কন্যা সমর্পিতে ।
পুত্রের বিরোধে কন্যা নারিল অর্পিতে ॥” ২৮ ॥
bhīṣmakera icchā, — kṛṣṇe kanyā samarpite
putrera virodhe kanyā nārila arpite”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.29
বড়বিপ্র কহে, — “কন্যা মোর নিজ-ধন ।
নিজ-ধন দিতে নিষেধিবে কোন্ জন ॥ ২৯ ॥
baḍa-vipra kahe, — “kanyā mora nija-dhana
nija-dhana dite niṣedhibe kon jana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.30
তোমাকে কন্যা দিব, সবাকে করি’ তিরস্কার ।
সংশয় না কর তুমি, করহ স্বীকার ॥” ৩০ ॥
tomāke kanyā diba, sabāke kari’ tiraskāra
saṁśaya nā kara tumi, karaha svīkāra”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.31
ছোটবিপ্র কহে — “যদি কন্যা দিতে মন ।
গোপালের আগে কহ এ সত্যবচন ॥” ৩১ ॥
choṭa-vipra kahe, — “yadi kanyā dite mana
gopālera āge kaha e satya-vacana”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.32
গোপালের আগে বিপ্র কহিতে লাগিল ।
“তুমি জান, নিজ-কন্যা ইহারে আমি দিল ॥” ৩২ ॥
gopālera āge vipra kahite lāgila
‘tumi jāna, nija-kanyā ihāre āmi dila’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.33
ছোটবিপ্র বলে, — “ঠাকুর, তুমি মোর সাক্ষী ।
তোমা সাক্ষী বোলাইমু, যদি অন্যথা দেখি ॥” ৩৩ ॥
choṭa-vipra bale, — “ṭhākura, tumi mora sākṣī
tomā sākṣī bolāimu, yadi anyathā dekhi”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.34
এত বলি’ দুইজনে চলিলা দেশেরে ।
গুরুবুদ্ধ্যে ছোট-বিপ্ৰ বহু সেবা করে ॥ ৩৪ ॥
eta bali’ dui-jane calilā deśere
guru-buddhye choṭa-vipra bahu sevā kare
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.35
দেশে আসি’ দুইজনে গেলা নিজ-ঘরে ।
কত দিনে বড়-বিপ্র চিন্তিত অন্তরে ॥ ৩৫ ॥
deśe āsi’ dui-jane gelā nija-ghare
kata dine baḍa-vipra cintita antare
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.36
তীর্থে বিপ্রে বাক্য দিলুঁ, — কেমতে সত্য হয় ।
স্ত্রী, পুত্র, জ্ঞাতি, বন্ধু জানিবে নিশ্চয় ॥ ৩৬ ॥
tīrthe vipre vākya diluṅ, — kemate satya haya
strī, putra, jñāti, bandhu jānibe niścaya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.37
একদিন নিজ-লোক একত্র করিল ।
তা-সবার আগে সব বৃত্তান্ত কহিল ॥ ৩৭ ॥
eka-dina nija-loka ekatra karila
tā-sabāra āge saba vṛttānta kahila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.38
শুনি’ সব গোষ্ঠী তার করে হাহাকার ।
‘ঐছে বাত্ মুখে তুমি না আনিবে আর ॥ ৩৮ ॥
śuni’ saba goṣṭhī tāra kare hāhā-kāra
‘aiche bāt mukhe tumi nā ānibe āra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.39
নীচে কন্যা দিলে কুল যাইবেক নাশ ।
শুনিঞা সকল লোক করিবে উপহাস ॥’ ৩৯ ॥
nīce kanyā dile kula yāibeka nāśa
śuniñā sakala loka karibe upahāsa’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.40
বিপ্র বলে, — “তীর্থ-বাক্য কেমনে করি আন ।
যে হউক্, সে হউক, আমি দিব কন্যাদান ॥” ৪০ ॥
vipra bale, — “tīrtha-vākya kemane kari āna
ye ha-uk, se ha-uka, āmi diba kanyā-dāna”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.41
জ্ঞাতি লোক কহে, — ‘মোরা তোমাকে ছাড়িব ।’
স্ত্রী-পুত্র কহে, — ‘বিষ খাইয়া মরিব ॥’ ৪১ ॥
jñāti loka kahe, — ‘morā tomāke chāḍiba’
strī-putra kahe, — ‘viṣa khāiyā mariba’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.42
বিপ্র বলে, — “সাক্ষী বোলাঞা করিবেক ন্যায় ।
জিতি’ কন্যা লবে, মোর ব্যর্থ ধর্ম হয় ॥” ৪২ ॥
vipra bale, — “sākṣī bolāñā karibeka nyāya
jiti’ kanyā labe, mora vyartha dharma haya”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.43
পুত্র বলে, — “প্রতিমা সাক্ষী, সেহ দূর দেশে ।
কে তোমার সাক্ষী দিবে, চিন্তা কর কিসে ॥ ৪৩ ॥
putra bale, — “pratimā sākṣī, seha dūra deśe
ke tomāra sākṣī dibe, cintā kara kise
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.44
নাহি কহি — না কহিও এ মিথ্যা-বচন ।
সবে কহিবে — ‘মোর কিছু নাহিক স্মরণ ॥’ ৪৪ ॥
nāhi kahi — nā kahio e mithyā-vacana
sabe kahibe — ‘mora kichu nāhika smaraṇa’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.45
তুমি যদি কহ, — ‘আমি কিছুই না জানি ।
তবে আমি ন্যায় করি’ ব্রাহ্মণেরে জিনি ॥” ৪৫ ॥
tumi yadi kaha, — ‘āmi kichui nā jāni’
tabe āmi nyāya kari’ brāhmaṇere jini”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.46
এত শুনি’ বিপ্রের চিন্তিত হৈল মন ।
একান্ত-ভাবে চিন্তে বিপ্র গোপাল-চরণ ॥ ৪৬ ॥
eta śuni’ viprera cintita haila mana
ekānta-bhāve cinte vipra gopāla-caraṇa
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.47
‘মোর ধর্ম রক্ষা পায়, না মরে নিজ-জন ।
দুই রক্ষা কর, গোপাল, লইনু শরণ ॥’ ৪৭ ॥
‘mora dharma rakṣā pāya, nā mare nija-jana
dui rakṣā kara, gopāla, lainu śaraṇa’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.48
এইমত বিপ্র চিত্তে চিন্তিতে লাগিল ।
আর দিন লঘুবিপ্র তাঁর ঘরে আইল ॥ ৪৮ ॥
ei-mata vipra citte cintite lāgila
āra dina laghu-vipra tāṅra ghare āila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.49
আসিঞা পরম-ভক্ত্যে নমস্কার করি’ ।
বিনয় করিঞা কহে কর দুই যুড়ি’ ॥ ৪৯ ॥
āsiñā parama-bhaktye namaskāra kari’
vinaya kariñā kahe kara dui yuḍi’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.50
‘তুমি মোরে কন্যা দিতে কর্যাছ অঙ্গীকার ।
এবে কিছু নাহি কহ, কি তোমার বিচার ॥’ ৫০ ॥
‘tumi more kanyā dite karyācha aṅgīkāra
ebe kichu nāhi kaha, ki tomāra vicāra’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.51
এত শুনি’ সেই বিপ্র রহে মৌন ধরি’ ।
তাঁর পুত্র মারিতে আইল হাতে ঠেঙ্গা করি’ ॥ ৫১ ॥
eta śuni’ sei vipra rahe mauna dhari’
tāṅra putra mārite āila hāte ṭheṅgā kari’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.52
‘আরে অধম! মোর ভগ্নী চাহ বিবাহিতে ।
বামন হঞা চাঁদ যেন চাহ ত’ ধরিতে ॥’ ৫২ ॥
‘āre adhama! mora bhagnī cāha vivāhite
vāmana hañā cāṅda yena cāha ta’ dharite’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.53
ঠেঞা দেখি’ সেই বিপ্র পলাঞা গেল ।
আর দিন গ্রামের লোক একত্র করিল ॥ ৫৩ ॥
ṭheñā dekhi’ sei vipra palāñā gela
āra dina grāmera loka ekatra karila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.54
সব লোক বড়বিপ্রে ডাকিয়া আনিল ।
তবে সেই লঘুবিপ্র কহিতে লাগিল ॥ ৫৪ ॥
saba loka baḍa-vipre ḍākiyā ānila
tabe sei laghu-vipra kahite lāgila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.55
‘ইহঁ মোরে কন্যা দিতে কর্যাছে অঙ্গীকার ।
এবে যে না দেন, পুছ ইঁহার ব্যবহার ॥’ ৫৫ ॥
‘iṅha more kanyā dite karyāche aṅgīkāra
ebe ye nā dena, pucha iṅhāra vyavahāra’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.56
তবে সেই বিপ্রেরে পুছিল সর্বজন ।
‘কন্যা কেনে না দেহ, যদি দিয়াছ বচন ॥’ ৫৬ ॥
tabe sei viprere puchila sarva-jana
‘kanyā kene nā deha, yadi diyācha vacana’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.57
বিপ্র কহে, — ‘শুন, লোক, মোর নিবেদন ।
কবে কি বলিয়াছি, মোর নাহিক স্মরণ ॥’ ৫৭ ॥
vipra kahe, — ‘śuna, loka, mora nivedana
kabe ki baliyāchi, mora nāhika smaraṇa’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.58
এত শুনি’ তাঁর পুত্র বাক্য-চ্ছল পাঞা ।
প্রগল্ভ হইয়া কহে সম্মুখে আসিঞা ॥ ৫৮ ॥
eta śuni’ tāṅra putra vākya-cchala pāñā
pragalbha ha-iyā kahe sammukhe āsiñā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.59
‘তীর্থযাত্রায় পিতার সঙ্গে ছিল বহু ধন ।
ধন দেখি এই দুষ্টের লৈতে হৈল মন ॥ ৫৯ ॥
‘tīrtha-yātrāya pitāra saṅge chila bahu dhana
dhana dekhi ei duṣṭera laite haila mana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.60
আর কেহ সঙ্গে নাহি, এই সঙ্গে একল ।
ধুতুরা খাওয়াঞা বাপে করিল পাগল ॥ ৬০ ॥
āra keha saṅge nāhi, ei saṅge ekala
dhuturā khāoyāñā bāpe karila pāgala
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.61
সব ধন লঞা কহে — ‘চোরে লইল ধন ।’
‘কন্যা দিতে চাহিয়াছে’ — উঠাইল বচন ॥ ৬১ ॥
saba dhana lañā kahe — ‘core la-ila dhana’
‘kanyā dite cāhiyāche’ — uṭhāila vacana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.62
তোমরা সকল লোক করহ বিচারে ।
‘মোর পিতার কন্যা দিতে যোগ্য কি ইহারে ॥’ ৬২ ॥
tomarā sakala loka karaha vicāre
‘mora pitāra kanyā dite yogya ki ihāre’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.63
এত শুনি’ লোকের মনে হইল সংশয় ।
‘সম্ভবে, — ধনলোভে লোক ছাড়ে ধর্মভয় ॥’ ৬৩ ॥
eta śuni’ lokera mane ha-ila saṁśaya
‘sambhave, — dhana-lobhe loka chāḍe dharma-bhaya’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.64
তবে ছোটবিপ্র কহে, — “শুন, মহাজন ।
ন্যায় জিনিবারে কহে অসত্য-বচন ॥ ৬৪ ॥
tabe choṭa-vipra kahe, “śuna, mahājana
nyāya jinibāre kahe asatya-vacana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.65
এই বিপ্র মোর সেবায় তুষ্ট যবে হৈলা ।
‘তোরে আমি কন্যা দিব’ আপনে কহিলা ॥ ৬৫ ॥
ei vipra mora sevāya tuṣṭa yabe hailā
‘tore āmi kanyā diba’ āpane kahilā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.66
তবে মুঞি-নিষেধিনু, — শুন, দ্বিজবর ।
তোমার কন্যার যোগ্য নহি মুঞি বর ॥ ৬৬ ॥
tabe muñi niṣedhinu, — śuna, dvija-vara
tomāra kanyāra yogya nahi muñi vara
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.67
কাহাঁ তুমি পণ্ডিত, ধনী, পরম কুলীন ।
কাহাঁ মুঞি দরিদ্র, মূর্খ, নীচ, কুলহীন ॥ ৬৭ ॥
kāhāṅ tumi paṇḍita, dhanī, parama kulīna
kāhāṅ muñi daridra, mūrkha, nīca, kula-hīna
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.68
তবু এই বিপ্র মোরে কহে বার বার ।
তোরে কন্যা দিলুঁ, তুমি করহ স্বীকার ॥ ৬৮ ॥
tabu ei vipra more kahe bāra bāra
tore kanyā diluṅ, tumi karaha svīkāra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.69
তবে আমি কহিলাঙ — শুন, মহামতি ।
তোমার স্ত্রী-পুত্র-জ্ঞাতির না হবে সম্মতি ॥ ৬৯ ॥
tabe āmi kahilāṅ — śuna, mahā-mati
tomāra strī-putra-jñātira nā habe sammati
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.70
কন্যা দিতে নারিবে, হবে অসত্য-বচন ।
পুনরপি কহে বিপ্র করিয়া যতন ॥ ৭০ ॥
kanyā dite nāribe, habe asatya-vacana
punarapi kahe vipra kariyā yatana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.71
কন্যা তোরে দিলুঁ, দ্বিধা না করিহ চিতে ।
আত্মকন্যা দিব, কেবা পারে নিষেধিতে ॥ ৭১ ॥
kanyā tore diluṅ, dvidhā nā kariha cite
ātma-kanyā diba, kebā pāre niṣedhite
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.72
তবে আমি কহিলাঙ দৃঢ় করি’ মন ।
গোপালের আগে কহ এ-সত্য বচন ॥ ৭২ ॥
tabe āmi kahilāṅ dṛḍha kari’ mana
gopālera āge kaha e-satya vacana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.73
তবে ইঁহো গোপালের আগেতে কহিল ।
তুমি জান, এই বিপ্রে কন্যা আমি দিল ॥ ৭৩ ॥
tabe iṅho gopālera āgete kahila
tumi jāna, ei vipre kanyā āmi dila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.74
তবে আমি গোপালেরে সাক্ষী করিঞা ।
কহিলাঙ তাঁর পদে মিনতি করিঞা ॥ ৭৪ ॥
tabe āmi gopālere sākṣī kariñā
kahilāṅ tāṅra pade minati kariñā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.75
যদি এই বিপ্র মোরে না দিবে কন্যাদান ।
সাক্ষী বোলাইমু তোমায়, হইও সাবধান ॥ ৭৫ ॥
yadi ei vipra more nā dibe kanyā-dāna
sākṣī bolāimu tomāya, ha-io sāvadhāna
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.76
এই বাক্যে সাক্ষী মোর আছে মহাজন ।
যাঁর বাক্য সত্য করি মানে ত্রিভুবন ॥” ৭৬ ॥
ei vākye sākṣī mora āche mahājana
yāṅra vākya satya kari māne tribhuvana”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.77-78
তবে বড়বিপ্র কহে, — “এই সত্য কথা ।
গোপাল যদি সাক্ষী দেন, আপনে আসি’ এথা ॥ ৭৭ ॥
তবে কন্যা দিব আমি, জানিহ নিশ্চয় ।”
তাঁর পুত্র কহে, — ‘এই ভাল বাত হয় ॥’ ৭৮ ॥
tabe baḍa-vipra kahe, “ei satya kathā
gopāla yadi sākṣī dena, āpane āsi’ ethā
tabe kanyā diba āmi, jāniha niścaya”
tāṅra putra kahe, — ‘ei bhāla bāta haya’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.79
বড়বিপ্রের মনে, — ‘কৃষ্ণ বড় দয়াবান্ ।
অবশ্য মোর বাক্য তেঁহো করিবে প্রমাণ ॥’ ৭৯ ॥
baḍa-viprera mane, — ‘kṛṣṇa baḍa dayāvān
avaśya mora vākya teṅho karibe pramāṇa’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.80
পুত্রের মনে, — ‘প্রতিমা না আসিবে সাক্ষী দিতে ।’
এই বুদ্ধ্যে দুইজন হইলা সম্মতে ॥ ৮০ ॥
putrera mane, — ‘pratimā nā āsibe sākṣī dite’
ei buddhye dui-jana ha-ilā sammate
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.81
ছোটবিপ্র বলে, — ‘পত্র করহ লিখন ।
পুনঃ যেন নাহি চলে এসব বচন ॥’ ৮১ ॥
choṭa-vipra bale, — ‘patra karaha likhana
punaḥ yena nāhi cale e-saba vacana’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.82
তবে সব লোক মেলি’ পত্র ত’ লিখিল ।
দুঁহার সম্মতি লঞা মধ্যস্থ রাখিল ॥ ৮২ ॥
tabe saba loka meli’ patra ta’ likhila
duṅhāra sammati lañā madhyastha rākhila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.83
তবে ছোটবিপ্র কহে, — শুন, সর্বজন ।
এই বিপ্র — সত্য-বাক্য, ধর্মপরায়ণ ॥ ৮৩ ॥
tabe choṭa-vipra kahe, — śuna, sarva-jana
ei vipra — satya-vākya, dharma-parāyaṇa
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.84
স্ববাক্য ছাড়িতে ইঁহার নাহি কভু মন ।
স্বজন-মৃত্যু-ভয়ে কহে অসত্য-বচন ॥ ৮৪ ॥
sva-vākya chāḍite iṅhāra nāhi kabhu mana
svajana-mṛtyu-bhaye kahe asatya-vacana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.85
ইঁহার পুণ্যে কৃষ্ণে আনি’ সাক্ষী বোলাইব ।
তবে এই বিপ্রের সত্য-প্রতিজ্ঞা রাখিব ॥ ৮৫ ॥
iṅhāra puṇye kṛṣṇe āni’ sākṣī bolāiba
tabe ei viprera satya-pratijñā rākhiba
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.86
এত শুনি’ নাস্তিক লোক উপহাস করে ।
কেহ বলে, ঈশ্বর — দয়ালু, আসিতেই পারে ॥ ৮৬ ॥
eta śuni’ nāstika loka upahāsa kare
keha bale, īśvara — dayālu, āsiteha pāre
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.87
তবে সেই ছোটবিপ্র গেলা বৃন্দাবন ।
দণ্ডবৎ করি’ কহে সব বিবরণ ॥ ৮৭ ॥
tabe sei choṭa-vipra gelā vṛndāvana
daṇḍavat kari’ kahe saba vivaraṇa
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.88
“ব্রহ্মণ্যদেব তুমি বড় দয়াময় ।
দুই বিপ্রের ধর্ম রাখ হঞা সদয় ॥ ৮৮ ॥
“brahmaṇya-deva tumi baḍa dayā-maya
dui viprera dharma rākha hañā sadaya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.89
কন্যা পাব, — মোর মনে ইহা নাহি সুখ ।
ব্রাহ্মণের প্রতিজ্ঞা যায় — এই বড় দুঃখ ॥ ৮৯ ॥
kanyā pāba, — mora mane ihā nāhi sukha
brāhmaṇera pratijñā yāya — ei baḍa duḥkha
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.90
এত জানি’ তুমি সাক্ষী দেহ, দয়াময় ।
জানি’ সাক্ষী নাহি দেয়, তার পাপ হয় ॥ ৯০ ॥
eta jāni’ tumi sākṣī deha, dayā-maya
jāni’ sākṣī nāhi deya, tāra pāpa haya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.91
কৃষ্ণ কহে, — বিপ্র, তুমি যাহ স্ব-ভবনে ।
সভা করি’ মোরে তুমি করিহ স্মরণে ॥ ৯১ ॥
kṛṣṇa kahe, — vipra, tumi yāha sva-bhavane
sabhā kari’ more tumi kariha smaraṇe
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.92
আবির্ভাব হঞা আমি তাঁহা সাক্ষী দিব ।
তবে দুই বিপ্রের সত্য প্রতিজ্ঞা রাখিব ॥ ৯২ ॥
āvirbhāva hañā āmi tāhāṅ sākṣī diba
tabe dui viprera satya pratijñā rākhiba
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.93
বিপ্র বলে, — “যদি হও চতুর্ভুজ-মূর্তি ।
তবু তোমার বাক্যে কারু না হবে প্রতীতি ॥ ৯৩ ॥
vipra bale, — “yadi hao caturbhuja-mūrti
tabu tomāra vākye kāru nā habe pratīti
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.94
এই মূর্তি গিয়া যদি এই শ্রীবদনে ।
সাক্ষী দেহ যদি — তবে সর্বলোক শুনে ॥” ৯৪ ॥
ei mūrti giyā yadi ei śrī-vadane
sākṣī deha yadi — tabe sarva-loka śune”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.95
কৃষ্ণ কহে, — “প্রতিমা চলে, কোথাহ না শুনি ।”
বিপ্র বলে, — “প্রতিমা হঞা কহ কেনে বাণী ॥ ৯৫ ॥
kṛṣṇa kahe, — “pratimā cale, kothāha nā śuni”
vipra bale, — “pratimā hañā kaha kene vāṇī
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.96
প্রতিমা নহ তুমি, — সাক্ষাৎ ব্রজেন্দ্রনন্দন ।
বিপ্র লাগি’ কর তুমি অকার্য-করণ ॥” ৯৬ ॥
pratimā naha tumi — sākṣāt vrajendra-nandana
vipra lāgi’ kara tumi akārya-karaṇa”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.97
হাসিঞা গোপাল কহে, — “শুনহ, ব্রাহ্মণ ।
তোমার পাছে পাছে আমি করিব গমন ॥ ৯৭ ॥
hāsiñā gopāla kahe, — “śunaha, brāhmaṇa
tomāra pāche pāche āmi kariba gamana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.98
উলটিয়া আমা তুমি না করিহ দরশনে ।
আমাকে দেখিলে, আমি রহিব সেই স্থানে ॥ ৯৮ ॥
ulaṭiyā āmā tumi nā kariha daraśane
āmāke dekhile, āmi rahiba sei sthāne
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.99
নূপুরের ধ্বনিমাত্র আমার শুনিবা ।
সেই শব্দে আমার গমন প্রতীতি করিবা ॥ ৯৯ ॥
nūpurera dhvani-mātra āmāra śunibā
sei śabde āmāra gamana pratīti karibā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.100
একসের অন্ন রান্ধি’ করিহ সমর্পণ ।
তাহা খাঞা তোমার সঙ্গে করিব গমন ॥” ১০০ ॥
eka-sera anna rāndhi’ kariha samarpaṇa
tāhā khāñā tomāra saṅge kariba gamana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.101
আর দিন আজ্ঞা মাগি’ চলিলা ব্রাহ্মণ ।
তার পাছে পাছে গোপাল করিলা গমন ॥ ১০১ ॥
āra dina ājñā māgi’ calilā brāhmaṇa
tāra pāche pāche gopāla karilā gamana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.102
নূপুরের ধ্বনি শুনি’ আনন্দিত মন ।
উত্তমান্ন পাক করি’ করায় ভোজন ॥ ১০২ ॥
nūpurera dhvani śuni’ ānandita mana
uttamānna pāka kari’ karāya bhojana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.103
এইমতে চলি’ বিপ্র নিজে-দেশে আইলা ।
গ্রামের নিকট আসি’ মনেতে চিন্তিলা ॥ ১০৩ ॥
ei-mate cali’ vipra nija-deśe āilā
grāmera nikaṭa āsi’ manete cintilā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.104
‘এবে মুঞি গ্রামে আইনু, যাইমু ভবন ।
লোকেরে কহিব গিয়া সাক্ষীর আগমন ॥ ১০৪ ॥
‘ebe muñi grāme āinu, yāimu bhavana
lokere kahiba giyā sākṣīra āgamana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.105
সাক্ষাতে না দেখিলে মনে প্রতীতি না হয় ।
ইহাঁ যদি রহেন, তবু নাহি কিছু ভয় ॥’ ১০৫ ॥
sākṣāte nā dekhile mane pratīti nā haya
ihāṅ yadi rahena, tabu nāhi kichu bhaya’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.106
এত ভাবি’ সেই বিপ্র ফিরিয়া চাহিল ।
হাসিঞা গোপাল-দেব তথায় রহিল ॥ ১০৬ ॥
eta bhāvi’ sei vipra phiriyā cāhila
hāsiñā gopāla-deva tathāya rahila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.107
ব্রাহ্মণেরে কহে, — “তুমি যাহ নিজ-ঘর ।
এথায় রহিব আমি, না যাব অতঃপর ॥” ১০৭ ॥
brāhmaṇere kahe, — “tumi yāha nija-ghara
ethāya rahiba āmi, nā yāba ataḥpara”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.108
তবে সেই বিপ্র যাই নগরে কহিল ।
শুনিঞা সকল লোক চমৎকার হৈল ॥ ১০৮ ॥
tabe sei vipra yāi nagare kahila
śuniñā sakala loka camatkāra haila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.109
আইল সকল লোক সাক্ষী দেখিবারে ।
গোপাল দেখিঞা লোক দণ্ডবৎ করে ॥ ১০৯ ॥
āila sakala loka sākṣī dekhibāre
gopāla dekhiñā loka daṇḍavat kare
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.110
গোপাল-সৌন্দর্য দেখি’ লোকে আনন্দিত ।
প্রতিমা চলিঞা আইলা, — শুনিঞা বিস্মিত ॥ ১১০ ॥
gopāla-saundarya dekhi’ loke ānandita
pratimā caliñā āilā, — śuniñā vismita
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.111
তবে সেই বড়বিপ্র আনন্দিত হঞা ।
গোপালের আগে পড়ে দণ্ডবৎ হঞা ॥ ১১১ ॥
tabe sei baḍa-vipra ānandita hañā
gopālera āge paḍe daṇḍavat hañā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.112
সকল লোকের আগে গোপাল সাক্ষী দিল ।
বড়বিপ্র ছোটবিপ্রে কন্যাদান কৈল ॥ ১১২ ॥
sakala lokera āge gopāla sākṣī dila
baḍa-vipra choṭa-vipre kanyā-dāna kaila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.113
তবে সেই দুই বিপ্রে কহিল ঈশ্বর ।
“তুমি-দুই — জন্মে জন্মে আমার কিঙ্কর ॥ ১১৩ ॥
tabe sei dui vipre kahila īśvara
“tumi-dui — janme-janme āmāra kiṅkara
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.114
দুঁহার সত্যে তুষ্ট হইলাঙ, দুঁহে মাগ’ বর ।”
দুইবিপ্র বর মাগে আনন্দ-অন্তর ॥ ১১৪ ॥
duṅhāra satye tuṣṭa ha-ilāṅ, duṅhe māga’ vara”
dui-vipra vara māge ānanda-antara
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.115
“যদি বর দিবে, তবে রহ এই স্থানে ।
কিঙ্করেরে দয়া তব সর্বলোকে জানে ॥” ১১৫ ॥
“yadi vara dibe, tabe raha ei sthāne
kiṅkarere dayā tava sarva-loke jāne”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.116
গোপাল রহিলা, দুঁহে করেন সেবন ।
দেখিতে আইলা সব দেশের লোক-জন ॥ ১১৬ ॥
gopāla rahilā, duṅhe karena sevana
dekhite āilā saba deśera loka-jana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.117
সে দেশের রাজা আইল আশ্চর্য শুনিঞা ।
পরম সন্তোষ পাইল গোপালে দেখিঞা ॥ ১১৭ ॥
se deśera rājā āila āścarya śuniñā
parama santoṣa pāila gopāle dekhiñā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.118
মন্দির করিয়া রাজা সেবা চালাইল ।
‘সাক্ষিগোপাল’ বলি’ তাঁর নাম খ্যাতি হৈল ॥ ১১৮ ॥
mandira kariyā rājā sevā cālāila
‘sākṣi-gopāla’ bali’ tāṅra nāma khyāti haila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.119
এই মত বিদ্যানগরে সাক্ষিগোপাল ।
সেবা অঙ্গীকার করি’ আছেন চিরকাল ॥ ১১৯ ॥
ei mata vidyānagare sākṣi-gopāla
sevā aṅgīkāra kari’ āchena cira-kāla
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.120
উৎকলের রাজা পুরুষোত্তমদেব নাম ।
সেই দেশ জিনি’ নিল করিয়া সংগ্রাম ॥ ১২০ ॥
utkalera rājā puruṣottama-deva nāma
sei deśa jini’ nila kariyā saṅgrāma
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.121
সেই রাজা জিনি’ নিল তাঁর সিংহাসন ।
‘মাণিক্য-সিংহাসন’ নাম অনেক রতন ॥ ১২১ ॥
sei rājā jini’ nila tāṅra siṁhāsana
‘māṇikya-siṁhāsana’ nāma aneka ratana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.122
পুরুষোত্তম-দেব সেই বড় ভক্ত আর্য ।
গোপাল-চরণে মাগে, — ‘চল মোর রাজ্য ॥’ ১২২ ॥
puruṣottama-deva sei baḍa bhakta ārya
gopāla-caraṇe māge, — ‘cala mora rājya’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.123
তাঁর ভক্তিবশে গোপাল তাঁরে আজ্ঞা দিল ।
গোপাল লইয়া সেই কটকে আইল ॥ ১২৩ ॥
tāṅra bhakti-vaśe gopāla tāṅre ājñā dila
gopāla la-iyā sei kaṭake āila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.124
জগন্নাথে আনি’ দিল মাণিক্য-সিংহাসন ।
কটকে গোপাল-সেবা করিল স্থাপন ॥ ১২৪ ॥
jagannāthe āni’ dila māṇikya-siṁhāsana
kaṭake gopāla-sevā karila sthāpana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.125
তাঁহার মহিষী আইলা গোপাল-দর্শনে ।
ভক্তি করি’ বহু অলঙ্কার কৈল সমর্পণে ॥ ১২৫ ॥
tāṅhāra mahiṣī āilā gopāla-darśane
bhakti kari’ bahu alaṅkāra kaila samarpaṇe
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.126
তাঁহার নাসাতে বহুমূল্য মুক্তা হয় ।
তাহা দিতে ইচ্ছা হৈল, মনেতে চিন্তয় ॥ ১২৬ ॥
tāṅhāra nāsāte bahu-mūlya muktā haya
tāhā dite icchā haila, manete cintaya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.127
ঠাকুরের নাসাতে যদি ছিদ্র থাকিত ।
তবে এই দাসী মুক্তা নাসায় পরাইত ॥ ১২৭ ॥
ṭhākurera nāsāte yadi chidra thākita
tabe ei dāsī muktā nāsāya parāita
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.128
এত চিন্তি’ নমস্করি’ গেলা স্বভবনে ।
রাত্রিশেষে গোপাল তাঁরে কহেন স্বপনে ॥ ১২৮ ॥
eta cinti’ namaskari’ gelā sva-bhavane
rātri-śeṣe gopāla tāṅre kahena svapane
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.129
“বাল্যকালে মাতা মোর নাসা ছিদ্র করি’ ।
মুক্তা পরাঞাছিল বহু যত্ন করি’ ॥ ১২৯ ॥
“bālya-kāle mātā mora nāsā chidra kari’
muktā parāñāchila bahu yatna kari’
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.130
সেই ছিদ্র অদ্যাপিহ আছয়ে নাসাতে ।
সেই মুক্তা পরাহ, যাহা চাহিয়াছ দিতে ॥” ১৩০ ॥
sei chidra adyāpiha āchaye nāsāte
sei muktā parāha, yāhā cāhiyācha dite”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.131
স্বপ্নে দেখি’ সেই রাণী রাজাকে কহিল ।
রাজাসহ মুক্তা লঞা মন্দিরে আইল ॥ ১৩১ ॥
svapne dekhi’ sei rāṇī rājāke kahila
rājā-saha muktā lañā mandire āila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.132
পরাইল মুক্তা নাসার ছিদ্র দেখিঞা ।
মহামহোৎসব কৈল আনন্দিত হঞা ॥ ১৩২ ॥
parāila muktā nāsāya chidra dekhiñā
mahā-mahotsava kaila ānandita hañā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.133
সেই হৈতে গোপালের কটকেতে স্থিতি ।
এই লাগি ‘সাক্ষিগোপাল, নাম হৈল খ্যাতি ॥ ১৩৩ ॥
sei haite gopālera kaṭakete sthiti
ei lāgi ‘sākṣi-gopāla’ nāma haila khyāti
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.134
নিত্যানন্দ-মুখে শুনি’ গোপাল-চরিত ।
তুষ্ট হৈলা মহাপ্ৰভু স্বভক্ত-সহিত ॥ ১৩৪ ॥
nityānanda-mukhe śuni’ gopāla-carita
tuṣṭa hailā mahāprabhu svabhakta-sahita
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.135
গোপালের আগে যবে প্রভুর হয় স্থিতি ।
ভক্তগণে দেখে — যেন দুঁহে একমূর্তি ॥ ১৩৫ ॥
gopālera āge yabe prabhura haya sthiti
bhakta-gaṇe dekhe — yena duṅhe eka-mūrti
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.136
দুঁহে — এক বর্ণ, দুঁহে — প্রকাণ্ড-শরীর ।
দুঁহে — রক্তাম্বর, দুঁহার স্বভাব — গম্ভীর ॥ ১৩৬ ॥
duṅhe — eka varṇa, duṅhe — prakāṇḍa-śarīra
duṅhe — raktāmbara, duṅhāra svabhāva — gambhīra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.137
মহা-তেজোময় দুঁহে কমল-নয়ন ।
দুঁহার ভাবাবেশ, দুঁহে — চন্দ্রবদন ॥ ১৩৭ ॥
mahā-tejo-maya duṅhe kamala-nayana
duṅhāra bhāvāveśa, duṅhe — candra-vadana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.138
দুঁহা দেখি’ নিত্যানন্দপ্রভু মহারঙ্গে ।
ঠারাঠারি করি’ হাসে ভক্তগণ-সঙ্গে ॥ ১৩৮ ॥
duṅhā dekhi’ nityānanda-prabhu mahā-raṅge
ṭhārāṭhāri kari’ hāse bhakta-gaṇa-saṅge
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.139
এইমত মহারঙ্গে যে রাত্রি বঞ্চিয়া ।
প্ৰভাতে চলিলা মঙ্গল-আরতি দেখিঞা ॥ ১৩৯ ॥
ei-mata mahā-raṅge se rātri vañciyā
prabhāte calilā maṅgala-ārati dekhiñā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.140
ভুবনেশ্বর-পথে যৈছে কৈল দরশন ।
বিস্তারি’ বর্ণিয়াছেন দাস-বৃন্দাবন ॥ ১৪০ ॥
bhuvaneśvara-pathe yaiche kaila daraśana
vistāri’ varṇiyāchena dāsa-vṛndāvana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.141
কমলপুরে আসি ভার্গীনদী-স্নান কৈল ।
নিত্যানন্দ-হাতে প্রভু দণ্ড ধরিল ॥ ১৪১ ॥
kamalapure āsi bhārgīnadī-snāna kaila
nityānanda-hāte prabhu daṇḍa dharila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.142-143
কপোতেশ্বর দেখিতে গেলা ভক্তগণ সঙ্গে ।
এথা নিত্যানন্দপ্রভু কৈল দণ্ড-ভঙ্গে ॥ ১৪২ ॥
তিন খণ্ড করি’ দণ্ড দিল ভাসাঞা ।
ভক্ত-সঙ্গে আইলা প্রভু মহেশ দেখিঞা ॥ ১৪৩ ॥
kapoteśvara dekhite gelā bhakta-gaṇa saṅge
ethā nityānanda-prabhu kaila daṇḍa-bhaṅge
tina khaṇḍa kari’ daṇḍa dila bhāsāñā
bhakta-saṅge āilā prabhu maheśa dekhiñā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.144
জগন্নাথের দেউল দেখি’ আবিষ্ট হৈলা ।
দণ্ডবৎ করি প্রেমে নাচিতে লাগিলা ॥ ১৪৪ ॥
jagannāthera deula dekhi’ āviṣṭa hailā
daṇḍavat kari preme nācite lāgilā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.145
ভক্তগণ আবিষ্ট হঞা, সবে নাচে গায় ।
প্রেমাবেশে প্রভু-সঙ্গে রাজমার্গে যায় ॥ ১৪৫ ॥
bhakta-gaṇa āviṣṭa hañā, sabe nāce gāya
premāveśe prabhu-saṅge rāja-mārge yāya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.146
হাসে, কান্দে, নাচে প্রভু হুঙ্কার গর্জন ।
তিনক্রোশ পথ হৈল — সহস্র যোজন ॥ ১৪৬ ॥
hāse, kānde, nāce prabhu huṅkāra garjana
tina-krośa patha haila — sahasra yojana
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.147
চলিতে চলিতে প্রভু আইলা ‘আঠারনালা’ ।
তাহাঁ আসি’ প্রভু কিছু বাহ্য প্রকাশিলা ॥ ১৪৭ ॥
calite calite prabhu āilā ‘āṭhāranālā’
tāhāṅ āsi’ prabhu kichu bāhya prakāśilā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.148
নিত্যানন্দে কহে প্রভু, — “দেহ মোর দণ্ড” ।
নিত্যানন্দ বলে, — “দণ্ড হৈল তিন খণ্ড ॥ ১৪৮ ॥
nityānande kahe prabhu, — deha mora daṇḍa
nityānanda bale, — daṇḍa haila tina khaṇḍa
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.149
প্রেমাবেশে পড়িলা তুমি, তোমারে ধরিনু ।
তোমা-সহ সেই দণ্ড-উপরে পড়িনু ॥ ১৪৯ ॥
premāveśe paḍilā tumi, tomāre dharinu
tomā-saha sei daṇḍa-upare paḍinu
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.150
দুই জনার ভরে দণ্ড খণ্ড খণ্ড হৈল ।
সেই খণ্ড কাঁহা পড়িল, কিছু না জানিল ॥ ১৫০ ॥
dui-janāra bhare daṇḍa khaṇḍa khaṇḍa haila
sei khaṇḍa kāṅhā paḍila, kichu nā jānila
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.151
মোর অপরাধে তোমার দণ্ড হইল খণ্ড ।
যে উচিত হয়, মোর কর তার দণ্ড ॥” ১৫১ ॥
mora aparādhe tomāra daṇḍa ha-ila khaṇḍa
ye ucita haya, mora kara tāra daṇḍa”
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.152
শুনি’ কিছু মহাপ্রভু দুঃখ প্রকাশিলা ।
ঈষৎ ক্রোধ করি’ কিছু কহিতে লাগিলা ॥ ১৫২ ॥
śuni’ kichu mahāprabhu duḥkha prakāśilā
īṣat krodha kari’ kichu kahite lāgilā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.153
“নীলাচলে আনি’ মোর সবে হিত কৈলা ।
সবে দণ্ডধন ছিল, তাহা না রাখিলা ॥ ১৫৩ ॥
nīlācale āni’ mora sabe hita kailā
sabe daṇḍa-dhana chila, tāhā nā rākhilā
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.154
তুমি-সব আগে যাহ ঈশ্বর দেখিতে ।
কিবা আমি আগে যাই, না যাব সহিতে ॥” ১৫৪ ॥
tumi-saba āge yāha īśvara dekhite
kibā āmi āge yāi, nā yāba sahite
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.155
মুকুন্দ দত্ত কহে, — “প্রভু, তুমি যাহ আগে ।
আমি-সব পাছে যাব, না যাব তোমার সঙ্গে ॥” ১৫৫ ॥
mukunda datta kahe, — prabhu, tumi yāha āge
āmi-saba pāche yāba, nā yāba tomāra saṅge
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.156
এত শুনি’ প্রভু আগে চলিলা শীঘ্রগতি ।
বুঝিতে না পারে কেহ দুই প্রভুর মতি ॥ ১৫৬ ॥
eta śuni’ prabhu āge calilā śīghra-gati
bujhite nā pāre keha dui prabhura mati
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.157
ইঁহো কেনে দণ্ড ভাঙ্গে, তেঁহো কেনে ভাঙ্গায় ।
ভাঙ্গাঞা ক্রোধে তেঁহো ইঁহাকে দোষায় ॥ ১৫৭ ॥
iṅho kene daṇḍa bhāṅge, teṅho kene bhāṅgāya
bhāṅgāñā krodhe teṅho iṅhāke doṣāya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.158
দণ্ডভঙ্গ-লীলা — এই পরম গম্ভীর ।
সেই বুঝে, দুঁহার পদে যাঁর ভক্তি ধীর ॥ ১৫৮ ॥
daṇḍa-bhaṅga-līlā ei — parama gambhīra
sei bujhe, duṅhāra pade yāṅra bhakti dhīra
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.159
ব্ৰহ্মণ্যদেব-গোপালের মহিমা এই ধন্য ।
নিত্যানন্দ — বক্তা যার, শ্রোতা — শ্রীচৈতন্য ॥ ১৫৯ ॥
brahmaṇya-deva-gopālera mahimā ei dhanya
nityānanda — vaktā yāra, śrotā — śrī-caitanya
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.160
শ্রদ্ধাযুক্ত হঞা ইহা শুনে যেই জন ।
অচিরে মিলয়ে তারে গোপাল-চরণ ॥ ১৬০ ॥
śraddhā-yukta hañā ihā śune yei jana
acire milaye tāre gopāla-caraṇa
Official translation and purport on Vedabase
CC Madhya 5.161
শ্রীরূপ-রঘুনাথ-পদে যার আশ ।
চৈতন্যচরিতামৃত কহে কৃষ্ণদাস ॥ ১৬১ ॥
śrī-rūpa-raghunātha-pade yāra āśa
caitanya-caritāmṛta kahe kṛṣṇadāsa
Official translation and purport on Vedabase