SB 10.1.1
श्रीराजोवाच कथितो वंशविस्तारो भवता सोमसूर्ययो: । राज्ञां चोभयवंश्यानां चरितं परमाद्भुतम् ॥ १ ॥
śrī-rājovāca kathito vaṁśa-vistāro bhavatā soma-sūryayoḥ rājñāṁ cobhaya-vaṁśyānāṁ caritaṁ paramādbhutam
Śrīmad-Bhāgavatam Canto 10: Sanskrit and IAST
Śrīmad-Bhāgavatam Canto 10: Sanskrit, IAST, and official Vedabase links.
JAPA TIME publishes the original text and IAST transliteration here for study. Śrīla Prabhupāda’s translations and purports are not reproduced; official Vedabase links are provided.
Canto 10, Chapter 1
SB 10.1.2
यदोश्च धर्मशीलस्य नितरां मुनिसत्तम । तत्रांशेनावतीर्णस्य विष्णोर्वीर्याणि शंस न: ॥ २ ॥
yadoś ca dharma-śīlasya nitarāṁ muni-sattama tatrāṁśenāvatīrṇasya viṣṇor vīryāṇi śaṁsa naḥ
SB 10.1.3
अवतीर्य यदोर्वंशे भगवान् भूतभावन: । कृतवान् यानि विश्वात्मा तानि नो वद विस्तरात् ॥ ३ ॥
avatīrya yador vaṁśe bhagavān bhūta-bhāvanaḥ kṛtavān yāni viśvātmā tāni no vada vistarāt
SB 10.1.4
निवृत्ततर्षैरुपगीयमानाद्भवौषधाच्छ्रोत्रमनोऽभिरामात् । क उत्तमश्लोकगुणानुवादात्पुमान् विरज्येत विना पशुघ्नात् ॥ ४ ॥
nivṛtta-tarṣair upagīyamānād bhavauṣadhāc chrotra-mano-’bhirāmāt ka uttamaśloka-guṇānuvādāt pumān virajyeta vinā paśughnāt
SB 10.1.5-7
पितामहा मे समरेऽमरञ्जयै-र्देवव्रताद्यातिरथैस्तिमिङ्गिलै: । दूरत्ययं कौरवसैन्यसागरंकृत्वातरन् वत्सपदं स्म यत्प्लवा: ॥ ५ ॥ द्रौण्यस्त्रविप्लुष्टमिदं मदङ्गंसन्तानबीजं कुरुपाण्डवानाम् । जुगोप कुक्षिं गत आत्तचक्रोमातुश्च मे य: शरणं गताया: ॥ ६ ॥ वीर्याणि तस्याखिलदेहभाजा-मन्तर्बहि: पूरुषकालरूपै: । प्रयच्छतो मृत्युमुतामृतं चमायामनुष्यस्य वदस्व विद्वन् ॥ ७ ॥
pitāmahā me samare ’marañjayair devavratādyātirathais timiṅgilaiḥ duratyayaṁ kaurava-sainya-sāgaraṁ kṛtvātaran vatsa-padaṁ sma yat-plavāḥ drauṇy-astra-vipluṣṭam idaṁ mad-aṅgaṁ santāna-bījaṁ kuru-pāṇḍavānām jugopa kukṣiṁ gata ātta-cakro mātuś ca me yaḥ śaraṇaṁ gatāyāḥ vīryāṇi tasyākhila-deha-bhājām antar bahiḥ pūruṣa-kāla-rūpaiḥ prayacchato mṛtyum utāmṛtaṁ ca māyā-manuṣyasya vadasva vidvan
SB 10.1.8
रोहिण्यास्तनय: प्रोक्तो राम: सङ्कर्षणस्त्वया । देवक्या गर्भसम्बन्ध: कुतो देहान्तरं विना ॥ ८ ॥
rohiṇyās tanayaḥ prokto rāmaḥ saṅkarṣaṇas tvayā devakyā garbha-sambandhaḥ kuto dehāntaraṁ vinā
SB 10.1.9
कस्मान्मुकुन्दो भगवान् पितुर्गेहाद् व्रजं गत: । क्व वासं ज्ञातिभि: सार्धं कृतवान् सात्वतांपति: ॥ ९ ॥
kasmān mukundo bhagavān pitur gehād vrajaṁ gataḥ kva vāsaṁ jñātibhiḥ sārdhaṁ kṛtavān sātvatāṁ patiḥ
SB 10.1.10
व्रजे वसन् किमकरोन्मधुपुर्यां च केशव: । भ्रातरं चावधीत् कंसं मातुरद्धातदर्हणम् ॥ १० ॥
vraje vasan kim akaron madhupuryāṁ ca keśavaḥ bhrātaraṁ cāvadhīt kaṁsaṁ mātur addhātad-arhaṇam
SB 10.1.11
देहं मानुषमाश्रित्य कति वर्षाणि वृष्णिभि: । यदुपुर्यां सहावात्सीत् पत्न्य: कत्यभवन् प्रभो: ॥ ११ ॥
dehaṁ mānuṣam āśritya kati varṣāṇi vṛṣṇibhiḥ yadu-puryāṁ sahāvātsīt patnyaḥ katy abhavan prabhoḥ
SB 10.1.12
एतदन्यच्च सर्वं मे मुने कृष्णविचेष्टितम् । वक्तुमर्हसि सर्वज्ञ श्रद्दधानाय विस्तृतम् ॥ १२ ॥
etad anyac ca sarvaṁ me mune kṛṣṇa-viceṣṭitam vaktum arhasi sarvajña śraddadhānāya vistṛtam
SB 10.1.13
नैषातिदु:सहा क्षुन्मां त्यक्तोदमपि बाधते । पिबन्तं त्वन्मुखाम्भोजच्युतं हरिकथामृतम् ॥ १३ ॥
naiṣātiduḥsahā kṣun māṁ tyaktodam api bādhate pibantaṁ tvan-mukhāmbhoja- cyutaṁ hari-kathāmṛtam
SB 10.1.14
सूत उवाच एवं निशम्य भृगुनन्दन साधुवादंवैयासकि: स भगवानथ विष्णुरातम् । प्रत्यर्च्य कृष्णचरितं कलिकल्मषघ्नंव्याहर्तुमारभत भागवतप्रधान: ॥ १४ ॥
sūta uvāca evaṁ niśamya bhṛgu-nandana sādhu-vādaṁ vaiyāsakiḥ sa bhagavān atha viṣṇu-rātam pratyarcya kṛṣṇa-caritaṁ kali-kalmaṣa-ghnaṁ vyāhartum ārabhata bhāgavata-pradhānaḥ
SB 10.1.15
श्रीशुक उवाच सम्यग्व्यवसिता बुद्धिस्तव राजर्षिसत्तम । वासुदेवकथायां ते यज्जाता नैष्ठिकी रति: ॥ १५ ॥
śrī-śuka uvāca samyag vyavasitā buddhis tava rājarṣi-sattama vāsudeva-kathāyāṁ te yaj jātā naiṣṭhikī ratiḥ
SB 10.1.16
वासुदेवकथाप्रश्न: पुरुषांस्त्रीन् पुनाति हि । वक्तारं प्रच्छकं श्रोतृंस्तत्पादसलिलं यथा ॥ १६ ॥
vāsudeva-kathā-praśnaḥ puruṣāṁs trīn punāti hi vaktāraṁ pracchakaṁ śrotṝṁs tat-pāda-salilaṁ yathā
SB 10.1.17
भूमिर्दृप्तनृपव्याजदैत्यानीकशतायुतै: । आक्रान्ता भूरिभारेण ब्रह्माणं शरणं ययौ ॥ १७ ॥
bhūmir dṛpta-nṛpa-vyāja- daityānīka-śatāyutaiḥ ākrāntā bhūri-bhāreṇa brahmāṇaṁ śaraṇaṁ yayau
SB 10.1.18
गौर्भूत्वाश्रुमुखी खिन्ना क्रन्दन्ती करुणं विभो: । उपस्थितान्तिके तस्मै व्यसनं समवोचत ॥ १८ ॥
gaur bhūtvāśru-mukhī khinnā krandantī karuṇaṁ vibhoḥ upasthitāntike tasmai vyasanaṁ samavocata
SB 10.1.19
ब्रह्मा तदुपधार्याथ सह देवैस्तया सह । जगाम सत्रिनयनस्तीरं क्षीरपयोनिधे: ॥ १९ ॥
brahmā tad-upadhāryātha saha devais tayā saha jagāma sa-tri-nayanas tīraṁ kṣīra-payo-nidheḥ
SB 10.1.20
तत्र गत्वा जगन्नाथं देवदेवं वृषाकपिम् । पुरुषं पुरुषसूक्तेन उपतस्थे समाहित: ॥ २० ॥
tatra gatvā jagannāthaṁ deva-devaṁ vṛṣākapim puruṣaṁ puruṣa-sūktena upatasthe samāhitaḥ
SB 10.1.21
गिरं समाधौ गगने समीरितांनिशम्य वेधास्त्रिदशानुवाच ह । गां पौरुषीं मे शृणुतामरा: पुन-र्विधीयतामाशु तथैव मा चिरम् ॥ २१ ॥
giraṁ samādhau gagane samīritāṁ niśamya vedhās tridaśān uvāca ha gāṁ pauruṣīṁ me śṛṇutāmarāḥ punar vidhīyatām āśu tathaiva mā ciram
SB 10.1.22
पुरैव पुंसावधृतो धराज्वरोभवद्भिरंशैर्यदुषूपजन्यताम् । स यावदुर्व्या भरमीश्वरेश्वर:स्वकालशक्त्या क्षपयंश्चरेद् भुवि ॥ २२ ॥
puraiva puṁsāvadhṛto dharā-jvaro bhavadbhir aṁśair yaduṣūpajanyatām sa yāvad urvyā bharam īśvareśvaraḥ sva-kāla-śaktyā kṣapayaṁś cared bhuvi
SB 10.1.23
वसुदेवगृहे साक्षाद् भगवान्पुरुष: पर: । जनिष्यते तत्प्रियार्थं सम्भवन्तु सुरस्त्रिय: ॥ २३ ॥
vasudeva-gṛhe sākṣād bhagavān puruṣaḥ paraḥ janiṣyate tat-priyārthaṁ sambhavantu sura-striyaḥ
SB 10.1.24
वासुदेवकलानन्त: सहस्रवदन: स्वराट् । अग्रतो भविता देवो हरे: प्रियचिकीर्षया ॥ २४ ॥
vāsudeva-kalānantaḥ sahasra-vadanaḥ svarāṭ agrato bhavitā devo hareḥ priya-cikīrṣayā
SB 10.1.25
विष्णोर्माया भगवती यया सम्मोहितं जगत् । आदिष्टा प्रभुणांशेन कार्यार्थे सम्भविष्यति ॥ २५ ॥
viṣṇor māyā bhagavatī yayā sammohitaṁ jagat ādiṣṭā prabhuṇāṁśena kāryārthe sambhaviṣyati
SB 10.1.26
श्रीशुक उवाच इत्यादिश्यामरगणान् प्रजापतिपतिर्विभु: । आश्वास्य च महीं गीर्भि: स्वधाम परमं ययौ ॥ २६ ॥
śrī-śuka uvāca ity ādiśyāmara-gaṇān prajāpati-patir vibhuḥ āśvāsya ca mahīṁ gīrbhiḥ sva-dhāma paramaṁ yayau
SB 10.1.27
शूरसेनो यदुपतिर्मथुरामावसन् पुरीम् । माथुराञ्छूरसेनांश्च विषयान् बुभुजे पुरा ॥ २७ ॥
śūraseno yadupatir mathurām āvasan purīm māthurāñ chūrasenāṁś ca viṣayān bubhuje purā
SB 10.1.28
राजधानी तत: साभूत्सर्वयादवभूभुजाम् । मथुरा भगवान् यत्र नित्यं सन्निहितो हरि: ॥ २८ ॥
rājadhānī tataḥ sābhūt sarva-yādava-bhūbhujām mathurā bhagavān yatra nityaṁ sannihito hariḥ
SB 10.1.29
तस्यां तु कर्हिचिच्छौरिर्वसुदेव: कृतोद्वह: । देवक्या सूर्यया सार्धं प्रयाणे रथमारुहत् ॥ २९ ॥
tasyāṁ tu karhicic chaurir vasudevaḥ kṛtodvahaḥ devakyā sūryayā sārdhaṁ prayāṇe ratham āruhat
SB 10.1.30
उग्रसेनसुत: कंस: स्वसु: प्रियचिकीर्षया । रश्मीन् हयानां जग्राह रौक्मै रथशतैर्वृत: ॥ ३० ॥
ugrasena-sutaḥ kaṁsaḥ svasuḥ priya-cikīrṣayā raśmīn hayānāṁ jagrāha raukmai ratha-śatair vṛtaḥ
SB 10.1.31-32
चतु:शतं पारिबर्हं गजानां हेममालिनाम् । अश्वानामयुतं सार्धं रथानां च त्रिषट्शतम् ॥ ३१ ॥ दासीनां सुकुमारीणां द्वे शते समलङ्कृते । दुहित्रे देवक: प्रादाद् याने दुहितृवत्सल: ॥ ३२ ॥
catuḥ-śataṁ pāribarhaṁ gajānāṁ hema-mālinām aśvānām ayutaṁ sārdhaṁ rathānāṁ ca tri-ṣaṭ-śatam dāsīnāṁ sukumārīṇāṁ dve śate samalaṅkṛte duhitre devakaḥ prādād yāne duhitṛ-vatsalaḥ
SB 10.1.33
शङ्खतूर्यमृदङ्गाश्च नेदुर्दुन्दुभय: समम् । प्रयाणप्रक्रमे तात वरवध्वो: सुमङ्गलम् ॥ ३३ ॥
śaṅkha-tūrya-mṛdaṅgāś ca nedur dundubhayaḥ samam prayāṇa-prakrame tāta vara-vadhvoḥ sumaṅgalam
SB 10.1.34
पथि प्रग्रहिणं कंसमाभाष्याहाशरीरवाक् । अस्यास्त्वामष्टमो गर्भो हन्ता यां वहसेऽबुध ॥ ३४ ॥
pathi pragrahiṇaṁ kaṁsam ābhāṣyāhāśarīra-vāk asyās tvām aṣṭamo garbho hantā yāṁ vahase ’budha
SB 10.1.35
इत्युक्त: स खल: पापो भोजानां कुलपांसन: । भगिनीं हन्तुमारब्धं खड्गपाणि: कचेऽग्रहीत् ॥ ३५ ॥
ity uktaḥ sa khalaḥ pāpo bhojānāṁ kula-pāṁsanaḥ bhaginīṁ hantum ārabdhaḥ khaḍga-pāṇiḥ kace ’grahīt
SB 10.1.36
तं जुगुप्सितकर्माणं नृशंसं निरपत्रपम् । वसुदेवो महाभाग उवाच परिसान्त्वयन् ॥ ३६ ॥
taṁ jugupsita-karmāṇaṁ nṛśaṁsaṁ nirapatrapam vasudevo mahā-bhāga uvāca parisāntvayan
SB 10.1.37
श्रीवसुदेव उवाच श्लाघनीयगुण: शूरैर्भवान् भोजयशस्कर: । स कथं भगिनीं हन्यात् स्त्रियमुद्वाहपर्वणि ॥ ३७ ॥
śrī-vasudeva uvāca ślāghanīya-guṇaḥ śūrair bhavān bhoja-yaśaskaraḥ sa kathaṁ bhaginīṁ hanyāt striyam udvāha-parvaṇi
SB 10.1.38
मृत्युर्जन्मवतां वीर देहेन सह जायते । अद्य वाब्दशतान्ते वा मृत्युर्वै प्राणिनां ध्रुव: ॥ ३८ ॥
mṛtyur janmavatāṁ vīra dehena saha jāyate adya vābda-śatānte vā mṛtyur vai prāṇināṁ dhruvaḥ
SB 10.1.39
देहे पञ्चत्वमापन्ने देही कर्मानुगोऽवश: । देहान्तरमनुप्राप्य प्राक्तनं त्यजते वपु: ॥ ३९ ॥
dehe pañcatvam āpanne dehī karmānugo ’vaśaḥ dehāntaram anuprāpya prāktanaṁ tyajate vapuḥ
SB 10.1.40
व्रजंस्तिष्ठन् पदैकेन यथैवैकेन गच्छति । यथा तृणजलौकैवं देही कर्मगतिं गत: ॥ ४० ॥
vrajaṁs tiṣṭhan padaikena yathaivaikena gacchati yathā tṛṇa-jalaukaivaṁ dehī karma-gatiṁ gataḥ
SB 10.1.41
स्वप्ने यथा पश्यति देहमीदृशंमनोरथेनाभिनिविष्टचेतन: । दृष्टश्रुताभ्यां मनसानुचिन्तयन्प्रपद्यते तत् किमपि ह्यपस्मृति: ॥ ४१ ॥
svapne yathā paśyati deham īdṛśaṁ manorathenābhiniviṣṭa-cetanaḥ dṛṣṭa-śrutābhyāṁ manasānucintayan prapadyate tat kim api hy apasmṛtiḥ
SB 10.1.42
यतो यतो धावति दैवचोदितंमनो विकारात्मकमाप पञ्चसु । गुणेषु मायारचितेषु देह्यसौप्रपद्यमान: सह तेन जायते ॥ ४२ ॥
yato yato dhāvati daiva-coditaṁ mano vikārātmakam āpa pañcasu guṇeṣu māyā-raciteṣu dehy asau prapadyamānaḥ saha tena jāyate
SB 10.1.43
ज्योतिर्यथैवोदकपार्थिवेष्वद:समीरवेगानुगतं विभाव्यते । एवं स्वमायारचितेष्वसौ पुमान्गुणेषु रागानुगतो विमुह्यति ॥ ४३ ॥
jyotir yathaivodaka-pārthiveṣv adaḥ samīra-vegānugataṁ vibhāvyate evaṁ sva-māyā-raciteṣv asau pumān guṇeṣu rāgānugato vimuhyati
SB 10.1.44
तस्मान् कस्यचिद्द्रोहमाचरेत् स तथाविध: । आत्मन: क्षेममन्विच्छन् द्रोग्धुर्वै परतो भयम् ॥ ४४ ॥
tasmān na kasyacid droham ācaret sa tathā-vidhaḥ ātmanaḥ kṣemam anvicchan drogdhur vai parato bhayam
SB 10.1.45
एषा तवानुजा बाला कृपणा पुत्रिकोपमा । हन्तुं नार्हसि कल्याणीमिमां त्वं दीनवत्सल: ॥ ४५ ॥
eṣā tavānujā bālā kṛpaṇā putrikopamā hantuṁ nārhasi kalyāṇīm imāṁ tvaṁ dīna-vatsalaḥ
SB 10.1.46
श्रीशुक उवाच एवं स सामभिर्भेदैर्बोध्यमानोऽपि दारुण: । न न्यवर्तत कौरव्य पुरुषादाननुव्रत: ॥ ४६ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ sa sāmabhir bhedair bodhyamāno ’pi dāruṇaḥ na nyavartata kauravya puruṣādān anuvrataḥ
SB 10.1.47
निर्बन्धं तस्य तं ज्ञात्वा विचिन्त्यानकदुन्दुभि: । प्राप्तं कालं प्रतिव्योढुमिदं तत्रान्वपद्यत ॥ ४७ ॥
nirbandhaṁ tasya taṁ jñātvā vicintyānakadundubhiḥ prāptaṁ kālaṁ prativyoḍhum idaṁ tatrānvapadyata
SB 10.1.48
मृत्युर्बुद्धिमतापोह्यो यावद्बुद्धिबलोदयम् । यद्यसौ न निवर्तेत नापराधोऽस्ति देहिन: ॥ ४८ ॥
mṛtyur buddhimatāpohyo yāvad buddhi-balodayam yady asau na nivarteta nāparādho ’sti dehinaḥ
SB 10.1.49-50
प्रदाय मृत्यवे पुत्रान् मोचये कृपणामिमाम् । सुता मे यदि जायेरन् मृत्युर्वा न म्रियेत चेत् ॥ ४९ ॥ विपर्ययो वा किं न स्याद् गतिर्धातुर्दुरत्यया । उपस्थितो निवर्तेत निवृत्त: पुनरापतेत् ॥ ५० ॥
pradāya mṛtyave putrān mocaye kṛpaṇām imām sutā me yadi jāyeran mṛtyur vā na mriyeta cet viparyayo vā kiṁ na syād gatir dhātur duratyayā upasthito nivarteta nivṛttaḥ punar āpatet
SB 10.1.51
अग्नेर्यथा दारुवियोगयोगयो-रदृष्टतोऽन्यन्न निमित्तमस्ति । एवं हि जन्तोरपि दुर्विभाव्य:शरीरसंयोगवियोगहेतु: ॥ ५१ ॥
agner yathā dāru-viyoga-yogayor adṛṣṭato ’nyan na nimittam asti evaṁ hi jantor api durvibhāvyaḥ śarīra-saṁyoga-viyoga-hetuḥ
SB 10.1.52
एवं विमृश्य तं पापं यावदात्मनिदर्शनम् । पूजयामास वै शौरिर्बहुमानपुर:सरम् ॥ ५२ ॥
evaṁ vimṛśya taṁ pāpaṁ yāvad-ātmani-darśanam pūjayām āsa vai śaurir bahu-māna-puraḥsaram
SB 10.1.53
प्रसन्नवदनाम्भोजो नृशंसं निरपत्रपम् । मनसा दूयमानेन विहसन्निदमब्रवीत् ॥ ५३ ॥
prasanna-vadanāmbhojo nṛśaṁsaṁ nirapatrapam manasā dūyamānena vihasann idam abravīt
SB 10.1.54
श्रीवसुदेव उवाच न ह्यस्यास्ते भयं सौम्य यद् वैसाहाशरीरवाक् । पुत्रान् समर्पयिष्येऽस्या यतस्ते भयमुत्थितम् ॥ ५४ ॥
śrī-vasudeva uvāca na hy asyās te bhayaṁ saumya yad vai sāhāśarīra-vāk putrān samarpayiṣye ’syā yatas te bhayam utthitam
SB 10.1.55
श्रीशुक उवाच स्वसुर्वधान्निववृते कंसस्तद्वाक्यसारवित् । वसुदेवोऽपि तं प्रीत: प्रशस्य प्राविशद् गृहम् ॥ ५५ ॥
śrī-śuka uvāca svasur vadhān nivavṛte kaṁsas tad-vākya-sāra-vit vasudevo ’pi taṁ prītaḥ praśasya prāviśad gṛham
SB 10.1.56
अथ काल उपावृत्ते देवकी सर्वदेवता । पुत्रान् प्रसुषुवे चाष्टौ कन्यां चैवानुवत्सरम् ॥ ५६ ॥
atha kāla upāvṛtte devakī sarva-devatā putrān prasuṣuve cāṣṭau kanyāṁ caivānuvatsaram
SB 10.1.57
कीर्तिमन्तं प्रथमजं कंसायानकदुन्दुभि: । अर्पयामास कृच्छ्रेण सोऽनृतादतिविह्वल: ॥ ५७ ॥
kīrtimantaṁ prathamajaṁ kaṁsāyānakadundubhiḥ arpayām āsa kṛcchreṇa so ’nṛtād ativihvalaḥ
SB 10.1.58
किं दु:सहं नु साधूनां विदुषां किमपेक्षितम् । किमकार्यं कदर्याणां दुस्त्यजं किं धृतात्मनाम् ॥ ५८ ॥
kiṁ duḥsahaṁ nu sādhūnāṁ viduṣāṁ kim apekṣitam kim akāryaṁ kadaryāṇāṁ dustyajaṁ kiṁ dhṛtātmanām
SB 10.1.59
दृष्ट्वा समत्वं तच्छौरे: सत्ये चैव व्यवस्थितिम् । कंसस्तुष्टमना राजन् प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ ५९ ॥
dṛṣṭvā samatvaṁ tac chaureḥ satye caiva vyavasthitim kaṁsas tuṣṭa-manā rājan prahasann idam abravīt
SB 10.1.60
प्रतियातु कुमारोऽयं न ह्यस्मादस्ति मे भयम् । अष्टमाद् युवयोर्गर्भान्मृत्युर्मे विहित: किल ॥ ६० ॥
pratiyātu kumāro ’yaṁ na hy asmād asti me bhayam aṣṭamād yuvayor garbhān mṛtyur me vihitaḥ kila
SB 10.1.61
तथेति सुतमादाय ययावानकदुन्दुभि: । नाभ्यनन्दत तद्वाक्यमसतोऽविजितात्मन: ॥ ६१ ॥
tatheti sutam ādāya yayāv ānakadundubhiḥ nābhyanandata tad-vākyam asato ’vijitātmanaḥ
SB 10.1.62-63
नन्दाद्या ये व्रजे गोपा याश्चामीषां च योषित: । वृष्णयो वसुदेवाद्या देवक्याद्या यदुस्त्रिय: ॥ ६२ ॥ सर्वे वै देवताप्राया उभयोरपि भारत । ज्ञातयो बन्धुसुहृदो ये च कंसमनुव्रता: ॥ ६३ ॥
nandādyā ye vraje gopā yāś cāmīṣāṁ ca yoṣitaḥ vṛṣṇayo vasudevādyā devaky-ādyā yadu-striyaḥ sarve vai devatā-prāyā ubhayor api bhārata jñātayo bandhu-suhṛdo ye ca kaṁsam anuvratāḥ
SB 10.1.64
एतत् कंसाय भगवाञ्छशंसाभ्येत्य नारद: । भूमेर्भारायमाणानां दैत्यानां च वधोद्यमम् ॥ ६४ ॥
etat kaṁsāya bhagavāñ chaśaṁsābhyetya nāradaḥ bhūmer bhārāyamāṇānāṁ daityānāṁ ca vadhodyamam
SB 10.1.65-66
ऋषेर्विनिर्गमे कंसो यदून् मत्वा सुरानिति । देवक्या गर्भसम्भूतं विष्णुं च स्ववधं प्रति ॥ ६५ ॥ देवकीं वसुदेवं च निगृह्य निगडैर्गृहे । जातं जातमहन् पुत्रं तयोरजनशङ्कया ॥ ६६ ॥
ṛṣer vinirgame kaṁso yadūn matvā surān iti devakyā garbha-sambhūtaṁ viṣṇuṁ ca sva-vadhaṁ prati devakīṁ vasudevaṁ ca nigṛhya nigaḍair gṛhe jātaṁ jātam ahan putraṁ tayor ajana-śaṅkayā
SB 10.1.67
मातरं पितरं भ्रातृन् सर्वांश्च सुहृदस्तथा । घ्नन्ति ह्यसुतृपो लुब्धा राजान: प्रायशो भुवि ॥ ६७ ॥
mātaraṁ pitaraṁ bhrātṝn sarvāṁś ca suhṛdas tathā ghnanti hy asutṛpo lubdhā rājānaḥ prāyaśo bhuvi
SB 10.1.68
आत्मानमिह सञ्जातं जानन्प्राग् विष्णुना हतम् । महासुरं कालनेमिं यदुभि: स व्यरुध्यत ॥ ६८ ॥
ātmānam iha sañjātaṁ jānan prāg viṣṇunā hatam mahāsuraṁ kālanemiṁ yadubhiḥ sa vyarudhyata
SB 10.1.69
उग्रसेनं च पितरं यदुभोजान्धकाधिपम् । स्वयं निगृह्य बुभुजे शूरसेनान् महाबल: ॥ ६९ ॥
ugrasenaṁ ca pitaraṁ yadu-bhojāndhakādhipam svayaṁ nigṛhya bubhuje śūrasenān mahā-balaḥ
Canto 10, Chapter 2
SB 10.2.1-2
श्रीशुक उवाच प्रलम्बबकचाणूरतृणावर्तमहाशनै: । मुष्टिकारिष्टद्विविदपूतनाकेशीधेनुकै: ॥ १ ॥ अन्यैश्चासुरभूपालैर्बाणभौमादिभिर्युत: । यदूनां कदनं चक्रे बली मागधसंश्रय: ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca pralamba-baka-cāṇūra- tṛṇāvarta-mahāśanaiḥ muṣṭikāriṣṭa-dvivida- pūtanā-keśī-dhenukaiḥ anyaiś cāsura-bhūpālair bāṇa-bhaumādibhir yutaḥ yadūnāṁ kadanaṁ cakre balī māgadha-saṁśrayaḥ
SB 10.2.3
ते पीडिता निविविशु: कुरुपञ्चालकेकयान् । शाल्वान् विदर्भान् निषधान् विदेहान् कोशलानपि ॥ ३ ॥
te pīḍitā niviviśuḥ kuru-pañcāla-kekayān śālvān vidarbhān niṣadhān videhān kośalān api
SB 10.2.4-5
एके तमनुरुन्धाना ज्ञातय: पर्युपासते । हतेषु षट्सु बालेषु देवक्या औग्रसेनिना ॥ ४ ॥ सप्तमो वैष्णवं धाम यमनन्तं प्रचक्षते । गर्भो बभूव देवक्या हर्षशोकविवर्धन: ॥ ५ ॥
eke tam anurundhānā jñātayaḥ paryupāsate hateṣu ṣaṭsu bāleṣu devakyā augraseninā saptamo vaiṣṇavaṁ dhāma yam anantaṁ pracakṣate garbho babhūva devakyā harṣa-śoka-vivardhanaḥ
SB 10.2.6
भगवानपि विश्वात्मा विदित्वा कंसजं भयम् । यदूनां निजनाथानां योगमायां समादिशत् ॥ ६ ॥
bhagavān api viśvātmā viditvā kaṁsajaṁ bhayam yadūnāṁ nija-nāthānāṁ yoga-māyāṁ samādiśat
SB 10.2.7
गच्छ देवि व्रजं भद्रे गोपगोभिरलङ्कृतम् । रोहिणी वसुदेवस्य भार्यास्ते नन्दगोकुले । अन्याश्च कंससंविग्ना विवरेषु वसन्ति हि ॥ ७ ॥
gaccha devi vrajaṁ bhadre gopa-gobhir alaṅkṛtam rohiṇī vasudevasya bhāryāste nanda-gokule anyāś ca kaṁsa-saṁvignā vivareṣu vasanti hi
SB 10.2.8
देवक्या जठरे गभन शेषाख्यं धाम मामकम् । तत् सन्निकृष्य रोहिण्या उदरे सन्निवेशय ॥ ८ ॥
devakyā jaṭhare garbhaṁ śeṣākhyaṁ dhāma māmakam tat sannikṛṣya rohiṇyā udare sanniveśaya
SB 10.2.9
अथाहमंशभागेन देवक्या: पुत्रतां शुभे । प्राप्स्यामि त्वं यशोदायां नन्दपत्न्यां भविष्यसि ॥ ९ ॥
athāham aṁśa-bhāgena devakyāḥ putratāṁ śubhe prāpsyāmi tvaṁ yaśodāyāṁ nanda-patnyāṁ bhaviṣyasi
SB 10.2.10
अर्चिष्यन्ति मनुष्यास्त्वां सर्वकामवरेश्वरीम् । धूपोपहारबलिभि: सर्वकामवरप्रदाम् ॥ १० ॥
arciṣyanti manuṣyās tvāṁ sarva-kāma-vareśvarīm dhūpopahāra-balibhiḥ sarva-kāma-vara-pradām
SB 10.2.11-12
नामधेयानि कुर्वन्ति स्थानानि च नरा भुवि । दुर्गेति भद्रकालीति विजया वैष्णवीति च ॥ ११ ॥ कुमुदा चण्डिका कृष्णा माधवी कन्यकेति च । माया नारायणीशानी शारदेत्यम्बिकेति च ॥ १२ ॥
nāmadheyāni kurvanti sthānāni ca narā bhuvi durgeti bhadrakālīti vijayā vaiṣṇavīti ca kumudā caṇḍikā kṛṣṇā mādhavī kanyaketi ca māyā nārāyaṇīśānī śāradety ambiketi ca
SB 10.2.13
गर्भसङ्कर्षणात् तं वै प्राहु: सङ्कर्षणं भुवि । रामेति लोकरमणाद् बलभद्रं बलोच्छ्रयात् ॥ १३ ॥
garbha-saṅkarṣaṇāt taṁ vai prāhuḥ saṅkarṣaṇaṁ bhuvi rāmeti loka-ramaṇād balabhadraṁ balocchrayāt
SB 10.2.14
सन्दिष्टैवं भगवता तथेत्योमिति तद्वच: । प्रतिगृह्य परिक्रम्य गां गता तत् तथाकरोत् ॥ १४ ॥
sandiṣṭaivaṁ bhagavatā tathety om iti tad-vacaḥ pratigṛhya parikramya gāṁ gatā tat tathākarot
SB 10.2.15
गर्भे प्रणीते देवक्या रोहिणीं योगनिद्रया । अहो विस्रंसितो गर्भ इति पौरा विचुक्रुशु: ॥ १५ ॥
garbhe praṇīte devakyā rohiṇīṁ yoga-nidrayā aho visraṁsito garbha iti paurā vicukruśuḥ
SB 10.2.16
भगवानपि विश्वात्मा भक्तानामभयङ्कर: । आविवेशांशभागेन मन आनकदुन्दुभे: ॥ १६ ॥
bhagavān api viśvātmā bhaktānām abhayaṅkaraḥ āviveśāṁśa-bhāgena mana ānakadundubheḥ
SB 10.2.17
स बिभ्रत् पौरुषं धाम भ्राजमानो यथा रवि: । दुरासदोऽतिदुर्धर्षो भूतानां सम्बभूव ह ॥ १७ ॥
sa bibhrat pauruṣaṁ dhāma bhrājamāno yathā raviḥ durāsado ’tidurdharṣo bhūtānāṁ sambabhūva ha
SB 10.2.18
ततो जगन्मङ्गलमच्युतांशंसमाहितं शूरसुतेन देवी । दधार सर्वात्मकमात्मभूतंकाष्ठा यथानन्दकरं मनस्त: ॥ १८ ॥
tato jagan-maṅgalam acyutāṁśaṁ samāhitaṁ śūra-sutena devī dadhāra sarvātmakam ātma-bhūtaṁ kāṣṭhā yathānanda-karaṁ manastaḥ
SB 10.2.19
सा देवकी सर्वजगन्निवास-निवासभूता नितरां न रेजे । भोजेन्द्रगेहेऽग्निशिखेव रुद्धासरस्वती ज्ञानखले यथा सती ॥ १९ ॥
sā devakī sarva-jagan-nivāsa- nivāsa-bhūtā nitarāṁ na reje bhojendra-gehe ’gni-śikheva ruddhā sarasvatī jñāna-khale yathā satī
SB 10.2.20
तां वीक्ष्य कंस: प्रभयाजितान्तरांविरोचयन्तीं भवनं शुचिस्मिताम् । आहैष मे प्राणहरो हरिर्गुहांध्रुवं श्रितो यन्न पुरेयमीदृशी ॥ २० ॥
tāṁ vīkṣya kaṁsaḥ prabhayājitāntarāṁ virocayantīṁ bhavanaṁ śuci-smitām āhaiṣa me prāṇa-haro harir guhāṁ dhruvaṁ śrito yan na pureyam īdṛśī
SB 10.2.21
किमद्य तस्मिन् करणीयमाशु मेयदर्थतन्त्रो न विहन्ति विक्रमम् । स्त्रिया: स्वसुर्गुरुमत्या वधोऽयंयश: श्रियं हन्त्यनुकालमायु: ॥ २१ ॥
kim adya tasmin karaṇīyam āśu me yad artha-tantro na vihanti vikramam striyāḥ svasur gurumatyā vadho ’yaṁ yaśaḥ śriyaṁ hanty anukālam āyuḥ
SB 10.2.22
स एष जीवन् खलु सम्परेतोवर्तेत योऽत्यन्तनृशंसितेन । देहे मृते तं मनुजा: शपन्तिगन्ता तमोऽन्धं तनुमानिनो ध्रुवम् ॥ २२ ॥
sa eṣa jīvan khalu sampareto varteta yo ’tyanta-nṛśaṁsitena dehe mṛte taṁ manujāḥ śapanti gantā tamo ’ndhaṁ tanu-mānino dhruvam
SB 10.2.23
इति घोरतमाद् भावात् सन्निवृत्त: स्वयं प्रभु: । आस्ते प्रतीक्षंस्तज्जन्म हरेर्वैरानुबन्धकृत् ॥ २३ ॥
iti ghoratamād bhāvāt sannivṛttaḥ svayaṁ prabhuḥ āste pratīkṣaṁs taj-janma harer vairānubandha-kṛt
SB 10.2.24
आसीन: संविशंस्तिष्ठन् भुञ्जान: पर्यटन् महीम् । चिन्तयानो हृषीकेशमपश्यत् तन्मयं जगत् ॥ २४ ॥
āsīnaḥ saṁviśaṁs tiṣṭhan bhuñjānaḥ paryaṭan mahīm cintayāno hṛṣīkeśam apaśyat tanmayaṁ jagat
SB 10.2.25
ब्रह्मा भवश्च तत्रैत्य मुनिभिर्नारदादिभि: । देवै: सानुचरै: साकं गीर्भिर्वृषणमैडयन् ॥ २५ ॥
brahmā bhavaś ca tatraitya munibhir nāradādibhiḥ devaiḥ sānucaraiḥ sākaṁ gīrbhir vṛṣaṇam aiḍayan
SB 10.2.26
सत्यव्रतं सत्यपरं त्रिसत्यंसत्यस्य योनिं निहितं च सत्ये । सत्यस्य सत्यमृतसत्यनेत्रंसत्यात्मकं त्वां शरणं प्रपन्ना: ॥ २६ ॥
satya-vrataṁ satya-paraṁ tri-satyaṁ satyasya yoniṁ nihitaṁ ca satye satyasya satyam ṛta-satya-netraṁ satyātmakaṁ tvāṁ śaraṇaṁ prapannāḥ
SB 10.2.27
एकायनोऽसौ द्विफलस्त्रिमूल-श्चतूरस: पञ्चविध: षडात्मा । सप्तत्वगष्टविटपो नवाक्षोदशच्छदी द्विखगो ह्यादिवृक्ष: ॥ २७ ॥
ekāyano ’sau dvi-phalas tri-mūlaś catū-rasaḥ pañca-vidhaḥ ṣaḍ-ātmā sapta-tvag aṣṭa-viṭapo navākṣo daśa-cchadī dvi-khago hy ādi-vṛkṣaḥ
SB 10.2.28
त्वमेक एवास्य सत: प्रसूति-स्त्वं सन्निधानं त्वमनुग्रहश्च । त्वन्मायया संवृतचेतसस्त्वांपश्यन्ति नाना न विपश्चितो ये ॥ २८ ॥
tvam eka evāsya sataḥ prasūtis tvaṁ sannidhānaṁ tvam anugrahaś ca tvan-māyayā saṁvṛta-cetasas tvāṁ paśyanti nānā na vipaścito ye
SB 10.2.29
बिभर्षि रूपाण्यवबोध आत्माक्षेमाय लोकस्य चराचरस्य । सत्त्वोपपन्नानि सुखावहानिसतामभद्राणि मुहु: खलानाम् ॥ २९ ॥
bibharṣi rūpāṇy avabodha ātmā kṣemāya lokasya carācarasya sattvopapannāni sukhāvahāni satām abhadrāṇi muhuḥ khalānām
SB 10.2.30
त्वय्यम्बुजाक्षाखिलसत्त्वधाम्निसमाधिनावेशितचेतसैके । त्वत्पादपोतेन महत्कृतेनकुर्वन्ति गोवत्सपदं भवाब्धिम् ॥ ३० ॥
tvayy ambujākṣākhila-sattva-dhāmni samādhināveśita-cetasaike tvat-pāda-potena mahat-kṛtena kurvanti govatsa-padaṁ bhavābdhim
SB 10.2.31
स्वयं समुत्तीर्य सुदुस्तरं द्युमन् भवार्णवं भीममदभ्रसौहृदा: । भवत्पदाम्भोरुहनावमत्र ते निधाय याता: सदनुग्रहो भवान् ॥ ३१ ॥
svayaṁ samuttīrya sudustaraṁ dyuman bhavārṇavaṁ bhīmam adabhra-sauhṛdāḥ bhavat-padāmbhoruha-nāvam atra te nidhāya yātāḥ sad-anugraho bhavān
SB 10.2.32
येऽन्येऽरविन्दाक्ष विमुक्तमानिन- स्त्वय्यस्तभावादविशुद्धबुद्धय: । आरुह्य कृच्छ्रेण परं पदं तत: पतन्त्यधोऽनादृतयुष्मदङ्घ्रय: ॥ ३२ ॥
ye ’nye ’ravindākṣa vimukta-māninas tvayy asta-bhāvād aviśuddha-buddhayaḥ āruhya kṛcchreṇa paraṁ padaṁ tataḥ patanty adho ’nādṛta-yuṣmad-aṅghrayaḥ
SB 10.2.33
तथा न ते माधव तावका: क्वचिद् भ्रश्यन्ति मार्गात्त्वयि बद्धसौहृदा: । त्वयाभिगुप्ता विचरन्ति निर्भया विनायकानीकपमूर्धसु प्रभो ॥ ३३ ॥
tathā na te mādhava tāvakāḥ kvacid bhraśyanti mārgāt tvayi baddha-sauhṛdāḥ tvayābhiguptā vicaranti nirbhayā vināyakānīkapa-mūrdhasu prabho
SB 10.2.34
सत्त्वं विशुद्धं श्रयते भवान् स्थितौ शरीरिणां श्रेयउपायनं वपु: । वेदक्रियायोगतप:समाधिभि- स्तवार्हणं येन जन: समीहते ॥ ३४ ॥
sattvaṁ viśuddhaṁ śrayate bhavān sthitau śarīriṇāṁ śreya-upāyanaṁ vapuḥ veda-kriyā-yoga-tapaḥ-samādhibhis tavārhaṇaṁ yena janaḥ samīhate
SB 10.2.35
सत्त्वं न चेद्धातरिदं निजं भवेद् विज्ञानमज्ञानभिदापमार्जनम् । गुणप्रकाशैरनुमीयते भवान् प्रकाशते यस्य च येन वा गुण: ॥ ३५ ॥
sattvaṁ na ced dhātar idaṁ nijaṁ bhaved vijñānam ajñāna-bhidāpamārjanam guṇa-prakāśair anumīyate bhavān prakāśate yasya ca yena vā guṇaḥ
SB 10.2.36
न नामरूपे गुणजन्मकर्मभि- र्निरूपितव्ये तव तस्य साक्षिण: । मनोवचोभ्यामनुमेयवर्त्मनो देव क्रियायां प्रतियन्त्यथापि हि ॥ ३६ ॥
na nāma-rūpe guṇa-janma-karmabhir nirūpitavye tava tasya sākṣiṇaḥ mano-vacobhyām anumeya-vartmano deva kriyāyāṁ pratiyanty athāpi hi
SB 10.2.37
शृण्वन् गृणन् संस्मरयंश्च चिन्तयन् नामानि रूपाणि च मङ्गलानि ते । क्रियासु यस्त्वच्चरणारविन्दयो- राविष्टचेता न भवाय कल्पते ॥ ३७ ॥
śṛṇvan gṛṇan saṁsmarayaṁś ca cintayan nāmāni rūpāṇi ca maṅgalāni te kriyāsu yas tvac-caraṇāravindayor āviṣṭa-cetā na bhavāya kalpate
SB 10.2.38
दिष्टया हरेऽस्या भवत: पदो भुवो भारोऽपनीतस्तव जन्मनेशितु: । दिष्टयाङ्कितां त्वत्पदकै: सुशोभनै- र्द्रक्ष्याम गां द्यां च तवानुकम्पिताम् ॥ ३८ ॥
diṣṭyā hare ’syā bhavataḥ pado bhuvo bhāro ’panītas tava janmaneśituḥ diṣṭyāṅkitāṁ tvat-padakaiḥ suśobhanair drakṣyāma gāṁ dyāṁ ca tavānukampitām
SB 10.2.39
न तेऽभवस्येश भवस्य कारणं विना विनोदं बत तर्कयामहे । भवो निरोध: स्थितिरप्यविद्यया कृता यतस्त्वय्यभयाश्रयात्मनि ॥ ३९ ॥
na te ’bhavasyeśa bhavasya kāraṇaṁ vinā vinodaṁ bata tarkayāmahe bhavo nirodhaḥ sthitir apy avidyayā kṛtā yatas tvayy abhayāśrayātmani
SB 10.2.40
मत्स्याश्वकच्छपनृसिंहवराहहंस- राजन्यविप्रविबुधेषु कृतावतार: । त्वं पासि नस्त्रिभुवनं च यथाधुनेश भारं भुवो हर यदूत्तम वन्दनं ते ॥ ४० ॥
matsyāśva-kacchapa-nṛsiṁha-varāha-haṁsa- rājanya-vipra-vibudheṣu kṛtāvatāraḥ tvaṁ pāsi nas tri-bhuvanaṁ ca yathādhuneśa bhāraṁ bhuvo hara yadūttama vandanaṁ te
SB 10.2.41
दिष्टयाम्ब ते कुक्षिगत: पर: पुमा- नंशेन साक्षाद् भगवान् भवाय न: । माभूद् भयं भोजपतेर्मुमूर्षो- र्गोप्ता यदूनां भविता तवात्मज: ॥ ४१ ॥
diṣṭyāmba te kukṣi-gataḥ paraḥ pumān aṁśena sākṣād bhagavān bhavāya naḥ mābhūd bhayaṁ bhoja-pater mumūrṣor goptā yadūnāṁ bhavitā tavātmajaḥ
SB 10.2.42
श्रीशुक उवाच इत्यभिष्टूय पुरुषं यद्रूपमनिदं यथा । ब्रह्मेशानौ पुरोधाय देवा: प्रतिययुर्दिवम् ॥ ४२ ॥
śrī-śuka uvāca ity abhiṣṭūya puruṣaṁ yad-rūpam anidaṁ yathā brahmeśānau purodhāya devāḥ pratiyayur divam
Canto 10, Chapter 3
SB 10.3.1-5
श्रीशुक उवाच अथ सर्वगुणोपेत: काल: परमशोभन: । यर्ह्येवाजनजन्मक्षन शान्तर्क्षग्रहतारकम् ॥ १ ॥ दिश: प्रसेदुर्गगनं निर्मलोडुगणोदयम् । मही मङ्गलभूयिष्ठपुरग्रामव्रजाकरा ॥ २ ॥ नद्य: प्रसन्नसलिला ह्रदा जलरुहश्रिय: । द्विजालिकुलसन्नादस्तवका वनराजय: ॥ ३ ॥ ववौ वायु: सुखस्पर्श: पुण्यगन्धवह: शुचि: । अग्नयश्च द्विजातीनां शान्तास्तत्र समिन्धत ॥ ४ ॥ मनांस्यासन् प्रसन्नानि साधूनामसुरद्रुहाम् । जायमानेऽजने तस्मिन् नेदुर्दुन्दुभय: समम् ॥ ५ ॥
śrī-śuka uvāca atha sarva-guṇopetaḥ kālaḥ parama-śobhanaḥ yarhy evājana-janmarkṣaṁ śāntarkṣa-graha-tārakam diśaḥ prasedur gaganaṁ nirmaloḍu-gaṇodayam mahī maṅgala-bhūyiṣṭha- pura-grāma-vrajākarā nadyaḥ prasanna-salilā hradā jalaruha-śriyaḥ dvijāli-kula-sannāda- stavakā vana-rājayaḥ vavau vāyuḥ sukha-sparśaḥ puṇya-gandhavahaḥ śuciḥ agnayaś ca dvijātīnāṁ śāntās tatra samindhata manāṁsy āsan prasannāni sādhūnām asura-druhām jāyamāne ’jane tasmin nedur dundubhayaḥ samam
SB 10.3.6
जगु: किन्नरगन्धर्वास्तुष्टुवु: सिद्धचारणा: । विद्याधर्यश्च ननृतुरप्सरोभि: समं मुदा ॥ ६ ॥
jaguḥ kinnara-gandharvās tuṣṭuvuḥ siddha-cāraṇāḥ vidyādharyaś ca nanṛtur apsarobhiḥ samaṁ mudā
SB 10.3.7-8
मुमुचुर्मुनयो देवा: सुमनांसि मुदान्विता: । मन्दं मन्दं जलधरा जगर्जुरनुसागरम् ॥ ७ ॥ निशीथे तमउद्भूते जायमाने जनार्दने । देवक्यां देवरूपिण्यां विष्णु: सर्वगुहाशय: । आविरासीद् यथा प्राच्यां दिशीन्दुरिव पुष्कल: ॥ ८ ॥
mumucur munayo devāḥ sumanāṁsi mudānvitāḥ mandaṁ mandaṁ jaladharā jagarjur anusāgaram niśīthe tama-udbhūte jāyamāne janārdane devakyāṁ deva-rūpiṇyāṁ viṣṇuḥ sarva-guhā-śayaḥ āvirāsīd yathā prācyāṁ diśīndur iva puṣkalaḥ
SB 10.3.9-10
तमद्भुतं बालकमम्बुजेक्षणं चतुर्भुजं शङ्खगदाद्युदायुधम् । श्रीवत्सलक्ष्मं गलशोभिकौस्तुभं पीताम्बरं सान्द्रपयोदसौभगम् ॥ ९ ॥ महार्हवैदूर्यकिरीटकुण्डल- त्विषा परिष्वक्तसहस्रकुन्तलम् । उद्दामकाञ्च्यङ्गदकङ्कणादिभि- र्विरोचमानं वसुदेव ऐक्षत ॥ १० ॥
tam adbhutaṁ bālakam ambujekṣaṇaṁ catur-bhujaṁ śaṅkha-gadādy-udāyudham śrīvatsa-lakṣmaṁ gala-śobhi-kaustubhaṁ pītāmbaraṁ sāndra-payoda-saubhagam mahārha-vaidūrya-kirīṭa-kuṇḍala- tviṣā pariṣvakta-sahasra-kuntalam uddāma-kāñcy-aṅgada-kaṅkaṇādibhir virocamānaṁ vasudeva aikṣata
SB 10.3.11
स विस्मयोत्फुल्लविलोचनो हरिं सुतं विलोक्यानकदुन्दुभिस्तदा । कृष्णावतारोत्सवसम्भ्रमोऽस्पृशन् मुदा द्विजेभ्योऽयुतमाप्लुतो गवाम् ॥ ११ ॥
sa vismayotphulla-vilocano hariṁ sutaṁ vilokyānakadundubhis tadā kṛṣṇāvatārotsava-sambhramo ’spṛśan mudā dvijebhyo ’yutam āpluto gavām
SB 10.3.12
अथैनमस्तौदवधार्य पूरुषं परं नताङ्ग: कृतधी: कृताञ्जलि: । स्वरोचिषा भारत सूतिकागृहं विरोचयन्तं गतभी: प्रभाववित् ॥ १२ ॥
athainam astaud avadhārya pūruṣaṁ paraṁ natāṅgaḥ kṛta-dhīḥ kṛtāñjaliḥ sva-rociṣā bhārata sūtikā-gṛhaṁ virocayantaṁ gata-bhīḥ prabhāva-vit
SB 10.3.13
श्रीवसुदेव उवाच विदितोऽसि भवान् साक्षात्पुरुष: प्रकृते: पर: । केवलानुभवानन्दस्वरूप: सर्वबुद्धिदृक् ॥ १३ ॥
śrī-vasudeva uvāca vidito ’si bhavān sākṣāt puruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ kevalānubhavānanda- svarūpaḥ sarva-buddhi-dṛk
SB 10.3.14
स एव स्वप्रकृत्येदं सृष्ट्वाग्रे त्रिगुणात्मकम् । तदनु त्वं ह्यप्रविष्ट: प्रविष्ट इव भाव्यसे ॥ १४ ॥
sa eva svaprakṛtyedaṁ sṛṣṭvāgre tri-guṇātmakam tad anu tvaṁ hy apraviṣṭaḥ praviṣṭa iva bhāvyase
SB 10.3.15-17
यथेमेऽविकृता भावास्तथा ते विकृतै: सह । नानावीर्या: पृथग्भूता विराजं जनयन्ति हि ॥ १५ ॥ सन्निपत्य समुत्पाद्य दृश्यन्तेऽनुगता इव । प्रागेव विद्यमानत्वान्न तेषामिह सम्भव: ॥ १६ ॥ एवं भवान् बुद्ध्यनुमेयलक्षणै- र्ग्राह्यैर्गुणै: सन्नपि तद्गुणाग्रह: । अनावृतत्वाद् बहिरन्तरं न ते सर्वस्य सर्वात्मन आत्मवस्तुन: ॥ १७ ॥
yatheme ’vikṛtā bhāvās tathā te vikṛtaiḥ saha nānā-vīryāḥ pṛthag-bhūtā virājaṁ janayanti hi sannipatya samutpādya dṛśyante ’nugatā iva prāg eva vidyamānatvān na teṣām iha sambhavaḥ evaṁ bhavān buddhy-anumeya-lakṣaṇair grāhyair guṇaiḥ sann api tad-guṇāgrahaḥ anāvṛtatvād bahir antaraṁ na te sarvasya sarvātmana ātma-vastunaḥ
SB 10.3.18
य आत्मनो दृश्यगुणेषु सन्निति व्यवस्यते स्वव्यतिरेकतोऽबुध: । विनानुवादं न च तन्मनीषितं सम्यग् यतस्त्यक्तमुपाददत् पुमान् ॥ १८ ॥
ya ātmano dṛśya-guṇeṣu sann iti vyavasyate sva-vyatirekato ’budhaḥ vinānuvādaṁ na ca tan manīṣitaṁ samyag yatas tyaktam upādadat pumān
SB 10.3.19
त्वत्तोऽस्य जन्मस्थितिसंयमान् विभो वदन्त्यनीहादगुणादविक्रियात् । त्वयीश्वरे ब्रह्मणि नो विरुध्यते त्वदाश्रयत्वादुपचर्यते गुणै: ॥ १९ ॥
tvatto ’sya janma-sthiti-saṁyamān vibho vadanty anīhād aguṇād avikriyāt tvayīśvare brahmaṇi no virudhyate tvad-āśrayatvād upacaryate guṇaiḥ
SB 10.3.20
स त्वं त्रिलोकस्थितये स्वमायया बिभर्षि शुक्लं खलु वर्णमात्मन: । सर्गाय रक्तं रजसोपबृंहितं कृष्णं च वणन तमसा जनात्यये ॥ २० ॥
sa tvaṁ tri-loka-sthitaye sva-māyayā bibharṣi śuklaṁ khalu varṇam ātmanaḥ sargāya raktaṁ rajasopabṛṁhitaṁ kṛṣṇaṁ ca varṇaṁ tamasā janātyaye
SB 10.3.21
त्वमस्य लोकस्य विभो रिरक्षिषु- र्गृहेऽवतीर्णोऽसि ममाखिलेश्वर । राजन्यसंज्ञासुरकोटियूथपै- र्निर्व्यूह्यमाना निहनिष्यसे चमू: ॥ २१ ॥
tvam asya lokasya vibho rirakṣiṣur gṛhe ’vatīrṇo ’si mamākhileśvara rājanya-saṁjñāsura-koṭi-yūthapair nirvyūhyamānā nihaniṣyase camūḥ
SB 10.3.22
अयं त्वसभ्यस्तव जन्म नौ गृहे श्रुत्वाग्रजांस्ते न्यवधीत् सुरेश्वर । स तेऽवतारं पुरुषै: समर्पितं श्रुत्वाधुनैवाभिसरत्युदायुध: ॥ २२ ॥
ayaṁ tv asabhyas tava janma nau gṛhe śrutvāgrajāṁs te nyavadhīt sureśvara sa te ’vatāraṁ puruṣaiḥ samarpitaṁ śrutvādhunaivābhisaraty udāyudhaḥ
SB 10.3.23
श्रीशुक उवाच अथैनमात्मजं वीक्ष्य महापुरुषलक्षणम् । देवकी तमुपाधावत् कंसाद् भीता सुविस्मिता ॥ २३ ॥
śrī-śuka uvāca athainam ātmajaṁ vīkṣya mahā-puruṣa-lakṣaṇam devakī tam upādhāvat kaṁsād bhītā suvismitā
SB 10.3.24
श्रीदेवक्युवाच रूपं यत् तत् प्राहुरव्यक्तमाद्यं ब्रह्म ज्योतिर्निर्गुणं निर्विकारम् । सत्तामात्रं निर्विशेषं निरीहं स त्वं साक्षाद् विष्णुरध्यात्मदीप: ॥ २४ ॥
śrī-devaky uvāca rūpaṁ yat tat prāhur avyaktam ādyaṁ brahma jyotir nirguṇaṁ nirvikāram sattā-mātraṁ nirviśeṣaṁ nirīhaṁ sa tvaṁ sākṣād viṣṇur adhyātma-dīpaḥ
SB 10.3.25
नष्टे लोके द्विपरार्धावसाने महाभूतेष्वादिभूतं गतेषु । व्यक्तेऽव्यक्तं कालवेगेन याते भवानेक: शिष्यतेऽशेषसंज्ञ: ॥ २५ ॥
naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne mahā-bhūteṣv ādi-bhūtaṁ gateṣu vyakte ’vyaktaṁ kāla-vegena yāte bhavān ekaḥ śiṣyate ’śeṣa-saṁjñaḥ
SB 10.3.26
योऽयं कालस्तस्य तेऽव्यक्तबन्धो चेष्टामाहुश्चेष्टते येन विश्वम् । निमेषादिर्वत्सरान्तो महीयां- स्तं त्वेशानं क्षेमधाम प्रपद्ये ॥ २६ ॥
yo ’yaṁ kālas tasya te ’vyakta-bandho ceṣṭām āhuś ceṣṭate yena viśvam nimeṣādir vatsarānto mahīyāṁs taṁ tveśānaṁ kṣema-dhāma prapadye
SB 10.3.27
मर्त्यो मृत्युव्यालभीत: पलायन् लोकान् सर्वान्निर्भयं नाध्यगच्छत् । त्वत्पादाब्जं प्राप्य यदृच्छयाद्य सुस्थ: शेते मृत्युरस्मादपैति ॥ २७ ॥
martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan lokān sarvān nirbhayaṁ nādhyagacchat tvat pādābjaṁ prāpya yadṛcchayādya susthaḥ śete mṛtyur asmād apaiti
SB 10.3.28
स त्वं घोरादुग्रसेनात्मजान्न- स्त्राहि त्रस्तान् भृत्यवित्रासहासि । रूपं चेदं पौरुषं ध्यानधिष्ण्यं मा प्रत्यक्षं मांसदृशां कृषीष्ठा: ॥ २८ ॥
sa tvaṁ ghorād ugrasenātmajān nas trāhi trastān bhṛtya-vitrāsa-hāsi rūpaṁ cedaṁ pauruṣaṁ dhyāna-dhiṣṇyaṁ mā pratyakṣaṁ māṁsa-dṛśāṁ kṛṣīṣṭhāḥ
SB 10.3.29
जन्म ते मय्यसौ पापो मा विद्यान्मधुसूदन । समुद्विजे भवद्धेतो: कंसादहमधीरधी: ॥ २९ ॥
janma te mayy asau pāpo mā vidyān madhusūdana samudvije bhavad-dhetoḥ kaṁsād aham adhīra-dhīḥ
SB 10.3.30
उपसंहर विश्वात्मन्नदो रूपमलौकिकम् । शङ्खचक्रगदापद्मश्रिया जुष्टं चतुर्भुजम् ॥ ३० ॥
upasaṁhara viśvātmann ado rūpam alaukikam śaṅkha-cakra-gadā-padma- śriyā juṣṭaṁ catur-bhujam
SB 10.3.31
विश्वं यदेतत् स्वतनौ निशान्ते यथावकाशं पुरुष: परो भवान् । बिभर्ति सोऽयं मम गर्भगोऽभू- दहो नृलोकस्य विडम्बनं हि तत् ॥ ३१ ॥
viśvaṁ yad etat sva-tanau niśānte yathāvakāśaṁ puruṣaḥ paro bhavān bibharti so ’yaṁ mama garbhago ’bhūd aho nṛ-lokasya viḍambanaṁ hi tat
SB 10.3.32
श्रीभगवानुवाच त्वमेव पूर्वसर्गेऽभू: पृश्नि: स्वायम्भुवे सति । तदायं सुतपा नाम प्रजापतिरकल्मष: ॥ ३२ ॥
śrī-bhagavān uvāca tvam eva pūrva-sarge ’bhūḥ pṛśniḥ svāyambhuve sati tadāyaṁ sutapā nāma prajāpatir akalmaṣaḥ
SB 10.3.33
युवां वै ब्रह्मणादिष्टौ प्रजासर्गे यदा तत: । सन्नियम्येन्द्रियग्रामं तेपाथे परमं तप: ॥ ३३ ॥
yuvāṁ vai brahmaṇādiṣṭau prajā-sarge yadā tataḥ sanniyamyendriya-grāmaṁ tepāthe paramaṁ tapaḥ
SB 10.3.34-35
वर्षवातातपहिमघर्मकालगुणाननु । सहमानौ श्वासरोधविनिर्धूतमनोमलौ ॥ ३४ ॥ शीर्णपर्णानिलाहारावुपशान्तेन चेतसा । मत्त: कामानभीप्सन्तौ मदाराधनमीहतु: ॥ ३५ ॥
varṣa-vātātapa-hima- gharma-kāla-guṇān anu sahamānau śvāsa-rodha- vinirdhūta-mano-malau śīrṇa-parṇānilāhārāv upaśāntena cetasā mattaḥ kāmān abhīpsantau mad-ārādhanam īhatuḥ
SB 10.3.36
एवं वां तप्यतोस्तीव्रं तप: परमदुष्करम् । दिव्यवर्षसहस्राणि द्वादशेयुर्मदात्मनो: ॥ ३६ ॥
evaṁ vāṁ tapyatos tīvraṁ tapaḥ parama-duṣkaram divya-varṣa-sahasrāṇi dvādaśeyur mad-ātmanoḥ
SB 10.3.37-38
तदा वां परितुष्टोऽहममुना वपुषानघे । तपसा श्रद्धया नित्यं भक्त्या च हृदि भावित: ॥ ३७ ॥ प्रादुरासं वरदराड् युवयो: कामदित्सया । व्रियतां वर इत्युक्ते मादृशो वां वृत: सुत: ॥ ३८ ॥
tadā vāṁ parituṣṭo ’ham amunā vapuṣānaghe tapasā śraddhayā nityaṁ bhaktyā ca hṛdi bhāvitaḥ prādurāsaṁ varada-rāḍ yuvayoḥ kāma-ditsayā vriyatāṁ vara ity ukte mādṛśo vāṁ vṛtaḥ sutaḥ
SB 10.3.39
अजुष्टग्राम्यविषयावनपत्यौ च दम्पती । न वव्राथेऽपवगन मे मोहितौ देवमायया ॥ ३९ ॥
ajuṣṭa-grāmya-viṣayāv anapatyau ca dam-patī na vavrāthe ’pavargaṁ me mohitau deva-māyayā
SB 10.3.40
गते मयि युवां लब्ध्वा वरं मत्सदृशं सुतम् । ग्राम्यान् भोगानभुञ्जाथां युवां प्राप्तमनोरथौ ॥ ४० ॥
gate mayi yuvāṁ labdhvā varaṁ mat-sadṛśaṁ sutam grāmyān bhogān abhuñjāthāṁ yuvāṁ prāpta-manorathau
SB 10.3.41
अदृष्ट्वान्यतमं लोके शीलौदार्यगुणै: समम् । अहं सुतो वामभवं पृश्निगर्भ इति श्रुत: ॥ ४१ ॥
adṛṣṭvānyatamaṁ loke śīlaudārya-guṇaiḥ samam ahaṁ suto vām abhavaṁ pṛśnigarbha iti śrutaḥ
SB 10.3.42
तयोवान पुनरेवाहमदित्यामास कश्यपात् । उपेन्द्र इति विख्यातो वामनत्वाच्च वामन: ॥ ४२ ॥
tayor vāṁ punar evāham adityām āsa kaśyapāt upendra iti vikhyāto vāmanatvāc ca vāmanaḥ
SB 10.3.43
तृतीयेऽस्मिन् भवेऽहं वै तेनैव वपुषाथ वाम् । जातो भूयस्तयोरेव सत्यं मे व्याहृतं सति ॥ ४३ ॥
tṛtīye ’smin bhave ’haṁ vai tenaiva vapuṣātha vām jāto bhūyas tayor eva satyaṁ me vyāhṛtaṁ sati
SB 10.3.44
एतद् वां दर्शितं रूपं प्राग्जन्मस्मरणाय मे । नान्यथा मद्भवं ज्ञानं मर्त्यलिङ्गेन जायते ॥ ४४ ॥
etad vāṁ darśitaṁ rūpaṁ prāg-janma-smaraṇāya me nānyathā mad-bhavaṁ jñānaṁ martya-liṅgena jāyate
SB 10.3.45
युवां मां पुत्रभावेन ब्रह्मभावेन चासकृत् । चिन्तयन्तौ कृतस्नेहौ यास्येथे मद्गतिं पराम् ॥ ४५ ॥
yuvāṁ māṁ putra-bhāvena brahma-bhāvena cāsakṛt cintayantau kṛta-snehau yāsyethe mad-gatiṁ parām
SB 10.3.46
श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वासीद्धरिस्तूष्णीं भगवानात्ममायया । पित्रो: सम्पश्यतो: सद्यो बभूव प्राकृत: शिशु: ॥ ४६ ॥
śrī-śuka uvāca ity uktvāsīd dharis tūṣṇīṁ bhagavān ātma-māyayā pitroḥ sampaśyatoḥ sadyo babhūva prākṛtaḥ śiśuḥ
SB 10.3.47
ततश्च शौरिर्भगवत्प्रचोदित: सुतं समादाय स सूतिकागृहात् । यदा बहिर्गन्तुमियेष तर्ह्यजा या योगमायाजनि नन्दजायया ॥ ४७ ॥
tataś ca śaurir bhagavat-pracoditaḥ sutaṁ samādāya sa sūtikā-gṛhāt yadā bahir gantum iyeṣa tarhy ajā yā yoga-māyājani nanda-jāyayā
SB 10.3.48-49
तया हृतप्रत्ययसर्ववृत्तिषु द्वा:स्थेषु पौरेष्वपि शायितेष्वथ । द्वारश्च सर्वा: पिहिता दुरत्यया बृहत्कपाटायसकीलशृङ्खलै: ॥ ४८ ॥ ता: कृष्णवाहे वसुदेव आगते स्वयं व्यवर्यन्त यथा तमो रवे: । ववर्ष पर्जन्य उपांशुगर्जित: शेषोऽन्वगाद् वारि निवारयन् फणै: ॥ ४९ ॥
tayā hṛta-pratyaya-sarva-vṛttiṣu dvāḥ-stheṣu paureṣv api śāyiteṣv atha dvāraś ca sarvāḥ pihitā duratyayā bṛhat-kapāṭāyasa-kīla-śṛṅkhalaiḥ tāḥ kṛṣṇa-vāhe vasudeva āgate svayaṁ vyavaryanta yathā tamo raveḥ vavarṣa parjanya upāṁśu-garjitaḥ śeṣo ’nvagād vāri nivārayan phaṇaiḥ
SB 10.3.50
मघोनि वर्षत्यसकृद् यमानुजा गम्भीरतोयौघजवोर्मिफेनिला । भयानकावर्तशताकुला नदी मागन ददौ सिन्धुरिव श्रिय: पते: ॥ ५० ॥
maghoni varṣaty asakṛd yamānujā gambhīra-toyaugha-javormi-phenilā bhayānakāvarta-śatākulā nadī mārgaṁ dadau sindhur iva śriyaḥ pateḥ
SB 10.3.51
नन्दव्रजं शौरिरुपेत्य तत्र तान् गोपान् प्रसुप्तानुपलभ्य निद्रया । सुतं यशोदाशयने निधाय त- त्सुतामुपादाय पुनर्गृहानगात् ॥ ५१ ॥
nanda-vrajaṁ śaurir upetya tatra tān gopān prasuptān upalabhya nidrayā sutaṁ yaśodā-śayane nidhāya tat- sutām upādāya punar gṛhān agāt
SB 10.3.52
देवक्या: शयने न्यस्य वसुदेवोऽथ दारिकाम् । प्रतिमुच्य पदोर्लोहमास्ते पूर्ववदावृत: ॥ ५२ ॥
devakyāḥ śayane nyasya vasudevo ’tha dārikām pratimucya pador loham āste pūrvavad āvṛtaḥ
SB 10.3.53
यशोदा नन्दपत्नी च जातं परमबुध्यत । न तल्लिङ्गं परिश्रान्ता निद्रयापगतस्मृति: ॥ ५३ ॥
yaśodā nanda-patnī ca jātaṁ param abudhyata na tal-liṅgaṁ pariśrāntā nidrayāpagata-smṛtiḥ
Canto 10, Chapter 4
SB 10.4.1
श्रीशुक उवाच बहिरन्त:पुरद्वार: सर्वा: पूर्ववदावृता: । ततो बालध्वनिं श्रुत्वा गृहपाला: समुत्थिता: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca bahir-antaḥ-pura-dvāraḥ sarvāḥ pūrvavad āvṛtāḥ tato bāla-dhvaniṁ śrutvā gṛha-pālāḥ samutthitāḥ
SB 10.4.2
ते तु तूर्णमुपव्रज्य देवक्या गर्भजन्म तत् । आचख्युर्भोजराजाय यदुद्विग्न: प्रतीक्षते ॥ २ ॥
te tu tūrṇam upavrajya devakyā garbha-janma tat ācakhyur bhoja-rājāya yad udvignaḥ pratīkṣate
SB 10.4.3
स तल्पात् तूर्णमुत्थाय कालोऽयमिति विह्वल: । सूतीगृहमगात् तूर्णं प्रस्खलन् मुक्तमूर्धज: ॥ ३ ॥
sa talpāt tūrṇam utthāya kālo ’yam iti vihvalaḥ sūtī-gṛham agāt tūrṇaṁ praskhalan mukta-mūrdhajaḥ
SB 10.4.4
तमाह भ्रातरं देवी कृपणा करुणं सती । स्नुषेयं तव कल्याण स्त्रियं मा हन्तुमर्हसि ॥ ४ ॥
tam āha bhrātaraṁ devī kṛpaṇā karuṇaṁ satī snuṣeyaṁ tava kalyāṇa striyaṁ mā hantum arhasi
SB 10.4.5
बहवो हिंसिता भ्रात: शिशव: पावकोपमा: । त्वया दैवनिसृष्टेन पुत्रिकैका प्रदीयताम् ॥ ५ ॥
bahavo hiṁsitā bhrātaḥ śiśavaḥ pāvakopamāḥ tvayā daiva-nisṛṣṭena putrikaikā pradīyatām
SB 10.4.6
नन्वहं ते ह्यवरजा दीना हतसुता प्रभो । दातुमर्हसि मन्दाया अङ्गेमां चरमां प्रजाम् ॥ ६ ॥
nanv ahaṁ te hy avarajā dīnā hata-sutā prabho dātum arhasi mandāyā aṅgemāṁ caramāṁ prajām
SB 10.4.7
श्रीशुक उवाच उपगुह्यात्मजामेवं रुदत्या दीनदीनवत् । याचितस्तां विनिर्भर्त्स्य हस्तादाचिच्छिदे खल: ॥ ७ ॥
śrī-śuka uvāca upaguhyātmajām evaṁ rudatyā dīna-dīnavat yācitas tāṁ vinirbhartsya hastād ācicchide khalaḥ
SB 10.4.8
तां गृहीत्वा चरणयोर्जातमात्रां स्वसु: सुताम् । अपोथयच्छिलापृष्ठे स्वार्थोन्मूलितसौहृद: ॥ ८ ॥
tāṁ gṛhītvā caraṇayor jāta-mātrāṁ svasuḥ sutām apothayac chilā-pṛṣṭhe svārthonmūlita-sauhṛdaḥ
SB 10.4.9
सा तद्धस्तात् समुत्पत्य सद्यो देव्यम्बरं गता । अदृश्यतानुजा विष्णो: सायुधाष्टमहाभुजा ॥ ९ ॥
sā tad-dhastāt samutpatya sadyo devy ambaraṁ gatā adṛśyatānujā viṣṇoḥ sāyudhāṣṭa-mahābhujā
SB 10.4.10-11
दिव्यस्रगम्बरालेपरत्नाभरणभूषिता । धनु:शूलेषुचर्मासिशङ्खचक्रगदाधरा ॥ १० ॥ सिद्धचारणगन्धर्वैरप्सर:किन्नरोरगै: । उपाहृतोरुबलिभि: स्तूयमानेदमब्रवीत् ॥ ११ ॥
divya-srag-ambarālepa- ratnābharaṇa-bhūṣitā dhanuḥ-śūleṣu-carmāsi- śaṅkha-cakra-gadā-dharā siddha-cāraṇa-gandharvair apsaraḥ-kinnaroragaiḥ upāhṛtoru-balibhiḥ stūyamānedam abravīt
SB 10.4.12
किं मया हतया मन्द जात: खलु तवान्तकृत् । यत्र क्व वा पूर्वशत्रुर्मा हिंसी: कृपणान् वृथा ॥ १२ ॥
kiṁ mayā hatayā manda jātaḥ khalu tavānta-kṛt yatra kva vā pūrva-śatrur mā hiṁsīḥ kṛpaṇān vṛthā
SB 10.4.13
इति प्रभाष्य तं देवी माया भगवती भुवि । बहुनामनिकेतेषु बहुनामा बभूव ह ॥ १३ ॥
iti prabhāṣya taṁ devī māyā bhagavatī bhuvi bahu-nāma-niketeṣu bahu-nāmā babhūva ha
SB 10.4.14
तयाभिहितमाकर्ण्य कंस: परमविस्मित: । देवकीं वसुदेवं च विमुच्य प्रश्रितोऽब्रवीत् ॥ १४ ॥
tayābhihitam ākarṇya kaṁsaḥ parama-vismitaḥ devakīṁ vasudevaṁ ca vimucya praśrito ’bravīt
SB 10.4.15
अहो भगिन्यहो भाम मया वां बत पाप्मना । पुरुषाद इवापत्यं बहवो हिंसिता: सुता: ॥ १५ ॥
aho bhaginy aho bhāma mayā vāṁ bata pāpmanā puruṣāda ivāpatyaṁ bahavo hiṁsitāḥ sutāḥ
SB 10.4.16
स त्वहं त्यक्तकारुण्यस्त्यक्तज्ञातिसुहृत् खल: । कान्लोकान् वै गमिष्यामि ब्रह्महेव मृत: श्वसन् ॥ १६ ॥
sa tv ahaṁ tyakta-kāruṇyas tyakta-jñāti-suhṛt khalaḥ kān lokān vai gamiṣyāmi brahma-heva mṛtaḥ śvasan
SB 10.4.17
दैवमप्यनृतं वक्ति न मर्त्या एव केवलम् । यद्विश्रम्भादहं पाप: स्वसुर्निहतवाञ्छिशून् ॥ १७ ॥
daivam apy anṛtaṁ vakti na martyā eva kevalam yad-viśrambhād ahaṁ pāpaḥ svasur nihatavāñ chiśūn
SB 10.4.18
मा शोचतं महाभागावात्मजान् स्वकृतंभुज: । जान्तवो न सदैकत्र दैवाधीनास्तदासते ॥ १८ ॥
mā śocataṁ mahā-bhāgāv ātmajān sva-kṛtaṁ bhujaḥ jāntavo na sadaikatra daivādhīnās tadāsate
SB 10.4.19
भुवि भौमानि भूतानि यथा यान्त्यपयान्ति च । नायमात्मा तथैतेषु विपर्येति यथैव भू: ॥ १९ ॥
bhuvi bhaumāni bhūtāni yathā yānty apayānti ca nāyam ātmā tathaiteṣu viparyeti yathaiva bhūḥ
SB 10.4.20
यथानेवंविदो भेदो यत आत्मविपर्यय: । देहयोगवियोगौ च संसृतिर्न निवर्तते ॥ २० ॥
yathānevaṁ-vido bhedo yata ātma-viparyayaḥ deha-yoga-viyogau ca saṁsṛtir na nivartate
SB 10.4.21
तस्माद् भद्रे स्वतनयान् मया व्यापादितानपि । मानुशोच यत: सर्व: स्वकृतं विन्दतेऽवश: ॥ २१ ॥
tasmād bhadre sva-tanayān mayā vyāpāditān api mānuśoca yataḥ sarvaḥ sva-kṛtaṁ vindate ’vaśaḥ
SB 10.4.22
यावद्धतोऽस्मि हन्तास्मीत्यात्मानं मन्यतेऽस्वदृक् । तावत्तदभिमान्यज्ञो बाध्यबाधकतामियात् ॥ २२ ॥
yāvad dhato ’smi hantāsmī- ty ātmānaṁ manyate ’sva-dṛk tāvat tad-abhimāny ajño bādhya-bādhakatām iyāt
SB 10.4.23
क्षमध्वं मम दौरात्म्यं साधवो दीनवत्सला: । इत्युक्त्वाश्रुमुख: पादौ श्याल: स्वस्रोरथाग्रहीत् ॥ २३ ॥
kṣamadhvaṁ mama daurātmyaṁ sādhavo dīna-vatsalāḥ ity uktvāśru-mukhaḥ pādau śyālaḥ svasror athāgrahīt
SB 10.4.24
मोचयामास निगडाद् विश्रब्ध: कन्यकागिरा । देवकीं वसुदेवं च दर्शयन्नात्मसौहृदम् ॥ २४ ॥
mocayām āsa nigaḍād viśrabdhaḥ kanyakā-girā devakīṁ vasudevaṁ ca darśayann ātma-sauhṛdam
SB 10.4.25
भ्रातु: समनुतप्तस्य क्षान्तरोषा च देवकी । व्यसृजद् वसुदेवश्च प्रहस्य तमुवाच ह ॥ २५ ॥
bhrātuḥ samanutaptasya kṣānta-roṣā ca devakī vyasṛjad vasudevaś ca prahasya tam uvāca ha
SB 10.4.26
एवमेतन्महाभाग यथा वदसि देहिनाम् । अज्ञानप्रभवाहंधी: स्वपरेति भिदा यत: ॥ २६ ॥
evam etan mahā-bhāga yathā vadasi dehinām ajñāna-prabhavāhaṁ-dhīḥ sva-pareti bhidā yataḥ
SB 10.4.27
शोकहर्षभयद्वेषलोभमोहमदान्विता: । मिथो घ्नन्तं न पश्यन्ति भावैर्भावं पृथग्दृश: ॥ २७ ॥
śoka-harṣa-bhaya-dveṣa- lobha-moha-madānvitāḥ mitho ghnantaṁ na paśyanti bhāvair bhāvaṁ pṛthag-dṛśaḥ
SB 10.4.28
श्रीशुक उवाच कंस एवं प्रसन्नाभ्यां विशुद्धं प्रतिभाषित: । देवकीवसुदेवाभ्यामनुज्ञातोऽविशद् गृहम् ॥ २८ ॥
śrī-śuka uvāca kaṁsa evaṁ prasannābhyāṁ viśuddhaṁ pratibhāṣitaḥ devakī-vasudevābhyām anujñāto ’viśad gṛham
SB 10.4.29
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां कंस आहूय मन्त्रिण: । तेभ्य आचष्ट तत् सर्वं यदुक्तं योगनिद्रया ॥ २९ ॥
tasyāṁ rātryāṁ vyatītāyāṁ kaṁsa āhūya mantriṇaḥ tebhya ācaṣṭa tat sarvaṁ yad uktaṁ yoga-nidrayā
SB 10.4.30
आकर्ण्य भर्तुर्गदितं तमूचुर्देवशत्रव: । देवान् प्रति कृतामर्षा दैतेया नातिकोविदा: ॥ ३० ॥
ākarṇya bhartur gaditaṁ tam ūcur deva-śatravaḥ devān prati kṛtāmarṣā daiteyā nāti-kovidāḥ
SB 10.4.31
एवं चेत्तर्हि भोजेन्द्र पुरग्रामव्रजादिषु । अनिर्दशान् निर्दशांश्च हनिष्यामोऽद्य वै शिशून् ॥ ३१ ॥
evaṁ cet tarhi bhojendra pura-grāma-vrajādiṣu anirdaśān nirdaśāṁś ca haniṣyāmo ’dya vai śiśūn
SB 10.4.32
किमुद्यमै: करिष्यन्ति देवा: समरभीरव: । नित्यमुद्विग्नमनसो ज्याघोषैर्धनुषस्तव ॥ ३२ ॥
kim udyamaiḥ kariṣyanti devāḥ samara-bhīravaḥ nityam udvigna-manaso jyā-ghoṣair dhanuṣas tava
SB 10.4.33
अस्यतस्ते शरव्रातैर्हन्यमाना: समन्तत: । जिजीविषव उत्सृज्य पलायनपरा ययु: ॥ ३३ ॥
asyatas te śara-vrātair hanyamānāḥ samantataḥ jijīviṣava utsṛjya palāyana-parā yayuḥ
SB 10.4.34
केचित् प्राञ्जलयो दीना न्यस्तशस्त्रा दिवौकस: । मुक्तकच्छशिखा: केचिद् भीता: स्म इति वादिन: ॥ ३४ ॥
kecit prāñjalayo dīnā nyasta-śastrā divaukasaḥ mukta-kaccha-śikhāḥ kecid bhītāḥ sma iti vādinaḥ
SB 10.4.35
न त्वं विस्मृतशस्त्रास्त्रान् विरथान् भयसंवृतान् । हंस्यन्यासक्तविमुखान् भग्नचापानयुध्यत: ॥ ३५ ॥
na tvaṁ vismṛta-śastrāstrān virathān bhaya-saṁvṛtān haṁsy anyāsakta-vimukhān bhagna-cāpān ayudhyataḥ
SB 10.4.36
किं क्षेमशूरैर्विबुधैरसंयुगविकत्थनै: । रहोजुषा किं हरिणा शम्भुना वा वनौकसा । किमिन्द्रेणाल्पवीर्येण ब्रह्मणा वा तपस्यता ॥ ३६ ॥
kiṁ kṣema-śūrair vibudhair asaṁyuga-vikatthanaiḥ raho-juṣā kiṁ hariṇā śambhunā vā vanaukasā kim indreṇālpa-vīryeṇa brahmaṇā vā tapasyatā
SB 10.4.37
तथापि देवा: सापत्न्यान्नोपेक्ष्या इति मन्महे । ततस्तन्मूलखनने नियुङ्क्ष्वास्माननुव्रतान् ॥ ३७ ॥
tathāpi devāḥ sāpatnyān nopekṣyā iti manmahe tatas tan-mūla-khanane niyuṅkṣvāsmān anuvratān
SB 10.4.38
यथामयोऽङ्गे समुपेक्षितो नृभि- र्न शक्यते रूढपदश्चिकित्सितुम् । यथेन्द्रियग्राम उपेक्षितस्तथा रिपुर्महान् बद्धबलो न चाल्यते ॥ ३८ ॥
yathāmayo ’ṅge samupekṣito nṛbhir na śakyate rūḍha-padaś cikitsitum yathendriya-grāma upekṣitas tathā ripur mahān baddha-balo na cālyate
SB 10.4.39
मूलं हि विष्णुर्देवानां यत्र धर्म: सनातन: । तस्य च ब्रह्म गोविप्रास्तपो यज्ञा: सदक्षिणा: ॥ ३९ ॥
mūlaṁ hi viṣṇur devānāṁ yatra dharmaḥ sanātanaḥ tasya ca brahma-go-viprās tapo yajñāḥ sa-dakṣiṇāḥ
SB 10.4.40
तस्मात् सर्वात्मना राजन् ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिन: । तपस्विनो यज्ञशीलान् गाश्च हन्मो हविर्दुघा: ॥ ४० ॥
tasmāt sarvātmanā rājan brāhmaṇān brahma-vādinaḥ tapasvino yajña-śīlān gāś ca hanmo havir-dughāḥ
SB 10.4.41
विप्रा गावश्च वेदाश्च तप: सत्यं दम: शम: । श्रद्धा दया तितिक्षा च क्रतवश्च हरेस्तनू: ॥ ४१ ॥
viprā gāvaś ca vedāś ca tapaḥ satyaṁ damaḥ śamaḥ śraddhā dayā titikṣā ca kratavaś ca hares tanūḥ
SB 10.4.42
स हि सर्वसुराध्यक्षो ह्यसुरद्विड् गुहाशय: । तन्मूला देवता: सर्वा: सेश्वरा: सचतुर्मुखा: । अयं वै तद्वधोपायो यदृषीणां विहिंसनम् ॥ ४२ ॥
sa hi sarva-surādhyakṣo hy asura-dviḍ guhā-śayaḥ tan-mūlā devatāḥ sarvāḥ seśvarāḥ sa-catur-mukhāḥ ayaṁ vai tad-vadhopāyo yad ṛṣīṇāṁ vihiṁsanam
SB 10.4.43
श्रीशुक उवाच एवं दुर्मन्त्रिभि: कंस: सह सम्मन्त्र्य दुर्मति: । ब्रह्महिंसां हितं मेने कालपाशावृतोऽसुर: ॥ ४३ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ durmantribhiḥ kaṁsaḥ saha sammantrya durmatiḥ brahma-hiṁsāṁ hitaṁ mene kāla-pāśāvṛto ’suraḥ
SB 10.4.44
सन्दिश्य साधुलोकस्य कदने कदनप्रियान् । कामरूपधरान् दिक्षु दानवान् गृहमाविशत् ॥ ४४ ॥
sandiśya sādhu-lokasya kadane kadana-priyān kāma-rūpa-dharān dikṣu dānavān gṛham āviśat
SB 10.4.45
ते वै रज:प्रकृतयस्तमसा मूढचेतस: । सतां विद्वेषमाचेरुरारादागतमृत्यव: ॥ ४५ ॥
te vai rajaḥ-prakṛtayas tamasā mūḍha-cetasaḥ satāṁ vidveṣam ācerur ārād āgata-mṛtyavaḥ
SB 10.4.46
आयु: श्रियं यशो धर्मं लोकानाशिष एव च । हन्ति श्रेयांसि सर्वाणि पुंसो महदतिक्रम: ॥ ४६ ॥
āyuḥ śriyaṁ yaśo dharmaṁ lokān āśiṣa eva ca hanti śreyāṁsi sarvāṇi puṁso mahad-atikramaḥ
Canto 10, Chapter 5
SB 10.5.1-2
श्रीशुक उवाच नन्दस्त्वात्मज उत्पन्ने जाताह्लादो महामना: । आहूय विप्रान् वेदज्ञान्स्नात: शुचिरलङ्कृत: ॥ १ ॥ वाचयित्वा स्वस्त्ययनं जातकर्मात्मजस्य वै । कारयामास विधिवत् पितृदेवार्चनं तथा ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca nandas tv ātmaja utpanne jātāhlādo mahā-manāḥ āhūya viprān veda-jñān snātaḥ śucir alaṅkṛtaḥ vācayitvā svastyayanaṁ jāta-karmātmajasya vai kārayām āsa vidhivat pitṛ-devārcanaṁ tathā
SB 10.5.3
धेनूनां नियुते प्रादाद् विप्रेभ्य: समलङ्कृते । तिलाद्रीन्सप्त रत्नौघशातकौम्भाम्बरावृतान् ॥ ३ ॥
dhenūnāṁ niyute prādād viprebhyaḥ samalaṅkṛte tilādrīn sapta ratnaugha- śātakaumbhāmbarāvṛtān
SB 10.5.4
कालेन स्नानशौचाभ्यां संस्कारैस्तपसेज्यया । शुध्यन्ति दानै: सन्तुष्टया द्रव्याण्यात्मात्मविद्यया ॥ ४ ॥
kālena snāna-śaucābhyāṁ saṁskārais tapasejyayā śudhyanti dānaiḥ santuṣṭyā dravyāṇy ātmātma-vidyayā
SB 10.5.5
सौमङ्गल्यगिरो विप्रा: सूतमागधवन्दिन: । गायकाश्च जगुर्नेदुर्भेर्यो दुन्दुभयो मुहु: ॥ ५ ॥
saumaṅgalya-giro viprāḥ sūta-māgadha-vandinaḥ gāyakāś ca jagur nedur bheryo dundubhayo muhuḥ
SB 10.5.6
व्रज: सम्मृष्टसंसिक्तद्वाराजिरगृहान्तर: । चित्रध्वजपताकास्रक्चैलपल्लवतोरणै: ॥ ६ ॥
vrajaḥ sammṛṣṭa-saṁsikta- dvārājira-gṛhāntaraḥ citra-dhvaja-patākā-srak- caila-pallava-toraṇaiḥ
SB 10.5.7
गावो वृषा वत्सतरा हरिद्रातैलरूषिता: । विचित्रधातुबर्हस्रग्वस्त्रकाञ्चनमालिन: ॥ ७ ॥
gāvo vṛṣā vatsatarā haridrā-taila-rūṣitāḥ vicitra-dhātu-barhasrag- vastra-kāñcana-mālinaḥ
SB 10.5.8
महार्हवस्त्राभरणकञ्चुकोष्णीषभूषिता: । गोपा: समाययू राजन् नानोपायनपाणय: ॥ ८ ॥
mahārha-vastrābharaṇa- kañcukoṣṇīṣa-bhūṣitāḥ gopāḥ samāyayū rājan nānopāyana-pāṇayaḥ
SB 10.5.9
गोप्यश्चाकर्ण्य मुदिता यशोदाया: सुतोद्भवम् । आत्मानं भूषयांचक्रुर्वस्त्राकल्पाञ्जनादिभि: ॥ ९ ॥
gopyaś cākarṇya muditā yaśodāyāḥ sutodbhavam ātmānaṁ bhūṣayāṁ cakrur vastrākalpāñjanādibhiḥ
SB 10.5.10
नवकुङ्कुमकिञ्जल्कमुखपङ्कजभूतय: । बलिभिस्त्वरितं जग्मु: पृथुश्रोण्यश्चलत्कुचा: ॥ १० ॥
nava-kuṅkuma-kiñjalka- mukha-paṅkaja-bhūtayaḥ balibhis tvaritaṁ jagmuḥ pṛthu-śroṇyaś calat-kucāḥ
SB 10.5.11
गोप्य: सुमृष्टमणिकुण्डलनिष्ककण्ठ्य- श्चित्राम्बरा: पथि शिखाच्युतमाल्यवर्षा: । नन्दालयं सवलया व्रजतीर्विरेजु- र्व्यालोलकुण्डलपयोधरहारशोभा: ॥ ११ ॥
gopyaḥ sumṛṣṭa-maṇi-kuṇḍala-niṣka-kaṇṭhyaś citrāmbarāḥ pathi śikhā-cyuta-mālya-varṣāḥ nandālayaṁ sa-valayā vrajatīr virejur vyālola-kuṇḍala-payodhara-hāra-śobhāḥ
SB 10.5.12
ता आशिष: प्रयुञ्जानाश्चिरं पाहीति बालके । हरिद्राचूर्णतैलाद्भि: सिञ्चन्त्योऽजनमुज्जगु: ॥ १२ ॥
tā āśiṣaḥ prayuñjānāś ciraṁ pāhīti bālake haridrā-cūrṇa-tailādbhiḥ siñcantyo ’janam ujjaguḥ
SB 10.5.13
अवाद्यन्त विचित्राणि वादित्राणि महोत्सवे । कृष्णे विश्वेश्वरेऽनन्ते नन्दस्य व्रजमागते ॥ १३ ॥
avādyanta vicitrāṇi vāditrāṇi mahotsave kṛṣṇe viśveśvare ’nante nandasya vrajam āgate
SB 10.5.14
गोपा: परस्परं हृष्टा दधिक्षीरघृताम्बुभि: । आसिञ्चन्तो विलिम्पन्तो नवनीतैश्च चिक्षिपु: ॥ १४ ॥
gopāḥ parasparaṁ hṛṣṭā dadhi-kṣīra-ghṛtāmbubhiḥ āsiñcanto vilimpanto navanītaiś ca cikṣipuḥ
SB 10.5.15-16
नन्दो महामनास्तेभ्यो वासोऽलङ्कारगोधनम् । सूतमागधवन्दिभ्यो येऽन्ये विद्योपजीविन: ॥ १५ ॥ तैस्तै: कामैरदीनात्मा यथोचितमपूजयत् । विष्णोराराधनार्थाय स्वपुत्रस्योदयाय च ॥ १६ ॥
nando mahā-manās tebhyo vāso ’laṅkāra-go-dhanam sūta-māgadha-vandibhyo ye ’nye vidyopajīvinaḥ tais taiḥ kāmair adīnātmā yathocitam apūjayat viṣṇor ārādhanārthāya sva-putrasyodayāya ca
SB 10.5.17
रोहिणी च महाभागा नन्दगोपाभिनन्दिता । व्यचरद् दिव्यवासस्रक्कण्ठाभरणभूषिता ॥ १७ ॥
rohiṇī ca mahā-bhāgā nanda-gopābhinanditā vyacarad divya-vāsa-srak- kaṇṭhābharaṇa-bhūṣitā
SB 10.5.18
तत आरभ्य नन्दस्य व्रज: सर्वसमृद्धिमान् । हरेर्निवासात्मगुणै रमाक्रीडमभून्नृप ॥ १८ ॥
tata ārabhya nandasya vrajaḥ sarva-samṛddhimān harer nivāsātma-guṇai ramākrīḍam abhūn nṛpa
SB 10.5.19
गोपान् गोकुलरक्षायां निरूप्य मथुरां गत: । नन्द: कंसस्य वार्षिक्यं करं दातुं कुरूद्वह ॥ १९ ॥
gopān gokula-rakṣāyāṁ nirūpya mathurāṁ gataḥ nandaḥ kaṁsasya vārṣikyaṁ karaṁ dātuṁ kurūdvaha
SB 10.5.20
वसुदेव उपश्रुत्य भ्रातरं नन्दमागतम् । ज्ञात्वा दत्तकरं राज्ञे ययौ तदवमोचनम् ॥ २० ॥
vasudeva upaśrutya bhrātaraṁ nandam āgatam jñātvā datta-karaṁ rājñe yayau tad-avamocanam
SB 10.5.21
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय देह: प्राणमिवागतम् । प्रीत: प्रियतमं दोर्भ्यां सस्वजे प्रेमविह्वल: ॥ २१ ॥
taṁ dṛṣṭvā sahasotthāya dehaḥ prāṇam ivāgatam prītaḥ priyatamaṁ dorbhyāṁ sasvaje prema-vihvalaḥ
SB 10.5.22
पूजित: सुखमासीन: पृष्ट्वानामयमादृत: । प्रसक्तधी: स्वात्मजयोरिदमाह विशाम्पते ॥ २२ ॥
pūjitaḥ sukham āsīnaḥ pṛṣṭvānāmayam ādṛtaḥ prasakta-dhīḥ svātmajayor idam āha viśāmpate
SB 10.5.23
दिष्टया भ्रात: प्रवयस इदानीमप्रजस्य ते । प्रजाशाया निवृत्तस्य प्रजा यत् समपद्यत ॥ २३ ॥
diṣṭyā bhrātaḥ pravayasa idānīm aprajasya te prajāśāyā nivṛttasya prajā yat samapadyata
SB 10.5.24
दिष्टया संसारचक्रेऽस्मिन् वर्तमान: पुनर्भव: । उपलब्धो भवानद्य दुर्लभं प्रियदर्शनम् ॥ २४ ॥
diṣṭyā saṁsāra-cakre ’smin vartamānaḥ punar-bhavaḥ upalabdho bhavān adya durlabhaṁ priya-darśanam
SB 10.5.25
नैकत्र प्रियसंवास: सुहृदां चित्रकर्मणाम् । ओघेन व्यूह्यमानानां प्लवानां स्रोतसो यथा ॥ २५ ॥
naikatra priya-saṁvāsaḥ suhṛdāṁ citra-karmaṇām oghena vyūhyamānānāṁ plavānāṁ srotaso yathā
SB 10.5.26
कच्चित् पशव्यं निरुजं भूर्यम्बुतृणवीरुधम् । बृहद्वनं तदधुना यत्रास्से त्वं सुहृद्वृत: ॥ २६ ॥
kaccit paśavyaṁ nirujaṁ bhūry-ambu-tṛṇa-vīrudham bṛhad vanaṁ tad adhunā yatrāsse tvaṁ suhṛd-vṛtaḥ
SB 10.5.27
भ्रातर्मम सुत: कच्चिन्मात्रा सह भवद्व्रजे । तातं भवन्तं मन्वानो भवद्भ्यामुपलालित: ॥ २७ ॥
bhrātar mama sutaḥ kaccin mātrā saha bhavad-vraje tātaṁ bhavantaṁ manvāno bhavadbhyām upalālitaḥ
SB 10.5.28
पुंसस्त्रिवर्गो विहित: सुहृदो ह्यनुभावित: । न तेषु क्लिश्यमानेषु त्रिवर्गोऽर्थाय कल्पते ॥ २८ ॥
puṁsas tri-vargo vihitaḥ suhṛdo hy anubhāvitaḥ na teṣu kliśyamāneṣu tri-vargo ’rthāya kalpate
SB 10.5.29
श्रीनन्द उवाच अहो ते देवकीपुत्रा: कंसेन बहवो हता: । एकावशिष्टावरजा कन्या सापि दिवं गता ॥ २९ ॥
śrī-nanda uvāca aho te devakī-putrāḥ kaṁsena bahavo hatāḥ ekāvaśiṣṭāvarajā kanyā sāpi divaṁ gatā
SB 10.5.30
नूनं ह्यदृष्टनिष्ठोऽयमदृष्टपरमो जन: । अदृष्टमात्मनस्तत्त्वं यो वेद न स मुह्यति ॥ ३० ॥
nūnaṁ hy adṛṣṭa-niṣṭho ’yam adṛṣṭa-paramo janaḥ adṛṣṭam ātmanas tattvaṁ yo veda na sa muhyati
SB 10.5.31
श्रीवसुदेव उवाच करो वै वार्षिको दत्तो राज्ञे दृष्टा वयं च व: । नेह स्थेयं बहुतिथं सन्त्युत्पाताश्च गोकुले ॥ ३१ ॥
śrī-vasudeva uvāca karo vai vārṣiko datto rājñe dṛṣṭā vayaṁ ca vaḥ neha stheyaṁ bahu-tithaṁ santy utpātāś ca gokule
SB 10.5.32
श्रीशुक उवाच इति नन्दादयो गोपा: प्रोक्तास्ते शौरिणा ययु: । अनोभिरनडुद्युक्तैस्तमनुज्ञाप्य गोकुलम् ॥ ३२ ॥
śrī-śuka uvāca iti nandādayo gopāḥ proktās te śauriṇā yayuḥ anobhir anaḍud-yuktais tam anujñāpya gokulam
Canto 10, Chapter 6
SB 10.6.1
श्रीशुक उवाच नन्द: पथि वच: शौरेर्न मृषेति विचिन्तयन् । हरिं जगाम शरणमुत्पातागमशङ्कित: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca nandaḥ pathi vacaḥ śaurer na mṛṣeti vicintayan hariṁ jagāma śaraṇam utpātāgama-śaṅkitaḥ
SB 10.6.2
कंसेन प्रहिता घोरा पूतना बालघातिनी । शिशूंश्चचार निघ्नन्ती पुरग्रामव्रजादिषु ॥ २ ॥
kaṁsena prahitā ghorā pūtanā bāla-ghātinī śiśūṁś cacāra nighnantī pura-grāma-vrajādiṣu
SB 10.6.3
न यत्र श्रवणादीनि रक्षोघ्नानि स्वकर्मसु । कुर्वन्ति सात्वतां भर्तुर्यातुधान्यश्च तत्र हि ॥ ३ ॥
na yatra śravaṇādīni rakṣo-ghnāni sva-karmasu kurvanti sātvatāṁ bhartur yātudhānyaś ca tatra hi
SB 10.6.4
सा खेचर्येकदोत्पत्य पूतना नन्दगोकुलम् । योषित्वा माययात्मानं प्राविशत् कामचारिणी ॥ ४ ॥
sā khe-cary ekadotpatya pūtanā nanda-gokulam yoṣitvā māyayātmānaṁ prāviśat kāma-cāriṇī
SB 10.6.5-6
तां केशबन्धव्यतिषक्तमल्लिकां बृहन्नितम्बस्तनकृच्छ्रमध्यमाम् । सुवाससं कल्पितकर्णभूषण- त्विषोल्लसत्कुन्तलमण्डिताननाम् ॥ ५ ॥ वल्गुस्मितापाङ्गविसर्गवीक्षितै- र्मनो हरन्तीं वनितां व्रजौकसाम् । अमंसताम्भोजकरेण रूपिणीं गोप्य: श्रियं द्रष्टुमिवागतां पतिम् ॥ ६ ॥
tāṁ keśa-bandha-vyatiṣakta-mallikāṁ bṛhan-nitamba-stana-kṛcchra-madhyamām suvāsasaṁ kalpita-karṇa-bhūṣaṇa- tviṣollasat-kuntala-maṇḍitānanām valgu-smitāpāṅga-visarga-vīkṣitair mano harantīṁ vanitāṁ vrajaukasām amaṁsatāmbhoja-kareṇa rūpiṇīṁ gopyaḥ śriyaṁ draṣṭum ivāgatāṁ patim
SB 10.6.7
बालग्रहस्तत्र विचिन्वती शिशून् यदृच्छया नन्दगृहेऽसदन्तकम् । बालं प्रतिच्छन्ननिजोरुतेजसं ददर्श तल्पेऽग्निमिवाहितं भसि ॥ ७ ॥
bāla-grahas tatra vicinvatī śiśūn yadṛcchayā nanda-gṛhe ’sad-antakam bālaṁ praticchanna-nijoru-tejasaṁ dadarśa talpe ’gnim ivāhitaṁ bhasi
SB 10.6.8
विबुध्य तां बालकमारिकाग्रहं चराचरात्मा स निमीलितेक्षण: । अनन्तमारोपयदङ्कमन्तकं यथोरगं सुप्तमबुद्धिरज्जुधी: ॥ ८ ॥
vibudhya tāṁ bālaka-mārikā-grahaṁ carācarātmā sa nimīlitekṣaṇaḥ anantam āropayad aṅkam antakaṁ yathoragaṁ suptam abuddhi-rajju-dhīḥ
SB 10.6.9
तां तीक्ष्णचित्तामतिवामचेष्टितां वीक्ष्यान्तरा कोषपरिच्छदासिवत् । वरस्त्रियं तत्प्रभया च धर्षिते निरीक्ष्यमाणे जननी ह्यतिष्ठताम् ॥ ९ ॥
tāṁ tīkṣṇa-cittām ativāma-ceṣṭitāṁ vīkṣyāntarā koṣa-paricchadāsivat vara-striyaṁ tat-prabhayā ca dharṣite nirīkṣyamāṇe jananī hy atiṣṭhatām
SB 10.6.10
तस्मिन् स्तनं दुर्जरवीर्यमुल्बणं घोराङ्कमादाय शिशोर्ददावथ । गाढं कराभ्यां भगवान् प्रपीड्य तत्- प्राणै: समं रोषसमन्वितोऽपिबत् ॥ १० ॥
tasmin stanaṁ durjara-vīryam ulbaṇaṁ ghorāṅkam ādāya śiśor dadāv atha gāḍhaṁ karābhyāṁ bhagavān prapīḍya tat- prāṇaiḥ samaṁ roṣa-samanvito ’pibat
SB 10.6.11
सा मुञ्च मुञ्चालमिति प्रभाषिणी निष्पीड्यमानाखिलजीवमर्मणि । विवृत्य नेत्रे चरणौ भुजौ मुहु: प्रस्विन्नगात्रा क्षिपती रुरोद ह ॥ ११ ॥
sā muñca muñcālam iti prabhāṣiṇī niṣpīḍyamānākhila-jīva-marmaṇi vivṛtya netre caraṇau bhujau muhuḥ prasvinna-gātrā kṣipatī ruroda ha
SB 10.6.12
तस्या: स्वनेनातिगभीररंहसा साद्रिर्मही द्यौश्च चचाल सग्रहा । रसा दिशश्च प्रतिनेदिरे जना: पेतु: क्षितौ वज्रनिपातशङ्कया ॥ १२ ॥
tasyāḥ svanenātigabhīra-raṁhasā sādrir mahī dyauś ca cacāla sa-grahā rasā diśaś ca pratinedire janāḥ petuḥ kṣitau vajra-nipāta-śaṅkayā
SB 10.6.13
निशाचरीत्थं व्यथितस्तना व्यसु- र्व्यादाय केशांश्चरणौ भुजावपि । प्रसार्य गोष्ठे निजरूपमास्थिता वज्राहतो वृत्र इवापतन्नृप ॥ १३ ॥
niśā-carītthaṁ vyathita-stanā vyasur vyādāya keśāṁś caraṇau bhujāv api prasārya goṣṭhe nija-rūpam āsthitā vajrāhato vṛtra ivāpatan nṛpa
SB 10.6.14
पतमानोऽपि तद्देहस्त्रिगव्यूत्यन्तरद्रुमान् । चूर्णयामास राजेन्द्र महदासीत्तदद्भुतम् ॥ १४ ॥
patamāno ’pi tad-dehas tri-gavyūty-antara-drumān cūrṇayām āsa rājendra mahad āsīt tad adbhutam
SB 10.6.15-17
ईषामात्रोग्रदंष्ट्रास्यं गिरिकन्दरनासिकम् । गण्डशैलस्तनं रौद्रं प्रकीर्णारुणमूर्धजम् ॥ १५ ॥ अन्धकूपगभीराक्षं पुलिनारोहभीषणम् । बद्धसेतुभुजोर्वङ्घ्रि शून्यतोयह्रदोदरम् ॥ १६ ॥ सन्तत्रसु: स्म तद्वीक्ष्य गोपा गोप्य: कलेवरम् । पूर्वं तु तन्नि:स्वनितभिन्नहृत्कर्णमस्तका: ॥ १७ ॥
īṣā-mātrogra-daṁṣṭrāsyaṁ giri-kandara-nāsikam gaṇḍa-śaila-stanaṁ raudraṁ prakīrṇāruṇa-mūrdhajam andha-kūpa-gabhīrākṣaṁ pulināroha-bhīṣaṇam baddha-setu-bhujorv-aṅghri śūnya-toya-hradodaram santatrasuḥ sma tad vīkṣya gopā gopyaḥ kalevaram pūrvaṁ tu tan-niḥsvanita- bhinna-hṛt-karṇa-mastakāḥ
SB 10.6.18
बालं च तस्या उरसि क्रीडन्तमकुतोभयम् । गोप्यस्तूर्णं समभ्येत्य जगृहुर्जातसम्भ्रमा: ॥ १८ ॥
bālaṁ ca tasyā urasi krīḍantam akutobhayam gopyas tūrṇaṁ samabhyetya jagṛhur jāta-sambhramāḥ
SB 10.6.19
यशोदारोहिणीभ्यां ता: समं बालस्य सर्वत: । रक्षां विदधिरे सम्यग्गोपुच्छभ्रमणादिभि: ॥ १९ ॥
yaśodā-rohiṇībhyāṁ tāḥ samaṁ bālasya sarvataḥ rakṣāṁ vidadhire samyag go-puccha-bhramaṇādibhiḥ
SB 10.6.20
गोमूत्रेण स्नापयित्वा पुनर्गोरजसार्भकम् । रक्षां चक्रुश्च शकृता द्वादशाङ्गेषु नामभि: ॥ २० ॥
go-mūtreṇa snāpayitvā punar go-rajasārbhakam rakṣāṁ cakruś ca śakṛtā dvādaśāṅgeṣu nāmabhiḥ
SB 10.6.21
गोप्य: संस्पृष्टसलिला अङ्गेषु करयो: पृथक् । न्यस्यात्मन्यथ बालस्य बीजन्यासमकुर्वत ॥ २१ ॥
gopyaḥ saṁspṛṣṭa-salilā aṅgeṣu karayoḥ pṛthak nyasyātmany atha bālasya bīja-nyāsam akurvata
SB 10.6.22-23
अव्यादजोऽङ्घ्रि मणिमांस्तव जान्वथोरू यज्ञोऽच्युत: कटितटं जठरं हयास्य: । हृत्केशवस्त्वदुर ईश इनस्तु कण्ठं विष्णुर्भुजं मुखमुरुक्रम ईश्वर: कम् ॥ २२ ॥ चक्रयग्रत: सहगदो हरिरस्तु पश्चात् त्वत्पार्श्वयोर्धनुरसी मधुहाजनश्च । कोणेषु शङ्ख उरुगाय उपर्युपेन्द्र- स्तार्क्ष्य: क्षितौ हलधर: पुरुष: समन्तात् ॥ २३ ॥
avyād ajo ’ṅghri maṇimāṁs tava jānv athorū yajño ’cyutaḥ kaṭi-taṭaṁ jaṭharaṁ hayāsyaḥ hṛt keśavas tvad-ura īśa inas tu kaṇṭhaṁ viṣṇur bhujaṁ mukham urukrama īśvaraḥ kam cakry agrataḥ saha-gado harir astu paścāt tvat-pārśvayor dhanur-asī madhu-hājanaś ca koṇeṣu śaṅkha urugāya upary upendras tārkṣyaḥ kṣitau haladharaḥ puruṣaḥ samantāt
SB 10.6.24
इन्द्रियाणि हृषीकेश: प्राणान् नारायणोऽवतु । श्वेतद्वीपपतिश्चित्तं मनो योगेश्वरोऽवतु ॥ २४ ॥
indriyāṇi hṛṣīkeśaḥ prāṇān nārāyaṇo ’vatu śvetadvīpa-patiś cittaṁ mano yogeśvaro ’vatu
SB 10.6.25-26
पृश्निगर्भस्तु ते बुद्धिमात्मानं भगवान् पर: । क्रीडन्तं पातु गोविन्द: शयानं पातु माधव: ॥ २५ ॥ व्रजन्तमव्याद्वैकुण्ठ आसीनं त्वां श्रिय: पति: । भुञ्जानं यज्ञभुक् पातु सर्वग्रहभयङ्कर: ॥ २६ ॥
pṛśnigarbhas tu te buddhim ātmānaṁ bhagavān paraḥ krīḍantaṁ pātu govindaḥ śayānaṁ pātu mādhavaḥ vrajantam avyād vaikuṇṭha āsīnaṁ tvāṁ śriyaḥ patiḥ bhuñjānaṁ yajñabhuk pātu sarva-graha-bhayaṅkaraḥ
SB 10.6.27-29
डाकिन्यो यातुधान्यश्च कुष्माण्डा येऽर्भकग्रहा: । भूतप्रेतपिशाचाश्च यक्षरक्षोविनायका: ॥ २७ ॥ कोटरा रेवती ज्येष्ठा पूतना मातृकादय: । उन्मादा ये ह्यपस्मारा देहप्राणेन्द्रियद्रुह: ॥ २८ ॥ स्वप्नदृष्टा महोत्पाता वृद्धा बालग्रहाश्च ये । सर्वे नश्यन्तु ते विष्णोर्नामग्रहणभीरव: ॥ २९ ॥
ḍākinyo yātudhānyaś ca kuṣmāṇḍā ye ’rbhaka-grahāḥ bhūta-preta-piśācāś ca yakṣa-rakṣo-vināyakāḥ koṭarā revatī jyeṣṭhā pūtanā mātṛkādayaḥ unmādā ye hy apasmārā deha-prāṇendriya-druhaḥ svapna-dṛṣṭā mahotpātā vṛddhā bāla-grahāś ca ye sarve naśyantu te viṣṇor nāma-grahaṇa-bhīravaḥ
SB 10.6.30
श्रीशुक उवाच इति प्रणयबद्धाभिर्गोपीभि: कृतरक्षणम् । पाययित्वा स्तनं माता सन्न्यवेशयदात्मजम् ॥ ३० ॥
śrī-śuka uvāca iti praṇaya-baddhābhir gopībhiḥ kṛta-rakṣaṇam pāyayitvā stanaṁ mātā sannyaveśayad ātmajam
SB 10.6.31
तावन्नन्दादयो गोपा मथुराया व्रजं गता: । विलोक्य पूतनादेहं बभूवुरतिविस्मिता: ॥ ३१ ॥
tāvan nandādayo gopā mathurāyā vrajaṁ gatāḥ vilokya pūtanā-dehaṁ babhūvur ativismitāḥ
SB 10.6.32
नूनं बतर्षि: सञ्जातो योगेशो वा समास स: । स एव दृष्टो ह्युत्पातो यदाहानकदुन्दुभि: ॥ ३२ ॥
nūnaṁ batarṣiḥ sañjāto yogeśo vā samāsa saḥ sa eva dṛṣṭo hy utpāto yad āhānakadundubhiḥ
SB 10.6.33
कलेवरं परशुभिश्छित्त्वा तत्ते व्रजौकस: । दूरे क्षिप्त्वावयवशो न्यदहन् काष्ठवेष्टितम् ॥ ३३ ॥
kalevaraṁ paraśubhiś chittvā tat te vrajaukasaḥ dūre kṣiptvāvayavaśo nyadahan kāṣṭha-veṣṭitam
SB 10.6.34
दह्यमानस्य देहस्य धूमश्चागुरुसौरभ: । उत्थित: कृष्णनिर्भुक्तसपद्याहतपाप्मन: ॥ ३४ ॥
dahyamānasya dehasya dhūmaś cāguru-saurabhaḥ utthitaḥ kṛṣṇa-nirbhukta- sapady āhata-pāpmanaḥ
SB 10.6.35-36
पूतना लोकबालघ्नी राक्षसी रुधिराशना । जिघांसयापि हरये स्तनं दत्त्वाप सद्गतिम् ॥ ३५ ॥ किं पुन: श्रद्धया भक्त्या कृष्णाय परमात्मने । यच्छन् प्रियतमं किं नु रक्तास्तन्मातरो यथा ॥ ३६ ॥
pūtanā loka-bāla-ghnī rākṣasī rudhirāśanā jighāṁsayāpi haraye stanaṁ dattvāpa sad-gatim kiṁ punaḥ śraddhayā bhaktyā kṛṣṇāya paramātmane yacchan priyatamaṁ kiṁ nu raktās tan-mātaro yathā
SB 10.6.37-38
पद्भ्यां भक्तहृदिस्थाभ्यां वन्द्याभ्यां लोकवन्दितै: । अङ्गं यस्या: समाक्रम्य भगवानपितत् स्तनम् ॥ ३७ ॥ यातुधान्यपि सा स्वर्गमवाप जननीगतिम् । कृष्णभुक्तस्तनक्षीरा: किमु गावोऽनुमातर: ॥ ३८ ॥
padbhyāṁ bhakta-hṛdi-sthābhyāṁ vandyābhyāṁ loka-vanditaiḥ aṅgaṁ yasyāḥ samākramya bhagavān api tat-stanam yātudhāny api sā svargam avāpa jananī-gatim kṛṣṇa-bhukta-stana-kṣīrāḥ kim u gāvo ’numātaraḥ
SB 10.6.39-40
पयांसि यासामपिबत् पुत्रस्नेहस्नुतान्यलम् । भगवान् देवकीपुत्र: कैवल्याद्यखिलप्रद: ॥ ३९ ॥ तासामविरतं कृष्णे कुर्वतीनां सुतेक्षणम् । न पुन: कल्पते राजन् संसारोऽज्ञानसम्भव: ॥ ४० ॥
payāṁsi yāsām apibat putra-sneha-snutāny alam bhagavān devakī-putraḥ kaivalyādy-akhila-pradaḥ tāsām avirataṁ kṛṣṇe kurvatīnāṁ sutekṣaṇam na punaḥ kalpate rājan saṁsāro ’jñāna-sambhavaḥ
SB 10.6.41
कटधूमस्य सौरभ्यमवघ्राय व्रजौकस: । किमिदं कुत एवेति वदन्तो व्रजमाययु: ॥ ४१ ॥
kaṭa-dhūmasya saurabhyam avaghrāya vrajaukasaḥ kim idaṁ kuta eveti vadanto vrajam āyayuḥ
SB 10.6.42
ते तत्र वर्णितं गोपै: पूतनागमनादिकम् । श्रुत्वा तन्निधनं स्वस्ति शिशोश्चासन् सुविस्मिता: ॥ ४२ ॥
te tatra varṇitaṁ gopaiḥ pūtanāgamanādikam śrutvā tan-nidhanaṁ svasti śiśoś cāsan suvismitāḥ
SB 10.6.43
नन्द: स्वपुत्रमादाय प्रेत्यागतमुदारधी: । मूर्ध्न्युपाघ्राय परमां मुदं लेभे कुरूद्वह ॥ ४३ ॥
nandaḥ sva-putram ādāya pretyāgatam udāra-dhīḥ mūrdhny upāghrāya paramāṁ mudaṁ lebhe kurūdvaha
SB 10.6.44
य एतत् पूतनामोक्षं कृष्णस्यार्भकमद्भुतम् । शृणुयाच्छ्रद्धया मर्त्यो गोविन्दे लभते रतिम् ॥ ४४ ॥
ya etat pūtanā-mokṣaṁ kṛṣṇasyārbhakam adbhutam śṛṇuyāc chraddhayā martyo govinde labhate ratim
Canto 10, Chapter 7
SB 10.7.1-2
श्रीराजोवाच येन येनावतारेण भगवान् हरिरीश्वर: । करोति कर्णरम्याणि मनोज्ञानि च न: प्रभो ॥ १ ॥ यच्छृण्वतोऽपैत्यरतिर्वितृष्णा सत्त्वं च शुद्ध्यत्यचिरेण पुंस: । भक्तिर्हरौ तत्पुरुषे च सख्यं तदेव हारं वद मन्यसे चेत् ॥ २ ॥
śrī-rājovāca yena yenāvatāreṇa bhagavān harir īśvaraḥ karoti karṇa-ramyāṇi mano-jñāni ca naḥ prabho yac-chṛṇvato ’paity aratir vitṛṣṇā sattvaṁ ca śuddhyaty acireṇa puṁsaḥ bhaktir harau tat-puruṣe ca sakhyaṁ tad eva hāraṁ vada manyase cet
SB 10.7.3
अथान्यदपि कृष्णस्य तोकाचरितमद्भुतम् । मानुषं लोकमासाद्य तज्जातिमनुरुन्धत: ॥ ३ ॥
athānyad api kṛṣṇasya tokācaritam adbhutam mānuṣaṁ lokam āsādya taj-jātim anurundhataḥ
SB 10.7.4
श्रीशुक उवाच कदाचिदौत्थानिककौतुकाप्लवे जन्मर्क्षयोगे समवेतयोषिताम् । वादित्रगीतद्विजमन्त्रवाचकै- श्चकार सूनोरभिषेचनं सती ॥ ४ ॥
śrī-śuka uvāca kadācid autthānika-kautukāplave janmarkṣa-yoge samaveta-yoṣitām vāditra-gīta-dvija-mantra-vācakaiś cakāra sūnor abhiṣecanaṁ satī
SB 10.7.5
नन्दस्य पत्नी कृतमज्जनादिकं विप्रै: कृतस्वस्त्ययनं सुपूजितै: । अन्नाद्यवास:स्रगभीष्टधेनुभि: सञ्जातनिद्राक्षमशीशयच्छनै: ॥ ५ ॥
nandasya patnī kṛta-majjanādikaṁ vipraiḥ kṛta-svastyayanaṁ supūjitaiḥ annādya-vāsaḥ-srag-abhīṣṭa-dhenubhiḥ sañjāta-nidrākṣam aśīśayac chanaiḥ
SB 10.7.6
औत्थानिकौत्सुक्यमना मनस्विनी समागतान् पूजयती व्रजौकस: । नैवाशृणोद् वै रुदितं सुतस्य सा रुदन् स्तनार्थी चरणावुदक्षिपत् ॥ ६ ॥
autthānikautsukya-manā manasvinī samāgatān pūjayatī vrajaukasaḥ naivāśṛṇod vai ruditaṁ sutasya sā rudan stanārthī caraṇāv udakṣipat
SB 10.7.7
अध:शयानस्य शिशोरनोऽल्पक- प्रवालमृद्वङ्घ्रिहतं व्यवर्तत । विध्वस्तनानारसकुप्यभाजनं व्यत्यस्तचक्राक्षविभिन्नकूबरम् ॥ ७ ॥
adhaḥ-śayānasya śiśor ano ’lpaka- pravāla-mṛdv-aṅghri-hataṁ vyavartata vidhvasta-nānā-rasa-kupya-bhājanaṁ vyatyasta-cakrākṣa-vibhinna-kūbaram
SB 10.7.8
दृष्ट्वा यशोदाप्रमुखा व्रजस्त्रिय औत्थानिके कर्मणि या: समागता: । नन्दादयश्चाद्भुतदर्शनाकुला: कथं स्वयं वै शकटं विपर्यगात् ॥ ८ ॥
dṛṣṭvā yaśodā-pramukhā vraja-striya autthānike karmaṇi yāḥ samāgatāḥ nandādayaś cādbhuta-darśanākulāḥ kathaṁ svayaṁ vai śakaṭaṁ viparyagāt
SB 10.7.9
ऊचुरव्यवसितमतीन् गोपान्गोपीश्च बालका: । रुदतानेन पादेन क्षिप्तमेतन्न संशय: ॥ ९ ॥
ūcur avyavasita-matīn gopān gopīś ca bālakāḥ rudatānena pādena kṣiptam etan na saṁśayaḥ
SB 10.7.10
न ते श्रद्दधिरे गोपा बालभाषितमित्युत । अप्रमेयं बलं तस्य बालकस्य न ते विदु: ॥ १० ॥
na te śraddadhire gopā bāla-bhāṣitam ity uta aprameyaṁ balaṁ tasya bālakasya na te viduḥ
SB 10.7.11
रुदन्तं सुतमादाय यशोदा ग्रहशङ्किता । कृतस्वस्त्ययनं विप्रै: सूक्तै: स्तनमपाययत् ॥ ११ ॥
rudantaṁ sutam ādāya yaśodā graha-śaṅkitā kṛta-svastyayanaṁ vipraiḥ sūktaiḥ stanam apāyayat
SB 10.7.12
पूर्ववत् स्थापितं गोपैर्बलिभि: सपरिच्छदम् । विप्रा हुत्वार्चयांचक्रुर्दध्यक्षतकुशाम्बुभि: ॥ १२ ॥
pūrvavat sthāpitaṁ gopair balibhiḥ sa-paricchadam viprā hutvārcayāṁ cakrur dadhy-akṣata-kuśāmbubhiḥ
SB 10.7.13-15
येऽसूयानृतदम्भेर्षाहिंसामानविवर्जिता: । न तेषां सत्यशीलानामाशिषो विफला: कृता: ॥ १३ ॥ इति बालकमादाय सामर्ग्यजुरुपाकृतै: । जलै: पवित्रौषधिभिरभिषिच्य द्विजोत्तमै: ॥ १४ ॥ वाचयित्वा स्वस्त्ययनं नन्दगोप: समाहित: । हुत्वा चाग्निं द्विजातिभ्य: प्रादादन्नं महागुणम् ॥ १५ ॥
ye ’sūyānṛta-dambherṣā- hiṁsā-māna-vivarjitāḥ na teṣāṁ satya-śīlānām āśiṣo viphalāḥ kṛtāḥ iti bālakam ādāya sāmarg-yajur-upākṛtaiḥ jalaiḥ pavitrauṣadhibhir abhiṣicya dvijottamaiḥ vācayitvā svastyayanaṁ nanda-gopaḥ samāhitaḥ hutvā cāgniṁ dvijātibhyaḥ prādād annaṁ mahā-guṇam
SB 10.7.16
गाव: सर्वगुणोपेता वास:स्रग्रुक्ममालिनी: । आत्मजाभ्युदयार्थाय प्रादात्ते चान्वयुञ्जत ॥ १६ ॥
gāvaḥ sarva-guṇopetā vāsaḥ-srag-rukma-mālinīḥ ātmajābhyudayārthāya prādāt te cānvayuñjata
SB 10.7.17
विप्रा मन्त्रविदो युक्तास्तैर्या: प्रोक्तास्तथाशिष: । ता निष्फला भविष्यन्ति न कदाचिदपि स्फुटम् ॥ १७ ॥
viprā mantra-vido yuktās tair yāḥ proktās tathāśiṣaḥ tā niṣphalā bhaviṣyanti na kadācid api sphuṭam
SB 10.7.18
एकदारोहमारूढं लालयन्ती सुतं सती । गरिमाणं शिशोर्वोढुं न सेहे गिरिकूटवत् ॥ १८ ॥
ekadāroham ārūḍhaṁ lālayantī sutaṁ satī garimāṇaṁ śiśor voḍhuṁ na sehe giri-kūṭavat
SB 10.7.19
भूमौ निधाय तं गोपी विस्मिता भारपीडिता । महापुरुषमादध्यौ जगतामास कर्मसु ॥ १९ ॥
bhūmau nidhāya taṁ gopī vismitā bhāra-pīḍitā mahā-puruṣam ādadhyau jagatām āsa karmasu
SB 10.7.20
दैत्यो नाम्ना तृणावर्त: कंसभृत्य: प्रणोदित: । चक्रवातस्वरूपेण जहारासीनमर्भकम् ॥ २० ॥
daityo nāmnā tṛṇāvartaḥ kaṁsa-bhṛtyaḥ praṇoditaḥ cakravāta-svarūpeṇa jahārāsīnam arbhakam
SB 10.7.21
गोकुलं सर्वमावृण्वन् मुष्णंश्चक्षूंषि रेणुभि: । ईरयन् सुमहाघोरशब्देन प्रदिशो दिश: ॥ २१ ॥
gokulaṁ sarvam āvṛṇvan muṣṇaṁś cakṣūṁṣi reṇubhiḥ īrayan sumahā-ghora- śabdena pradiśo diśaḥ
SB 10.7.22
मुहूर्तमभवद् गोष्ठं रजसा तमसावृतम् । सुतं यशोदा नापश्यत्तस्मिन् न्यस्तवती यत: ॥ २२ ॥
muhūrtam abhavad goṣṭhaṁ rajasā tamasāvṛtam sutaṁ yaśodā nāpaśyat tasmin nyastavatī yataḥ
SB 10.7.23
नापश्यत्कश्चनात्मानं परं चापि विमोहित: । तृणावर्तनिसृष्टाभि: शर्कराभिरुपद्रुत: ॥ २३ ॥
nāpaśyat kaścanātmānaṁ paraṁ cāpi vimohitaḥ tṛṇāvarta-nisṛṣṭābhiḥ śarkarābhir upadrutaḥ
SB 10.7.24
इति खरपवनचक्रपांशुवर्षे सुतपदवीमबलाविलक्ष्य माता । अतिकरुणमनुस्मरन्त्यशोचद् भुवि पतिता मृतवत्सका यथा गौ: ॥ २४ ॥
iti khara-pavana-cakra-pāṁśu-varṣe suta-padavīm abalāvilakṣya mātā atikaruṇam anusmaranty aśocad bhuvi patitā mṛta-vatsakā yathā gauḥ
SB 10.7.25
रुदितमनुनिशम्य तत्र गोप्यो भृशमनुतप्तधियोऽश्रुपूर्णमुख्य: । रुरुदुरनुपलभ्य नन्दसूनुं पवन उपारतपांशुवर्षवेगे ॥ २५ ॥
ruditam anuniśamya tatra gopyo bhṛśam anutapta-dhiyo ’śru-pūrṇa-mukhyaḥ rurudur anupalabhya nanda-sūnuṁ pavana upārata-pāṁśu-varṣa-vege
SB 10.7.26
तृणावर्त: शान्तरयो वात्यारूपधरो हरन् । कृष्णं नभोगतो गन्तुं नाशक्नोद् भूरिभारभृत् ॥ २६ ॥
tṛṇāvartaḥ śānta-rayo vātyā-rūpa-dharo haran kṛṣṇaṁ nabho-gato gantuṁ nāśaknod bhūri-bhāra-bhṛt
SB 10.7.27
तमश्मानं मन्यमान आत्मनो गुरुमत्तया । गले गृहीत उत्स्रष्टुं नाशक्नोदद्भुतार्भकम् ॥ २७ ॥
tam aśmānaṁ manyamāna ātmano guru-mattayā gale gṛhīta utsraṣṭuṁ nāśaknod adbhutārbhakam
SB 10.7.28
गलग्रहणनिश्चेष्टो दैत्यो निर्गतलोचन: । अव्यक्तरावो न्यपतत्सहबालो व्यसुर्व्रजे ॥ २८ ॥
gala-grahaṇa-niśceṣṭo daityo nirgata-locanaḥ avyakta-rāvo nyapatat saha-bālo vyasur vraje
SB 10.7.29
तमन्तरिक्षात् पतितं शिलायां विशीर्णसर्वावयवं करालम् । पुरं यथा रुद्रशरेण विद्धं स्त्रियो रुदत्यो ददृशु: समेता: ॥ २९ ॥
tam antarikṣāt patitaṁ śilāyāṁ viśīrṇa-sarvāvayavaṁ karālam puraṁ yathā rudra-śareṇa viddhaṁ striyo rudatyo dadṛśuḥ sametāḥ
SB 10.7.30
प्रादाय मात्रे प्रतिहृत्य विस्मिता: कृष्णं च तस्योरसि लम्बमानम् । तं स्वस्तिमन्तं पुरुषादनीतं विहायसा मृत्युमुखात् प्रमुक्तम् । गोप्यश्च गोपा: किल नन्दमुख्या लब्ध्वा पुन: प्रापुरतीव मोदम् ॥ ३० ॥
prādāya mātre pratihṛtya vismitāḥ kṛṣṇaṁ ca tasyorasi lambamānam taṁ svastimantaṁ puruṣāda-nītaṁ vihāyasā mṛtyu-mukhāt pramuktam gopyaś ca gopāḥ kila nanda-mukhyā labdhvā punaḥ prāpur atīva modam
SB 10.7.31
अहो बतात्यद्भुतमेष रक्षसा बालो निवृत्तिं गमितोऽभ्यगात् पुन: । हिंस्र: स्वपापेन विहिंसित: खल: साधु: समत्वेन भयाद् विमुच्यते ॥ ३१ ॥
aho batāty-adbhutam eṣa rakṣasā bālo nivṛttiṁ gamito ’bhyagāt punaḥ hiṁsraḥ sva-pāpena vihiṁsitaḥ khalaḥ sādhuḥ samatvena bhayād vimucyate
SB 10.7.32
किं नस्तपश्चीर्णमधोक्षजार्चनं पूर्तेष्टदत्तमुत भूतसौहृदम् । यत्सम्परेत: पुनरेव बालको दिष्टया स्वबन्धून् प्रणयन्नुपस्थित: ॥ ३२ ॥
kiṁ nas tapaś cīrṇam adhokṣajārcanaṁ pūrteṣṭa-dattam uta bhūta-sauhṛdam yat samparetaḥ punar eva bālako diṣṭyā sva-bandhūn praṇayann upasthitaḥ
SB 10.7.33
दृष्ट्वाद्भुतानि बहुशो नन्दगोपो बृहद्वने । वसुदेववचो भूयो मानयामास विस्मित: ॥ ३३ ॥
dṛṣṭvādbhutāni bahuśo nanda-gopo bṛhadvane vasudeva-vaco bhūyo mānayām āsa vismitaḥ
SB 10.7.34
एकदार्भकमादाय स्वाङ्कमारोप्य भामिनी । प्रस्नुतं पाययामास स्तनं स्नेहपरिप्लुता ॥ ३४ ॥
ekadārbhakam ādāya svāṅkam āropya bhāminī prasnutaṁ pāyayām āsa stanaṁ sneha-pariplutā
SB 10.7.35-36
पीतप्रायस्य जननी सुतस्य रुचिरस्मितम् । मुखं लालयती राजञ्जृम्भतो ददृशे इदम् ॥ ३५ ॥ खं रोदसी ज्योतिरनीकमाशा: सूर्येन्दुवह्निश्वसनाम्बुधींश्च । द्वीपान् नगांस्तद्दुहितृर्वनानि भूतानि यानि स्थिरजङ्गमानि? ॥ ३६ ॥
pīta-prāyasya jananī sutasya rucira-smitam mukhaṁ lālayatī rājañ jṛmbhato dadṛśe idam khaṁ rodasī jyotir-anīkam āśāḥ sūryendu-vahni-śvasanāmbudhīṁś ca dvīpān nagāṁs tad-duhitṝr vanāni bhūtāni yāni sthira-jaṅgamāni
SB 10.7.37
सा वीक्ष्य विश्वं सहसा राजन् सञ्जातवेपथु: । सम्मील्य मृगशावाक्षी नेत्रे आसीत्सुविस्मिता ॥ ३७ ॥
sā vīkṣya viśvaṁ sahasā rājan sañjāta-vepathuḥ sammīlya mṛgaśāvākṣī netre āsīt suvismitā
Canto 10, Chapter 8
SB 10.8.1
श्रीशुक उवाच गर्ग: पुरोहितो राजन् यदूनां सुमहातपा: । व्रजं जगाम नन्दस्य वसुदेवप्रचोदित: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca gargaḥ purohito rājan yadūnāṁ sumahā-tapāḥ vrajaṁ jagāma nandasya vasudeva-pracoditaḥ
SB 10.8.2
तं दृष्ट्वा परमप्रीत: प्रत्युत्थाय कृताञ्जलि: । आनर्चाधोक्षजधिया प्रणिपातपुर:सरम् ॥ २ ॥
taṁ dṛṣṭvā parama-prītaḥ pratyutthāya kṛtāñjaliḥ ānarcādhokṣaja-dhiyā praṇipāta-puraḥsaram
SB 10.8.3
सूपविष्टं कृतातिथ्यं गिरा सूनृतया मुनिम् । नन्दयित्वाब्रवीद् ब्रह्मन्पूर्णस्य करवाम किम् ॥ ३ ॥
sūpaviṣṭaṁ kṛtātithyaṁ girā sūnṛtayā munim nandayitvābravīd brahman pūrṇasya karavāma kim
SB 10.8.4
महद्विचलनं नृणां गृहिणां दीनचेतसाम् । नि:श्रेयसाय भगवन्कल्पते नान्यथा क्वचित् ॥ ४ ॥
mahad-vicalanaṁ nṝṇāṁ gṛhiṇāṁ dīna-cetasām niḥśreyasāya bhagavan kalpate nānyathā kvacit
SB 10.8.5
ज्योतिषामयनं साक्षाद् यत्तज्ज्ञानमतीन्द्रियम् । प्रणीतं भवता येन पुमान् वेद परावरम् ॥ ५ ॥
jyotiṣām ayanaṁ sākṣād yat taj jñānam atīndriyam praṇītaṁ bhavatā yena pumān veda parāvaram
SB 10.8.6
त्वं हि ब्रह्मविदां श्रेष्ठ: संस्कारान्कर्तुमर्हसि । बालयोरनयोर्नृणां जन्मना ब्राह्मणो गुरु: ॥ ६ ॥
tvaṁ hi brahma-vidāṁ śreṣṭhaḥ saṁskārān kartum arhasi bālayor anayor nṝṇāṁ janmanā brāhmaṇo guruḥ
SB 10.8.7
श्रीगर्ग उवाच यदूनामहमाचार्य: ख्यातश्च भुवि सर्वदा । सुतं मया संस्कृतं ते मन्यते देवकीसुतम् ॥ ७ ॥
śrī-garga uvāca yadūnām aham ācāryaḥ khyātaś ca bhuvi sarvadā sutaṁ mayā saṁskṛtaṁ te manyate devakī-sutam
SB 10.8.8-9
कंस: पापमति: सख्यं तव चानकदुन्दुभे: । देवक्या अष्टमो गर्भो न स्त्री भवितुमर्हति ॥ ८ ॥ इति सञ्चिन्तयञ्छ्रुत्वा देवक्या दारिकावच: । अपि हन्ता गताशङ्कस्तर्हि तन्नोऽनयो भवेत् ॥ ९ ॥
kaṁsaḥ pāpa-matiḥ sakhyaṁ tava cānakadundubheḥ devakyā aṣṭamo garbho na strī bhavitum arhati iti sañcintayañ chrutvā devakyā dārikā-vacaḥ api hantā gatāśaṅkas tarhi tan no ’nayo bhavet
SB 10.8.10
श्रीनन्द उवाच अलक्षितोऽस्मिन् रहसि मामकैरपि गोव्रजे । कुरु द्विजातिसंस्कारं स्वस्तिवाचनपूर्वकम् ॥ १० ॥
śrī-nanda uvāca alakṣito ’smin rahasi māmakair api go-vraje kuru dvijāti-saṁskāraṁ svasti-vācana-pūrvakam
SB 10.8.11
श्रीशुक उवाच एवं सम्प्रार्थितो विप्र: स्वचिकीर्षितमेव तत् । चकार नामकरणं गूढो रहसि बालयो: ॥ ११ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ samprārthito vipraḥ sva-cikīrṣitam eva tat cakāra nāma-karaṇaṁ gūḍho rahasi bālayoḥ
SB 10.8.12
श्रीगर्ग उवाच अयं हि रोहिणीपुत्रो रमयन् सुहृदो गुणै: । आख्यास्यते राम इति बलाधिक्याद्बलं विदु: । यदूनामपृथग्भावात् सङ्कर्षणमुशन्त्यपि ॥ १२ ॥
śrī-garga uvāca ayaṁ hi rohiṇī-putro ramayan suhṛdo guṇaiḥ ākhyāsyate rāma iti balādhikyād balaṁ viduḥ yadūnām apṛthag-bhāvāt saṅkarṣaṇam uśanty api
SB 10.8.13
आसन् वर्णास्त्रयो ह्यस्य गृह्णतोऽनुयुगं तनू: । शुक्लो रक्तस्तथा पीत इदानीं कृष्णतां गत: ॥ १३ ॥
āsan varṇās trayo hy asya gṛhṇato ’nuyugaṁ tanūḥ śuklo raktas tathā pīta idānīṁ kṛṣṇatāṁ gataḥ
SB 10.8.14
प्रागयं वसुदेवस्य क्वचिज्जातस्तवात्मज: । वासुदेव इति श्रीमानभिज्ञा: सम्प्रचक्षते ॥ १४ ॥
prāg ayaṁ vasudevasya kvacij jātas tavātmajaḥ vāsudeva iti śrīmān abhijñāḥ sampracakṣate
SB 10.8.15
बहूनि सन्ति नामानि रूपाणि च सुतस्य ते । गुणकर्मानुरूपाणि तान्यहं वेद नो जना: ॥ १५ ॥
bahūni santi nāmāni rūpāṇi ca sutasya te guṇa-karmānurūpāṇi tāny ahaṁ veda no janāḥ
SB 10.8.16
एष व: श्रेय आधास्यद् गोपगोकुलनन्दन: । अनेन सर्वदुर्गाणि यूयमञ्जस्तरिष्यथ ॥ १६ ॥
eṣa vaḥ śreya ādhāsyad gopa-gokula-nandanaḥ anena sarva-durgāṇi yūyam añjas tariṣyatha
SB 10.8.17
पुरानेन व्रजपते साधवो दस्युपीडिता: । अराजके रक्ष्यमाणा जिग्युर्दस्यून्समेधिता: ॥ १७ ॥
purānena vraja-pate sādhavo dasyu-pīḍitāḥ arājake rakṣyamāṇā jigyur dasyūn samedhitāḥ
SB 10.8.18
य एतस्मिन् महाभागा: प्रीतिं कुर्वन्ति मानवा: । नारयोऽभिभवन्त्येतान् विष्णुपक्षानिवासुरा: ॥ १८ ॥
ya etasmin mahā-bhāgāḥ prītiṁ kurvanti mānavāḥ nārayo ’bhibhavanty etān viṣṇu-pakṣān ivāsurāḥ
SB 10.8.19
तस्मान्नन्दात्मजोऽयं ते नारायणसमो गुणै: । श्रिया कीर्त्यानुभावेन गोपायस्व समाहित: ॥ १९ ॥
tasmān nandātmajo ’yaṁ te nārāyaṇa-samo guṇaiḥ śriyā kīrtyānubhāvena gopāyasva samāhitaḥ
SB 10.8.20
श्रीशुक उवाच इत्यात्मानं समादिश्य गर्गे च स्वगृहं गते । नन्द: प्रमुदितो मेने आत्मानं पूर्णमाशिषाम् ॥ २० ॥
śrī-śuka uvāca ity ātmānaṁ samādiśya garge ca sva-gṛhaṁ gate nandaḥ pramudito mene ātmānaṁ pūrṇam āśiṣām
SB 10.8.21
कालेन व्रजताल्पेन गोकुले रामकेशवौ । जानुभ्यां सह पाणिभ्यां रिङ्गमाणौ विजह्रतु: ॥ २१ ॥
kālena vrajatālpena gokule rāma-keśavau jānubhyāṁ saha pāṇibhyāṁ riṅgamāṇau vijahratuḥ
SB 10.8.22
तावङ्घ्रियुग्ममनुकृष्य सरीसृपन्तौ घोषप्रघोषरुचिरं व्रजकर्दमेषु । तन्नादहृष्टमनसावनुसृत्य लोकं मुग्धप्रभीतवदुपेयतुरन्ति मात्रो: ॥ २२ ॥
tāv aṅghri-yugmam anukṛṣya sarīsṛpantau ghoṣa-praghoṣa-ruciraṁ vraja-kardameṣu tan-nāda-hṛṣṭa-manasāv anusṛtya lokaṁ mugdha-prabhītavad upeyatur anti mātroḥ
SB 10.8.23
तन्मातरौ निजसुतौ घृणया स्नुवन्त्यौ पङ्काङ्गरागरुचिरावुपगृह्य दोर्भ्याम् । दत्त्वा स्तनं प्रपिबतो: स्म मुखं निरीक्ष्य मुग्धस्मिताल्पदशनं ययतु: प्रमोदम् ॥ २३ ॥
tan-mātarau nija-sutau ghṛṇayā snuvantyau paṅkāṅga-rāga-rucirāv upagṛhya dorbhyām dattvā stanaṁ prapibatoḥ sma mukhaṁ nirīkṣya mugdha-smitālpa-daśanaṁ yayatuḥ pramodam
SB 10.8.24
यर्ह्यङ्गनादर्शनीयकुमारलीला- वन्तर्व्रजे तदबला: प्रगृहीतपुच्छै: । वत्सैरितस्तत उभावनुकृष्यमाणौ प्रेक्षन्त्य उज्झितगृहा जहृषुर्हसन्त्य: ॥ २४ ॥
yarhy aṅganā-darśanīya-kumāra-līlāv antar-vraje tad abalāḥ pragṛhīta-pucchaiḥ vatsair itas tata ubhāv anukṛṣyamāṇau prekṣantya ujjhita-gṛhā jahṛṣur hasantyaḥ
SB 10.8.25
शृङ्ग्यग्निदंष्ट्र्यसिजलद्विजकण्टकेभ्य: क्रीडापरावतिचलौ स्वसुतौ निषेद्धुम् । गृह्याणि कर्तुमपि यत्र न तज्जनन्यौ शेकात आपतुरलं मनसोऽनवस्थाम् ॥ २५ ॥
śṛṅgy-agni-daṁṣṭry-asi-jala-dvija-kaṇṭakebhyaḥ krīḍā-parāv aticalau sva-sutau niṣeddhum gṛhyāṇi kartum api yatra na taj-jananyau śekāta āpatur alaṁ manaso ’navasthām
SB 10.8.26
कालेनाल्पेन राजर्षे राम: कृष्णश्च गोकुले । अघृष्टजानुभि: पद्भिर्विचक्रमतुरञ्जसा ॥ २६ ॥
kālenālpena rājarṣe rāmaḥ kṛṣṇaś ca gokule aghṛṣṭa-jānubhiḥ padbhir vicakramatur añjasā
SB 10.8.27
ततस्तु भगवान् कृष्णो वयस्यैर्व्रजबालकै: । सहरामो व्रजस्त्रीणां चिक्रीडे जनयन् मुदम् ॥ २७ ॥
tatas tu bhagavān kṛṣṇo vayasyair vraja-bālakaiḥ saha-rāmo vraja-strīṇāṁ cikrīḍe janayan mudam
SB 10.8.28
कृष्णस्य गोप्यो रुचिरं वीक्ष्य कौमारचापलम् । शृण्वन्त्या: किल तन्मातुरिति होचु: समागता: ॥ २८ ॥
kṛṣṇasya gopyo ruciraṁ vīkṣya kaumāra-cāpalam śṛṇvantyāḥ kila tan-mātur iti hocuḥ samāgatāḥ
SB 10.8.29
वत्सान् मुञ्चन् क्वचिदसमये क्रोशसञ्जातहास: स्तेयं स्वाद्वत्त्यथ दधिपय: कल्पितै: स्तेययोगै: । मर्कान् भोक्ष्यन् विभजति स चेन्नात्ति भाण्डं भिन्नत्ति द्रव्यालाभे सगृहकुपितो यात्युपक्रोश्य तोकान् ॥ २९ ॥
vatsān muñcan kvacid asamaye krośa-sañjāta-hāsaḥ steyaṁ svādv atty atha dadhi-payaḥ kalpitaiḥ steya-yogaiḥ markān bhokṣyan vibhajati sa cen nātti bhāṇḍaṁ bhinnatti dravyālābhe sagṛha-kupito yāty upakrośya tokān
SB 10.8.30
हस्ताग्राह्ये रचयति विधिं पीठकोलूखलाद्यै- श्छिद्रं ह्यन्तर्निहितवयुन: शिक्यभाण्डेषु तद्वित् । ध्वान्तागारे धृतमणिगणं स्वाङ्गमर्थप्रदीपं काले गोप्यो यर्हि गृहकृत्येषु सुव्यग्रचित्ता: ॥ ३० ॥
hastāgrāhye racayati vidhiṁ pīṭhakolūkhalādyaiś chidraṁ hy antar-nihita-vayunaḥ śikya-bhāṇḍeṣu tad-vit dhvāntāgāre dhṛta-maṇi-gaṇaṁ svāṅgam artha-pradīpaṁ kāle gopyo yarhi gṛha-kṛtyeṣu suvyagra-cittāḥ
SB 10.8.31
एवं धार्ष्ट्यान्युशति कुरुते मेहनादीनि वास्तौ स्तेयोपायैर्विरचितकृति: सुप्रतीको यथास्ते । इत्थं स्त्रीभि: सभयनयनश्रीमुखालोकिनीभि- र्व्याख्यातार्था प्रहसितमुखी न ह्युपालब्धुमैच्छत् ॥ ३१ ॥
evaṁ dhārṣṭyāny uśati kurute mehanādīni vāstau steyopāyair viracita-kṛtiḥ supratīko yathāste itthaṁ strībhiḥ sa-bhaya-nayana-śrī-mukhālokinībhir vyākhyātārthā prahasita-mukhī na hy upālabdhum aicchat
SB 10.8.32
एकदा क्रीडमानास्ते रामाद्या गोपदारका: । कृष्णो मृदं भक्षितवानिति मात्रे न्यवेदयन् ॥ ३२ ॥
ekadā krīḍamānās te rāmādyā gopa-dārakāḥ kṛṣṇo mṛdaṁ bhakṣitavān iti mātre nyavedayan
SB 10.8.33
सा गृहीत्वा करे कृष्णमुपालभ्य हितैषिणी । यशोदा भयसम्भ्रान्तप्रेक्षणाक्षमभाषत ॥ ३३ ॥
sā gṛhītvā kare kṛṣṇam upālabhya hitaiṣiṇī yaśodā bhaya-sambhrānta- prekṣaṇākṣam abhāṣata
SB 10.8.34
कस्मान्मृदमदान्तात्मन् भवान्भक्षितवान् रह: । वदन्ति तावका ह्येते कुमारास्तेऽग्रजोऽप्ययम् ॥ ३४ ॥
kasmān mṛdam adāntātman bhavān bhakṣitavān rahaḥ vadanti tāvakā hy ete kumārās te ’grajo ’py ayam
SB 10.8.35
नाहं भक्षितवानम्ब सर्वे मिथ्याभिशंसिन: । यदि सत्यगिरस्तर्हि समक्षं पश्य मे मुखम् ॥ ३५ ॥
nāhaṁ bhakṣitavān amba sarve mithyābhiśaṁsinaḥ yadi satya-giras tarhi samakṣaṁ paśya me mukham
SB 10.8.36
यद्येवं तर्हि व्यादेहीत्युक्त: स भगवान्हरि: । व्यादत्ताव्याहतैश्वर्य: क्रीडामनुजबालक: ॥ ३६ ॥
yady evaṁ tarhi vyādehī- ty uktaḥ sa bhagavān hariḥ vyādattāvyāhataiśvaryaḥ krīḍā-manuja-bālakaḥ
SB 10.8.37-39
सा तत्र ददृशे विश्वं जगत्स्थास्नु च खं दिश: । साद्रिद्वीपाब्धिभूगोलं सवाय्वग्नीन्दुतारकम् ॥ ३७ ॥ ज्योतिश्चक्रं जलं तेजो नभस्वान्वियदेव च । वैकारिकाणीन्द्रियाणि मनो मात्रा गुणास्त्रय: ॥ ३८ ॥ एतद् विचित्रं सहजीवकाल- स्वभावकर्माशयलिङ्गभेदम् । सूनोस्तनौ वीक्ष्य विदारितास्ये व्रजं सहात्मानमवाप शङ्काम्? ॥ ३९ ॥
sā tatra dadṛśe viśvaṁ jagat sthāsnu ca khaṁ diśaḥ sādri-dvīpābdhi-bhūgolaṁ sa-vāyv-agnīndu-tārakam jyotiś-cakraṁ jalaṁ tejo nabhasvān viyad eva ca vaikārikāṇīndriyāṇi mano mātrā guṇās trayaḥ etad vicitraṁ saha-jīva-kāla- svabhāva-karmāśaya-liṅga-bhedam sūnos tanau vīkṣya vidāritāsye vrajaṁ sahātmānam avāpa śaṅkām
SB 10.8.40
किं स्वप्न एतदुत देवमाया किं वा मदीयो बत बुद्धिमोह: । अथो अमुष्यैव ममार्भकस्य य: कश्चनौत्पत्तिक आत्मयोग: ॥ ४० ॥
kiṁ svapna etad uta devamāyā kiṁ vā madīyo bata buddhi-mohaḥ atho amuṣyaiva mamārbhakasya yaḥ kaścanautpattika ātma-yogaḥ
SB 10.8.41
अथो यथावन्न वितर्कगोचरं चेतोमन:कर्मवचोभिरञ्जसा । यदाश्रयं येन यत: प्रतीयते सुदुर्विभाव्यं प्रणतास्मि तत्पदम् ॥ ४१ ॥
atho yathāvan na vitarka-gocaraṁ ceto-manaḥ-karma-vacobhir añjasā yad-āśrayaṁ yena yataḥ pratīyate sudurvibhāvyaṁ praṇatāsmi tat-padam
SB 10.8.42
अहं ममासौ पतिरेष मे सुतो व्रजेश्वरस्याखिलवित्तपा सती । गोप्यश्च गोपा: सहगोधनाश्च मे यन्माययेत्थं कुमति: स मे गति: ॥ ४२ ॥
ahaṁ mamāsau patir eṣa me suto vrajeśvarasyākhila-vittapā satī gopyaś ca gopāḥ saha-godhanāś ca me yan-māyayetthaṁ kumatiḥ sa me gatiḥ
SB 10.8.43
इत्थं विदिततत्त्वायां गोपिकायां स ईश्वर: । वैष्णवीं व्यतनोन्मायां पुत्रस्नेहमयीं विभु: ॥ ४३ ॥
itthaṁ vidita-tattvāyāṁ gopikāyāṁ sa īśvaraḥ vaiṣṇavīṁ vyatanon māyāṁ putra-snehamayīṁ vibhuḥ
SB 10.8.44
सद्योनष्टस्मृतिर्गोपी सारोप्यारोहमात्मजम् । प्रवृद्धस्नेहकलिलहृदयासीद् यथा पुरा ॥ ४४ ॥
sadyo naṣṭa-smṛtir gopī sāropyāroham ātmajam pravṛddha-sneha-kalila- hṛdayāsīd yathā purā
SB 10.8.45
त्रय्या चोपनिषद्भिश्च साङ्ख्ययोगैश्च सात्वतै: । उपगीयमानमाहात्म्यं हरिं सामन्यतात्मजम् ॥ ४५ ॥
trayyā copaniṣadbhiś ca sāṅkhya-yogaiś ca sātvataiḥ upagīyamāna-māhātmyaṁ hariṁ sāmanyatātmajam
SB 10.8.46
श्रीराजोवाच नन्द: किमकरोद् ब्रह्मन्श्रेय एवं महोदयम् । यशोदा च महाभागा पपौ यस्या: स्तनं हरि: ॥ ४६ ॥
śrī-rājovāca nandaḥ kim akarod brahman śreya evaṁ mahodayam yaśodā ca mahā-bhāgā papau yasyāḥ stanaṁ hariḥ
SB 10.8.47
पितरौ नान्वविन्देतां कृष्णोदारार्भकेहितम् । गायन्त्यद्यापि कवयो यल्लोकशमलापहम् ॥ ४७ ॥
pitarau nānvavindetāṁ kṛṣṇodārārbhakehitam gāyanty adyāpi kavayo yal loka-śamalāpaham
SB 10.8.48
श्रीशुक उवाच द्रोणो वसूनां प्रवरो धरया भार्यया सह । करिष्यमाण आदेशान् ब्रह्मणस्तमुवाच ह ॥ ४८ ॥
śrī-śuka uvāca droṇo vasūnāṁ pravaro dharayā bhāryayā saha kariṣyamāṇa ādeśān brahmaṇas tam uvāca ha
SB 10.8.49
जातयोर्नौ महादेवे भुवि विश्वेश्वरे हरौ । भक्ति: स्यत्परमा लोके ययाञ्जो दुर्गतिं तरेत् ॥ ४९ ॥
jātayor nau mahādeve bhuvi viśveśvare harau bhaktiḥ syāt paramā loke yayāñjo durgatiṁ taret
SB 10.8.50
अस्त्वित्युक्त: स भगवान्व्रजे द्रोणो महायशा: । जज्ञे नन्द इति ख्यातो यशोदा सा धराभवत् ॥ ५० ॥
astv ity uktaḥ sa bhagavān vraje droṇo mahā-yaśāḥ jajñe nanda iti khyāto yaśodā sā dharābhavat
SB 10.8.51
ततो भक्तिर्भगवति पुत्रीभूते जनार्दने । दम्पत्योर्नितरामासीद् गोपगोपीषु भारत ॥ ५१ ॥
tato bhaktir bhagavati putrī-bhūte janārdane dampatyor nitarām āsīd gopa-gopīṣu bhārata
SB 10.8.52
कृष्णो ब्रह्मण आदेशं सत्यं कर्तुं व्रजे विभु: । सहरामो वसंश्चक्रे तेषां प्रीतिं स्वलीलया ॥ ५२ ॥
kṛṣṇo brahmaṇa ādeśaṁ satyaṁ kartuṁ vraje vibhuḥ saha-rāmo vasaṁś cakre teṣāṁ prītiṁ sva-līlayā
Canto 10, Chapter 9
SB 10.9.1-2
श्रीशुक उवाच एकदा गृहदासीषु यशोदा नन्दगेहिनी । कर्मान्तरनियुक्तासु निर्ममन्थ स्वयं दधि ॥ १ ॥ यानि यानीह गीतानि तद्बालचरितानि च । दधिनिर्मन्थने काले स्मरन्ती तान्यगायत ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca ekadā gṛha-dāsīṣu yaśodā nanda-gehinī karmāntara-niyuktāsu nirmamantha svayaṁ dadhi yāni yānīha gītāni tad-bāla-caritāni ca dadhi-nirmanthane kāle smarantī tāny agāyata
SB 10.9.3
क्षौमं वास: पृथुकटितटे बिभ्रती सूत्रनद्धं पुत्रस्नेहस्नुतकुचयुगं जातकम्पं च सुभ्रू: । रज्ज्वाकर्षश्रमभुजचलत्कङ्कणौ कुण्डले च स्विन्नं वक्त्रं कबरविगलन्मालती निर्ममन्थ ॥ ३ ॥
kṣaumaṁ vāsaḥ pṛthu-kaṭi-taṭe bibhratī sūtra-naddhaṁ putra-sneha-snuta-kuca-yugaṁ jāta-kampaṁ ca subhrūḥ rajjv-ākarṣa-śrama-bhuja-calat-kaṅkaṇau kuṇḍale ca svinnaṁ vaktraṁ kabara-vigalan-mālatī nirmamantha
SB 10.9.4
तां स्तन्यकाम आसाद्य मथ्नन्तीं जननीं हरि: । गृहीत्वा दधिमन्थानं न्यषेधत् प्रीतिमावहन् ॥ ४ ॥
tāṁ stanya-kāma āsādya mathnantīṁ jananīṁ hariḥ gṛhītvā dadhi-manthānaṁ nyaṣedhat prītim āvahan
SB 10.9.5
तमङ्कमारूढमपाययत् स्तनं स्नेहस्नुतं सस्मितमीक्षती मुखम् । अतृप्तमुत्सृज्य जवेन सा यया- वुत्सिच्यमाने पयसि त्वधिश्रिते ॥ ५ ॥
tam aṅkam ārūḍham apāyayat stanaṁ sneha-snutaṁ sa-smitam īkṣatī mukham atṛptam utsṛjya javena sā yayāv utsicyamāne payasi tv adhiśrite
SB 10.9.6
सञ्जातकोप: स्फुरितारुणाधरं सन्दश्य दद्भिर्दधिमन्थभाजनम् । भित्त्वा मृषाश्रुर्दृषदश्मना रहो जघास हैयङ्गवमन्तरं गत: ॥ ६ ॥
sañjāta-kopaḥ sphuritāruṇādharaṁ sandaśya dadbhir dadhi-mantha-bhājanam bhittvā mṛṣāśrur dṛṣad-aśmanā raho jaghāsa haiyaṅgavam antaraṁ gataḥ
SB 10.9.7
उत्तार्य गोपी सुशृतं पय: पुन: प्रविश्य संदृश्य च दध्यमत्रकम् । भग्नं विलोक्य स्वसुतस्य कर्म त- ज्जहास तं चापि न तत्र पश्यती ॥ ७ ॥
uttārya gopī suśṛtaṁ payaḥ punaḥ praviśya saṁdṛśya ca dadhy-amatrakam bhagnaṁ vilokya sva-sutasya karma taj jahāsa taṁ cāpi na tatra paśyatī
SB 10.9.8
उलूखलाङ्घ्रेरुपरि व्यवस्थितं मर्काय कामं ददतं शिचि स्थितम् । हैयङ्गवं चौर्यविशङ्कितेक्षणं निरीक्ष्य पश्चात् सुतमागमच्छनै: ॥ ८ ॥
ulūkhalāṅghrer upari vyavasthitaṁ markāya kāmaṁ dadataṁ śici sthitam haiyaṅgavaṁ caurya-viśaṅkitekṣaṇaṁ nirīkṣya paścāt sutam āgamac chanaiḥ
SB 10.9.9
तामात्तयष्टिं प्रसमीक्ष्य सत्वर- स्ततोऽवरुह्यापससार भीतवत् । गोप्यन्वधावन्न यमाप योगिनां क्षमं प्रवेष्टुं तपसेरितं मन: ॥ ९ ॥
tām ātta-yaṣṭiṁ prasamīkṣya satvaras tato ’varuhyāpasasāra bhītavat gopy anvadhāvan na yam āpa yogināṁ kṣamaṁ praveṣṭuṁ tapaseritaṁ manaḥ
SB 10.9.10
अन्वञ्चमाना जननी बृहच्चल- च्छ्रोणीभराक्रान्तगति: सुमध्यमा । जवेन विस्रंसितकेशबन्धन- च्युतप्रसूनानुगति: परामृशत् ॥ १० ॥
anvañcamānā jananī bṛhac-calac- chroṇī-bharākrānta-gatiḥ sumadhyamā javena visraṁsita-keśa-bandhana- cyuta-prasūnānugatiḥ parāmṛśat
SB 10.9.11
कृतागसं तं प्ररुदन्तमक्षिणी कषन्तमञ्जन्मषिणी स्वपाणिना । उद्वीक्षमाणं भयविह्वलेक्षणं हस्ते गृहीत्वा भिषयन्त्यवागुरत् ॥ ११ ॥
kṛtāgasaṁ taṁ prarudantam akṣiṇī kaṣantam añjan-maṣiṇī sva-pāṇinā udvīkṣamāṇaṁ bhaya-vihvalekṣaṇaṁ haste gṛhītvā bhiṣayanty avāgurat
SB 10.9.12
त्यक्त्वा यष्टिं सुतं भीतं विज्ञायार्भकवत्सला । इयेष किल तं बद्धुं दाम्नातद्वीर्यकोविदा ॥ १२ ॥
tyaktvā yaṣṭiṁ sutaṁ bhītaṁ vijñāyārbhaka-vatsalā iyeṣa kila taṁ baddhuṁ dāmnātad-vīrya-kovidā
SB 10.9.13-14
न चान्तर्न बहिर्यस्य न पूर्वं नापि चापरम् । पूर्वापरं बहिश्चान्तर्जगतो यो जगच्च य: ॥ १३ ॥ तं मत्वात्मजमव्यक्तं मर्त्यलिङ्गमधोक्षजम् । गोपिकोलूखले दाम्ना बबन्ध प्राकृतं यथा ॥ १४ ॥
na cāntar na bahir yasya na pūrvaṁ nāpi cāparam pūrvāparaṁ bahiś cāntar jagato yo jagac ca yaḥ taṁ matvātmajam avyaktam martya-liṅgam adhokṣajam gopikolūkhale dāmnā babandha prākṛtaṁ yathā
SB 10.9.15
तद् दाम बध्यमानस्य स्वार्भकस्य कृतागस: । द्व्यङ्गुलोनमभूत्तेन सन्दधेऽन्यच्च गोपिका ॥ १५ ॥
tad dāma badhyamānasya svārbhakasya kṛtāgasaḥ dvy-aṅgulonam abhūt tena sandadhe ’nyac ca gopikā
SB 10.9.16
यदासीत्तदपि न्यूनं तेनान्यदपि सन्दधे । तदपि द्व्यङ्गुलं न्यूनं यद् यदादत्त बन्धनम् ॥ १६ ॥
yadāsīt tad api nyūnaṁ tenānyad api sandadhe tad api dvy-aṅgulaṁ nyūnaṁ yad yad ādatta bandhanam
SB 10.9.17
एवं स्वगेहदामानि यशोदा सन्दधत्यपि । गोपीनां सुस्मयन्तीनां स्मयन्ती विस्मिताभवत् ॥ १७ ॥
evaṁ sva-geha-dāmāni yaśodā sandadhaty api gopīnāṁ susmayantīnāṁ smayantī vismitābhavat
SB 10.9.18
स्वमातु: स्विन्नगात्राया विस्रस्तकबरस्रज: । दृष्ट्वा परिश्रमं कृष्ण: कृपयासीत् स्वबन्धने ॥ १८ ॥
sva-mātuḥ svinna-gātrāyā visrasta-kabara-srajaḥ dṛṣṭvā pariśramaṁ kṛṣṇaḥ kṛpayāsīt sva-bandhane
SB 10.9.19
एवं सन्दर्शिता ह्यङ्ग हरिणा भृत्यवश्यता । स्ववशेनापि कृष्णेन यस्येदं सेश्वरं वशे ॥ १९ ॥
evaṁ sandarśitā hy aṅga hariṇā bhṛtya-vaśyatā sva-vaśenāpi kṛṣṇena yasyedaṁ seśvaraṁ vaśe
SB 10.9.20
नेमं विरिञ्चो न भवो न श्रीरप्यङ्गसंश्रया । प्रसादं लेभिरे गोपी यत्तत्प्राप विमुक्तिदात् ॥ २० ॥
nemaṁ viriñco na bhavo na śrīr apy aṅga-saṁśrayā prasādaṁ lebhire gopī yat tat prāpa vimuktidāt
SB 10.9.21
नायं सुखापो भगवान्देहिनां गोपिकासुत: । ज्ञानिनां चात्मभूतानां यथा भक्तिमतामिह ॥ २१ ॥
nāyaṁ sukhāpo bhagavān dehināṁ gopikā-sutaḥ jñānināṁ cātma-bhūtānāṁ yathā bhaktimatām iha
SB 10.9.22
कृष्णस्तु गृहकृत्येषु व्यग्रायां मातरि प्रभु: । अद्राक्षीदर्जुनौ पूर्वं गुह्यकौ धनदात्मजौ ॥ २२ ॥
kṛṣṇas tu gṛha-kṛtyeṣu vyagrāyāṁ mātari prabhuḥ adrākṣīd arjunau pūrvaṁ guhyakau dhanadātmajau
SB 10.9.23
पुरा नारदशापेन वृक्षतां प्रापितौ मदात् । नलकूवरमणिग्रीवाविति ख्यातौ श्रियान्वितौ ॥ २३ ॥
purā nārada-śāpena vṛkṣatāṁ prāpitau madāt nalakūvara-maṇigrīvāv iti khyātau śriyānvitau
Canto 10, Chapter 10
SB 10.10.1
श्रीराजोवाच कथ्यतां भगवन्नेतत्तयो: शापस्य कारणम् । यत्तद् विगर्हितं कर्म येन वा देवर्षेस्तम: ॥ १ ॥
śrī-rājovāca kathyatāṁ bhagavann etat tayoḥ śāpasya kāraṇam yat tad vigarhitaṁ karma yena vā devarṣes tamaḥ
SB 10.10.2-3
श्रीशुक उवाच रुद्रस्यानुचरौ भूत्वा सुदृप्तौ धनदात्मजौ । कैलासोपवने रम्ये मन्दाकिन्यां मदोत्कटौ ॥ २ ॥ वारुणीं मदिरां पीत्वा मदाघूर्णितलोचनौ । स्त्रीजनैरनुगायद्भिश्चेरतु: पुष्पिते वने ॥ ३ ॥
śrī-śuka uvāca rudrasyānucarau bhūtvā sudṛptau dhanadātmajau kailāsopavane ramye mandākinyāṁ madotkaṭau vāruṇīṁ madirāṁ pītvā madāghūrṇita-locanau strī-janair anugāyadbhiś ceratuḥ puṣpite vane
SB 10.10.4
अन्त: प्रविश्य गङ्गायामम्भोजवनराजिनि । चिक्रीडतुर्युवतिभिर्गजाविव करेणुभि: ॥ ४ ॥
antaḥ praviśya gaṅgāyām ambhoja-vana-rājini cikrīḍatur yuvatibhir gajāv iva kareṇubhiḥ
SB 10.10.5
यदृच्छया च देवर्षिर्भगवांस्तत्र कौरव । अपश्यन्नारदो देवौ क्षीबाणौ समबुध्यत ॥ ५ ॥
yadṛcchayā ca devarṣir bhagavāṁs tatra kaurava apaśyan nārado devau kṣībāṇau samabudhyata
SB 10.10.6
तं दृष्ट्वा व्रीडिता देव्यो विवस्त्रा: शापशङ्किता: । वासांसि पर्यधु: शीघ्रं विवस्त्रौ नैव गुह्यकौ ॥ ६ ॥
taṁ dṛṣṭvā vrīḍitā devyo vivastrāḥ śāpa-śaṅkitāḥ vāsāṁsi paryadhuḥ śīghraṁ vivastrau naiva guhyakau
SB 10.10.7
तौ दृष्ट्वा मदिरामत्तौ श्रीमदान्धौ सुरात्मजौ । तयोरनुग्रहार्थाय शापं दास्यन्निदं जगौ ॥ ७ ॥
tau dṛṣṭvā madirā-mattau śrī-madāndhau surātmajau tayor anugrahārthāya śāpaṁ dāsyann idaṁ jagau
SB 10.10.8
श्रीनारद उवाच न ह्यन्यो जुषतो जोष्यान्बुद्धिभ्रंशो रजोगुण: । श्रीमदादाभिजात्यादिर्यत्र स्त्री द्यूतमासव: ॥ ८ ॥
śrī-nārada uvāca na hy anyo juṣato joṣyān buddhi-bhraṁśo rajo-guṇaḥ śrī-madād ābhijātyādir yatra strī dyūtam āsavaḥ
SB 10.10.9
हन्यन्ते पशवो यत्र निर्दयैरजितात्मभि: । मन्यमानैरिमं देहमजरामृत्यु नश्वरम् ॥ ९ ॥
hanyante paśavo yatra nirdayair ajitātmabhiḥ manyamānair imaṁ deham ajarāmṛtyu naśvaram
SB 10.10.10
देवसंज्ञितमप्यन्ते कृमिविड्भस्मसंज्ञितम् । भूतध्रुक्तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यत: ॥ १० ॥
deva-saṁjñitam apy ante kṛmi-viḍ-bhasma-saṁjñitam bhūta-dhruk tat-kṛte svārthaṁ kiṁ veda nirayo yataḥ
SB 10.10.11
देह: किमन्नदातु: स्वं निषेक्तुर्मातुरेव च । मातु: पितुर्वा बलिन: क्रेतुरग्ने: शुनोऽपि वा ॥ ११ ॥
dehaḥ kim anna-dātuḥ svaṁ niṣektur mātur eva ca mātuḥ pitur vā balinaḥ kretur agneḥ śuno ’pi vā
SB 10.10.12
एवं साधारणं देहमव्यक्तप्रभवाप्ययम् । को विद्वानात्मसात्कृत्वा हन्ति जन्तूनृतेऽसत: ॥ १२ ॥
evaṁ sādhāraṇaṁ deham avyakta-prabhavāpyayam ko vidvān ātmasāt kṛtvā hanti jantūn ṛte ’sataḥ
SB 10.10.13
असत: श्रीमदान्धस्य दारिद्रयं परमञ्जनम् । आत्मौपम्येन भूतानि दरिद्र: परमीक्षते ॥ १३ ॥
asataḥ śrī-madāndhasya dāridryaṁ param añjanam ātmaupamyena bhūtāni daridraḥ param īkṣate
SB 10.10.14
यथा कण्टकविद्धाङ्गो जन्तोर्नेच्छति तां व्यथाम् । जीवसाम्यं गतो लिङ्गैर्न तथाविद्धकण्टक: ॥ १४ ॥
yathā kaṇṭaka-viddhāṅgo jantor necchati tāṁ vyathām jīva-sāmyaṁ gato liṅgair na tathāviddha-kaṇṭakaḥ
SB 10.10.15
दरिद्रो निरहंस्तम्भो मुक्त: सर्वमदैरिह । कृच्छ्रं यदृच्छयाप्नोति तद्धि तस्य परं तप: ॥ १५ ॥
daridro nirahaṁ-stambho muktaḥ sarva-madair iha kṛcchraṁ yadṛcchayāpnoti tad dhi tasya paraṁ tapaḥ
SB 10.10.16
नित्यं क्षुत्क्षामदेहस्य दरिद्रस्यान्नकाङ्क्षिण: । इन्द्रियाण्यनुशुष्यन्ति हिंसापि विनिवर्तते ॥ १६ ॥
nityaṁ kṣut-kṣāma-dehasya daridrasyānna-kāṅkṣiṇaḥ indriyāṇy anuśuṣyanti hiṁsāpi vinivartate
SB 10.10.17
दरिद्रस्यैव युज्यन्ते साधव: समदर्शिन: । सद्भि: क्षिणोति तं तर्षं तत आराद्विशुद्ध्यति ॥ १७ ॥
daridrasyaiva yujyante sādhavaḥ sama-darśinaḥ sadbhiḥ kṣiṇoti taṁ tarṣaṁ tata ārād viśuddhyati
SB 10.10.18
साधूनां समचित्तानां मुकुन्दचरणैषिणाम् । उपेक्ष्यै: किं धनस्तम्भैरसद्भिरसदाश्रयै: ॥ १८ ॥
sādhūnāṁ sama-cittānāṁ mukunda-caraṇaiṣiṇām upekṣyaiḥ kiṁ dhana-stambhair asadbhir asad-āśrayaiḥ
SB 10.10.19
तदहं मत्तयोर्माध्व्या वारुण्या श्रीमदान्धयो: । तमोमदं हरिष्यामि स्त्रैणयोरजितात्मनो: ॥ १९ ॥
tad ahaṁ mattayor mādhvyā vāruṇyā śrī-madāndhayoḥ tamo-madaṁ hariṣyāmi straiṇayor ajitātmanoḥ
SB 10.10.20-22
यदिमौ लोकपालस्य पुत्रौ भूत्वा तम:प्लुतौ । न विवाससमात्मानं विजानीत: सुदुर्मदौ ॥ २० ॥ अतोऽर्हत: स्थावरतां स्यातां नैवं यथा पुन: । स्मृति: स्यान्मत्प्रसादेन तत्रापि मदनुग्रहात् ॥ २१ ॥ वासुदेवस्य सान्निध्यं लब्ध्वा दिव्यशरच्छते । वृत्ते स्वर्लोकतां भूयो लब्धभक्ती भविष्यत: ॥ २२ ॥
yad imau loka-pālasya putrau bhūtvā tamaḥ-plutau na vivāsasam ātmānaṁ vijānītaḥ sudurmadau ato ’rhataḥ sthāvaratāṁ syātāṁ naivaṁ yathā punaḥ smṛtiḥ syān mat-prasādena tatrāpi mad-anugrahāt vāsudevasya sānnidhyaṁ labdhvā divya-śarac-chate vṛtte svarlokatāṁ bhūyo labdha-bhaktī bhaviṣyataḥ
SB 10.10.23
श्रीशुक उवाच एवमुक्त्वा स देवर्षिर्गतो नारायणाश्रमम् । नलकूवरमणिग्रीवावासतुर्यमलार्जुनौ ॥ २३ ॥
śrī-śuka uvāca evam uktvā sa devarṣir gato nārāyaṇāśramam nalakūvara-maṇigrīvāv āsatur yamalārjunau
SB 10.10.24
ऋषेर्भागवतमुख्यस्य सत्यं कर्तुं वचो हरि: । जगाम शनकैस्तत्र यत्रास्तां यमलार्जुनौ ॥ २४ ॥
ṛṣer bhāgavata-mukhyasya satyaṁ kartuṁ vaco hariḥ jagāma śanakais tatra yatrāstāṁ yamalārjunau
SB 10.10.25
देवर्षिर्मे प्रियतमो यदिमौ धनदात्मजौ । तत्तथा साधयिष्यामि यद् गीतं तन्महात्मना ॥ २५ ॥
devarṣir me priyatamo yad imau dhanadātmajau tat tathā sādhayiṣyāmi yad gītaṁ tan mahātmanā
SB 10.10.26
इत्यन्तरेणार्जुनयो: कृष्णस्तु यमयोर्ययौ । आत्मनिर्वेशमात्रेण तिर्यग्गतमुलूखलम् ॥ २६ ॥
ity antareṇārjunayoḥ kṛṣṇas tu yamayor yayau ātma-nirveśa-mātreṇa tiryag-gatam ulūkhalam
SB 10.10.27
बालेन निष्कर्षयतान्वगुलूखलं तद् दामोदरेण तरसोत्कलिताङ्घ्रिबन्धौ । निष्पेततु: परमविक्रमितातिवेप- स्कन्धप्रवालविटपौ कृतचण्डशब्दौ ॥ २७ ॥
bālena niṣkarṣayatānvag ulūkhalaṁ tad dāmodareṇa tarasotkalitāṅghri-bandhau niṣpetatuḥ parama-vikramitātivepa- skandha-pravāla-viṭapau kṛta-caṇḍa-śabdau
SB 10.10.28
तत्र श्रिया परमया ककुभ: स्फुरन्तौ सिद्धावुपेत्य कुजयोरिव जातवेदा: । कृष्णं प्रणम्य शिरसाखिललोकनाथं बद्धाञ्जली विरजसाविदमूचतु: स्म ॥ २८ ॥
tatra śriyā paramayā kakubhaḥ sphurantau siddhāv upetya kujayor iva jāta-vedāḥ kṛṣṇaṁ praṇamya śirasākhila-loka-nāthaṁ baddhāñjalī virajasāv idam ūcatuḥ sma
SB 10.10.29
कृष्ण कृष्ण महायोगिंस्त्वमाद्य: पुरुष: पर: । व्यक्ताव्यक्तमिदं विश्वं रूपं ते ब्राह्मणा विदु: ॥ २९ ॥
kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-yogiṁs tvam ādyaḥ puruṣaḥ paraḥ vyaktāvyaktam idaṁ viśvaṁ rūpaṁ te brāhmaṇā viduḥ
SB 10.10.30-31
त्वमेक: सर्वभूतानां देहास्वात्मेन्द्रियेश्वर: । त्वमेव कालो भगवान् विष्णुरव्यय ईश्वर: ॥ ३० ॥ त्वं महान् प्रकृति: सूक्ष्मा रज:सत्त्वतमोमयी । त्वमेव पुरुषोऽध्यक्ष: सर्वक्षेत्रविकारवित् ॥ ३१ ॥
tvam ekaḥ sarva-bhūtānāṁ dehāsv-ātmendriyeśvaraḥ tvam eva kālo bhagavān viṣṇur avyaya īśvaraḥ tvaṁ mahān prakṛtiḥ sūkṣmā rajaḥ-sattva-tamomayī tvam eva puruṣo ’dhyakṣaḥ sarva-kṣetra-vikāra-vit
SB 10.10.32
गृह्यमाणैस्त्वमग्राह्यो विकारै: प्राकृतैर्गुणै: । को न्विहार्हति विज्ञातुं प्राक्सिद्धं गुणसंवृत: ॥ ३२ ॥
gṛhyamāṇais tvam agrāhyo vikāraiḥ prākṛtair guṇaiḥ ko nv ihārhati vijñātuṁ prāk siddhaṁ guṇa-saṁvṛtaḥ
SB 10.10.33
तस्मै तुभ्यं भगवते वासुदेवाय वेधसे । आत्मद्योतगुणैश्छन्नमहिम्ने ब्रह्मणे नम: ॥ ३३ ॥
tasmai tubhyaṁ bhagavate vāsudevāya vedhase ātma-dyota-guṇaiś channa- mahimne brahmaṇe namaḥ
SB 10.10.34-35
यस्यावतारा ज्ञायन्ते शरीरेष्वशरीरिण: । तैस्तैरतुल्यातिशयैर्वीर्यैर्देहिष्वसङ्गतै: ॥ ३४ ॥ स भवान्सर्वलोकस्य भवाय विभवाय च । अवतीर्णोंऽशभागेन साम्प्रतं पतिराशिषाम् ॥ ३५ ॥
yasyāvatārā jñāyante śarīreṣv aśarīriṇaḥ tais tair atulyātiśayair vīryair dehiṣv asaṅgataiḥ sa bhavān sarva-lokasya bhavāya vibhavāya ca avatīrṇo ’ṁśa-bhāgena sāmprataṁ patir āśiṣām
SB 10.10.36
नम: परमकल्याण नम: परममङ्गल । वासुदेवाय शान्ताय यदूनां पतये नम: ॥ ३६ ॥
namaḥ parama-kalyāṇa namaḥ parama-maṅgala vāsudevāya śāntāya yadūnāṁ pataye namaḥ
SB 10.10.37
अनुजानीहि नौ भूमंस्तवानुचरकिङ्करौ । दर्शनं नौ भगवत ऋषेरासीदनुग्रहात् ॥ ३७ ॥
anujānīhi nau bhūmaṁs tavānucara-kiṅkarau darśanaṁ nau bhagavata ṛṣer āsīd anugrahāt
SB 10.10.38
वाणी गुणानुकथने श्रवणौ कथायां हस्तौ च कर्मसु मनस्तव पादयोर्न: । स्मृत्यां शिरस्तव निवासजगत्प्रणामे दृष्टि: सतां दर्शनेऽस्तु भवत्तनूनाम् ॥ ३८ ॥
vāṇī guṇānukathane śravaṇau kathāyāṁ hastau ca karmasu manas tava pādayor naḥ smṛtyāṁ śiras tava nivāsa-jagat-praṇāme dṛṣṭiḥ satāṁ darśane ’stu bhavat-tanūnām
SB 10.10.39
श्रीशुक उवाच इत्थं सङ्कीर्तितस्ताभ्यां भगवान्गोकुलेश्वर: । दाम्ना चोलूखले बद्ध: प्रहसन्नाह गुह्यकौ ॥ ३९ ॥
śrī-śuka uvāca itthaṁ saṅkīrtitas tābhyāṁ bhagavān gokuleśvaraḥ dāmnā colūkhale baddhaḥ prahasann āha guhyakau
SB 10.10.40
श्रीभगवानुवाच ज्ञातं मम पुरैवैतदृषिणा करुणात्मना । यच्छ्रीमदान्धयोर्वाग्भिर्विभ्रंशोऽनुग्रह: कृत: ॥ ४० ॥
śrī-bhagavān uvāca jñātaṁ mama puraivaitad ṛṣiṇā karuṇātmanā yac chrī-madāndhayor vāgbhir vibhraṁśo ’nugrahaḥ kṛtaḥ
SB 10.10.41
साधूनां समचित्तानां सुतरां मत्कृतात्मनाम् । दर्शनान्नो भवेद् बन्ध: पुंसोऽक्ष्णो: सवितुर्यथा ॥ ४१ ॥
sādhūnāṁ sama-cittānāṁ sutarāṁ mat-kṛtātmanām darśanān no bhaved bandhaḥ puṁso ’kṣṇoḥ savitur yathā
SB 10.10.42
तद्गच्छतं मत्परमौ नलकूवर सादनम् । सञ्जातो मयि भावो वामीप्सित: परमोऽभव: ॥ ४२ ॥
tad gacchataṁ mat-paramau nalakūvara sādanam sañjāto mayi bhāvo vām īpsitaḥ paramo ’bhavaḥ
SB 10.10.43
श्रीशुक उवाच इत्युक्तौ तौ परिक्रम्य प्रणम्य च पुन: पुन: । बद्धोलूखलमामन्त्र्य जग्मतुर्दिशमुत्तराम् ॥ ४३ ॥
śrī-śuka uvāca ity uktau tau parikramya praṇamya ca punaḥ punaḥ baddholūkhalam āmantrya jagmatur diśam uttarām
Canto 10, Chapter 11
SB 10.11.1
श्रीशुक उवाच गोपा नन्दादय: श्रुत्वा द्रुमयो: पततोरवम् । तत्राजग्मु: कुरुश्रेष्ठ निर्घातभयशङ्किता: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca gopā nandādayaḥ śrutvā drumayoḥ patato ravam tatrājagmuḥ kuru-śreṣṭha nirghāta-bhaya-śaṅkitāḥ
SB 10.11.2
भूम्यां निपतितौ तत्र ददृशुर्यमलार्जुनौ । बभ्रमुस्तदविज्ञाय लक्ष्यं पतनकारणम् ॥ २ ॥
bhūmyāṁ nipatitau tatra dadṛśur yamalārjunau babhramus tad avijñāya lakṣyaṁ patana-kāraṇam
SB 10.11.3
उलूखलं विकर्षन्तं दाम्ना बद्धं च बालकम् । कस्येदं कुत आश्चर्यमुत्पात इति कातरा: ॥ ३ ॥
ulūkhalaṁ vikarṣantaṁ dāmnā baddhaṁ ca bālakam kasyedaṁ kuta āścaryam utpāta iti kātarāḥ
SB 10.11.4
बाला ऊचुरनेनेति तिर्यग्गतमुलूखलम् । विकर्षता मध्यगेन पुरुषावप्यचक्ष्महि ॥ ४ ॥
bālā ūcur aneneti tiryag-gatam ulūkhalam vikarṣatā madhya-gena puruṣāv apy acakṣmahi
SB 10.11.5
न ते तदुक्तं जगृहुर्न घटेतेति तस्य तत् । बालस्योत्पाटनं तर्वो: केचित्सन्दिग्धचेतस: ॥ ५ ॥
na te tad-uktaṁ jagṛhur na ghaṭeteti tasya tat bālasyotpāṭanaṁ tarvoḥ kecit sandigdha-cetasaḥ
SB 10.11.6
उलूखलं विकर्षन्तं दाम्ना बद्धं स्वमात्मजम् । विलोक्य नन्द: प्रहसद्वदनो विमुमोच ह ॥ ६ ॥
ulūkhalaṁ vikarṣantaṁ dāmnā baddhaṁ svam ātmajam vilokya nandaḥ prahasad- vadano vimumoca ha
SB 10.11.7
गोपीभि: स्तोभितोऽनृत्यद् भगवान्बालवत्क्वचित् । उद्गायति क्वचिन्मुग्धस्तद्वशो दारुयन्त्रवत् ॥ ७ ॥
gopībhiḥ stobhito ’nṛtyad bhagavān bālavat kvacit udgāyati kvacin mugdhas tad-vaśo dāru-yantravat
SB 10.11.8
बिभर्ति क्वचिदाज्ञप्त: पीठकोन्मानपादुकम् । बाहुक्षेपं च कुरुते स्वानां च प्रीतिमावहन् ॥ ८ ॥
bibharti kvacid ājñaptaḥ pīṭhakonmāna-pādukam bāhu-kṣepaṁ ca kurute svānāṁ ca prītim āvahan
SB 10.11.9
दर्शयंस्तद्विदां लोक आत्मनो भृत्यवश्यताम् । व्रजस्योवाह वै हर्षं भगवान् बालचेष्टितै: ॥ ९ ॥
darśayaṁs tad-vidāṁ loka ātmano bhṛtya-vaśyatām vrajasyovāha vai harṣaṁ bhagavān bāla-ceṣṭitaiḥ
SB 10.11.10
क्रीणीहि भो: फलानीति श्रुत्वा सत्वरमच्युत: । फलार्थी धान्यमादाय ययौ सर्वफलप्रद: ॥ १० ॥
krīṇīhi bhoḥ phalānīti śrutvā satvaram acyutaḥ phalārthī dhānyam ādāya yayau sarva-phala-pradaḥ
SB 10.11.11
फलविक्रयिणी तस्य च्युतधान्यकरद्वयम् । फलैरपूरयद् रत्नै: फलभाण्डमपूरि च ॥ ११ ॥
phala-vikrayiṇī tasya cyuta-dhānya-kara-dvayam phalair apūrayad ratnaiḥ phala-bhāṇḍam apūri ca
SB 10.11.12
सरित्तीरगतं कृष्णं भग्नार्जुनमथाह्वयत् । रामं च रोहिणी देवी क्रीडन्तं बालकैर्भृशम् ॥ १२ ॥
sarit-tīra-gataṁ kṛṣṇaṁ bhagnārjunam athāhvayat rāmaṁ ca rohiṇī devī krīḍantaṁ bālakair bhṛśam
SB 10.11.13
नोपेयातां यदाहूतौ क्रीडासङ्गेन पुत्रकौ । यशोदां प्रेषयामास रोहिणी पुत्रवत्सलाम् ॥ १३ ॥
nopeyātāṁ yadāhūtau krīḍā-saṅgena putrakau yaśodāṁ preṣayām āsa rohiṇī putra-vatsalām
SB 10.11.14
क्रीडन्तं सा सुतं बालैरतिवेलं सहाग्रजम् । यशोदाजोहवीत्कृष्णं पुत्रस्नेहस्नुतस्तनी ॥ १४ ॥
krīḍantaṁ sā sutaṁ bālair ativelaṁ sahāgrajam yaśodājohavīt kṛṣṇaṁ putra-sneha-snuta-stanī
SB 10.11.15
कृष्ण कृष्णारविन्दाक्ष तात एहि स्तनं पिब । अलं विहारै: क्षुत्क्षान्त: क्रीडाश्रान्तोऽसि पुत्रक ॥ १५ ॥
kṛṣṇa kṛṣṇāravindākṣa tāta ehi stanaṁ piba alaṁ vihāraiḥ kṣut-kṣāntaḥ krīḍā-śrānto ’si putraka
SB 10.11.16
हे रामागच्छ ताताशु सानुज: कुलनन्दन । प्रातरेव कृताहारस्तद् भवान्भोक्तुमर्हति ॥ १६ ॥
he rāmāgaccha tātāśu sānujaḥ kula-nandana prātar eva kṛtāhāras tad bhavān bhoktum arhati
SB 10.11.17
प्रतीक्षतेत्वां दाशार्ह भोक्ष्यमाणो व्रजाधिप: । एह्यावयो: प्रियं धेहि स्वगृहान्यात बालका: ॥ १७ ॥
pratīkṣate tvāṁ dāśārha bhokṣyamāṇo vrajādhipaḥ ehy āvayoḥ priyaṁ dhehi sva-gṛhān yāta bālakāḥ
SB 10.11.18
धूलिधूसरिताङ्गस्त्वं पुत्र मज्जनमावह । जन्मर्क्षं तेऽद्य भवति विप्रेभ्यो देहि गा: शुचि: ॥ १८ ॥
dhūli-dhūsaritāṅgas tvaṁ putra majjanam āvaha janmarkṣaṁ te ’dya bhavati viprebhyo dehi gāḥ śuciḥ
SB 10.11.19
पश्य पश्य वयस्यांस्ते मातृमृष्टान्स्वलङ्कृतान् । त्वं च स्नात: कृताहारो विहरस्व स्वलङ्कृत: ॥ १९ ॥
paśya paśya vayasyāṁs te mātṛ-mṛṣṭān svalaṅkṛtān tvaṁ ca snātaḥ kṛtāhāro viharasva svalaṅkṛtaḥ
SB 10.11.20
इत्थं यशोदा तमशेषशेखरं मत्वा सुतं स्नेहनिबद्धधीर्नृप । हस्ते गृहीत्वा सहराममच्युतं नीत्वा स्ववाटं कृतवत्यथोदयम् ॥ २० ॥
itthaṁ yaśodā tam aśeṣa-śekharaṁ matvā sutaṁ sneha-nibaddha-dhīr nṛpa haste gṛhītvā saha-rāmam acyutaṁ nītvā sva-vāṭaṁ kṛtavaty athodayam
SB 10.11.21
श्रीशुक उवाच गोपवृद्धा महोत्पाताननुभूय बृहद्वने । नन्दादय: समागम्य व्रजकार्यममन्त्रयन् ॥ २१ ॥
śrī-śuka uvāca gopa-vṛddhā mahotpātān anubhūya bṛhadvane nandādayaḥ samāgamya vraja-kāryam amantrayan
SB 10.11.22
तत्रोपानन्दनामाह गोपो ज्ञानवयोऽधिक: । देशकालार्थतत्त्वज्ञ: प्रियकृद् रामकृष्णयो: ॥ २२ ॥
tatropananda-nāmāha gopo jñāna-vayo-’dhikaḥ deśa-kālārtha-tattva-jñaḥ priya-kṛd rāma-kṛṣṇayoḥ
SB 10.11.23
उत्थातव्यमितोऽस्माभिर्गोकुलस्य हितैषिभि: । आयान्त्यत्र महोत्पाता बालानां नाशहेतव: ॥ २३ ॥
utthātavyam ito ’smābhir gokulasya hitaiṣibhiḥ āyānty atra mahotpātā bālānāṁ nāśa-hetavaḥ
SB 10.11.24
मुक्त: कथञ्चिद्राक्षस्या बालघ्न्या बालको ह्यसौ । हरेरनुग्रहान्नूनमनश्चोपरि नापतत् ॥ २४ ॥
muktaḥ kathañcid rākṣasyā bāla-ghnyā bālako hy asau harer anugrahān nūnam anaś copari nāpatat
SB 10.11.25
चक्रवातेन नीतोऽयं दैत्येन विपदं वियत् । शिलायां पतितस्तत्र परित्रात: सुरेश्वरै: ॥ २५ ॥
cakra-vātena nīto ’yaṁ daityena vipadaṁ viyat śilāyāṁ patitas tatra paritrātaḥ sureśvaraiḥ
SB 10.11.26
यन्न म्रियेत द्रुमयोरन्तरं प्राप्य बालक: । असावन्यतमो वापि तदप्यच्युतरक्षणम् ॥ २६ ॥
yan na mriyeta drumayor antaraṁ prāpya bālakaḥ asāv anyatamo vāpi tad apy acyuta-rakṣaṇam
SB 10.11.27
यावदौत्पातिकोऽरिष्टो व्रजं नाभिभवेदित: । तावद्बालानुपादाय यास्यामोऽन्यत्र सानुगा: ॥ २७ ॥
yāvad autpātiko ’riṣṭo vrajaṁ nābhibhaved itaḥ tāvad bālān upādāya yāsyāmo ’nyatra sānugāḥ
SB 10.11.28
वनं वृन्दावनं नाम पशव्यं नवकाननम् । गोपगोपीगवां सेव्यं पुण्याद्रितृणवीरुधम् ॥ २८ ॥
vanaṁ vṛndāvanaṁ nāma paśavyaṁ nava-kānanam gopa-gopī-gavāṁ sevyaṁ puṇyādri-tṛṇa-vīrudham
SB 10.11.29
तत्तत्राद्यैव यास्याम: शकटान् युङ्त मा चिरम् । गोधनान्यग्रतो यान्तु भवतां यदि रोचते ॥ २९ ॥
tat tatrādyaiva yāsyāmaḥ śakaṭān yuṅkta mā ciram godhanāny agrato yāntu bhavatāṁ yadi rocate
SB 10.11.30
तच्छ्रुत्वैकधियो गोपा: साधु साध्विति वादिन: । व्रजान्स्वान्स्वान्समायुज्य ययू रूढपरिच्छदा: ॥ ३० ॥
tac chrutvaika-dhiyo gopāḥ sādhu sādhv iti vādinaḥ vrajān svān svān samāyujya yayū rūḍha-paricchadāḥ
SB 10.11.31-32
वृद्धान्बालान्स्त्रियो राजन्सर्वोपकरणानि च । अन:स्वारोप्य गोपाला यत्ता आत्तशरासना: ॥ ३१ ॥ गोधनानि पुरस्कृत्य शृङ्गाण्यापूर्य सर्वत: । तूर्यघोषेण महता ययु: सहपुरोहिता: ॥ ३२ ॥
vṛddhān bālān striyo rājan sarvopakaraṇāni ca anaḥsv āropya gopālā yattā ātta-śarāsanāḥ godhanāni puraskṛtya śṛṅgāṇy āpūrya sarvataḥ tūrya-ghoṣeṇa mahatā yayuḥ saha-purohitāḥ
SB 10.11.33
गोप्यो रूढरथा नूत्नकुचकुङ्कुमकान्तय: । कृष्णलीला जगु: प्रीत्या निष्ककण्ठ्य: सुवासस: ॥ ३३ ॥
gopyo rūḍha-rathā nūtna- kuca-kuṅkuma-kāntayaḥ kṛṣṇa-līlā jaguḥ prītyā niṣka-kaṇṭhyaḥ suvāsasaḥ
SB 10.11.34
तथा यशोदारोहिण्यावेकं शकटमास्थिते । रेजतु: कृष्णरामाभ्यां तत्कथाश्रवणोत्सुके ॥ ३४ ॥
tathā yaśodā-rohiṇyāv ekaṁ śakaṭam āsthite rejatuḥ kṛṣṇa-rāmābhyāṁ tat-kathā-śravaṇotsuke
SB 10.11.35
वृन्दावनं सम्प्रविश्य सर्वकालसुखावहम् । तत्र चक्रुर्व्रजावासं शकटैरर्धचन्द्रवत् ॥ ३५ ॥
vṛndāvanaṁ sampraviśya sarva-kāla-sukhāvaham tatra cakrur vrajāvāsaṁ śakaṭair ardha-candravat
SB 10.11.36
वृन्दावनं गोवर्धनं यमुनापुलिनानि च । वीक्ष्यासीदुत्तमा प्रीती राममाधवयोर्नृप ॥ ३६ ॥
vṛndāvanaṁ govardhanaṁ yamunā-pulināni ca vīkṣyāsīd uttamā prītī rāma-mādhavayor nṛpa
SB 10.11.37
एवं व्रजौकसां प्रीतिं यच्छन्तौ बालचेष्टितै: । कलवाक्यै: स्वकालेन वत्सपालौ बभूवतु: ॥ ३७ ॥
evaṁ vrajaukasāṁ prītiṁ yacchantau bāla-ceṣṭitaiḥ kala-vākyaiḥ sva-kālena vatsa-pālau babhūvatuḥ
SB 10.11.38
अविदूरे व्रजभुव: सह गोपालदारकै: । चारयामासतुर्वत्सान् नानाक्रीडापरिच्छदौ ॥ ३८ ॥
avidūre vraja-bhuvaḥ saha gopāla-dārakaiḥ cārayām āsatur vatsān nānā-krīḍā-paricchadau
SB 10.11.39-40
क्वचिद्वादयतो वेणुं क्षेपणै: क्षिपत: क्वचित् । क्वचित्पादै: किङ्किणीभि: क्वचित्कृत्रिमगोवृषै: ॥ ३९ ॥ वृषायमाणौ नर्दन्तौ युयुधाते परस्परम् । अनुकृत्य रुतैर्जन्तूंश्चेरतु: प्राकृतौ यथा ॥ ४० ॥
kvacid vādayato veṇuṁ kṣepaṇaiḥ kṣipataḥ kvacit kvacit pādaiḥ kiṅkiṇībhiḥ kvacit kṛtrima-go-vṛṣaiḥ vṛṣāyamāṇau nardantau yuyudhāte parasparam anukṛtya rutair jantūṁś ceratuḥ prākṛtau yathā
SB 10.11.41
कदाचिद् यमुनातीरे वत्सांश्चारयतो: स्वकै: । वयस्यै: कृष्णबलयोर्जिघांसुर्दैत्य आगमत् ॥ ४१ ॥
kadācid yamunā-tīre vatsāṁś cārayatoḥ svakaiḥ vayasyaiḥ kṛṣṇa-balayor jighāṁsur daitya āgamat
SB 10.11.42
तं वत्सरूपिणं वीक्ष्य वत्सयूथगतं हरि: । दर्शयन् बलदेवाय शनैर्मुग्ध इवासदत् ॥ ४२ ॥
taṁ vatsa-rūpiṇaṁ vīkṣya vatsa-yūtha-gataṁ hariḥ darśayan baladevāya śanair mugdha ivāsadat
SB 10.11.43
गृहीत्वापरपादाभ्यां सहलाङ्गूलमच्युत: । भ्रामयित्वा कपित्थाग्रे प्राहिणोद्गतजीवितम् । स कपित्थैर्महाकाय: पात्यमानै: पपात ह ॥ ४३ ॥
gṛhītvāpara-pādābhyāṁ saha-lāṅgūlam acyutaḥ bhrāmayitvā kapitthāgre prāhiṇod gata-jīvitam sa kapitthair mahā-kāyaḥ pātyamānaiḥ papāta ha
SB 10.11.44
तं वीक्ष्य विस्मिता बाला: शशंसु: साधु साध्विति । देवाश्च परिसन्तुष्टा बभूवु: पुष्पवर्षिण: ॥ ४४ ॥
taṁ vīkṣya vismitā bālāḥ śaśaṁsuḥ sādhu sādhv iti devāś ca parisantuṣṭā babhūvuḥ puṣpa-varṣiṇaḥ
SB 10.11.45
तौ वत्सपालकौ भूत्वा सर्वलोकैकपालकौ । सप्रातराशौ गोवत्सांश्चारयन्तौ विचेरतु: ॥ ४५ ॥
tau vatsa-pālakau bhūtvā sarva-lokaika-pālakau saprātar-āśau go-vatsāṁś cārayantau viceratuḥ
SB 10.11.46
स्वं स्वं वत्सकुलं सर्वे पाययिष्यन्त एकदा । गत्वा जलाशयाभ्याशं पाययित्वा पपुर्जलम् ॥ ४६ ॥
svaṁ svaṁ vatsa-kulaṁ sarve pāyayiṣyanta ekadā gatvā jalāśayābhyāśaṁ pāyayitvā papur jalam
SB 10.11.47
ते तत्र ददृशुर्बाला महासत्त्वमवस्थितम् । तत्रसुर्वज्रनिर्भिन्नं गिरे: शृङ्गमिव च्युतम् ॥ ४७ ॥
te tatra dadṛśur bālā mahā-sattvam avasthitam tatrasur vajra-nirbhinnaṁ gireḥ śṛṅgam iva cyutam
SB 10.11.48
स वै बको नाम महानसुरो बकरूपधृक् । आगत्य सहसा कृष्णं तीक्ष्णतुण्डोऽग्रसद् बली ॥ ४८ ॥
sa vai bako nāma mahān asuro baka-rūpa-dhṛk āgatya sahasā kṛṣṇaṁ tīkṣṇa-tuṇḍo ’grasad balī
SB 10.11.49
कृष्णं महाबकग्रस्तं दृष्ट्वा रामादयोऽर्भका: । बभूवुरिन्द्रियाणीव विना प्राणं विचेतस: ॥ ४९ ॥
kṛṣṇaṁ mahā-baka-grastaṁ dṛṣṭvā rāmādayo ’rbhakāḥ babhūvur indriyāṇīva vinā prāṇaṁ vicetasaḥ
SB 10.11.50
तं तालुमूलं प्रदहन्तमग्निवद् गोपालसूनुं पितरं जगद्गुरो: । चच्छर्द सद्योऽतिरुषाक्षतं बक- स्तुण्डेन हन्तुं पुनरभ्यपद्यत ॥ ५० ॥
taṁ tālu-mūlaṁ pradahantam agnivad gopāla-sūnuṁ pitaraṁ jagad-guroḥ caccharda sadyo ’tiruṣākṣataṁ bakas tuṇḍena hantuṁ punar abhyapadyata
SB 10.11.51
तमापतन्तं स निगृह्य तुण्डयो- र्दोर्भ्यां बकं कंससखं सतां पति: । पश्यत्सु बालेषु ददार लीलया मुदावहो वीरणवद् दिवौकसाम् ॥ ५१ ॥
tam āpatantaṁ sa nigṛhya tuṇḍayor dorbhyāṁ bakaṁ kaṁsa-sakhaṁ satāṁ patiḥ paśyatsu bāleṣu dadāra līlayā mudāvaho vīraṇavad divaukasām
SB 10.11.52
तदा बकारिं सुरलोकवासिन: समाकिरन् नन्दनमल्लिकादिभि: । समीडिरे चानकशङ्खसंस्तवै- स्तद् वीक्ष्य गोपालसुता विसिस्मिरे ॥ ५२ ॥
tadā bakāriṁ sura-loka-vāsinaḥ samākiran nandana-mallikādibhiḥ samīḍire cānaka-śaṅkha-saṁstavais tad vīkṣya gopāla-sutā visismire
SB 10.11.53
मुक्तं बकास्यादुपलभ्य बालका रामादय: प्राणमिवेन्द्रियो गण: । स्थानागतं तं परिरभ्य निर्वृता: प्रणीय वत्सान् व्रजमेत्य तज्जगु: ॥ ५३ ॥
muktaṁ bakāsyād upalabhya bālakā rāmādayaḥ prāṇam ivendriyo gaṇaḥ sthānāgataṁ taṁ parirabhya nirvṛtāḥ praṇīya vatsān vrajam etya taj jaguḥ
SB 10.11.54
श्रुत्वा तद्विस्मिता गोपा गोप्यश्चातिप्रियादृता: । प्रेत्यागतमिवोत्सुक्यादैक्षन्त तृषितेक्षणा: ॥ ५४ ॥
śrutvā tad vismitā gopā gopyaś cātipriyādṛtāḥ pretyāgatam ivotsukyād aikṣanta tṛṣitekṣaṇāḥ
SB 10.11.55
अहो बतास्य बालस्य बहवो मृत्यवोऽभवन् । अप्यासीद् विप्रियं तेषां कृतं पूर्वं यतो भयम् ॥ ५५ ॥
aho batāsya bālasya bahavo mṛtyavo ’bhavan apy āsīd vipriyaṁ teṣāṁ kṛtaṁ pūrvaṁ yato bhayam
SB 10.11.56
अथाप्यभिभवन्त्येनं नैव ते घोरदर्शना: । जिघांसयैनमासाद्य नश्यन्त्यग्नौ पतङ्गवत् ॥ ५६ ॥
athāpy abhibhavanty enaṁ naiva te ghora-darśanāḥ jighāṁsayainam āsādya naśyanty agnau pataṅgavat
SB 10.11.57
अहो ब्रह्मविदां वाचो नासत्या: सन्ति कर्हिचित् । गर्गो यदाह भगवानन्वभावि तथैव तत् ॥ ५७ ॥
aho brahma-vidāṁ vāco nāsatyāḥ santi karhicit gargo yad āha bhagavān anvabhāvi tathaiva tat
SB 10.11.58
इति नन्दादयो गोपा: कृष्णरामकथां मुदा । कुर्वन्तो रममाणाश्च नाविन्दन् भववेदनाम् ॥ ५८ ॥
iti nandādayo gopāḥ kṛṣṇa-rāma-kathāṁ mudā kurvanto ramamāṇāś ca nāvindan bhava-vedanām
SB 10.11.59
एवं विहारै: कौमारै: कौमारं जहतुर्व्रजे । निलायनै: सेतुबन्धैर्मर्कटोत्प्लवनादिभि: ॥ ५९ ॥
evaṁ vihāraiḥ kaumāraiḥ kaumāraṁ jahatur vraje nilāyanaiḥ setu-bandhair markaṭotplavanādibhiḥ
Canto 10, Chapter 12
SB 10.12.1
श्रीशुक उवाच क्वचिद् वनाशाय मनो दधद्व्रजात् प्रात: समुत्थाय वयस्यवत्सपान् । प्रबोधयञ्छृङ्गरवेण चारुणा विनिर्गतो वत्सपुर:सरो हरि: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca kvacid vanāśāya mano dadhad vrajāt prātaḥ samutthāya vayasya-vatsapān prabodhayañ chṛṅga-raveṇa cāruṇā vinirgato vatsa-puraḥsaro hariḥ
SB 10.12.2
तेनैव साकं पृथुका: सहस्रश: स्निग्धा: सुशिग्वेत्रविषाणवेणव: । स्वान् स्वान् सहस्रोपरिसङ्ख्ययान्वितान् वत्सान् पुरस्कृत्य विनिर्ययुर्मुदा ॥ २ ॥
tenaiva sākaṁ pṛthukāḥ sahasraśaḥ snigdhāḥ suśig-vetra-viṣāṇa-veṇavaḥ svān svān sahasropari-saṅkhyayānvitān vatsān puraskṛtya viniryayur mudā
SB 10.12.3
कृष्णवत्सैरसङ्ख्यातैर्यूथीकृत्य स्ववत्सकान् । चारयन्तोऽर्भलीलाभिर्विजह्रुस्तत्र तत्र ह ॥ ३ ॥
kṛṣṇa-vatsair asaṅkhyātair yūthī-kṛtya sva-vatsakān cārayanto ’rbha-līlābhir vijahrus tatra tatra ha
SB 10.12.4
फलप्रबालस्तवकसुमन:पिच्छधातुभि: । काचगुञ्जामणिस्वर्णभूषिता अप्यभूषयन् ॥ ४ ॥
phala-prabāla-stavaka- sumanaḥ-piccha-dhātubhiḥ kāca-guñjā-maṇi-svarṇa- bhūṣitā apy abhūṣayan
SB 10.12.5
मुष्णन्तोऽन्योन्यशिक्यादीन्ज्ञातानाराच्च चिक्षिपु: । तत्रत्याश्च पुनर्दूराद्धसन्तश्च पुनर्ददु: ॥ ५ ॥
muṣṇanto ’nyonya-śikyādīn jñātān ārāc ca cikṣipuḥ tatratyāś ca punar dūrād dhasantaś ca punar daduḥ
SB 10.12.6
यदि दूरं गत: कृष्णो वनशोभेक्षणाय तम् । अहं पूर्वमहं पूर्वमिति संस्पृश्य रेमिरे ॥ ६ ॥
yadi dūraṁ gataḥ kṛṣṇo vana-śobhekṣaṇāya tam ahaṁ pūrvam ahaṁ pūrvam iti saṁspṛśya remire
SB 10.12.7-11
केचिद्वेणून्वादयन्तो ध्मान्त: शृङ्गाणि केचन । केचिद्भृङ्गै: प्रगायन्त: कूजन्त: कोकिलै: परे ॥ ७ ॥ विच्छायाभि: प्रधावन्तो गच्छन्त: साधु हंसकै: । बकैरुपविशन्तश्च नृत्यन्तश्च कलापिभि: ॥ ८ ॥ विकर्षन्त: कीशबालानारोहन्तश्च तैर्द्रुमान् । विकुर्वन्तश्च तै: साकं प्लवन्तश्च पलाशिषु ॥ ९ ॥ साकं भेकैर्विलङ्घन्त: सरित: स्रवसम्प्लुता: । विहसन्त: प्रतिच्छाया: शपन्तश्च प्रतिस्वनान् ॥ १० ॥ इत्थं सतां ब्रह्मसुखानुभूत्या दास्यं गतानां परदैवतेन । मायाश्रितानां नरदारकेण साकं विजह्रु: कृतपुण्यपुञ्जा: ॥ ११ ॥
kecid veṇūn vādayanto dhmāntaḥ śṛṅgāṇi kecana kecid bhṛṅgaiḥ pragāyantaḥ kūjantaḥ kokilaiḥ pare vicchāyābhiḥ pradhāvanto gacchantaḥ sādhu-haṁsakaiḥ bakair upaviśantaś ca nṛtyantaś ca kalāpibhiḥ vikarṣantaḥ kīśa-bālān ārohantaś ca tair drumān vikurvantaś ca taiḥ sākaṁ plavantaś ca palāśiṣu sākaṁ bhekair vilaṅghantaḥ saritaḥ srava-samplutāḥ vihasantaḥ praticchāyāḥ śapantaś ca pratisvanān itthaṁ satāṁ brahma-sukhānubhūtyā dāsyaṁ gatānāṁ para-daivatena māyāśritānāṁ nara-dārakeṇa sākaṁ vijahruḥ kṛta-puṇya-puñjāḥ
SB 10.12.12
यत्पादपांसुर्बहुजन्मकृच्छ्रतो धृतात्मभिर्योगिभिरप्यलभ्य: । स एव यद् दृग्विषय: स्वयं स्थित: किं वर्ण्यते दिष्टमतो व्रजौकसाम् ॥ १२ ॥
yat-pāda-pāṁsur bahu-janma-kṛcchrato dhṛtātmabhir yogibhir apy alabhyaḥ sa eva yad-dṛg-viṣayaḥ svayaṁ sthitaḥ kiṁ varṇyate diṣṭam ato vrajaukasām
SB 10.12.13
अथाघनामाभ्यपतन्महासुर- स्तेषां सुखक्रीडनवीक्षणाक्षम: । नित्यं यदन्तर्निजजीवितेप्सुभि: पीतामृतैरप्यमरै: प्रतीक्ष्यते ॥ १३ ॥
athāgha-nāmābhyapatan mahāsuras teṣāṁ sukha-krīḍana-vīkṣaṇākṣamaḥ nityaṁ yad-antar nija-jīvitepsubhiḥ pītāmṛtair apy amaraiḥ pratīkṣyate
SB 10.12.14
दृष्ट्वार्भकान् कृष्णमुखानघासुर: कंसानुशिष्ट: स बकीबकानुज: । अयं तु मे सोदरनाशकृत्तयो- र्द्वयोर्ममैनं सबलं हनिष्ये ॥ १४ ॥
dṛṣṭvārbhakān kṛṣṇa-mukhān aghāsuraḥ kaṁsānuśiṣṭaḥ sa bakī-bakānujaḥ ayaṁ tu me sodara-nāśa-kṛt tayor dvayor mamainaṁ sa-balaṁ haniṣye
SB 10.12.15
एते यदा मत्सुहृदोस्तिलाप: कृतास्तदा नष्टसमा व्रजौकस: । प्राणे गते वर्ष्मसु का नु चिन्ता प्रजासव: प्राणभृतो हि ये ते ॥ १५ ॥
ete yadā mat-suhṛdos tilāpaḥ kṛtās tadā naṣṭa-samā vrajaukasaḥ prāṇe gate varṣmasu kā nu cintā prajāsavaḥ prāṇa-bhṛto hi ye te
SB 10.12.16
इति व्यवस्याजगरं बृहद् वपु: स योजनायाममहाद्रिपीवरम् । धृत्वाद्भुतं व्यात्तगुहाननं तदा पथि व्यशेत ग्रसनाशया खल: ॥ १६ ॥
iti vyavasyājagaraṁ bṛhad vapuḥ sa yojanāyāma-mahādri-pīvaram dhṛtvādbhutaṁ vyātta-guhānanaṁ tadā pathi vyaśeta grasanāśayā khalaḥ
SB 10.12.17
धराधरोष्ठो जलदोत्तरोष्ठो दर्याननान्तो गिरिशृङ्गदंष्ट्र: । ध्वान्तान्तरास्यो वितताध्वजिह्व: परुषानिलश्वासदवेक्षणोष्ण: ॥ १७ ॥
dharādharoṣṭho jaladottaroṣṭho dary-ānanānto giri-śṛṅga-daṁṣṭraḥ dhvāntāntar-āsyo vitatādhva-jihvaḥ paruṣānila-śvāsa-davekṣaṇoṣṇaḥ
SB 10.12.18
दृष्ट्वा तं तादृशं सर्वे मत्वा वृन्दावनश्रियम् । व्यात्ताजगरतुण्डेन ह्युत्प्रेक्षन्ते स्म लीलया ॥ १८ ॥
dṛṣṭvā taṁ tādṛśaṁ sarve matvā vṛndāvana-śriyam vyāttājagara-tuṇḍena hy utprekṣante sma līlayā
SB 10.12.19
अहो मित्राणि गदत सत्त्वकूटं पुर: स्थितम् । अस्मत्सङ्ग्रसनव्यात्तव्यालतुण्डायते न वा ॥ १९ ॥
aho mitrāṇi gadata sattva-kūṭaṁ puraḥ sthitam asmat-saṅgrasana-vyātta- vyāla-tuṇḍāyate na vā
SB 10.12.20
सत्यमर्ककरारक्तमुत्तराहनुवद् धनम् । अधराहनुवद्रोधस्तत्प्रतिच्छाययारुणम् ॥ २० ॥
satyam arka-karāraktam uttarā-hanuvad ghanam adharā-hanuvad rodhas tat-praticchāyayāruṇam
SB 10.12.21
प्रतिस्पर्धेते सृक्कभ्यां सव्यासव्ये नगोदरे । तुङ्गशृङ्गालयोऽप्येतास्तद्दंष्ट्राभिश्च पश्यत ॥ २१ ॥
pratispardhete sṛkkabhyāṁ savyāsavye nagodare tuṅga-śṛṅgālayo ’py etās tad-daṁṣṭrābhiś ca paśyata
SB 10.12.22
आस्तृतायाममार्गोऽयं रसनां प्रतिगर्जति । एषामन्तर्गतं ध्वान्तमेतदप्यन्तराननम् ॥ २२ ॥
āstṛtāyāma-mārgo ’yaṁ rasanāṁ pratigarjati eṣāṁ antar-gataṁ dhvāntam etad apy antar-ānanam
SB 10.12.23
दावोष्णखरवातोऽयं श्वासवद्भाति पश्यत । तद्दग्धसत्त्वदुर्गन्धोऽप्यन्तरामिषगन्धवत् ॥ २३ ॥
dāvoṣṇa-khara-vāto ’yaṁ śvāsavad bhāti paśyata tad-dagdha-sattva-durgandho ’py antar-āmiṣa-gandhavat
SB 10.12.24
अस्मान् किमत्र ग्रसिता निविष्टा- नयं तथा चेद् बकवद् विनङ्क्ष्यति । क्षणादनेनेति बकार्युशन्मुखं वीक्ष्योद्धसन्त: करताडनैर्ययु: ॥ २४ ॥
asmān kim atra grasitā niviṣṭān ayaṁ tathā ced bakavad vinaṅkṣyati kṣaṇād aneneti bakāry-uśan-mukhaṁ vīkṣyoddhasantaḥ kara-tāḍanair yayuḥ
SB 10.12.25
इत्थं मिथोऽतथ्यमतज्ज्ञभाषितं श्रुत्वा विचिन्त्येत्यमृषा मृषायते । रक्षो विदित्वाखिलभूतहृत्स्थित: स्वानां निरोद्धुं भगवान् मनो दधे ॥ २५ ॥
itthaṁ mitho ’tathyam ataj-jña-bhāṣitaṁ śrutvā vicintyety amṛṣā mṛṣāyate rakṣo viditvākhila-bhūta-hṛt-sthitaḥ svānāṁ niroddhuṁ bhagavān mano dadhe
SB 10.12.26
तावत् प्रविष्टास्त्वसुरोदरान्तरं परं न गीर्णा: शिशव: सवत्सा: । प्रतीक्षमाणेन बकारिवेशनं हतस्वकान्तस्मरणेन रक्षसा ॥ २६ ॥
tāvat praviṣṭās tv asurodarāntaraṁ paraṁ na gīrṇāḥ śiśavaḥ sa-vatsāḥ pratīkṣamāṇena bakāri-veśanaṁ hata-sva-kānta-smaraṇena rakṣasā
SB 10.12.27
तान् वीक्ष्य कृष्ण: सकलाभयप्रदो ह्यनन्यनाथान् स्वकरादवच्युतान् । दीनांश्च मृत्योर्जठराग्निघासान् घृणार्दितो दिष्टकृतेन विस्मित: ॥ २७ ॥
tān vīkṣya kṛṣṇaḥ sakalābhaya-prado hy ananya-nāthān sva-karād avacyutān dīnāṁś ca mṛtyor jaṭharāgni-ghāsān ghṛṇārdito diṣṭa-kṛtena vismitaḥ
SB 10.12.28
कृत्यं किमत्रास्य खलस्य जीवनं न वा अमीषां च सतां विहिंसनम् । द्वयं कथं स्यादिति संविचिन्त्य ज्ञात्वाविशत्तुण्डमशेषदृग्घरि: ॥ २८ ॥
kṛtyaṁ kim atrāsya khalasya jīvanaṁ na vā amīṣāṁ ca satāṁ vihiṁsanam dvayaṁ kathaṁ syād iti saṁvicintya jñātvāviśat tuṇḍam aśeṣa-dṛg ghariḥ
SB 10.12.29
तदा घनच्छदा देवा भयाद्धाहेति चुक्रुशु: । जहृषुर्ये च कंसाद्या: कौणपास्त्वघबान्धवा: ॥ २९ ॥
tadā ghana-cchadā devā bhayād dhā-heti cukruśuḥ jahṛṣur ye ca kaṁsādyāḥ kauṇapās tv agha-bāndhavāḥ
SB 10.12.30
तच्छ्रुत्वा भगवान्कृष्णस्त्वव्यय: सार्भवत्सकम् । चूर्णीचिकीर्षोरात्मानं तरसा ववृधे गले ॥ ३० ॥
tac chrutvā bhagavān kṛṣṇas tv avyayaḥ sārbha-vatsakam cūrṇī-cikīrṣor ātmānaṁ tarasā vavṛdhe gale
SB 10.12.31
ततोऽतिकायस्य निरुद्धमार्गिणो ह्युद्गीर्णदृष्टेर्भ्रमतस्त्वितस्तत: । पूर्णोऽन्तरङ्गे पवनो निरुद्धो मूर्धन् विनिर्भिद्य विनिर्गतो बहि: ॥ ३१ ॥
tato ’tikāyasya niruddha-mārgiṇo hy udgīrṇa-dṛṣṭer bhramatas tv itas tataḥ pūrṇo ’ntar-aṅge pavano niruddho mūrdhan vinirbhidya vinirgato bahiḥ
SB 10.12.32
तेनैव सर्वेषु बहिर्गतेषु प्राणेषु वत्सान् सुहृद: परेतान् । दृष्टया स्वयोत्थाप्य तदन्वित: पुन- र्वक्त्रान्मुकुन्दो भगवान् विनिर्ययौ ॥ ३२ ॥
tenaiva sarveṣu bahir gateṣu prāṇeṣu vatsān suhṛdaḥ paretān dṛṣṭyā svayotthāpya tad-anvitaḥ punar vaktrān mukundo bhagavān viniryayau
SB 10.12.33
पीनाहिभोगोत्थितमद्भुतं मह- ज्ज्योति: स्वधाम्ना ज्वलयद् दिशो दश । प्रतीक्ष्य खेऽवस्थितमीशनिर्गमं विवेश तस्मिन् मिषतां दिवौकसाम् ॥ ३३ ॥
pīnāhi-bhogotthitam adbhutaṁ mahaj jyotiḥ sva-dhāmnā jvalayad diśo daśa pratīkṣya khe ’vasthitam īśa-nirgamaṁ viveśa tasmin miṣatāṁ divaukasām
SB 10.12.34
ततोऽतिहृष्टा: स्वकृतोऽकृतार्हणं पुष्पै: सुगा अप्सरसश्च नर्तनै: । गीतै: सुरा वाद्यधराश्च वाद्यकै: स्तवैश्च विप्रा जयनि:स्वनैर्गणा: ॥ ३४ ॥
tato ’tihṛṣṭāḥ sva-kṛto ’kṛtārhaṇaṁ puṣpaiḥ sugā apsarasaś ca nartanaiḥ gītaiḥ surā vādya-dharāś ca vādyakaiḥ stavaiś ca viprā jaya-niḥsvanair gaṇāḥ
SB 10.12.35
तदद्भुतस्तोत्रसुवाद्यगीतिका- जयादिनैकोत्सवमङ्गलस्वनान् । श्रुत्वा स्वधाम्नोऽन्त्यज आगतोऽचिराद् दृष्ट्वा महीशस्य जगाम विस्मयम् ॥ ३५ ॥
tad-adbhuta-stotra-suvādya-gītikā- jayādi-naikotsava-maṅgala-svanān śrutvā sva-dhāmno ’nty aja āgato ’cirād dṛṣṭvā mahīśasya jagāma vismayam
SB 10.12.36
राजन्नाजगरं चर्म शुष्कं वृन्दावनेऽद्भुतम् । व्रजौकसां बहुतिथं बभूवाक्रीडगह्वरम् ॥ ३६ ॥
rājann ājagaraṁ carma śuṣkaṁ vṛndāvane ’dbhutam vrajaukasāṁ bahu-tithaṁ babhūvākrīḍa-gahvaram
SB 10.12.37
एतत् कौमारजं कर्म हरेरात्माहिमोक्षणम् । मृत्यो: पौगण्डके बाला दृष्ट्वोचुर्विस्मिता व्रजे ॥ ३७ ॥
etat kaumārajaṁ karma harer ātmāhi-mokṣaṇam mṛtyoḥ paugaṇḍake bālā dṛṣṭvocur vismitā vraje
SB 10.12.38
नैतद् विचित्रं मनुजार्भमायिन: परावराणां परमस्य वेधस: । अघोऽपि यत्स्पर्शनधौतपातक: प्रापात्मसाम्यं त्वसतां सुदुर्लभम् ॥ ३८ ॥
naitad vicitraṁ manujārbha-māyinaḥ parāvarāṇāṁ paramasya vedhasaḥ agho ’pi yat-sparśana-dhauta-pātakaḥ prāpātma-sāmyaṁ tv asatāṁ sudurlabham
SB 10.12.39
सकृद् यदङ्गप्रतिमान्तराहिता मनोमयी भागवतीं ददौ गतिम् । स एव नित्यात्मसुखानुभूत्यभि- व्युदस्तमायोऽन्तर्गतो हि किं पुन: ॥ ३९ ॥
sakṛd yad-aṅga-pratimāntar-āhitā manomayī bhāgavatīṁ dadau gatim sa eva nityātma-sukhānubhūty-abhi- vyudasta-māyo ’ntar-gato hi kiṁ punaḥ
SB 10.12.40
श्रीसूत उवाच इत्थं द्विजा यादवदेवदत्त: श्रुत्वा स्वरातुश्चरितं विचित्रम् । पप्रच्छ भूयोऽपि तदेव पुण्यं वैयासकिं यन्निगृहीतचेता: ॥ ४० ॥
śrī-sūta uvāca itthaṁ dvijā yādavadeva-dattaḥ śrutvā sva-rātuś caritaṁ vicitram papraccha bhūyo ’pi tad eva puṇyaṁ vaiyāsakiṁ yan nigṛhīta-cetāḥ
SB 10.12.41
श्रीराजोवाच ब्रह्मन्कालान्तरकृतं तत्कालीनं कथं भवेत् । यत् कौमारे हरिकृतं जगु: पौगण्डकेऽर्भका: ॥ ४१ ॥
śrī-rājovāca brahman kālāntara-kṛtaṁ tat-kālīnaṁ kathaṁ bhavet yat kaumāre hari-kṛtaṁ jaguḥ paugaṇḍake ’rbhakāḥ
SB 10.12.42
तद् ब्रूहि मे महायोगिन्परं कौतूहलं गुरो । नूनमेतद्धरेरेव माया भवति नान्यथा ॥ ४२ ॥
tad brūhi me mahā-yogin paraṁ kautūhalaṁ guro nūnam etad dharer eva māyā bhavati nānyathā
SB 10.12.43
वयं धन्यतमा लोके गुरोऽपि क्षत्रबन्धव: । वयं पिबामो मुहुस्त्वत्त: पुण्यं कृष्णकथामृतम् ॥ ४३ ॥
vayaṁ dhanyatamā loke guro ’pi kṣatra-bandhavaḥ vayaṁ pibāmo muhus tvattaḥ puṇyaṁ kṛṣṇa-kathāmṛtam
SB 10.12.44
श्रीसूत उवाच इत्थं स्म पृष्ट: स तु बादरायणि- स्तत्स्मारितानन्तहृताखिलेन्द्रिय: । कृच्छ्रात् पुनर्लब्धबहिर्दृशि: शनै: प्रत्याह तं भागवतोत्तमोत्तम ॥ ४४ ॥
śrī-sūta uvāca itthaṁ sma pṛṣṭaḥ sa tu bādarāyaṇis tat-smāritānanta-hṛtākhilendriyaḥ kṛcchrāt punar labdha-bahir-dṛśiḥ śanaiḥ pratyāha taṁ bhāgavatottamottama
Canto 10, Chapter 13
SB 10.13.1
श्रीशुक उवाच साधु पृष्टं महाभाग त्वया भागवतोत्तम । यन्नूतनयसीशस्य शृण्वन्नपि कथां मुहु: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca sādhu pṛṣṭaṁ mahā-bhāga tvayā bhāgavatottama yan nūtanayasīśasya śṛṇvann api kathāṁ muhuḥ
SB 10.13.2
सतामयं सारभृतां निसर्गो यदर्थवाणीश्रुतिचेतसामपि । प्रतिक्षणं नव्यवदच्युतस्य यत् स्त्रिया विटानामिव साधुवार्ता ॥ २ ॥
satām ayaṁ sāra-bhṛtāṁ nisargo yad-artha-vāṇī-śruti-cetasām api prati-kṣaṇaṁ navya-vad acyutasya yat striyā viṭānām iva sādhu vārtā
SB 10.13.3
शृणुष्वावहितो राजन्नपि गुह्यं वदामि ते । ब्रूयु: स्निग्धस्य शिष्यस्य गुरवो गुह्यमप्युत ॥ ३ ॥
śṛṇuṣvāvahito rājann api guhyaṁ vadāmi te brūyuḥ snigdhasya śiṣyasya guravo guhyam apy uta
SB 10.13.4
तथाघवदनान्मृत्यो रक्षित्वा वत्सपालकान् । सरित्पुलिनमानीय भगवानिदमब्रवीत् ॥ ४ ॥
tathāgha-vadanān mṛtyo rakṣitvā vatsa-pālakān sarit-pulinam ānīya bhagavān idam abravīt
SB 10.13.5
अहोऽतिरम्यं पुलिनं वयस्या: स्वकेलिसम्पन्मृदुलाच्छबालुकम् । स्फुटत्सरोगन्धहृतालिपत्रिक- ध्वनिप्रतिध्वानलसद्द्रुमाकुलम् ॥ ५ ॥
aho ’tiramyaṁ pulinaṁ vayasyāḥ sva-keli-sampan mṛdulāccha-bālukam sphuṭat-saro-gandha-hṛtāli-patrika- dhvani-pratidhvāna-lasad-drumākulam
SB 10.13.6
अत्र भोक्तव्यमस्माभिर्दिवारूढं क्षुधार्दिता: । वत्सा: समीपेऽप: पीत्वा चरन्तु शनकैस्तृणम् ॥ ६ ॥
atra bhoktavyam asmābhir divārūḍhaṁ kṣudhārditāḥ vatsāḥ samīpe ’paḥ pītvā carantu śanakais tṛṇam
SB 10.13.7
तथेति पाययित्वार्भा वत्सानारुध्य शाद्वले । मुक्त्वा शिक्यानि बुभुजु: समं भगवता मुदा ॥ ७ ॥
tatheti pāyayitvārbhā vatsān ārudhya śādvale muktvā śikyāni bubhujuḥ samaṁ bhagavatā mudā
SB 10.13.8
कृष्णस्य विष्वक् पुरुराजिमण्डलै- रभ्यानना: फुल्लदृशो व्रजार्भका: । सहोपविष्टा विपिने विरेजु- श्छदा यथाम्भोरुहकर्णिकाया: ॥ ८ ॥
kṛṣṇasya viṣvak puru-rāji-maṇḍalair abhyānanāḥ phulla-dṛśo vrajārbhakāḥ sahopaviṣṭā vipine virejuś chadā yathāmbhoruha-karṇikāyāḥ
SB 10.13.9
केचित् पुष्पैर्दलै: केचित्पल्लवैरङ्कुरै: फलै: । शिग्भिस्त्वग्भिर्दृषद्भिश्च बुभुजु: कृतभाजना: ॥ ९ ॥
kecit puṣpair dalaiḥ kecit pallavair aṅkuraiḥ phalaiḥ śigbhis tvagbhir dṛṣadbhiś ca bubhujuḥ kṛta-bhājanāḥ
SB 10.13.10
सर्वे मिथो दर्शयन्त: स्वस्वभोज्यरुचिं पृथक् । हसन्तो हासयन्तश्चाभ्यवजह्रु: सहेश्वरा: ॥ १० ॥
sarve mitho darśayantaḥ sva-sva-bhojya-ruciṁ pṛthak hasanto hāsayantaś cā- bhyavajahruḥ saheśvarāḥ
SB 10.13.11
बिभ्रद् वेणुं जठरपटयो: शृङ्गवेत्रे च कक्षे वामे पाणौ मसृणकवलं तत्फलान्यङ्गुलीषु । तिष्ठन् मध्ये स्वपरिसुहृदो हासयन् नर्मभि: स्वै: स्वर्गे लोके मिषति बुभुजे यज्ञभुग् बालकेलि: ॥ ११ ॥
bibhrad veṇuṁ jaṭhara-paṭayoḥ śṛṅga-vetre ca kakṣe vāme pāṇau masṛṇa-kavalaṁ tat-phalāny aṅgulīṣu tiṣṭhan madhye sva-parisuhṛdo hāsayan narmabhiḥ svaiḥ svarge loke miṣati bubhuje yajña-bhug bāla-keliḥ
SB 10.13.12
भारतैवं वत्सपेषु भुञ्जानेष्वच्युतात्मसु । वत्सास्त्वन्तर्वने दूरं विविशुस्तृणलोभिता: ॥ १२ ॥
bhārataivaṁ vatsa-peṣu bhuñjāneṣv acyutātmasu vatsās tv antar-vane dūraṁ viviśus tṛṇa-lobhitāḥ
SB 10.13.13
तान् दृष्ट्वा भयसन्त्रस्तानूचे कृष्णोऽस्य भीभयम् । मित्राण्याशान्मा विरमतेहानेष्ये वत्सकानहम् ॥ १३ ॥
tān dṛṣṭvā bhaya-santrastān ūce kṛṣṇo ’sya bhī-bhayam mitrāṇy āśān mā viramate- hāneṣye vatsakān aham
SB 10.13.14
इत्युक्त्वाद्रिदरीकुञ्जगह्वरेष्वात्मवत्सकान् । विचिन्वन्भगवान्कृष्ण: सपाणिकवलो ययौ ॥ १४ ॥
ity uktvādri-darī-kuñja- gahvareṣv ātma-vatsakān vicinvan bhagavān kṛṣṇaḥ sapāṇi-kavalo yayau
SB 10.13.15
अम्भोजन्मजनिस्तदन्तरगतो मायार्भकस्येशितु- र्द्रष्टुं मञ्जु महित्वमन्यदपि तद्वत्सानितो वत्सपान् । नीत्वान्यत्र कुरूद्वहान्तरदधात् खेऽवस्थितो य: पुरा दृष्ट्वाघासुरमोक्षणं प्रभवत: प्राप्त: परं विस्मयम् ॥ १५ ॥
ambhojanma-janis tad-antara-gato māyārbhakasyeśitur draṣṭuṁ mañju mahitvam anyad api tad-vatsān ito vatsapān nītvānyatra kurūdvahāntaradadhāt khe ’vasthito yaḥ purā dṛṣṭvāghāsura-mokṣaṇaṁ prabhavataḥ prāptaḥ paraṁ vismayam
SB 10.13.16
ततो वत्सानदृष्ट्वैत्य पुलिनेऽपि च वत्सपान् । उभावपि वने कृष्णो विचिकाय समन्तत: ॥ १६ ॥
tato vatsān adṛṣṭvaitya puline ’pi ca vatsapān ubhāv api vane kṛṣṇo vicikāya samantataḥ
SB 10.13.17
क्वाप्यदृष्ट्वान्तर्विपिने वत्सान्पालांश्च विश्ववित् । सर्वं विधिकृतं कृष्ण: सहसावजगाम ह ॥ १७ ॥
kvāpy adṛṣṭvāntar-vipine vatsān pālāṁś ca viśva-vit sarvaṁ vidhi-kṛtaṁ kṛṣṇaḥ sahasāvajagāma ha
SB 10.13.18
तत: कृष्णो मुदं कर्तुं तन्मातृणां च कस्य च । उभयायितमात्मानं चक्रे विश्वकृदीश्वर: ॥ १८ ॥
tataḥ kṛṣṇo mudaṁ kartuṁ tan-mātṝṇāṁ ca kasya ca ubhayāyitam ātmānaṁ cakre viśva-kṛd īśvaraḥ
SB 10.13.19
यावद् वत्सपवत्सकाल्पकवपुर्यावत् कराङ्घ्र्यादिकं यावद् यष्टिविषाणवेणुदलशिग् यावद् विभूषाम्बरम् । यावच्छीलगुणाभिधाकृतिवयो यावद् विहारादिकं सर्वं विष्णुमयं गिरोऽङ्गवदज: सर्वस्वरूपो बभौ ॥ १९ ॥
yāvad vatsapa-vatsakālpaka-vapur yāvat karāṅghry-ādikaṁ yāvad yaṣṭi-viṣāṇa-veṇu-dala-śig yāvad vibhūṣāmbaram yāvac chīla-guṇābhidhākṛti-vayo yāvad vihārādikaṁ sarvaṁ viṣṇumayaṁ giro ’ṅga-vad ajaḥ sarva-svarūpo babhau
SB 10.13.20
स्वयमात्मात्मगोवत्सान् प्रतिवार्यात्मवत्सपै: । क्रीडन्नात्मविहारैश्च सर्वात्मा प्राविशद् व्रजम् ॥ २० ॥
svayam ātmātma-govatsān prativāryātma-vatsapaiḥ krīḍann ātma-vihāraiś ca sarvātmā prāviśad vrajam
SB 10.13.21
तत्तद्वत्सान्पृथङ्नीत्वा तत्तद्गोष्ठे निवेश्य स: । तत्तदात्माभवद् राजंस्तत्तत्सद्म प्रविष्टवान् ॥ २१ ॥
tat-tad-vatsān pṛthaṅ nītvā tat-tad-goṣṭhe niveśya saḥ tat-tad-ātmābhavad rājaṁs tat-tat-sadma praviṣṭavān
SB 10.13.22
तन्मातरो वेणुरवत्वरोत्थिता उत्थाप्य दोर्भि: परिरभ्य निर्भरम् । स्नेहस्नुतस्तन्यपय:सुधासवं मत्वा परं ब्रह्म सुतानपाययन् ॥ २२ ॥
tan-mātaro veṇu-rava-tvarotthitā utthāpya dorbhiḥ parirabhya nirbharam sneha-snuta-stanya-payaḥ-sudhāsavaṁ matvā paraṁ brahma sutān apāyayan
SB 10.13.23
ततो नृपोन्मर्दनमज्जलेपना- लङ्काररक्षातिलकाशनादिभि: । संलालित: स्वाचरितै: प्रहर्षयन् सायं गतो यामयमेन माधव: ॥ २३ ॥
tato nṛponmardana-majja-lepanā- laṅkāra-rakṣā-tilakāśanādibhiḥ saṁlālitaḥ svācaritaiḥ praharṣayan sāyaṁ gato yāma-yamena mādhavaḥ
SB 10.13.24
गावस्ततो गोष्ठमुपेत्य सत्वरं हुङ्कारघोषै: परिहूतसङ्गतान् । स्वकान् स्वकान् वत्सतरानपाययन् मुहुर्लिहन्त्य: स्रवदौधसं पय: ॥ २४ ॥
gāvas tato goṣṭham upetya satvaraṁ huṅkāra-ghoṣaiḥ parihūta-saṅgatān svakān svakān vatsatarān apāyayan muhur lihantyaḥ sravad audhasaṁ payaḥ
SB 10.13.25
गोगोपीनां मातृतास्मिन्नासीत्स्नेहर्धिकां विना । पुरोवदास्वपि हरेस्तोकता मायया विना ॥ २५ ॥
go-gopīnāṁ mātṛtāsminn āsīt snehardhikāṁ vinā purovad āsv api hares tokatā māyayā vinā
SB 10.13.26
व्रजौकसां स्वतोकेषु स्नेहवल्ल्याब्दमन्वहम् । शनैर्नि:सीम ववृधे यथा कृष्णे त्वपूर्ववत् ॥ २६ ॥
vrajaukasāṁ sva-tokeṣu sneha-vally ābdam anvaham śanair niḥsīma vavṛdhe yathā kṛṣṇe tv apūrvavat
SB 10.13.27
इत्थमात्मात्मनात्मानं वत्सपालमिषेण स: । पालयन् वत्सपो वर्षं चिक्रीडे वनगोष्ठयो: ॥ २७ ॥
ittham ātmātmanātmānaṁ vatsa-pāla-miṣeṇa saḥ pālayan vatsapo varṣaṁ cikrīḍe vana-goṣṭhayoḥ
SB 10.13.28
एकदा चारयन् वत्सान्सरामो वनमाविशत् । पञ्चषासु त्रियामासु हायनापूरणीष्वज: ॥ २८ ॥
ekadā cārayan vatsān sa-rāmo vanam āviśat pañca-ṣāsu tri-yāmāsu hāyanāpūraṇīṣv ajaḥ
SB 10.13.29
ततो विदूराच्चरतो गावो वत्सानुपव्रजम् । गोवर्धनाद्रिशिरसि चरन्त्यो ददृशुस्तृणम् ॥ २९ ॥
tato vidūrāc carato gāvo vatsān upavrajam govardhanādri-śirasi carantyo dadṛśus tṛṇam
SB 10.13.30
दृष्ट्वाथ तत्स्नेहवशोऽस्मृतात्मा स गोव्रजोऽत्यात्मपदुर्गमार्ग: । द्विपात्ककुद्ग्रीव उदास्यपुच्छो- ऽगाद्धुङ्कृतैरास्रुपया जवेन ॥ ३० ॥
dṛṣṭvātha tat-sneha-vaśo ’smṛtātmā sa go-vrajo ’tyātmapa-durga-mārgaḥ dvi-pāt kakud-grīva udāsya-puccho ’gād dhuṅkṛtair āsru-payā javena
SB 10.13.31
समेत्य गावोऽधो वत्सान् वत्सवत्योऽप्यपाययन् । गिलन्त्य इव चाङ्गानि लिहन्त्य: स्वौधसं पय: ॥ ३१ ॥
sametya gāvo ’dho vatsān vatsavatyo ’py apāyayan gilantya iva cāṅgāni lihantyaḥ svaudhasaṁ payaḥ
SB 10.13.32
गोपास्तद्रोधनायासमौघ्यलज्जोरुमन्युना । दुर्गाध्वकृच्छ्रतोऽभ्येत्य गोवत्सैर्ददृशु: सुतान् ॥ ३२ ॥
gopās tad-rodhanāyāsa- maughya-lajjoru-manyunā durgādhva-kṛcchrato ’bhyetya go-vatsair dadṛśuḥ sutān
SB 10.13.33
तदीक्षणोत्प्रेमरसाप्लुताशया जातानुरागा गतमन्यवोऽर्भकान् । उदुह्य दोर्भि: परिरभ्य मूर्धनि घ्राणैरवापु: परमां मुदं ते ॥ ३३ ॥
tad-īkṣaṇotprema-rasāplutāśayā jātānurāgā gata-manyavo ’rbhakān uduhya dorbhiḥ parirabhya mūrdhani ghrāṇair avāpuḥ paramāṁ mudaṁ te
SB 10.13.34
तत: प्रवयसो गोपास्तोकाश्लेषसुनिर्वृता: । कृच्छ्राच्छनैरपगतास्तदनुस्मृत्युदश्रव: ॥ ३४ ॥
tataḥ pravayaso gopās tokāśleṣa-sunirvṛtāḥ kṛcchrāc chanair apagatās tad-anusmṛty-udaśravaḥ
SB 10.13.35
व्रजस्य राम: प्रेमर्धेर्वीक्ष्यौत्कण्ठ्यमनुक्षणम् । मुक्तस्तनेष्वपत्येष्वप्यहेतुविदचिन्तयत् ॥ ३५ ॥
vrajasya rāmaḥ premardher vīkṣyautkaṇṭhyam anukṣaṇam mukta-staneṣv apatyeṣv apy ahetu-vid acintayat
SB 10.13.36
किमेतदद्भुतमिव वासुदेवेऽखिलात्मनि । व्रजस्य सात्मनस्तोकेष्वपूर्वं प्रेम वर्धते ॥ ३६ ॥
kim etad adbhutam iva vāsudeve ’khilātmani vrajasya sātmanas tokeṣv apūrvaṁ prema vardhate
SB 10.13.37
केयं वा कुत आयाता दैवी वा नार्युतासुरी । प्रायो मायास्तु मे भर्तुर्नान्या मेऽपि विमोहिनी ॥ ३७ ॥
keyaṁ vā kuta āyātā daivī vā nāry utāsurī prāyo māyāstu me bhartur nānyā me ’pi vimohinī
SB 10.13.38
इति सञ्चिन्त्य दाशार्हो वत्सान्सवयसानपि । सर्वानाचष्ट वैकुण्ठं चक्षुषा वयुनेन स: ॥ ३८ ॥
iti sañcintya dāśārho vatsān sa-vayasān api sarvān ācaṣṭa vaikuṇṭhaṁ cakṣuṣā vayunena saḥ
SB 10.13.39
नैते सुरेशा ऋषयो न चैते त्वमेव भासीश भिदाश्रयेऽपि । सर्वं पृथक्त्वं निगमात् कथं वदे- त्युक्तेन वृत्तं प्रभुणा बलोऽवैत् ॥ ३९ ॥
naite sureśā ṛṣayo na caite tvam eva bhāsīśa bhid-āśraye ’pi sarvaṁ pṛthak tvaṁ nigamāt kathaṁ vadety uktena vṛttaṁ prabhuṇā balo ’vait
SB 10.13.40
तावदेत्यात्मभूरात्ममानेन त्रुट्यनेहसा । पुरोवदाब्दं क्रीडन्तं ददृशे सकलं हरिम् ॥ ४० ॥
tāvad etyātmabhūr ātma- mānena truṭy-anehasā purovad ābdaṁ krīḍantaṁ dadṛśe sa-kalaṁ harim
SB 10.13.41
यावन्तो गोकुले बाला: सवत्सा: सर्व एव हि । मायाशये शयाना मे नाद्यापि पुनरुत्थिता: ॥ ४१ ॥
yāvanto gokule bālāḥ sa-vatsāḥ sarva eva hi māyāśaye śayānā me nādyāpi punar utthitāḥ
SB 10.13.42
इत एतेऽत्र कुत्रत्या मन्मायामोहितेतरे । तावन्त एव तत्राब्दं क्रीडन्तो विष्णुना समम् ॥ ४२ ॥
ita ete ’tra kutratyā man-māyā-mohitetare tāvanta eva tatrābdaṁ krīḍanto viṣṇunā samam
SB 10.13.43
एवमेतेषु भेदेषु चिरं ध्यात्वा स आत्मभू: । सत्या: के कतरे नेति ज्ञातुं नेष्टे कथञ्चन ॥ ४३ ॥
evam eteṣu bhedeṣu ciraṁ dhyātvā sa ātma-bhūḥ satyāḥ ke katare neti jñātuṁ neṣṭe kathañcana
SB 10.13.44
एवं सम्मोहयन् विष्णुं विमोहं विश्वमोहनम् । स्वयैव माययाजोऽपि स्वयमेव विमोहित: ॥ ४४ ॥
evaṁ sammohayan viṣṇuṁ vimohaṁ viśva-mohanam svayaiva māyayājo ’pi svayam eva vimohitaḥ
SB 10.13.45
तम्यां तमोवन्नैहारं खद्योतार्चिरिवाहनि । महतीतरमायैश्यं निहन्त्यात्मनि युञ्जत: ॥ ४५ ॥
tamyāṁ tamovan naihāraṁ khadyotārcir ivāhani mahatītara-māyaiśyaṁ nihanty ātmani yuñjataḥ
SB 10.13.46
तावत् सर्वे वत्सपाला: पश्यतोऽजस्य तत्क्षणात् । व्यदृश्यन्त घनश्यामा: पीतकौशेयवासस: ॥ ४६ ॥
tāvat sarve vatsa-pālāḥ paśyato ’jasya tat-kṣaṇāt vyadṛśyanta ghana-śyāmāḥ pīta-kauśeya-vāsasaḥ
SB 10.13.47-48
चतुर्भुजा: शङ्खचक्रगदाराजीवपाणय: । किरीटिन: कुण्डलिनो हारिणो वनमालिन: ॥ ४७ ॥ श्रीवत्साङ्गददोरत्नकम्बुकङ्कणपाणय: । नूपुरै: कटकैर्भाता: कटिसूत्राङ्गुलीयकै: ॥ ४८ ॥
catur-bhujāḥ śaṅkha-cakra- gadā-rājīva-pāṇayaḥ kirīṭinaḥ kuṇḍalino hāriṇo vana-mālinaḥ śrīvatsāṅgada-do-ratna- kambu-kaṅkaṇa-pāṇayaḥ nūpuraiḥ kaṭakair bhātāḥ kaṭi-sūtrāṅgulīyakaiḥ
SB 10.13.49
आङ्घ्रिमस्तकमापूर्णास्तुलसीनवदामभि: । कोमलै: सर्वगात्रेषु भूरिपुण्यवदर्पितै: ॥ ४९ ॥
āṅghri-mastakam āpūrṇās tulasī-nava-dāmabhiḥ komalaiḥ sarva-gātreṣu bhūri-puṇyavad-arpitaiḥ
SB 10.13.50
चन्द्रिकाविशदस्मेरै: सारुणापाङ्गवीक्षितै: । स्वकार्थानामिव रज:सत्त्वाभ्यां स्रष्टृपालका: ॥ ५० ॥
candrikā-viśada-smeraiḥ sāruṇāpāṅga-vīkṣitaiḥ svakārthānām iva rajaḥ- sattvābhyāṁ sraṣṭṛ-pālakāḥ
SB 10.13.51
आत्मादिस्तम्बपर्यन्तैर्मूर्तिमद्भिश्चराचरै: । नृत्यगीताद्यनेकार्है: पृथक्पृथगुपासिता: ॥ ५१ ॥
ātmādi-stamba-paryantair mūrtimadbhiś carācaraiḥ nṛtya-gītādy-anekārhaiḥ pṛthak pṛthag upāsitāḥ
SB 10.13.52
अणिमाद्यैर्महिमभिरजाद्याभिर्विभूतिभि: । चतुर्विंशतिभिस्तत्त्वै: परीता महदादिभि: ॥ ५२ ॥
aṇimādyair mahimabhir ajādyābhir vibhūtibhiḥ catur-viṁśatibhis tattvaiḥ parītā mahad-ādibhiḥ
SB 10.13.53
कालस्वभावसंस्कारकामकर्मगुणादिभि: । स्वमहिध्वस्तमहिभिर्मूर्तिमद्भिरुपासिता: ॥ ५३ ॥
kāla-svabhāva-saṁskāra- kāma-karma-guṇādibhiḥ sva-mahi-dhvasta-mahibhir mūrtimadbhir upāsitāḥ
SB 10.13.54
सत्यज्ञानानन्तानन्दमात्रैकरसमूर्तय: । अस्पृष्टभूरिमाहात्म्या अपि ह्युपनिषद्दृशाम् ॥ ५४ ॥
satya-jñānānantānanda- mātraika-rasa-mūrtayaḥ aspṛṣṭa-bhūri-māhātmyā api hy upaniṣad-dṛśām
SB 10.13.55
एवं सकृद् ददर्शाज: परब्रह्मात्मनोऽखिलान् । यस्य भासा सर्वमिदं विभाति सचराचरम् ॥ ५५ ॥
evaṁ sakṛd dadarśājaḥ para-brahmātmano ’khilān yasya bhāsā sarvam idaṁ vibhāti sa-carācaram
SB 10.13.56
ततोऽतिकुतुकोद्वृत्यस्तिमितैकादशेन्द्रिय: । तद्धाम्नाभूदजस्तूष्णीं पूर्देव्यन्तीव पुत्रिका ॥ ५६ ॥
tato ’tikutukodvṛtya- stimitaikādaśendriyaḥ tad-dhāmnābhūd ajas tūṣṇīṁ pūr-devy-antīva putrikā
SB 10.13.57
इतीरेशेऽतर्क्ये निजमहिमनि स्वप्रमितिके परत्राजातोऽतन्निरसनमुखब्रह्मकमितौ । अनीशेऽपि द्रष्टुं किमिदमिति वा मुह्यति सति चच्छादाजो ज्ञात्वा सपदि परमोऽजाजवनिकाम् ॥ ५७ ॥
itīreśe ’tarkye nija-mahimani sva-pramitike paratrājāto ’tan-nirasana-mukha-brahmaka-mitau anīśe ’pi draṣṭuṁ kim idam iti vā muhyati sati cacchādājo jñātvā sapadi paramo ’jā-javanikām
SB 10.13.58
ततोऽर्वाक्प्रतिलब्धाक्ष: क: परेतवदुत्थित: । कृच्छ्रादुन्मील्य वै दृष्टीराचष्टेदं सहात्मना ॥ ५८ ॥
tato ’rvāk pratilabdhākṣaḥ kaḥ paretavad utthitaḥ kṛcchrād unmīlya vai dṛṣṭīr ācaṣṭedaṁ sahātmanā
SB 10.13.59
सपद्येवाभित: पश्यन् दिशोऽपश्यत्पुर:स्थितम् । वृन्दावनं जनाजीव्यद्रुमाकीर्णं समाप्रियम् ॥ ५९ ॥
sapady evābhitaḥ paśyan diśo ’paśyat puraḥ-sthitam vṛndāvanaṁ janājīvya- drumākīrṇaṁ samā-priyam
SB 10.13.60
यत्र नैसर्गदुर्वैरा: सहासन् नृमृगादय: । मित्राणीवाजितावासद्रुतरुट्तर्षकादिकम् ॥ ६० ॥
yatra naisarga-durvairāḥ sahāsan nṛ-mṛgādayaḥ mitrāṇīvājitāvāsa- druta-ruṭ-tarṣakādikam
SB 10.13.61
तत्रोद्वहत् पशुपवंशशिशुत्वनाट्यं ब्रह्माद्वयं परमनन्तमगाधबोधम् । वत्सान् सखीनिव पुरा परितो विचिन्व- देकं सपाणिकवलं परमेष्ठ्यचष्ट ॥ ६१ ॥
tatrodvahat paśupa-vaṁśa-śiśutva-nāṭyaṁ brahmādvayaṁ param anantam agādha-bodham vatsān sakhīn iva purā parito vicinvad ekaṁ sa-pāṇi-kavalaṁ parameṣṭhy acaṣṭa
SB 10.13.62
दृष्ट्वा त्वरेण निजधोरणतोऽवतीर्य पृथ्व्यां वपु: कनकदण्डमिवाभिपात्य । स्पृष्ट्वा चतुर्मुकुटकोटिभिरङ्घ्रियुग्मं नत्वा मुदश्रुसुजलैरकृताभिषेकम् ॥ ६२ ॥
dṛṣṭvā tvareṇa nija-dhoraṇato ’vatīrya pṛthvyāṁ vapuḥ kanaka-daṇḍam ivābhipātya spṛṣṭvā catur-mukuṭa-koṭibhir aṅghri-yugmaṁ natvā mud-aśru-sujalair akṛtābhiṣekam
SB 10.13.63
उत्थायोत्थाय कृष्णस्य चिरस्य पादयो: पतन् । आस्ते महित्वं प्राग्दृष्टं स्मृत्वा स्मृत्वा पुन: पुन: ॥ ६३ ॥
utthāyotthāya kṛṣṇasya cirasya pādayoḥ patan āste mahitvaṁ prāg-dṛṣṭaṁ smṛtvā smṛtvā punaḥ punaḥ
SB 10.13.64
शनैरथोत्थाय विमृज्य लोचने मुकुन्दमुद्वीक्ष्य विनम्रकन्धर: । कृताञ्जलि: प्रश्रयवान् समाहित: सवेपथुर्गद्गदयैलतेलया ॥ ६४ ॥ ज्ञाने प्रयासमुदपास्य नमन्त एव जीवन्ति सन्मुखरितां भवदीयवार्ताम् । स्थाने स्थिता: श्रुतिगतां तनुवाङ्मनोभि- र्ये प्रायशोऽजित जितोऽप्यसि तैस्त्रिलोक्याम् ॥
śanair athotthāya vimṛjya locane mukundam udvīkṣya vinamra-kandharaḥ kṛtāñjaliḥ praśrayavān samāhitaḥ sa-vepathur gadgadayailatelayā
Canto 10, Chapter 14
SB 10.14.1
श्रीब्रह्मोवाच नौमीड्य तेऽभ्रवपुषे तडिदम्बराय गुञ्जावतंसपरिपिच्छलसन्मुखाय । वन्यस्रजे कवलवेत्रविषाणवेणु- लक्ष्मश्रिये मृदुपदे पशुपाङ्गजाय ॥ १ ॥
śrī-brahmovāca naumīḍya te ’bhra-vapuṣe taḍid-ambarāya guñjāvataṁsa-paripiccha-lasan-mukhāya vanya-sraje kavala-vetra-viṣāṇa-veṇu- lakṣma-śriye mṛdu-pade paśupāṅgajāya
SB 10.14.2
अस्यापि देव वपुषो मदनुग्रहस्य स्वेच्छामयस्य न तु भूतमयस्य कोऽपि । नेशे महि त्ववसितुं मनसान्तरेण साक्षात्तवैव किमुतात्मसुखानुभूते: ॥ २ ॥
asyāpi deva vapuṣo mad-anugrahasya svecchā-mayasya na tu bhūta-mayasya ko ’pi neśe mahi tv avasituṁ manasāntareṇa sākṣāt tavaiva kim utātma-sukhānubhūteḥ
SB 10.14.3
ज्ञाने प्रयासमुदपास्य नमन्त एव जीवन्ति सन्मुखरितां भवदीयवार्ताम् । स्थाने स्थिता: श्रुतिगतां तनुवाङ्मनोभि- र्ये प्रायशोऽजित जितोऽप्यसि तैस्त्रिलोक्याम् ॥ ३ ॥
jñāne prayāsam udapāsya namanta eva jīvanti san-mukharitāṁ bhavadīya-vārtām sthāne sthitāḥ śruti-gatāṁ tanu-vāṅ-manobhir ye prāyaśo ’jita jito ’py asi tais tri-lokyām
SB 10.14.4
श्रेय:सृतिं भक्तिमुदस्य ते विभो क्लिश्यन्ति ये केवलबोधलब्धये । तेषामसौ क्लेशल एव शिष्यते नान्यद् यथा स्थूलतुषावघातिनाम् ॥ ४ ॥
śreyaḥ-sṛtiṁ bhaktim udasya te vibho kliśyanti ye kevala-bodha-labdhaye teṣām asau kleśala eva śiṣyate nānyad yathā sthūla-tuṣāvaghātinām
SB 10.14.5
पुरेह भूमन् बहवोऽपि योगिन- स्त्वदर्पितेहा निजकर्मलब्धया । विबुध्य भक्त्यैव कथोपनीतया प्रपेदिरेऽञ्जोऽच्युत ते गतिं पराम् ॥ ५ ॥
pureha bhūman bahavo ’pi yoginas tvad-arpitehā nija-karma-labdhayā vibudhya bhaktyaiva kathopanītayā prapedire ’ñjo ’cyuta te gatiṁ parām
SB 10.14.6
तथापि भूमन्महिमागुणस्य ते विबोद्धुमर्हत्यमलान्तरात्मभि: । अविक्रियात् स्वानुभवादरूपतो ह्यनन्यबोध्यात्मतया न चान्यथा ॥ ६ ॥
tathāpi bhūman mahimāguṇasya te viboddhum arhaty amalāntar-ātmabhiḥ avikriyāt svānubhavād arūpato hy ananya-bodhyātmatayā na cānyathā
SB 10.14.7
गुणात्मनस्तेऽपि गुणान् विमातुं हितावतीर्णस्य क ईशिरेऽस्य । कालेन यैर्वा विमिता: सुकल्पै- र्भूपांशव: खे मिहिका द्युभास: ॥ ७ ॥
guṇātmanas te ’pi guṇān vimātuṁ hitāvatīṛnasya ka īśire ’sya kālena yair vā vimitāḥ su-kalpair bhū-pāṁśavaḥ khe mihikā dyu-bhāsaḥ
SB 10.14.8
तत्तेऽनुकम्पां सुसमीक्षमाणो भुञ्जान एवात्मकृतं विपाकम् । हृद्वाग्वपुर्भिर्विदधन्नमस्ते जीवेत यो मुक्तिपदे स दायभाक् ॥ ८ ॥
tat te ’nukampāṁ su-samīkṣamāṇo bhuñjāna evātma-kṛtaṁ vipākam hṛd-vāg-vapurbhir vidadhan namas te jīveta yo mukti-pade sa dāya-bhāk
SB 10.14.9
पश्येश मेऽनार्यमनन्त आद्ये परात्मनि त्वय्यपि मायिमायिनि । मायां वितत्येक्षितुमात्मवैभवं ह्यहं कियानैच्छमिवार्चिरग्नौ ॥ ९ ॥
paśyeśa me ’nāryam ananta ādye parātmani tvayy api māyi-māyini māyāṁ vitatyekṣitum ātma-vaibhavaṁ hy ahaṁ kiyān aiccham ivārcir agnau
SB 10.14.10
अत: क्षमस्वाच्युत मे रजोभुवो ह्यजानतस्त्वत्पृथगीशमानिन: । अजावलेपान्धतमोऽन्धचक्षुष एषोऽनुकम्प्यो मयि नाथवानिति ॥ १० ॥
ataḥ kṣamasvācyuta me rajo-bhuvo hy ajānatas tvat-pṛthag-īśa-māninaḥ ajāvalepāndha-tamo-’ndha-cakṣuṣa eṣo ’nukampyo mayi nāthavān iti
SB 10.14.11
क्वाहं तमोमहदहंखचराग्निवार्भू- संवेष्टिताण्डघटसप्तवितस्तिकाय: । क्वेदृग्विधाविगणिताण्डपराणुचर्या- वाताध्वरोमविवरस्य च ते महित्वम् ॥ ११ ॥
kvāhaṁ tamo-mahad-ahaṁ-kha-carāgni-vār-bhū- saṁveṣṭitāṇḍa-ghaṭa-sapta-vitasti-kāyaḥ kvedṛg-vidhāvigaṇitāṇḍa-parāṇu-caryā- vātādhva-roma-vivarasya ca te mahitvam
SB 10.14.12
उत्क्षेपणं गर्भगतस्य पादयो: किं कल्पते मातुरधोक्षजागसे । किमस्तिनास्तिव्यपदेशभूषितं तवास्ति कुक्षे: कियदप्यनन्त: ॥ १२ ॥
utkṣepaṇaṁ garbha-gatasya pādayoḥ kiṁ kalpate mātur adhokṣajāgase kim asti-nāsti-vyapadeśa-bhūṣitaṁ tavāsti kukṣeḥ kiyad apy anantaḥ
SB 10.14.13
जगत् त्रयान्तोदधिसम्प्लवोदे नारायणस्योदरनाभिनालात् । विनिर्गतोऽजस्त्विति वाङ्न वै मृषा किन्त्वीश्वर त्वन्न विनिर्गतोऽस्मि ॥ १३ ॥
jagat-trayāntodadhi-samplavode nārāyaṇasyodara-nābhi-nālāt vinirgato ’jas tv iti vāṅ na vai mṛṣā kintv īśvara tvan na vinirgato ’smi
SB 10.14.14
नारायणस्त्वं न हि सर्वदेहिना- मात्मास्यधीशाखिललोकसाक्षी । नारायणोऽङ्गं नरभूजलायना- त्तच्चापि सत्यं न तवैव माया ॥ १४ ॥
nārāyaṇas tvaṁ na hi sarva-dehinām ātmāsy adhīśākhila-loka-sākṣī nārāyaṇo ’ṅgaṁ nara-bhū-jalāyanāt tac cāpi satyaṁ na tavaiva māyā
SB 10.14.15
तच्चेज्जलस्थं तव सज्जगद्वपु: किं मे न दृष्टं भगवंस्तदैव । किं वा सुदृष्टं हृदि मे तदैव किं नो सपद्येव पुनर्व्यदर्शि ॥ १५ ॥
tac cej jala-sthaṁ tava saj jagad-vapuḥ kiṁ me na dṛṣṭaṁ bhagavaṁs tadaiva kiṁ vā su-dṛṣṭaṁ hṛdi me tadaiva kiṁ no sapady eva punar vyadarśi
SB 10.14.16
अत्रैव मायाधमनावतारे ह्यस्य प्रपञ्चस्य बहि: स्फुटस्य । कृत्स्नस्य चान्तर्जठरे जनन्या मायात्वमेव प्रकटीकृतं ते ॥ १६ ॥
atraiva māyā-dhamanāvatāre hy asya prapañcasya bahiḥ sphuṭasya kṛtsnasya cāntar jaṭhare jananyā māyātvam eva prakaṭī-kṛtaṁ te
SB 10.14.17
यस्य कुक्षाविदं सर्वं सात्मं भाति यथा तथा । तत्त्वय्यपीह तत् सर्वं किमिदं मायया विना ॥ १७ ॥
yasya kukṣāv idaṁ sarvaṁ sātmaṁ bhāti yathā tathā tat tvayy apīha tat sarvaṁ kim idaṁ māyayā vinā
SB 10.14.18
अद्यैव त्वदृतेऽस्य किं मम न ते मायात्वमादर्शित- मेकोऽसि प्रथमं ततो व्रजसुहृद्वत्सा: समस्ता अपि । तावन्तोऽसि चतुर्भुजास्तदखिलै: साकं मयोपासिता- स्तावन्त्येव जगन्त्यभूस्तदमितं ब्रह्माद्वयं शिष्यते ॥ १८ ॥
adyaiva tvad ṛte ’sya kiṁ mama na te māyātvam ādarśitam eko ’si prathamaṁ tato vraja-suhṛd-vatsāḥ samastā api tāvanto ’si catur-bhujās tad akhilaiḥ sākaṁ mayopāsitās tāvanty eva jaganty abhūs tad amitaṁ brahmādvayaṁ śiṣyate
SB 10.14.19
अजानतां त्वत्पदवीमनात्म- न्यात्मात्मना भासि वितत्य मायाम् । सृष्टाविवाहं जगतो विधान इव त्वमेषोऽन्त इव त्रिनेत्र: ॥ १९ ॥
ajānatāṁ tvat-padavīm anātmany ātmātmanā bhāsi vitatya māyām sṛṣṭāv ivāhaṁ jagato vidhāna iva tvam eṣo ’nta iva trinetraḥ
SB 10.14.20
सुरेष्वृषिष्वीश तथैव नृष्वपि तिर्यक्षु याद:स्वपि तेऽजनस्य । जन्मासतां दुर्मदनिग्रहाय प्रभो विधात: सदनुग्रहाय च ॥ २० ॥
sureṣv ṛṣiṣv īśa tathaiva nṛṣv api tiryakṣu yādaḥsv api te ’janasya janmāsatāṁ durmada-nigrahāya prabho vidhātaḥ sad-anugrahāya ca
SB 10.14.21
को वेत्ति भूमन् भगवन् परात्मन् योगेश्वरोतीर्भवतस्त्रिलोक्याम् । क्व वा कथं वा कति वा कदेति विस्तारयन्क्रीडसि योगमायाम् ॥ २१ ॥
ko vetti bhūman bhagavan parātman yogeśvarotīr bhavatas tri-lokyām kva vā kathaṁ vā kati vā kadeti vistārayan krīḍasi yoga-māyām
SB 10.14.22
तस्मादिदं जगदशेषमसत्स्वरूपं स्वप्नाभमस्तधिषणं पुरुदु:खदु:खम् । त्वय्येव नित्यसुखबोधतनावनन्ते मायात उद्यदपि यत् सदिवावभाति ॥ २२ ॥
tasmād idaṁ jagad aśeṣam asat-svarūpaṁ svapnābham asta-dhiṣaṇaṁ puru-duḥkha-duḥkham tvayy eva nitya-sukha-bodha-tanāv anante māyāta udyad api yat sad ivāvabhāti
SB 10.14.23
एकस्त्वमात्मा पुरुष: पुराण: सत्य: स्वयंज्योतिरनन्त आद्य: । नित्योऽक्षरोऽजस्रसुखो निरञ्जन: पूर्णाद्वयो मुक्त उपाधितोऽमृत: ॥ २३ ॥
ekas tvam ātmā puruṣaḥ purāṇaḥ satyaḥ svayaṁ-jyotir ananta ādyaḥ nityo ’kṣaro ’jasra-sukho nirañjanaḥ pūrṇādvayo mukta upādhito ’mṛtaḥ
SB 10.14.24
एवंविधं त्वां सकलात्मनामपि स्वात्मानमात्मात्मतया विचक्षते । गुर्वर्कलब्धोपनिषत्सुचक्षुषा ये ते तरन्तीव भवानृताम्बुधिम् ॥ २४ ॥
evaṁ-vidhaṁ tvāṁ sakalātmanām api svātmānam ātmātmatayā vicakṣate gurv-arka-labdhopaniṣat-sucakṣuṣā ye te tarantīva bhavānṛtāmbudhim
SB 10.14.25
आत्मानमेवात्मतयाविजानतां तेनैव जातं निखिलं प्रपञ्चितम् । ज्ञानेन भूयोऽपि च तत् प्रलीयते रज्ज्वामहेर्भोगभवाभवौ यथा ॥ २५ ॥
ātmānam evātmatayāvijānatāṁ tenaiva jātaṁ nikhilaṁ prapañcitam jñānena bhūyo ’pi ca tat pralīyate rajjvām aher bhoga-bhavābhavau yathā
SB 10.14.26
अज्ञानसंज्ञौ भवबन्धमोक्षौ द्वौ नाम नान्यौ स्त ऋतज्ञभावात् । अजस्रचित्यात्मनि केवले परे विचार्यमाणे तरणाविवाहनी ॥ २६ ॥
ajñāna-saṁjñau bhava-bandha-mokṣau dvau nāma nānyau sta ṛta-jña-bhāvāt ajasra-city ātmani kevale pare vicāryamāṇe taraṇāv ivāhanī
SB 10.14.27
त्वामात्मानं परं मत्वा परमात्मानमेव च । आत्मा पुनर्बहिर्मृग्य अहोऽज्ञजनताज्ञता ॥ २७ ॥
tvām ātmānaṁ paraṁ matvā param ātmānam eva ca ātmā punar bahir mṛgya aho ’jña-janatājñatā
SB 10.14.28
अन्तर्भवेऽनन्त भवन्तमेव ह्यतत्त्यजन्तो मृगयन्ति सन्त: । असन्तमप्यन्त्यहिमन्तरेण सन्तं गुणं तं किमु यन्ति सन्त: ॥ २८ ॥
antar-bhave ’nanta bhavantam eva hy atat tyajanto mṛgayanti santaḥ asantam apy anty ahim antareṇa santaṁ guṇaṁ taṁ kim u yanti santaḥ
SB 10.14.29
अथापि ते देव पदाम्बुजद्वय- प्रसादलेशानुगृहीत एव हि । जानाति तत्त्वं भगवन् महिम्नो न चान्य एकोऽपि चिरं विचिन्वन् ॥ २९ ॥
athāpi te deva padāmbuja-dvaya- prasāda-leśānugṛhīta eva hi jānāti tattvaṁ bhagavan-mahimno na cānya eko ’pi ciraṁ vicinvan
SB 10.14.30
तदस्तु मे नाथ स भूरिभागो भवेऽत्र वान्यत्र तु वा तिरश्चाम् । येनाहमेकोऽपि भवज्जनानां भूत्वा निषेवे तव पादपल्लवम् ॥ ३० ॥
tad astu me nātha sa bhūri-bhāgo bhave ’tra vānyatra tu vā tiraścām yenāham eko ’pi bhavaj-janānāṁ bhūtvā niṣeve tava pāda-pallavam
SB 10.14.31
अहोऽतिधन्या व्रजगोरमण्य: स्तन्यामृतं पीतमतीव ते मुदा । यासां विभो वत्सतरात्मजात्मना यत्तृप्तयेऽद्यापि न चालमध्वरा: ॥ ३१ ॥
aho ’ti-dhanyā vraja-go-ramaṇyaḥ stanyāmṛtaṁ pītam atīva te mudā yāsāṁ vibho vatsatarātmajātmanā yat-tṛptaye ’dyāpi na cālam adhvarāḥ
SB 10.14.32
अहो भाग्यमहो भाग्यं नन्दगोपव्रजौकसाम् । यन्मित्रं परमानन्दं पूर्णं ब्रह्म सनातनम् ॥ ३२ ॥
aho bhāgyam aho bhāgyaṁ nanda-gopa-vrajaukasām yan-mitraṁ paramānandaṁ pūrṇaṁ brahma sanātanam
SB 10.14.33
एषां तु भाग्यमहिमाच्युत तावदास्ता- मेकादशैव हि वयं बत भूरिभागा: । एतद्धृषीकचषकैरसकृत् पिबाम: शर्वादयोऽङ्घ्य्रुदजमध्वमृतासवं ते ॥ ३३ ॥
eṣāṁ tu bhāgya-mahimācyuta tāvad āstām ekādaśaiva hi vayaṁ bata bhūri-bhāgāḥ etad-dhṛṣīka-caṣakair asakṛt pibāmaḥ śarvādayo ’ṅghry-udaja-madhv-amṛtāsavaṁ te
SB 10.14.34
तद् भूरिभाग्यमिह जन्म किमप्यटव्यां यद् गोकुलेऽपि कतमाङ्घ्रिरजोऽभिषेकम् । यज्जीवितं तु निखिलं भगवान् मुकुन्द- स्त्वद्यापि यत्पदरज: श्रुतिमृग्यमेव ॥ ३४ ॥
tad bhūri-bhāgyam iha janma kim apy aṭavyāṁ yad gokule ’pi katamāṅghri-rajo-’bhiṣekam yaj-jīvitaṁ tu nikhilaṁ bhagavān mukundas tv adyāpi yat-pada-rajaḥ śruti-mṛgyam eva
SB 10.14.35
एषां घोषनिवासिनामुत भवान् किं देव रातेति न- श्चेतो विश्वफलात् फलं त्वदपरं कुत्राप्ययन् मुह्यति । सद्वेषादिव पूतनापि सकुला त्वामेव देवापिता यद्धामार्थसुहृत्प्रियात्मतनयप्राणाशयास्त्वत्कृते ॥ ३५ ॥
eṣāṁ ghoṣa-nivāsinām uta bhavān kiṁ deva rāteti naś ceto viśva-phalāt phalaṁ tvad-aparaṁ kutrāpy ayan muhyati sad-veṣād iva pūtanāpi sa-kulā tvām eva devāpitā yad-dhāmārtha-suhṛt-priyātma-tanaya-prāṇāśayās tvat-kṛte
SB 10.14.36
तावद् रागादय: स्तेनास्तावत् कारागृहं गृहम् । तावन्मोहोऽङ्घ्रिनिगडो यावत् कृष्ण न ते जना: ॥ ३६ ॥
tāvad rāgādayaḥ stenās tāvat kārā-gṛhaṁ gṛham tāvan moho ’ṅghri-nigaḍo yāvat kṛṣṇa na te janāḥ
SB 10.14.37
प्रपञ्चं निष्प्रपञ्चोऽपि विडम्बयसि भूतले । प्रपन्नजनतानन्दसन्दोहं प्रथितुं प्रभो ॥ ३७ ॥
prapañcaṁ niṣprapañco ’pi viḍambayasi bhū-tale prapanna-janatānanda- sandohaṁ prathituṁ prabho
SB 10.14.38
जानन्त एव जानन्तु किं बहूक्त्या न मे प्रभो । मनसो वपुषो वाचो वैभवं तव गोचर: ॥ ३८ ॥
jānanta eva jānantu kiṁ bahūktyā na me prabho manaso vapuṣo vāco vaibhavaṁ tava go-caraḥ
SB 10.14.39
अनुजानीहि मां कृष्ण सर्वं त्वं वेत्सि सर्वदृक् । त्वमेव जगतां नाथो जगदेतत्तवार्पितम् ॥ ३९ ॥
anujānīhi māṁ kṛṣṇa sarvaṁ tvaṁ vetsi sarva-dṛk tvam eva jagatāṁ nātho jagad etat tavārpitam
SB 10.14.40
श्रीकृष्ण वृष्णिकुलपुष्करजोषदायिन् क्ष्मानिर्जरद्विजपशूदधिवृद्धिकारिन् । उद्धर्मशार्वरहर क्षितिराक्षसध्रु- गाकल्पमार्कमर्हन् भगवन्नमस्ते ॥ ४० ॥
śrī-kṛṣṇa vṛṣṇi-kula-puṣkara-joṣa-dāyin kṣmā-nirjara-dvija-paśūdadhi-vṛddhi-kārin uddharma-śārvara-hara kṣiti-rākṣasa-dhrug ā-kalpam ārkam arhan bhagavan namas te
SB 10.14.41
श्रीशुक उवाच इत्यभिष्टूय भूमानं त्रि: परिक्रम्य पादयो: । नत्वाभीष्टं जगद्धाता स्वधाम प्रत्यपद्यत ॥ ४१ ॥
śrī-śuka uvāca ity abhiṣṭūya bhūmānaṁ triḥ parikramya pādayoḥ natvābhīṣṭaṁ jagad-dhātā sva-dhāma pratyapadyata
SB 10.14.42
ततोऽनुज्ञाप्य भगवान् स्वभुवं प्रागवस्थितान् । वत्सान् पुलिनमानिन्ये यथापूर्वसखं स्वकम् ॥ ४२ ॥
tato ’nujñāpya bhagavān sva-bhuvaṁ prāg avasthitān vatsān pulinam āninye yathā-pūrva-sakhaṁ svakam
SB 10.14.43
एकस्मिन्नपि यातेऽब्दे प्राणेशं चान्तरात्मन: । कृष्णमायाहता राजन् क्षणार्धं मेनिरेऽर्भका: ॥ ४३ ॥
ekasminn api yāte ’bde prāṇeśaṁ cāntarātmanaḥ kṛṣṇa-māyāhatā rājan kṣaṇārdhaṁ menire ’rbhakāḥ
SB 10.14.44
किं किं न विस्मरन्तीह मायामोहितचेतस: । यन्मोहितं जगत् सर्वमभीक्ष्णं विस्मृतात्मकम् ॥ ४४ ॥
kiṁ kiṁ na vismarantīha māyā-mohita-cetasaḥ yan-mohitaṁ jagat sarvam abhīkṣṇaṁ vismṛtātmakam
SB 10.14.45
ऊचुश्च सुहृद: कृष्णं स्वागतं तेऽतिरंहसा । नैकोऽप्यभोजि कवल एहीत: साधु भुज्यताम् ॥ ४५ ॥
ūcuś ca suhṛdaḥ kṛṣṇaṁ sv-āgataṁ te ’ti-raṁhasā naiko ’py abhoji kavala ehītaḥ sādhu bhujyatām
SB 10.14.46
ततो हसन् हृषीकेशोऽभ्यवहृत्य सहार्भकै: । दर्शयंश्चर्माजगरं न्यवर्तत वनाद् व्रजम् ॥ ४६ ॥
tato hasan hṛṣīkeśo ’bhyavahṛtya sahārbhakaiḥ darśayaṁś carmājagaraṁ nyavartata vanād vrajam
SB 10.14.47
बर्हप्रसूनवनधातुविचित्रिताङ्ग: प्रोद्दामवेणुदलशृङ्गरवोत्सवाढ्य: । वत्सान् गृणन्ननुगगीतपवित्रकीर्ति- र्गोपीदृगुत्सवदृशि: प्रविवेश गोष्ठम् ॥ ४७ ॥
barha-prasūna-vana-dhātu-vicitritāṅgaḥ proddāma-veṇu-dala-śṛṅga-ravotsavāḍhyaḥ vatsān gṛṇann anuga-gīta-pavitra-kīrtir gopī-dṛg-utsava-dṛśiḥ praviveśa goṣṭham
SB 10.14.48
अद्यानेन महाव्यालो यशोदानन्दसूनुना । हतोऽविता वयं चास्मादिति बाला व्रजे जगु: ॥ ४८ ॥
adyānena mahā-vyālo yaśodā-nanda-sūnunā hato ’vitā vayaṁ cāsmād iti bālā vraje jaguḥ
SB 10.14.49
श्रीराजोवाच ब्रह्मन् परोद्भवे कृष्णे इयान् प्रेमा कथं भवेत् । योऽभूतपूर्वस्तोकेषु स्वोद्भवेष्वपि कथ्यताम् ॥ ४९ ॥
śrī-rājovāca brahman parodbhave kṛṣṇe iyān premā kathaṁ bhavet yo ’bhūta-pūrvas tokeṣu svodbhaveṣv api kathyatām
SB 10.14.50
श्रीशुक उवाच सर्वेषामपि भूतानां नृप स्वात्मैव वल्लभ: । इतरेऽपत्यवित्ताद्यास्तद्वल्लभतयैव हि ॥ ५० ॥
śrī-śuka uvāca sarveṣām api bhūtānāṁ nṛpa svātmaiva vallabhaḥ itare ’patya-vittādyās tad-vallabhatayaiva hi
SB 10.14.51
तद् राजेन्द्र यथा स्नेह: स्वस्वकात्मनि देहिनाम् । न तथा ममतालम्बिपुत्रवित्तगृहादिषु ॥ ५१ ॥
tad rājendra yathā snehaḥ sva-svakātmani dehinām na tathā mamatālambi- putra-vitta-gṛhādiṣu
SB 10.14.52
देहात्मवादिनां पुंसामपि राजन्यसत्तम । यथा देह: प्रियतमस्तथा न ह्यनु ये च तम् ॥ ५२ ॥
dehātma-vādināṁ puṁsām api rājanya-sattama yathā dehaḥ priyatamas tathā na hy anu ye ca tam
SB 10.14.53
देहोऽपि ममताभाक् चेत्तर्ह्यसौ नात्मवत् प्रिय: । यज्जीर्यत्यपि देहेऽस्मिन् जीविताशा बलीयसी ॥ ५३ ॥
deho ’pi mamatā-bhāk cet tarhy asau nātma-vat priyaḥ yaj jīryaty api dehe ’smin jīvitāśā balīyasī
SB 10.14.54
तस्मात् प्रियतम: स्वात्मा सर्वेषामपि देहिनाम् । तदर्थमेव सकलं जगदेतच्चराचरम् ॥ ५४ ॥
tasmāt priyatamaḥ svātmā sarveṣām api dehinām tad-artham eva sakalaṁ jagad etac carācaram
SB 10.14.55
कृष्णमेनमवेहि त्वमात्मानमखिलात्मनाम् । जगद्धिताय सोऽप्यत्र देहीवाभाति मायया ॥ ५५ ॥
kṛṣṇam enam avehi tvam ātmānam akhilātmanām jagad-dhitāya so ’py atra dehīvābhāti māyayā
SB 10.14.56
वस्तुतो जानतामत्र कृष्णं स्थास्नु चरिष्णु च । भगवद्रूपमखिलं नान्यद् वस्त्विह किञ्चन ॥ ५६ ॥
vastuto jānatām atra kṛṣṇaṁ sthāsnu cariṣṇu ca bhagavad-rūpam akhilaṁ nānyad vastv iha kiñcana
SB 10.14.57
सर्वेषामपि वस्तूनां भावार्थो भवति स्थित: । तस्यापि भगवान् कृष्ण: किमतद् वस्तु रूप्यताम् ॥ ५७ ॥
sarveṣām api vastūnāṁ bhāvārtho bhavati sthitaḥ tasyāpi bhagavān kṛṣṇaḥ kim atad vastu rūpyatām
SB 10.14.58
समाश्रिता ये पदपल्लवप्लवं महत्पदं पुण्ययशो मुरारे: । भवाम्बुधिर्वत्सपदं परं पदं पदं पदं यद् विपदां न तेषाम् ॥ ५८ ॥
samāśritā ye pada-pallava-plavaṁ mahat-padaṁ puṇya-yaśo murāreḥ bhavāmbudhir vatsa-padaṁ paraṁ padaṁ padaṁ padaṁ yad vipadāṁ na teṣām
SB 10.14.59
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत् पृष्टोऽहमिह त्वया । तत् कौमारे हरिकृतं पौगण्डे परिकीर्तितम् ॥ ५९ ॥
etat te sarvam ākhyātaṁ yat pṛṣṭo ’ham iha tvayā tat kaumāre hari-kṛtaṁ paugaṇḍe parikīrtitam
SB 10.14.60
एतत् सुहृद्भिश्चरितं मुरारे- रघार्दनं शाद्वलजेमनं च । व्यक्तेतरद् रूपमजोर्वभिष्टवं शृण्वन् गृणन्नेति नरोऽखिलार्थान् ॥ ६० ॥
etat suhṛdbhiś caritaṁ murārer aghārdanaṁ śādvala-jemanaṁ ca vyaktetarad rūpam ajorv-abhiṣṭavaṁ śṛṇvan gṛṇann eti naro ’khilārthān
SB 10.14.61
एवं विहारै: कौमारै: कौमारं जहतुर्व्रजे । निलायनै: सेतुबन्धैर्मर्कटोत्प्लवनादिभि: ॥ ६१ ॥
evaṁ vihāraiḥ kaumāraiḥ kaumāraṁ jahatur vraje nilāyanaiḥ setu-bandhair markaṭotplavanādibhiḥ
Canto 10, Chapter 15
SB 10.15.1
श्रीशुक उवाच ततश्च पौगण्डवय:श्रीतौ व्रजे बभूवतुस्तौ पशुपालसम्मतौ । गाश्चारयन्तौ सखिभि: समं पदै- र्वृन्दावनं पुण्यमतीव चक्रतु: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca tataś ca paugaṇḍa-vayaḥ-śrītau vraje babhūvatus tau paśu-pāla-sammatau gāś cārayantau sakhibhiḥ samaṁ padair vṛndāvanaṁ puṇyam atīva cakratuḥ
SB 10.15.2
तन्माधवो वेणुमुदीरयन् वृतो गोपैर्गृणद्भि: स्वयशो बलान्वित: । पशून् पुरस्कृत्य पशव्यमाविशद् विहर्तुकाम: कुसुमाकरं वनम् ॥ २ ॥
tan mādhavo veṇum udīrayan vṛto gopair gṛṇadbhiḥ sva-yaśo balānvitaḥ paśūn puraskṛtya paśavyam āviśad vihartu-kāmaḥ kusumākaraṁ vanam
SB 10.15.3
तन्मञ्जुघोषालिमृगद्विजाकुलं महन्मन:प्रख्यपय:सरस्वता । वातेन जुष्टं शतपत्रगन्धिना निरीक्ष्य रन्तुं भगवान् मनो दधे ॥ ३ ॥
tan mañju-ghoṣāli-mṛga-dvijākulaṁ mahan-manaḥ-prakhya-payaḥ-sarasvatā vātena juṣṭaṁ śata-patra-gandhinā nirīkṣya rantuṁ bhagavān mano dadhe
SB 10.15.4
स तत्र तत्रारुणपल्लवश्रिया फलप्रसूनोरुभरेण पादयो: । स्पृशच्छिखान् वीक्ष्य वनस्पतीन् मुदा स्मयन्निवाहाग्रजमादिपूरुष: ॥ ४ ॥
sa tatra tatrāruṇa-pallava-śriyā phala-prasūnoru-bhareṇa pādayoḥ spṛśac chikhān vīkṣya vanaspatīn mudā smayann ivāhāgra-jam ādi-pūruṣaḥ
SB 10.15.5
श्रीभगवानुवाच अहो अमी देववरामरार्चितं पादाम्बुजं ते सुमन:फलार्हणम् । नमन्त्युपादाय शिखाभिरात्मन- स्तमोऽपहत्यै तरुजन्म यत्कृतम् ॥ ५ ॥
śrī-bhagavān uvāca aho amī deva-varāmarārcitaṁ pādāmbujaṁ te sumanaḥ-phalārhaṇam namanty upādāya śikhābhir ātmanas tamo-’pahatyai taru-janma yat-kṛtam
SB 10.15.6
एतेऽलिनस्तव यशोऽखिललोकतीर्थं गायन्त आदिपुरुषानुपथं भजन्ते । प्रायो अमी मुनिगणा भवदीयमुख्या गूढं वनेऽपि न जहत्यनघात्मदैवम् ॥ ६ ॥
ete ’linas tava yaśo ’khila-loka-tīrthaṁ gāyanta ādi-puruṣānupathaṁ bhajante prāyo amī muni-gaṇā bhavadīya-mukhyā gūḍhaṁ vane ’pi na jahaty anaghātma-daivam
SB 10.15.7
नृत्यन्त्यमी शिखिन ईड्य मुदा हरिण्य: कुर्वन्ति गोप्य इव ते प्रियमीक्षणेन । सूक्तैश्च कोकिलगणा गृहमागताय धन्या वनौकस इयान् हि सतां निसर्ग: ॥ ७ ॥
nṛtyanty amī śikhina īḍya mudā hariṇyaḥ kurvanti gopya iva te priyam īkṣaṇena sūktaiś ca kokila-gaṇā gṛham āgatāya dhanyā vanaukasa iyān hi satāṁ nisargaḥ
SB 10.15.8
धन्येयमद्य धरणी तृणवीरुधस्त्वत्- पादस्पृशो द्रुमलता: करजाभिमृष्टा: । नद्योऽद्रय: खगमृगा: सदयावलोकै- र्गोप्योऽन्तरेण भुजयोरपि यत्स्पृहा श्री: ॥ ८ ॥
dhanyeyam adya dharaṇī tṛṇa-vīrudhas tvat- pāda-spṛśo druma-latāḥ karajābhimṛṣṭāḥ nadyo ’drayaḥ khaga-mṛgāḥ sadayāvalokair gopyo ’ntareṇa bhujayor api yat-spṛhā śrīḥ
SB 10.15.9
श्रीशुक उवाच एवं वृन्दावनं श्रीमत् कृष्ण: प्रीतमना: पशून् । रेमे सञ्चारयन्नद्रे: सरिद्रोध:सु सानुग: ॥ ९ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ vṛndāvanaṁ śrīmat kṛṣṇaḥ prīta-manāḥ paśūn reme sañcārayann adreḥ sarid-rodhaḥsu sānugaḥ
SB 10.15.10-12
क्वचिद् गायति गायत्सु मदान्धालिष्वनुव्रतै: । उपगीयमानचरित: पथि सङ्कर्षणान्वित: ॥ १० ॥ अनुजल्पति जल्पन्तं कलवाक्यै: शुकं क्वचित् । क्वचित्सवल्गु कूजन्तमनुकूजति कोकिलम् । क्वचिच्च कालहंसानामनुकूजति कूजितम् । अभिनृत्यति नृत्यन्तं बर्हिणं हासयन् क्वचित् ॥ ११ ॥ मेघगम्भीरया वाचा नामभिर्दूरगान् पशून् । क्वचिदाह्वयति प्रीत्या गोगोपालमनोज्ञया ॥ १२ ॥
kvacid gāyati gāyatsu madāndhāliṣv anuvrataiḥ upagīyamāna-caritaḥ pathi saṅkarṣaṇānvitaḥ anujalpati jalpantaṁ kala-vākyaiḥ śukaṁ kvacit kvacit sa-valgu kūjantam anukūjati kokilam kvacic ca kāla-haṁsānām anukūjati kūjitam abhinṛtyati nṛtyantaṁ barhiṇaṁ hāsayan kvacit megha-gambhīrayā vācā nāmabhir dūra-gān paśūn kvacid āhvayati prītyā go-gopāla-manojñayā
SB 10.15.13
चकोरक्रौञ्चचक्राह्वभारद्वाजांश्च बर्हिण: । अनुरौति स्म सत्त्वानां भीतवद् व्याघ्रसिंहयो: ॥ १३ ॥
cakora-krauñca-cakrāhva- bhāradvājāṁś ca barhiṇaḥ anurauti sma sattvānāṁ bhīta-vad vyāghra-siṁhayoḥ
SB 10.15.14
क्वचित् क्रीडापरिश्रान्तं गोपोत्सङ्गोपबर्हणम् । स्वयं विश्रमयत्यार्यं पादसंवाहनादिभि: ॥ १४ ॥
kvacit krīḍā-pariśrāntaṁ gopotsaṅgopabarhaṇam svayaṁ viśramayaty āryaṁ pāda-saṁvāhanādibhiḥ
SB 10.15.15
नृत्यतो गायत: क्वापि वल्गतो युध्यतो मिथ: । गृहीतहस्तौ गोपालान् हसन्तौ प्रशशंसतु: ॥ १५ ॥
nṛtyato gāyataḥ kvāpi valgato yudhyato mithaḥ gṛhīta-hastau gopālān hasantau praśaśaṁsatuḥ
SB 10.15.16
क्वचित् पल्लवतल्पेषु नियुद्धश्रमकर्शित: । वृक्षमूलाश्रय: शेते गोपोत्सङ्गोपबर्हण: ॥ १६ ॥
kvacit pallava-talpeṣu niyuddha-śrama-karśitaḥ vṛkṣa-mūlāśrayaḥ śete gopotsaṅgopabarhaṇaḥ
SB 10.15.17
पादसंवाहनं चक्रु: केचित्तस्य महात्मन: । अपरे हतपाप्मानो व्यजनै: समवीजयन् ॥ १७ ॥
pāda-saṁvāhanaṁ cakruḥ kecit tasya mahātmanaḥ apare hata-pāpmāno vyajanaiḥ samavījayan
SB 10.15.18
अन्ये तदनुरूपाणि मनोज्ञानि महात्मन: । गायन्ति स्म महाराज स्नेहक्लिन्नधिय: शनै: ॥ १८ ॥
anye tad-anurūpāṇi manojñāni mahātmanaḥ gāyanti sma mahā-rāja sneha-klinna-dhiyaḥ śanaiḥ
SB 10.15.19
एवं निगूढात्मगति: स्वमायया गोपात्मजत्वं चरितैर्विडम्बयन् । रेमे रमालालितपादपल्लवो ग्राम्यै: समं ग्राम्यवदीशचेष्टित: ॥ १९ ॥
evaṁ nigūḍhātma-gatiḥ sva-māyayā gopātmajatvaṁ caritair viḍambayan reme ramā-lālita-pāda-pallavo grāmyaiḥ samaṁ grāmya-vad īśa-ceṣṭitaḥ
SB 10.15.20
श्रीदामा नाम गोपालो रामकेशवयो: सखा । सुबलस्तोककृष्णाद्या गोपा: प्रेम्णेदमब्रुवन् ॥ २० ॥
śrīdāmā nāma gopālo rāma-keśavayoḥ sakhā subala-stokakṛṣṇādyā gopāḥ premṇedam abruvan
SB 10.15.21
राम राम महाबाहो कृष्ण दुष्टनिबर्हण । इतोऽविदूरे सुमहद् वनं तालालिसङ्कुलम् ॥ २१ ॥
rāma rāma mahā-bāho kṛṣṇa duṣṭa-nibarhaṇa ito ’vidūre su-mahad vanaṁ tālāli-saṅkulam
SB 10.15.22
फलानि तत्र भूरीणि पतन्ति पतितानि च । सन्ति किन्त्ववरुद्धानि धेनुकेन दुरात्मना ॥ २२ ॥
phalāni tatra bhūrīṇi patanti patitāni ca santi kintv avaruddhāni dhenukena durātmanā
SB 10.15.23
सोऽतिवीर्योऽसुरो राम हे कृष्ण खररूपधृक् । आत्मतुल्यबलैरन्यैर्ज्ञातिभिर्बहुभिर्वृत: ॥ २३ ॥
so ’ti-vīryo ’suro rāma he kṛṣṇa khara-rūpa-dhṛk ātma-tulya-balair anyair jñātibhir bahubhir vṛtaḥ
SB 10.15.24
तस्मात् कृतनराहाराद् भीतैर्नृभिरमित्रहन् । न सेव्यते पशुगणै: पक्षिसङ्घैर्विवर्जितम् ॥ २४ ॥
tasmāt kṛta-narāhārād bhītair nṛbhir amitra-han na sevyate paśu-gaṇaiḥ pakṣi-saṅghair vivarjitam
SB 10.15.25
विद्यन्तेऽभुक्तपूर्वाणि फलानि सुरभीणि च । एष वै सुरभिर्गन्धो विषूचीनोऽवगृह्यते ॥ २५ ॥
vidyante ’bhukta-pūrvāṇi phalāni surabhīṇi ca eṣa vai surabhir gandho viṣūcīno ’vagṛhyate
SB 10.15.26
प्रयच्छ तानि न: कृष्ण गन्धलोभितचेतसाम् । वाञ्छास्ति महती राम गम्यतां यदि रोचते ॥ २६ ॥
prayaccha tāni naḥ kṛṣṇa gandha-lobhita-cetasām vāñchāsti mahatī rāma gamyatāṁ yadi rocate
SB 10.15.27
एवं सुहृद्वच: श्रुत्वा सुहृत्प्रियचिकीर्षया । प्रहस्य जग्मतुर्गोपैर्वृतौ तालवनं प्रभू ॥ २७ ॥
evaṁ suhṛd-vacaḥ śrutvā suhṛt-priya-cikīrṣayā prahasya jagmatur gopair vṛtau tālavanaṁ prabhū
SB 10.15.28
बल: प्रविश्य बाहुभ्यां तालान् सम्परिकम्पयन् । फलानि पातयामास मतङ्गज इवौजसा ॥ २८ ॥
balaḥ praviśya bāhubhyāṁ tālān samparikampayan phalāni pātayām āsa mataṅ-gaja ivaujasā
SB 10.15.29
फलानां पततां शब्दं निशम्यासुररासभ: । अभ्यधावत् क्षितितलं सनगं परिकम्पयन् ॥ २९ ॥
phalānāṁ patatāṁ śabdaṁ niśamyāsura-rāsabhaḥ abhyadhāvat kṣiti-talaṁ sa-nagaṁ parikampayan
SB 10.15.30
समेत्य तरसा प्रत्यग् द्वाभ्यां पद्भ्यां बलं बली । निहत्योरसि काशब्दं मुञ्चन् पर्यसरत् खल: ॥ ३० ॥
sametya tarasā pratyag dvābhyāṁ padbhyāṁ balaṁ balī nihatyorasi kā-śabdaṁ muñcan paryasarat khalaḥ
SB 10.15.31
पुनरासाद्य संरब्ध उपक्रोष्टा पराक् स्थित: । चरणावपरौ राजन् बलाय प्राक्षिपद् रुषा ॥ ३१ ॥
punar āsādya saṁrabdha upakroṣṭā parāk sthitaḥ caraṇāv aparau rājan balāya prākṣipad ruṣā
SB 10.15.32
स तं गृहीत्वा प्रपदोर्भ्रामयित्वैकपाणिना । चिक्षेप तृणराजाग्रे भ्रामणत्यक्तजीवितम् ॥ ३२ ॥
sa taṁ gṛhītvā prapador bhrāmayitvaika-pāṇinā cikṣepa tṛṇa-rājāgre bhrāmaṇa-tyakta-jīvitam
SB 10.15.33
तेनाहतो महातालो वेपमानो बृहच्छिरा: । पार्श्वस्थं कम्पयन् भग्न: स चान्यं सोऽपि चापरम् ॥ ३३ ॥
tenāhato mahā-tālo vepamāno bṛhac-chirāḥ pārśva-sthaṁ kampayan bhagnaḥ sa cānyaṁ so ’pi cāparam
SB 10.15.34
बलस्य लीलयोत्सृष्टखरदेहहताहता: । तालाश्चकम्पिरे सर्वे महावातेरिता इव ॥ ३४ ॥
balasya līlayotsṛṣṭa- khara-deha-hatāhatāḥ tālāś cakampire sarve mahā-vāteritā iva
SB 10.15.35
नैतच्चित्रं भगवति ह्यनन्ते जगदीश्वरे । ओतप्रोतमिदं यस्मिंस्तन्तुष्वङ्ग यथा पट: ॥ ३५ ॥
naitac citraṁ bhagavati hy anante jagad-īśvare ota-protam idaṁ yasmiṁs tantuṣv aṅga yathā paṭaḥ
SB 10.15.36
तत: कृष्णं च रामं च ज्ञातयो धेनुकस्य ये । क्रोष्टारोऽभ्यद्रवन् सर्वे संरब्धा हतबान्धवा: ॥ ३६ ॥
tataḥ kṛṣṇaṁ ca rāmaṁ ca jñātayo dhenukasya ye kroṣṭāro ’bhyadravan sarve saṁrabdhā hata-bāndhavāḥ
SB 10.15.37
तांस्तानापतत: कृष्णो रामश्च नृप लीलया । गृहीतपश्चाच्चरणान् प्राहिणोत्तृणराजसु ॥ ३७ ॥
tāṁs tān āpatataḥ kṛṣṇo rāmaś ca nṛpa līlayā gṛhīta-paścāc-caraṇān prāhiṇot tṛṇa-rājasu
SB 10.15.38
फलप्रकरसङ्कीर्णं दैत्यदेहैर्गतासुभि: । रराज भू: सतालाग्रैर्घनैरिव नभस्तलम् ॥ ३८ ॥
phala-prakara-saṅkīrṇaṁ daitya-dehair gatāsubhiḥ rarāja bhūḥ sa-tālāgrair ghanair iva nabhas-talam
SB 10.15.39
तयोस्तत् सुमहत् कर्म निशम्य विबुधादय: । मुमुचु: पुष्पवर्षाणि चक्रुर्वाद्यानि तुष्टुवु: ॥ ३९ ॥
tayos tat su-mahat karma niśamya vibudhādayaḥ mumucuḥ puṣpa-varṣāṇi cakrur vādyāni tuṣṭuvuḥ
SB 10.15.40
अथ तालफलान्यादन्मनुष्या गतसाध्वसा: । तृणं च पशवश्चेरुर्हतधेनुककानने ॥ ४० ॥
atha tāla-phalāny ādan manuṣyā gata-sādhvasāḥ tṛṇaṁ ca paśavaś cerur hata-dhenuka-kānane
SB 10.15.41
कृष्ण: कमलपत्राक्ष: पुण्यश्रवणकीर्तन: । स्तूयमानोऽनुगैर्गोपै: साग्रजो व्रजमाव्रजत् ॥ ४१ ॥
kṛṣṇaḥ kamala-patrākṣaḥ puṇya-śravaṇa-kīrtanaḥ stūyamāno ’nugair gopaiḥ sāgrajo vrajam āvrajat
SB 10.15.42
तं गोरजश्छुरितकुन्तलबद्धबर्ह- वन्यप्रसूनरुचिरेक्षणचारुहासम् । वेणुम्क्वणन्तमनुगैरुपगीतकीर्तिं गोप्यो दिदृक्षितदृशोऽभ्यगमन् समेता: ॥ ४२ ॥
taṁ gorajaś-churita-kuntala-baddha-barha- vanya-prasūna-rucirekṣaṇa-cāru-hāsam veṇum kvaṇantam anugair upagīta-kīrtiṁ gopyo didṛkṣita-dṛśo ’bhyagaman sametāḥ
SB 10.15.43
पीत्वा मुकुन्दमुखसारघमक्षिभृङ्गै- स्तापं जहुर्विरहजं व्रजयोषितोऽह्नि । तत्सत्कृतिं समधिगम्य विवेश गोष्ठं सव्रीडहासविनयं यदपाङ्गमोक्षम् ॥ ४३ ॥
pītvā mukunda-mukha-sāragham akṣi-bhṛṅgais tāpaṁ jahur viraha-jaṁ vraja-yoṣito ’hni tat sat-kṛtiṁ samadhigamya viveśa goṣṭhaṁ savrīḍa-hāsa-vinayaṁ yad apāṅga-mokṣam
SB 10.15.44
तयोर्यशोदारोहिण्यौ पुत्रयो: पुत्रवत्सले । यथाकामं यथाकालं व्यधत्तां परमाशिष: ॥ ४४ ॥
tayor yaśodā-rohiṇyau putrayoḥ putra-vatsale yathā-kāmaṁ yathā-kālaṁ vyadhattāṁ paramāśiṣaḥ
SB 10.15.45
गताध्वानश्रमौ तत्र मज्जनोन्मर्दनादिभि: । नीवीं वसित्वा रुचिरां दिव्यस्रग्गन्धमण्डितौ ॥ ४५ ॥
gatādhvāna-śramau tatra majjanonmardanādibhiḥ nīvīṁ vasitvā rucirāṁ divya-srag-gandha-maṇḍitau
SB 10.15.46
जनन्युपहृतं प्राश्य स्वाद्वन्नमुपलालितौ । संविश्य वरशय्यायां सुखं सुषुपतुर्व्रजे ॥ ४६ ॥
janany-upahṛtaṁ prāśya svādy annam upalālitau saṁviśya vara-śayyāyāṁ sukhaṁ suṣupatur vraje
SB 10.15.47
एवं स भगवान् कृष्णो वृन्दावनचर: क्वचित् । ययौ राममृते राजन् कालिन्दीं सखिभिर्वृत: ॥ ४७ ॥
evaṁ sa bhagavān kṛṣṇo vṛndāvana-caraḥ kvacit yayau rāmam ṛte rājan kālindīṁ sakhibhir vṛtaḥ
SB 10.15.48
अथ गावश्च गोपाश्च निदाघातपपीडिता: । दुष्टं जलं पपुस्तस्यास्तृष्णार्ता विषदूषितम् ॥ ४८ ॥
atha gāvaś ca gopāś ca nidāghātapa-pīḍitāḥ duṣṭaṁ jalaṁ papus tasyās tṛṣṇārtā viṣa-dūṣitam
SB 10.15.49-50
विषाम्भस्तदुपस्पृश्य दैवोपहतचेतस: । निपेतुर्व्यसव: सर्वे सलिलान्ते कुरूद्वह ॥ ४९ ॥ वीक्ष्य तान् वै तथाभूतान् कृष्णो योगेश्वरेश्वर: । ईक्षयामृतवर्षिण्या स्वनाथान् समजीवयत् ॥ ५० ॥
viṣāmbhas tad upaspṛśya daivopahata-cetasaḥ nipetur vyasavaḥ sarve salilānte kurūdvaha vīkṣya tān vai tathā-bhūtān kṛṣṇo yogeśvareśvaraḥ īkṣayāmṛta-varṣiṇyā sva-nāthān samajīvayat
SB 10.15.51
ते सम्प्रतीतस्मृतय: समुत्थाय जलान्तिकात् । आसन् सुविस्मिता: सर्वे वीक्षमाणा: परस्परम् ॥ ५१ ॥
te sampratīta-smṛtayaḥ samutthāya jalāntikāt āsan su-vismitāḥ sarve vīkṣamāṇāḥ parasparam
SB 10.15.52
अन्वमंसत तद् राजन् गोविन्दानुग्रहेक्षितम् । पीत्वा विषं परेतस्य पुनरुत्थानमात्मन: ॥ ५२ ॥
anvamaṁsata tad rājan govindānugrahekṣitam pītvā viṣaṁ paretasya punar utthānam ātmanaḥ
Canto 10, Chapter 16
SB 10.16.1
श्रीशुक उवाच विलोक्य दूषितां कृष्णां कृष्ण: कृष्णाहिना विभु: । तस्या विशुद्धिमन्विच्छन् सर्पं तमुदवासयत् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca vilokya dūṣitāṁ kṛṣṇāṁ kṛṣṇaḥ kṛṣṇāhinā vibhuḥ tasyā viśuddhim anvicchan sarpaṁ tam udavāsayat
SB 10.16.2
श्रीराजोवाच कथमन्तर्जलेऽगाधे न्यगृह्णाद् भगवानहिम् । स वै बहुयुगावासं यथासीद् विप्र कथ्यताम् ॥ २ ॥
śrī-rājovāca katham antar-jale ’gādhe nyagṛhṇād bhagavān ahim sa vai bahu-yugāvāsaṁ yathāsīd vipra kathyatām
SB 10.16.3
ब्रह्मन् भगवतस्तस्य भूम्न: स्वच्छन्दवर्तिन: । गोपालोदारचरितं कस्तृप्येतामृतं जुषन् ॥ ३ ॥
brahman bhagavatas tasya bhūmnaḥ svacchanda-vartinaḥ gopālodāra-caritaṁ kas tṛpyetāmṛtaṁ juṣan
SB 10.16.4
श्रीशुक उवाच कालिन्द्यां कालियस्यासीद् ह्रद: कश्चिद् विषाग्निना । श्रप्यमाणपया यस्मिन् पतन्त्युपरिगा: खगा: ॥ ४ ॥
śrī-śuka uvāca kālindyāṁ kāliyasyāsīd hradaḥ kaścid viṣāgninā śrapyamāṇa-payā yasmin patanty upari-gāḥ khagāḥ
SB 10.16.5
विप्रुष्मता विषदोर्मिमारुतेनाभिमर्शिता: । म्रियन्ते तीरगा यस्य प्राणिन: स्थिरजङ्गमा: ॥ ५ ॥
vipruṣmatā viṣadormi- mārutenābhimarśitāḥ mriyante tīra-gā yasya prāṇinaḥ sthira-jaṅgamāḥ
SB 10.16.6
तं चण्डवेगविषवीर्यमवेक्ष्य तेन दुष्टां नदीं च खलसंयमनावतार: । कृष्ण: कदम्बमधिरुह्य ततोऽतितुङ्ग- मास्फोट्य गाढरशनो न्यपतद् विषोदे ॥ ६ ॥
taṁ caṇḍa-vega-viṣa-vīryam avekṣya tena duṣṭāṁ nadīṁ ca khala-saṁyamanāvatāraḥ kṛṣṇaḥ kadambam adhiruhya tato ’ti-tuṅgam āsphoṭya gāḍha-raśano nyapatad viṣode
SB 10.16.7
सर्पह्रद: पुरुषसारनिपातवेग- सङ्क्षोभितोरगविषोच्छ्वसिताम्बुराशि: । पर्यक्प्लुतो विषकषायबिभीषणोर्मि- र्धावन् धनु:शतमनन्तबलस्य किं तत् ॥ ७ ॥
sarpa-hradaḥ puruṣa-sāra-nipāta-vega- saṅkṣobhitoraga-viṣocchvasitāmbu-rāśiḥ paryak pluto viṣa-kaṣāya-bibhīṣaṇormir dhāvan dhanuḥ-śatam ananta-balasya kiṁ tat
SB 10.16.8
तस्य ह्रदे विहरतो भुजदण्डघूर्ण- वार्घोषमङ्ग वरवारणविक्रमस्य । आश्रुत्य तत् स्वसदनाभिभवं निरीक्ष्य चक्षु:श्रवा: समसरत्तदमृष्यमाण: ॥ ८ ॥
tasya hrade viharato bhuja-daṇḍa-ghūrṇa- vār-ghoṣam aṅga vara-vāraṇa-vikramasya āśrutya tat sva-sadanābhibhavaṁ nirīkṣya cakṣuḥ-śravāḥ samasarat tad amṛṣyamāṇaḥ
SB 10.16.9
तं प्रेक्षणीयसुकुमारघनावदातं श्रीवत्सपीतवसनं स्मितसुन्दरास्यम् । क्रीडन्तमप्रतिभयं कमलोदराङ्घ्रि सन्दश्य मर्मसु रुषा भुजया चछाद ॥ ९ ॥
taṁ prekṣaṇīya-sukumāra-ghanāvadātaṁ śrīvatsa-pīta-vasanaṁ smita-sundarāsyam krīḍantam apratibhayaṁ kamalodarāṅghriṁ sandaśya marmasu ruṣā bhujayā cachāda
SB 10.16.10
तं नागभोगपरिवीतमदृष्टचेष्ट- मालोक्य तत्प्रियसखा: पशुपा भृशार्ता: । कृष्णेऽर्पितात्मसुहृदर्थकलत्रकामा दु:खानुशोकभयमूढधियो निपेतु: ॥ १० ॥
taṁ nāga-bhoga-parivītam adṛṣṭa-ceṣṭam ālokya tat-priya-sakhāḥ paśupā bhṛśārtāḥ kṛṣṇe ’rpitātma-suhṛd-artha-kalatra-kāmā duḥkhānuśoka-bhaya-mūḍha-dhiyo nipetuḥ
SB 10.16.11
गावो वृषा वत्सतर्य: क्रन्दमाना: सुदु:खिता: । कृष्णे न्यस्तेक्षणा भीता रुदन्त्य इव तस्थिरे ॥ ११ ॥
gāvo vṛṣā vatsataryaḥ krandamānāḥ su-duḥkhitāḥ kṛṣṇe nyastekṣaṇā bhītā rudantya iva tasthire
SB 10.16.12
अथ व्रजे महोत्पातास्त्रिविधा ह्यतिदारुणा: । उत्पेतुर्भुवि दिव्यात्मन्यासन्नभयशंसिन: ॥ १२ ॥
atha vraje mahotpātās tri-vidhā hy ati-dāruṇāḥ utpetur bhuvi divy ātmany āsanna-bhaya-śaṁsinaḥ
SB 10.16.13-15
तानालक्ष्य भयोद्विग्ना गोपा नन्दपुरोगमा: । विना रामेण गा: कृष्णं ज्ञात्वा चारयितुं गतम् ॥ १३ ॥ तैर्दुर्निमित्तैर्निधनं मत्वा प्राप्तमतद्विद: । तत्प्राणास्तन्मनस्कास्ते दु:खशोकभयातुरा: ॥ १४ ॥ आबालवृद्धवनिता: सर्वेऽङ्ग पशुवृत्तय: । निर्जग्मुर्गोकुलाद् दीना: कृष्णदर्शनलालसा: ॥ १५ ॥
tān ālakṣya bhayodvignā gopā nanda-purogamāḥ vinā rāmeṇa gāḥ kṛṣṇaṁ jñātvā cārayituṁ gatam tair durnimittair nidhanaṁ matvā prāptam atad-vidaḥ tat-prāṇās tan-manaskās te duḥkha-śoka-bhayāturāḥ ā-bāla-vṛddha-vanitāḥ sarve ’ṅga paśu-vṛttayaḥ nirjagmur gokulād dīnāḥ kṛṣṇa-darśana-lālasāḥ
SB 10.16.16
तांस्तथा कातरान् वीक्ष्य भगवान् माधवो बल: । प्रहस्य किञ्चिन्नोवाच प्रभावज्ञोऽनुजस्य स: ॥ १६ ॥
tāṁs tathā kātarān vīkṣya bhagavān mādhavo balaḥ prahasya kiñcin novāca prabhāva-jño ’nujasya saḥ
SB 10.16.17
तेऽन्वेषमाणा दयितं कृष्णं सूचितया पदै: । भगवल्लक्षणैर्जग्मु: पदव्या यमुनातटम् ॥ १७ ॥
te ’nveṣamāṇā dayitaṁ kṛṣṇaṁ sūcitayā padaiḥ bhagaval-lakṣaṇair jagmuḥ padavyā yamunā-taṭam
SB 10.16.18
ते तत्र तत्राब्जयवाङ्कुशाशनि- ध्वजोपपन्नानि पदानि विश्पते: । मार्गे गवामन्यपदान्तरान्तरे निरीक्षमाणा ययुरङ्ग सत्वरा: ॥ १८ ॥
te tatra tatrābja-yavāṅkuśāśani- dhvajopapannāni padāni viś-pateḥ mārge gavām anya-padāntarāntare nirīkṣamāṇā yayur aṅga satvarāḥ
SB 10.16.19
अन्तर्ह्रदे भुजगभोगपरीतमारात् कृष्णं निरीहमुपलभ्य जलाशयान्ते । गोपांश्च मूढधिषणान् परित: पशूंश्च सङ्क्रन्दत: परमकश्मलमापुरार्ता: ॥ १९ ॥
antar hrade bhujaga-bhoga-parītam ārāt kṛṣṇaṁ nirīham upalabhya jalāśayānte gopāṁś ca mūḍha-dhiṣaṇān paritaḥ paśūṁś ca saṅkrandataḥ parama-kaśmalam āpur ārtāḥ
SB 10.16.20
गोप्योऽनुरक्तमनसो भगवत्यनन्ते तत्सौहृदस्मितविलोकगिर: स्मरन्त्य: । ग्रस्तेऽहिना प्रियतमे भृशदु:खतप्ता: शून्यं प्रियव्यतिहृतं ददृशुस्त्रिलोकम् ॥ २० ॥
gopyo ’nurakta-manaso bhagavaty anante tat-sauhṛda-smita-viloka-giraḥ smarantyaḥ graste ’hinā priyatame bhṛśa-duḥkha-taptāḥ śūnyaṁ priya-vyatihṛtaṁ dadṛśus tri-lokam
SB 10.16.21
ता: कृष्णमातरमपत्यमनुप्रविष्टां तुल्यव्यथा: समनुगृह्य शुच: स्रवन्त्य: । तास्ता व्रजप्रियकथा: कथयन्त्य आसन् कृष्णाननेऽर्पितदृशो मृतकप्रतीका: ॥ २१ ॥
tāḥ kṛṣṇa-mātaram apatyam anupraviṣṭāṁ tulya-vyathāḥ samanugṛhya śucaḥ sravantyaḥ tās tā vraja-priya-kathāḥ kathayantya āsan kṛṣṇānane ’rpita-dṛśo mṛtaka-pratīkāḥ
SB 10.16.22
कृष्णप्राणान्निर्विशतो नन्दादीन् वीक्ष्य तं ह्रदम् । प्रत्यषेधत् स भगवान् राम: कृष्णानुभाववित् ॥ २२ ॥
kṛṣṇa-prāṇān nirviśato nandādīn vīkṣya taṁ hradam pratyaṣedhat sa bhagavān rāmaḥ kṛṣṇānubhāva-vit
SB 10.16.23
इत्थं स्वगोकुलमनन्यगतिं निरीक्ष्य सस्त्रीकुमारमतिदु:खितमात्महेतो: । आज्ञाय मर्त्यपदवीमनुवर्तमान: स्थित्वा मुहूर्तमुदतिष्ठदुरङ्गबन्धात् ॥ २३ ॥
ittham sva-gokulam ananya-gatiṁ nirīkṣya sa-strī-kumāram ati-duḥkhitam ātma-hetoḥ ājñāya martya-padavīm anuvartamānaḥ sthitvā muhūrtam udatiṣṭhad uraṅga-bandhāt
SB 10.16.24
तत्प्रथ्यमानवपुषा व्यथितात्मभोग- स्त्यक्त्वोन्नमय्य कुपित: स्वफणान् भुजङ्ग: । तस्थौ श्वसञ्छ्वसनरन्ध्रविषाम्बरीष- स्तब्धेक्षणोल्मुकमुखो हरिमीक्षमाण: ॥ २४ ॥
tat-prathyamāna-vapuṣā vyathitātma-bhogas tyaktvonnamayya kupitaḥ sva-phaṇān bhujaṅgaḥ tasthau śvasañ chvasana-randhra-viṣāmbarīṣa- stabdhekṣaṇolmuka-mukho harim īkṣamāṇaḥ
SB 10.16.25
तं जिह्वया द्विशिखया परिलेलिहानं द्वे सृक्वणी ह्यतिकरालविषाग्निदृष्टिम् । क्रीडन्नमुं परिससार यथा खगेन्द्रो बभ्राम सोऽप्यवसरं प्रसमीक्षमाण: ॥ २५ ॥
taṁ jihvayā dvi-śikhayā parilelihānaṁ dve sṛkvaṇī hy ati-karāla-viṣāgni-dṛṣṭim krīḍann amuṁ parisasāra yathā khagendro babhrāma so ’py avasaraṁ prasamīkṣamāṇaḥ
SB 10.16.26
एवं परिभ्रमहतौजसमुन्नतांस- मानम्य तत्पृथुशिर:स्वधिरूढ आद्य: । तन्मूर्धरत्ननिकरस्पर्शातिताम्र- पादाम्बुजोऽखिलकलादिगुरुर्ननर्त ॥ २६ ॥
evaṁ paribhrama-hataujasam unnatāṁsam ānamya tat-pṛthu-śiraḥsv adhirūḍha ādyaḥ tan-mūrdha-ratna-nikara-sparśāti-tāmra- pādāmbujo ’khila-kalādi-gurur nanarta
SB 10.16.27
तं नर्तुमुद्यतमवेक्ष्य तदा तदीय- गन्धर्वसिद्धमुनिचारणदेववध्व: । प्रीत्या मृदङ्गपणवानकवाद्यगीत- पुष्पोपहारनुतिभि: सहसोपसेदु: ॥ २७ ॥
taṁ nartum udyatam avekṣya tadā tadīya- gandharva-siddha-muni-cāraṇa-deva-vadhvaḥ prītyā mṛdaṅga-paṇavānaka-vādya-gīta- puṣpopahāra-nutibhiḥ sahasopaseduḥ
SB 10.16.28
यद् यच्छिरो न नमतेऽङ्ग शतैकशीर्ष्ण- स्तत्तन् ममर्द खरदण्डधरोऽङ्घ्रिपातै: । क्षीणायुषो भ्रमत उल्बणमास्यतोऽसृङ् नस्तो वमन् परमकश्मलमाप नाग: ॥ २८ ॥
yad yac chiro na namate ’ṅga śataika-śīrṣṇas tat tan mamarda khara-daṇḍa-dharo ’ṅghri-pātaiḥ kṣīṇāyuṣo bhramata ulbaṇam āsyato ’sṛṅ nasto vaman parama-kaśmalam āpa nāgaḥ
SB 10.16.29
तस्याक्षिभिर्गरलमुद्वमत: शिर:सु यद् यत् समुन्नमति नि:श्वसतो रुषोच्चै: । नृत्यन् पदानुनमयन् दमयां बभूव पुष्पै: प्रपूजित इवेह पुमान् पुराण: ॥ २९ ॥
tasyākṣibhir garalam udvamataḥ śiraḥsu yad yat samunnamati niḥśvasato ruṣoccaiḥ nṛtyan padānunamayan damayāṁ babhūva puṣpaiḥ prapūjita iveha pumān purāṇaḥ
SB 10.16.30
तच्चित्रताण्डवविरुग्नफणासहस्रो रक्तं मुखैरुरु वमन्नृप भग्नगात्र: । स्मृत्वा चराचरगुरुं पुरुषं पुराणं नारायणं तमरणं मनसा जगाम ॥ ३० ॥
tac-citra-tāṇḍava-virugna-phaṇā-sahasro raktaṁ mukhair uru vaman nṛpa bhagna-gātraḥ smṛtvā carācara-guruṁ puruṣaṁ purāṇaṁ nārāyaṇaṁ tam araṇaṁ manasā jagāma
SB 10.16.31
कृष्णस्य गर्भजगतोऽतिभरावसन्नं पार्ष्णिप्रहारपरिरुग्नफणातपत्रम् । दृष्ट्वाहिमाद्यमुपसेदुरमुष्य पत्न्य आर्ता: श्लथद्वसनभूषणकेशबन्धा: ॥ ३१ ॥
kṛṣṇasya garbha-jagato ’ti-bharāvasannaṁ pārṣṇi-prahāra-parirugna-phaṇātapatram dṛṣṭvāhim ādyam upasedur amuṣya patnya ārtāḥ ślathad-vasana-bhūṣaṇa-keśa-bandhāḥ
SB 10.16.32
तास्तं सुविग्नमनसोऽथ पुरस्कृतार्भा: कायं निधाय भुवि भूतपतिं प्रणेमु: । साध्व्य: कृताञ्जलिपुटा: शमलस्य भर्तु- र्मोक्षेप्सव: शरणदं शरणं प्रपन्ना: ॥ ३२ ॥
tās taṁ su-vigna-manaso ’tha puraskṛtārbhāḥ kāyaṁ nidhāya bhuvi bhūta-patiṁ praṇemuḥ sādhvyaḥ kṛtāñjali-puṭāḥ śamalasya bhartur mokṣepsavaḥ śaraṇa-daṁ śaraṇaṁ prapannāḥ
SB 10.16.33
नागपत्न्य ऊचु: न्याय्यो हि दण्ड: कृतकिल्बिषेऽस्मिं- स्तवावतार: खलनिग्रहाय । रिपो: सुतानामपि तुल्यदृष्टि- र्धत्से दमं फलमेवानुशंसन् ॥ ३३ ॥
nāga-patnya ūcuḥ nyāyyo hi daṇḍaḥ kṛta-kilbiṣe ’smiṁs tavāvatāraḥ khala-nigrahāya ripoḥ sutānām api tulya-dṛṣṭir dhatse damaṁ phalam evānuśaṁsan
SB 10.16.34
अनुग्रहोऽयं भवत: कृतो हि नो दण्डोऽसतां ते खलु कल्मषापह: । यद् दन्दशूकत्वममुष्य देहिन: क्रोधोऽपि तेऽनुग्रह एव सम्मत: ॥ ३४ ॥
anugraho ’yaṁ bhavataḥ kṛto hi no daṇḍo ’satāṁ te khalu kalmaṣāpahaḥ yad dandaśūkatvam amuṣya dehinaḥ krodho ’pi te ’nugraha eva sammataḥ
SB 10.16.35
तप: सुतप्तं किमनेन पूर्वं निरस्तमानेन च मानदेन । धर्मोऽथ वा सर्वजनानुकम्पया यतो भवांस्तुष्यति सर्वजीव: ॥ ३५ ॥
tapaḥ sutaptaṁ kim anena pūrvaṁ nirasta-mānena ca māna-dena dharmo ’tha vā sarva-janānukampayā yato bhavāṁs tuṣyati sarva-jīvaḥ
SB 10.16.36
कस्यानुभावोऽस्य न देव विद्महे तवाङ्घ्रिरेणुस्परशाधिकार: । यद्वाञ्छया श्रीर्ललनाचरत्तपो विहाय कामान् सुचिरं धृतव्रता ॥ ३६ ॥
kasyānubhāvo ’sya na deva vidmahe tavāṅghri-reṇu-sparaśādhikāraḥ yad-vāñchayā śrīr lalanācarat tapo vihāya kāmān su-ciraṁ dhṛta-vratā
SB 10.16.37
न नाकपृष्ठं न च सार्वभौमं न पारमेष्ठ्यं न रसाधिपत्यम् । न योगसिद्धीरपुनर्भवं वा वाञ्छन्ति यत्पादरज:प्रपन्ना: ॥ ३७ ॥
na nāka-pṛṣṭhaṁ na ca sārva-bhaumaṁ na pārameṣṭhyaṁ na rasādhipatyam na yoga-siddhīr apunar-bhavaṁ vā vāñchanti yat-pāda-rajaḥ-prapannāḥ
SB 10.16.38
तदेष नाथाप दुरापमन्यै- स्तमोजनि: क्रोधवशोऽप्यहीश: । संसारचक्रे भ्रमत: शरीरिणो यदिच्छत: स्याद् विभव: समक्ष: ॥ ३८ ॥
tad eṣa nāthāpa durāpam anyais tamo-janiḥ krodha-vaśo ’py ahīśaḥ saṁsāra-cakre bhramataḥ śarīriṇo yad-icchataḥ syād vibhavaḥ samakṣaḥ
SB 10.16.39
नमस्तुभ्यं भगवते पुरुषाय महात्मने । भूतावासाय भूताय पराय परमात्मने ॥ ३९ ॥
namas tubhyaṁ bhagavate puruṣāya mahātmane bhūtāvāsāya bhūtāya parāya paramātmane
SB 10.16.40
ज्ञानविज्ञाननीधये ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । अगुणायाविकाराय नमस्ते प्राकृताय च ॥ ४० ॥
jñāna-vijñāna-nīdhaye brahmaṇe ’nanta-śaktaye aguṇāyāvikārāya namas te prākṛtāya ca
SB 10.16.41
कालाय कालनाभाय कालावयवसाक्षिणे । विश्वाय तदुपद्रष्ट्रे तत्कर्त्रे विश्वहेतवे ॥ ४१ ॥
kālāya kāla-nābhāya kālāvayava-sākṣiṇe viśvāya tad-upadraṣṭre tat-kartre viśva-hetave
SB 10.16.42-43
भूतमात्रेन्द्रियप्राणमनोबुद्ध्याशयात्मने । त्रिगुणेनाभिमानेन गूढस्वात्मानुभूतये ॥ ४२ ॥ नमोऽनन्ताय सूक्ष्माय कूटस्थाय विपश्चिते । नानावादानुरोधाय वाच्यवाचकशक्तये ॥ ४३ ॥
bhūta-mātrendriya-prāṇa- mano-buddhy-āśayātmane tri-guṇenābhimānena gūḍha-svātmānubhūtaye namo ’nantāya sūkṣmāya kūṭa-sthāya vipaścite nānā-vādānurodhāya vācya-vācaka-śaktaye
SB 10.16.44
नम: प्रमाणमूलाय कवये शास्त्रयोनये । प्रवृत्ताय निवृत्ताय निगमाय नमो नम: ॥ ४४ ॥
namaḥ pramāṇa-mūlāya kavaye śāstra-yonaye pravṛttāya nivṛttāya nigamāya namo namaḥ
SB 10.16.45
नम: कृष्णाय रामाय वसुदेवसुताय च । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय सात्वतां पतये नम: ॥ ४५ ॥
namaḥ kṛṣṇāya rāmāya vasudeva-sutāya ca pradyumnāyāniruddhāya sātvatāṁ pataye namaḥ
SB 10.16.46
नमो गुणप्रदीपाय गुणात्मच्छादनाय च । गुणवृत्त्युपलक्ष्याय गुणद्रष्ट्रे स्वसंविदे ॥ ४६ ॥
namo guṇa-pradīpāya guṇātma-cchādanāya ca guṇa-vṛtty-upalakṣyāya guṇa-draṣṭre sva-saṁvide
SB 10.16.47
अव्याकृतविहाराय सर्वव्याकृतसिद्धये । हृषीकेश नमस्तेऽस्तु मुनये मौनशीलिने ॥ ४७ ॥
avyākṛta-vihārāya sarva-vyākṛta-siddhaye hṛṣīkeśa namas te ’stu munaye mauna-śīline
SB 10.16.48
परावरगतिज्ञाय सर्वाध्यक्षाय ते नम: । अविश्वाय च विश्वाय तद्द्रष्ट्रेऽस्य च हेतवे ॥ ४८ ॥
parāvara-gati-jñāya sarvādhyakṣāya te namaḥ aviśvāya ca viśvāya tad-draṣṭre ’sya ca hetave
SB 10.16.49
त्वं ह्यस्य जन्मस्थितिसंयमान् विभो गुणैरनीहोऽकृतकालशक्तिधृक् । तत्तत्स्वभावान् प्रतिबोधयन् सत: समीक्षयामोघविहार ईहसे ॥ ४९ ॥
tvaṁ hy asya janma-sthiti-saṁyamān vibho guṇair anīho ’kṛta-kāla-śakti-dhṛk tat-tat-svabhāvān pratibodhayan sataḥ samīkṣayāmogha-vihāra īhase
SB 10.16.50
तस्यैव तेऽमूस्तनवस्त्रिलोक्यां शान्ता अशान्ता उत मूढयोनय: । शान्ता: प्रियास्ते ह्यधुनावितुं सतां स्थातुश्च ते धर्मपरीप्सयेहत: ॥ ५० ॥
tasyaiva te ’mūs tanavas tri-lokyāṁ śāntā aśāntā uta mūḍha-yonayaḥ śāntāḥ priyās te hy adhunāvituṁ satāṁ sthātuś ca te dharma-parīpsayehataḥ
SB 10.16.51
अपराध: सकृद् भर्त्रा सोढव्य: स्वप्रजाकृत: । क्षन्तुमर्हसि शान्तात्मन् मूढस्य त्वामजानत: ॥ ५१ ॥
aparādhaḥ sakṛd bhartrā soḍhavyaḥ sva-prajā-kṛtaḥ kṣantum arhasi śāntātman mūḍhasya tvām ajānataḥ
SB 10.16.52
अनुगृह्णीष्व भगवन् प्राणांस्त्यजति पन्नग: । स्त्रीणां न: साधुशोच्यानां पति: प्राण: प्रदीयताम् ॥ ५२ ॥
anugṛhṇīṣva bhagavan prāṇāṁs tyajati pannagaḥ strīṇāṁ naḥ sādhu-śocyānāṁ patiḥ prāṇaḥ pradīyatām
SB 10.16.53
विधेहि ते किङ्करीणामनुष्ठेयं तवाज्ञया । यच्छ्रद्धयानुतिष्ठन् वै मुच्यते सर्वतोभयात् ॥ ५३ ॥
vidhehi te kiṅkarīṇām anuṣṭheyaṁ tavājñayā yac-chraddhayānutiṣṭhan vai mucyate sarvato bhayāt
SB 10.16.54
श्रीशुक उवाच इत्थं स नागपत्नीभिर्भगवान् समभिष्टुत: । मूर्च्छितं भग्नशिरसं विससर्जाङ्घ्रिकुट्टनै: ॥ ५४ ॥
śrī-śuka uvāca itthaṁ sa nāga-patnībhir bhagavān samabhiṣṭutaḥ mūrcchitaṁ bhagna-śirasaṁ visasarjāṅghri-kuṭṭanaiḥ
SB 10.16.55
प्रतिलब्धेन्द्रियप्राण: कालिय: शनकैर्हरिम् । कृच्छ्रात् समुच्छ्वसन् दीन: कृष्णं प्राह कृताञ्जलि: ॥ ५५ ॥
pratilabdhendriya-prāṇaḥ kāliyaḥ śanakair harim kṛcchrāt samucchvasan dīnaḥ kṛṣṇaṁ prāha kṛtāñjaliḥ
SB 10.16.56
कालिय उवाच वयं खला: सहोत्पत्त्या तामसा दीर्घमन्यव: । स्वभावो दुस्त्यजो नाथ लोकानां यदसद्ग्रह: ॥ ५६ ॥
kāliya uvāca vayaṁ khalāḥ sahotpattyā tamasā dīrgha-manyavaḥ svabhāvo dustyajo nātha lokānāṁ yad asad-grahaḥ
SB 10.16.57
त्वया सृष्टमिदं विश्वं धातर्गुणविसर्जनम् । नानास्वभाववीर्यौजोयोनिबीजाशयाकृति ॥ ५७ ॥
tvayā sṛṣṭam idaṁ viśvaṁ dhātar guṇa-visarjanam nānā-svabhāva-vīryaujo- yoni-bījāśayākṛti
SB 10.16.58
वयं च तत्र भगवन् सर्पा जात्युरुमन्यव: । कथं त्यजामस्त्वन्मायां दुस्त्यजां मोहिता: स्वयम् ॥ ५८ ॥
vayaṁ ca tatra bhagavan sarpā jāty-uru-manyavaḥ kathaṁ tyajāmas tvan-māyāṁ dustyajāṁ mohitāḥ svayam
SB 10.16.59
भवान् हि कारणं तत्र सर्वज्ञो जगदीश्वर: । अनुग्रहं निग्रहं वा मन्यसे तद् विधेहि न: ॥ ५९ ॥
bhavān hi kāraṇaṁ tatra sarva-jño jagad-īśvaraḥ anugrahaṁ nigrahaṁ vā manyase tad vidhehi naḥ
SB 10.16.60
श्रीशुक उवाच इत्याकर्ण्य वच: प्राह भगवान् कार्यमानुष: । नात्र स्थेयं त्वया सर्प समुद्रं याहि मा चिरम् । स्वज्ञात्यपत्यदाराढ्यो गोनृभिर्भुज्यते नदी ॥ ६० ॥
śrī-śuka uvāca ity ākarṇya vacaḥ prāha bhagavān kārya-mānuṣaḥ nātra stheyaṁ tvayā sarpa samudraṁ yāhi mā ciram sva-jñāty-apatya-dārāḍhyo go-nṛbhir bhujyate nadī
SB 10.16.61
य एतत् संस्मरेन्मर्त्यस्तुभ्यं मदनुशासनम् । कीर्तयन्नुभयो: सन्ध्योर्न युष्मद् भयमाप्नुयात् ॥ ६१ ॥
ya etat saṁsmaren martyas tubhyaṁ mad-anuśāsanam kīrtayann ubhayoḥ sandhyor na yuṣmad bhayam āpnuyāt
SB 10.16.62
योऽस्मिन् स्नात्वा मदाक्रीडे देवादींस्तर्पयेज्जलै: । उपोष्य मां स्मरन्नर्चेत् सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ ६२ ॥
yo ’smin snātvā mad-ākrīḍe devādīṁs tarpayej jalaiḥ upoṣya māṁ smarann arcet sarva-pāpaiḥ pramucyate
SB 10.16.63
द्वीपं रमणकं हित्वा ह्रदमेतमुपाश्रित: । यद्भयत्स सुपर्णस्त्वां नाद्यान्मत्पादलाञ्छितम् ॥ ६३ ॥
dvīpaṁ ramaṇakaṁ hitvā hradam etam upāśritaḥ yad-bhayāt sa suparṇas tvāṁ nādyān mat-pāda-lāñchitam
SB 10.16.64
श्रीऋषिरुवाच मुक्तो भगवता राजन् कृष्णेनाद्भुतकर्मणा । तं पूजयामास मुदा नागपत्न्यश्च सादरम् ॥ ६४ ॥
śrī-ṛṣir uvāca mukto bhagavatā rājan kṛṣṇenādbhuta-karmaṇā taṁ pūjayām āsa mudā nāga-patnyaś ca sādaram
SB 10.16.65-67
दिव्याम्बरस्रङ्मणिभि: परार्ध्यैरपि भूषणै: । दिव्यगन्धानुलेपैश्च महत्योत्पलमालया ॥ ६५ ॥ पूजयित्वा जगन्नाथं प्रसाद्य गरुडध्वजम् । तत: प्रीतोऽभ्यनुज्ञात: परिक्रम्याभिवन्द्य तम् ॥ ६६ ॥ सकलत्रसुहृत्पुत्रो द्वीपमब्धेर्जगाम ह । तदैव सामृतजला यमुना निर्विषाभवत् । अनुग्रहाद् भगवत: क्रीडामानुषरूपिण: ॥ ६७ ॥
divyāmbara-sraṅ-maṇibhiḥ parārdhyair api bhūṣaṇaiḥ divya-gandhānulepaiś ca mahatyotpala-mālayā pūjayitvā jagan-nāthaṁ prasādya garuḍa-dhvajam tataḥ prīto ’bhyanujñātaḥ parikramyābhivandya tam sa-kalatra-suhṛt-putro dvīpam abdher jagāma ha tadaiva sāmṛta-jalā yamunā nirviṣābhavat anugrahād bhagavataḥ krīḍā-mānuṣa-rūpiṇaḥ
Canto 10, Chapter 17
SB 10.17.1
श्रीराजोवाच नागालयं रमणकं कथं तत्याज कालिय: । कृतं किं वा सुपर्णस्य तेनैकेनासमञ्जसम् ॥ १ ॥
śrī-rājovāca nāgālayaṁ ramaṇakaṁ kathaṁ tatyāja kāliyaḥ kṛtaṁ kiṁ vā suparṇasya tenaikenāsamañjasam
SB 10.17.2-3
श्रीशुक उवाच उपहार्यै: सर्पजनैर्मासि मासीह यो बलि: । वानस्पत्यो महाबाहो नागानां प्राङ्निरूपित: ॥ २ ॥ स्वं स्वं भागं प्रयच्छन्ति नागा: पर्वणि पर्वणि । गोपीथायात्मन: सर्वे सुपर्णाय महात्मने ॥ ३ ॥
śrī-śuka uvāca upahāryaiḥ sarpa-janair māsi māsīha yo baliḥ vānaspatyo mahā-bāho nāgānāṁ prāṅ-nirūpitaḥ svaṁ svaṁ bhāgaṁ prayacchanti nāgāḥ parvaṇi parvaṇi gopīthāyātmanaḥ sarve suparṇāya mahātmane
SB 10.17.4
विषवीर्यमदाविष्ट: काद्रवेयस्तु कालिय: । कदर्थीकृत्य गरुडं स्वयं तं बुभुजे बलिम् ॥ ४ ॥
viṣa-vīrya-madāviṣṭaḥ kādraveyas tu kāliyaḥ kadarthī-kṛtya garuḍaṁ svayaṁ taṁ bubhuje balim
SB 10.17.5
तच्छ्रुत्वा कुपितो राजन् भगवान् भगवत्प्रिय: । विजिघांसुर्महावेग: कालियं समुपाद्रवत् ॥ ५ ॥
tac chrutvā kupito rājan bhagavān bhagavat-priyaḥ vijighāṁsur mahā-vegaḥ kāliyaṁ samapādravat
SB 10.17.6
तमापतन्तं तरसा विषायुध: प्रत्यभ्ययादुत्थितनैकमस्तक: । दद्भि: सुपर्णं व्यदशद् ददायुध: करालजिह्वोच्छ्वसितोग्रलोचन: ॥ ६ ॥
tam āpatantaṁ tarasā viṣāyudhaḥ pratyabhyayād utthita-naika-mastakaḥ dadbhiḥ suparṇaṁ vyadaśad dad-āyudhaḥ karāla-jihrocchvasitogra-locanaḥ
SB 10.17.7
तं तार्क्ष्यपुत्र: स निरस्य मन्युमान् प्रचण्डवेगो मधुसूदनासन: । पक्षेण सव्येन हिरण्यरोचिषा जघान कद्रुसुतमुग्रविक्रम: ॥ ७ ॥
taṁ tārkṣya-putraḥ sa nirasya manyumān pracaṇḍa-vego madhusūdanāsanaḥ pakṣeṇa savyena hiraṇya-rociṣā jaghāna kadru-sutam ugra-vikramaḥ
SB 10.17.8
सुपर्णपक्षाभिहत: कालियोऽतीव विह्वल: । ह्रदं विवेश कालिन्द्यास्तदगम्यं दुरासदम् ॥ ८ ॥
suparṇa-pakṣābhihataḥ kāliyo ’tīva vihvalaḥ hradaṁ viveśa kālindyās tad-agamyaṁ durāsadam
SB 10.17.9
तत्रैकदा जलचरं गरुडो भक्ष्यमीप्सितम् । निवारित: सौभरिणा प्रसह्य क्षुधितोऽहरत् ॥ ९ ॥
tatraikadā jala-caraṁ garuḍo bhakṣyam īpsitam nivāritaḥ saubhariṇā prasahya kṣudhito ’harat
SB 10.17.10
मीनान्सुदु:खितान्दृष्ट्वा दीनान्मीनपतौ हते । कृपया सौभरि: प्राह तत्रत्यक्षेममाचरन् ॥ १० ॥
mīnān su-duḥkhitān dṛṣṭvā dīnān mīna-patau hate kṛpayā saubhariḥ prāha tatratya-kṣemam ācaran
SB 10.17.11
अत्र प्रविश्य गरुडो यदि मत्स्यान् स खादति । सद्य: प्राणैर्वियुज्येत सत्यमेतद् ब्रवीम्यहम् ॥ ११ ॥
atra praviśya garuḍo yadi matsyān sa khādati sadyaḥ prāṇair viyujyeta satyam etad bravīmy aham
SB 10.17.12
तत् कालिय: परं वेद नान्य: कश्चन लेलिह: । अवात्सीद् गरुडाद् भीत: कृष्णेन च विवासित: ॥ १२ ॥
tat kāliyaḥ paraṁ veda nānyaḥ kaścana lelihaḥ avātsīd garuḍād bhītaḥ kṛṣṇena ca vivāsitaḥ
SB 10.17.13-14
कृष्णं ह्रदाद्विनिष्क्रान्तं दिव्यस्रग्गन्धवाससम् । महामणिगणाकीर्णं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥ १३ ॥ उपलभ्योत्थिता: सर्वे लब्धप्राणा इवासव: । प्रमोदनिभृतात्मानो गोपा: प्रीत्याभिरेभिरे ॥ १४ ॥
kṛṣṇaṁ hradād viniṣkrāntaṁ divya-srag-gandha-vāsasam mahā-maṇi-gaṇākīrṇaṁ jāmbūnada-pariṣkṛtam upalabhyotthitāḥ sarve labdha-prāṇā ivāsavaḥ pramoda-nibhṛtātmāno gopāḥ prītyābhirebhire
SB 10.17.15
यशोदा रोहिणी नन्दो गोप्यो गोपाश्च कौरव । कृष्णं समेत्य लब्धेहा आसन् शुष्का नगा अपि ॥ १५ ॥
yaśodā rohiṇī nando gopyo gopāś ca kaurava kṛṣṇaṁ sametya labdhehā āsan śuṣkā nagā api
SB 10.17.16
रामश्चाच्युतमालिङ्ग्य जहासास्यानुभाववित् । प्रेम्णा तमङ्कमारोप्य पुन: पुनरुदैक्षत । गावो वृषा वत्सतर्यो लेभिरे परमां मुदम् ॥ १६ ॥
rāmaś cācyutam āliṅgya jahāsāsyānubhāva-vit premṇā tam aṅkam āropya punaḥ punar udaikṣata gāvo vṛṣā vatsataryo lebhire paramāṁ mudam
SB 10.17.17
नन्दं विप्रा: समागत्य गुरव: सकलत्रका: । ऊचुस्ते कालियग्रस्तो दिष्ट्या मुक्तस्तवात्मज: ॥ १७ ॥
nandaṁ viprāḥ samāgatya guravaḥ sa-kalatrakāḥ ūcus te kāliya-grasto diṣṭyā muktas tavātmajaḥ
SB 10.17.18
देहि दानं द्विजातीनां कृष्णनिर्मुक्तिहेतवे । नन्द: प्रीतमना राजन् गा: सुवर्णं तदादिशत् ॥ १८ ॥
dehi dānaṁ dvi-jātīnāṁ kṛṣṇa-nirmukti-hetave nandaḥ prīta-manā rājan gāḥ suvarṇaṁ tadādiśat
SB 10.17.19
यशोदापि महाभागा नष्टलब्धप्रजा सती । परिष्वज्याङ्कमारोप्य मुमोचाश्रुकलां मुहु: ॥ १९ ॥
yaśodāpi mahā-bhāgā naṣṭa-labdha-prajā satī pariṣvajyāṅkam āropya mumocāśru-kalāṁ muhuḥ
SB 10.17.20
तां रात्रिं तत्र राजेन्द्र क्षुत्तृड्भ्यां श्रमकर्षिता: । ऊषुर्व्रयौकसो गाव: कालिन्द्या उपकूलत: ॥ २० ॥
tāṁ rātriṁ tatra rājendra kṣut-tṛḍbhyāṁ śrama-karṣitāḥ ūṣur vrayaukaso gāvaḥ kālindyā upakūlataḥ
SB 10.17.21
तदा शुचिवनोद्भूतो दावाग्नि: सर्वतो व्रजम् । सुप्तं निशीथ आवृत्य प्रदग्धुमुपचक्रमे ॥ २१ ॥
tadā śuci-vanodbhūto dāvāgniḥ sarvato vrajam suptaṁ niśītha āvṛtya pradagdhum upacakrame
SB 10.17.22
तत उत्थाय सम्भ्रान्ता दह्यमाना व्रजौकस: । कृष्णं ययुस्ते शरणं मायामनुजमीश्वरम् ॥ २२ ॥
tata utthāya sambhrāntā dahyamānā vrajaukasaḥ kṛṣṇaṁ yayus te śaraṇaṁ māyā-manujam īśvaram
SB 10.17.23
कृष्ण कृष्ण महाभाग हे रामामितविक्रम । एष घोरतमो वह्निस्तावकान् ग्रसते हि न: ॥ २३ ॥
kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-bhaga he rāmāmita-vikrama eṣa ghoratamo vahnis tāvakān grasate hi naḥ
SB 10.17.24
सुदुस्तरान्न: स्वान् पाहि कालाग्ने: सुहृद: प्रभो । न शक्नुमस्त्वच्चरणं सन्त्यक्तुमकुतोभयम् ॥ २४ ॥
su-dustarān naḥ svān pāhi kālāgneḥ suhṛdaḥ prabho na śaknumas tvac-caraṇaṁ santyaktum akuto-bhayam
SB 10.17.25
इत्थं स्वजनवैक्लव्यं निरीक्ष्य जगदीश्वर: । तमग्निमपिबत्तीव्रमनन्तोऽनन्तशक्तिधृक् ॥ २५ ॥
itthaṁ sva-jana-vaiklavyaṁ nirīkṣya jagad-īśvaraḥ tam agnim apibat tīvram ananto ’nanta-śakti-dhṛk
Canto 10, Chapter 18
SB 10.18.1
श्रीशुक उवाच अथ कृष्ण: परिवृतो ज्ञातिभिर्मुदितात्मभि: । अनुगीयमानो न्यविशद्व्रजं गोकुलमण्डितम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca atha kṛṣṇaḥ parivṛto jñātibhir muditātmabhiḥ anugīyamāno nyaviśad vrajaṁ gokula-maṇḍitam
SB 10.18.2
व्रजे विक्रीडतोरेवं गोपालच्छद्ममायया । ग्रीष्मो नामर्तुरभवन्नातिप्रेयाञ्छरीरिणाम् ॥ २ ॥
vraje vikrīḍator evaṁ gopāla-cchadma-māyayā grīṣmo nāmartur abhavan nāti-preyāñ charīriṇām
SB 10.18.3
स च वृन्दावनगुणैर्वसन्त इव लक्षित: । यत्रास्ते भगवान् साक्षाद् रामेण सह केशव: ॥ ३ ॥
sa ca vṛndāvana-guṇair vasanta iva lakṣitaḥ yatrāste bhagavān sākṣād rāmeṇa saha keśavaḥ
SB 10.18.4
यत्र निर्झरनिर्ह्रादनिवृत्तस्वनझिल्लिकम् । शश्वत्तच्छीकरर्जीषद्रुममण्डलमण्डितम् ॥ ४ ॥
yatra nirjhara-nirhrāda- nivṛtta-svana-jhillikam śaśvat tac-chīkararjīṣa- druma-maṇḍala-maṇḍitam
SB 10.18.5
सरित्सर:प्रस्रवणोर्मिवायुना कह्लारकुञ्जोत्पलरेणुहारिणा । न विद्यते यत्र वनौकसां दवो निदाघवह्न्यर्कभवोऽतिशाद्वले ॥ ५ ॥
sarit-saraḥ-prasravaṇormi-vāyunā kahlāra-kañjotpala-reṇu-hāriṇā na vidyate yatra vanaukasāṁ davo nidāgha-vahny-arka-bhavo ’ti-śādvale
SB 10.18.6
अगाधतोयह्रदिनीतटोर्मिभि- र्द्रवत्पुरीष्या: पुलिनै: समन्तत: । न यत्र चण्डांशुकरा विषोल्बणा भुवो रसं शाद्वलितं च गृह्णते ॥ ६ ॥
agādha-toya-hradinī-taṭormibhir dravat-purīṣyāḥ pulinaiḥ samantataḥ na yatra caṇḍāṁśu-karā viṣolbaṇā bhuvo rasaṁ śādvalitaṁ ca gṛhṇate
SB 10.18.7
वनं कुसुमितं श्रीमन्नदच्चित्रमृगद्विजम् । गायन्मयूरभ्रमरं कूजत्कोकिलसारसम् ॥ ७ ॥
vanaṁ kusumitaṁ śrīman nadac-citra-mṛga-dvijam gāyan mayūra-bhramaraṁ kūjat-kokila-sārasam
SB 10.18.8
क्रीडिष्यमाणस्तन् कृष्णो भगवान् बलसंयुत: । वेणुं विरणयन् गोपैर्गोधनै: संवृतोऽविशत् ॥ ८ ॥
krīḍiṣyamāṇas tat krṣṇo bhagavān bala-saṁyutaḥ veṇuṁ viraṇayan gopair go-dhanaiḥ saṁvṛto ’viśat
SB 10.18.9
प्रवालबर्हस्तबकस्रग्धातुकृतभूषणा: । रामकृष्णादयो गोपा ननृतुर्युयुधुर्जगु: ॥ ९ ॥
pravāla-barha-stabaka- srag-dhātu-kṛta-bhūṣaṇāḥ rāma-kṛṣṇādayo gopā nanṛtur yuyudhur jaguḥ
SB 10.18.10
कृष्णस्य नृत्यत: केचिज्जगु: केचिदवादयन् । वेणुपाणितलै: शृङ्गै: प्रशशंसुरथापरे ॥ १० ॥
kṛṣṇasya nṛtyataḥ kecij jaguḥ kecid avādayan veṇu-pāṇitalaiḥ śṛṅgaiḥ praśaśaṁsur athāpare
SB 10.18.11
गोपजातिप्रतिच्छन्ना देवा गोपालरूपिणौ । ईडिरे कृष्णरामौ च नटा इव नटं नृप ॥ ११ ॥
gopa-jāti-praticchannā devā gopāla-rūpiṇau īḍire kṛṣṇa-rāmau ca naṭā iva naṭaṁ nṛpa
SB 10.18.12
भ्रमणैर्लङ्घनै: क्षेपैरास्फोटनविकर्षणै: । चिक्रीडतुर्नियुद्धेन काकपक्षधरौ क्वचित् ॥ १२ ॥
bhramaṇair laṅghanaiḥ kṣepair āsphoṭana-vikarṣaṇaiḥ cikrīḍatur niyuddhena kāka-pakṣa-dharau kvacit
SB 10.18.13
क्वचिन्नृत्यत्सु चान्येषु गायकौ वादकौ स्वयम् । शशंसतुर्महाराज साधु साध्विति वादिनौ ॥ १३ ॥
kvacin nṛtyatsu cānyeṣu gāyakau vādakau svayam śaśaṁsatur mahā-rāja sādhu sādhv iti vādinau
SB 10.18.14
क्वचिद्बिल्वै: क्वचित्कुम्भै: क्वचामलकमुष्टिभि: । अस्पृश्यनेत्रबन्धाद्यै: क्वचिन्मृगखगेहया ॥ १४ ॥
kvacid bilvaiḥ kvacit kumbhaiḥ kvacāmalaka-muṣṭibhiḥ aspṛśya-netra-bandhādyaiḥ kvacin mṛga-khagehayā
SB 10.18.15
क्वचिच्च दर्दुरप्लावैर्विविधैरुपहासकै: । कदाचित् स्यन्दोलिकया कर्हिचिन्नृपचेष्टया ॥ १५ ॥
kvacic ca dardura-plāvair vividhair upahāsakaiḥ kadācit syandolikayā karhicin nṛpa-ceṣṭayā
SB 10.18.16
एवं तौ लोकसिद्धाभि: क्रीडाभिश्चेरतुर्वने । नद्यद्रिद्रोणिकुञ्जेषु काननेषु सर:सु च ॥ १६ ॥
evaṁ tau loka-siddhābhiḥ krīḍābhiś ceratur vane nady-adri-droṇi-kuñjeṣu kānaneṣu saraḥsu ca
SB 10.18.17
पशूंश्चारयतोर्गोपैस्तद्वने रामकृष्णयो: । गोपरूपी प्रलम्बोऽगादसुरस्तज्जिहीर्षया ॥ १७ ॥
paśūṁś cārayator gopais tad-vane rāma-kṛṣṇayoḥ gopa-rūpī pralambo ’gād asuras taj-jihīrṣayā
SB 10.18.18
तं विद्वानपि दाशार्हो भगवान् सर्वदर्शन: । अन्वमोदत तत्सख्यं वधं तस्य विचिन्तयन् ॥ १८ ॥
taṁ vidvān api dāśārho bhagavān sarva-darśanaḥ anvamodata tat-sakhyaṁ vadhaṁ tasya vicintayan
SB 10.18.19
तत्रोपाहूय गोपालान् कृष्ण: प्राह विहारवित् । हे गोपा विहरिष्यामो द्वन्द्वीभूय यथायथम् ॥ १९ ॥
tatropāhūya gopālān kṛṣṇaḥ prāha vihāra-vit he gopā vihariṣyāmo dvandvī-bhūya yathā-yatham
SB 10.18.20
तत्र चक्रु: परिवृढौ गोपा रामजनार्दनौ । कृष्णसङ्घट्टिन: केचिदासन् रामस्य चापरे ॥ २० ॥
tatra cakruḥ parivṛḍhau gopā rāma-janārdanau kṛṣṇa-saṅghaṭṭinaḥ kecid āsan rāmasya cāpare
SB 10.18.21
आचेरुर्विविधा: क्रीडा वाह्यवाहकलक्षणा: । यत्रारोहन्ति जेतारो वहन्ति च पराजिता: ॥ २१ ॥
ācerur vividhāḥ krīḍā vāhya-vāhaka-lakṣaṇāḥ yatrārohanti jetāro vahanti ca parājitāḥ
SB 10.18.22
वहन्तो वाह्यमानाश्च चारयन्तश्च गोधनम् । भाण्डीरकं नाम वटं जग्मु: कृष्णपुरोगमा: ॥ २२ ॥
vahanto vāhyamānāś ca cārayantaś ca go-dhanam bhāṇḍīrakaṁ nāma vaṭaṁ jagmuḥ kṛṣṇa-purogamāḥ
SB 10.18.23
रामसङ्घट्टिनो यर्हि श्रीदामवृषभादय: । क्रीडायां जयिनस्तांस्तानूहु: कृष्णादयो नृप ॥ २३ ॥
rāma-saṅghaṭṭino yarhi śrīdāma-vṛṣabhādayaḥ krīḍāyāṁ jayinas tāṁs tān ūhuḥ kṛṣṇādayo nṛpa
SB 10.18.24
उवाह कृष्णो भगवान् श्रीदामानं पराजित: । वृषभं भद्रसेनस्तु प्रलम्बो रोहिणीसुतम् ॥ २४ ॥
uvāha kṛṣṇo bhagavān śrīdāmānaṁ parājitaḥ vṛṣabhaṁ bhadrasenas tu pralambo rohiṇī-sutam
SB 10.18.25
अविषह्यं मन्यमान: कृष्णं दानवपुङ्गव: । वहन् द्रुततरं प्रागादवरोहणत: परम् ॥ २५ ॥
aviṣahyaṁ manyamānaḥ kṛṣṇaṁ dānava-puṅgavaḥ vahan drutataraṁ prāgād avarohaṇataḥ param
SB 10.18.26
तमुद्वहन् धरणिधरेन्द्रगौरवं महासुरो विगतरयो निजं वपु: । स आस्थित: पुरटपरिच्छदो बभौ तडिद्द्युमानुडुपतिवाडिवाम्बुद: ॥ २६ ॥
tam udvahan dharaṇi-dharendra-gauravaṁ mahāsuro vigata-rayo nijaṁ vapuḥ sa āsthitaḥ puraṭa-paricchado babhau taḍid-dyumān uḍupati-vāḍ ivāmbudaḥ
SB 10.18.27
निरीक्ष्य तद्वपुरलमम्बरे चरत् प्रदीप्तदृग् भ्रुकुटितटोग्रदंष्ट्रकम् । ज्वलच्छिखं कटककिरीटकुण्डल- त्विषाद्भुतं हलधर ईषदत्रसत् ॥ २७ ॥
nirīkṣya tad-vapur alam ambare carat pradīpta-dṛg bhru-kuṭi-taṭogra-daṁṣṭrakam jvalac-chikhaṁ kaṭaka-kirīṭa-kuṇḍala- tviṣādbhutaṁ haladhara īṣad atrasat
SB 10.18.28
अथागतस्मृतिरभयो रिपुं बलो विहायसार्थमिव हरन्तमात्मन: । रुषाहनच्छिरसि दृढेन मुष्टिना सुराधिपो गिरिमिव वज्ररंहसा ॥ २८ ॥
athāgata-smṛtir abhayo ripuṁ balo vihāya sārtham iva harantam ātmanaḥ ruṣāhanac chirasi dṛḍhena muṣṭinā surādhipo girim iva vajra-raṁhasā
SB 10.18.29
स आहत: सपदि विशीर्णमस्तको मुखाद् वमन् रुधिरमपस्मृतोऽसुर: । महारवं व्यसुरपतत् समीरयन् गिरिर्यथा मघवत आयुधाहत: ॥ २९ ॥
sa āhataḥ sapadi viśīrṇa-mastako mukhād vaman rudhiram apasmṛto ’suraḥ mahā-ravaṁ vyasur apatat samīrayan girir yathā maghavata āyudhāhataḥ
SB 10.18.30
दृष्ट्वा प्रलम्बं निहतं बलेन बलशालिना । गोपा: सुविस्मिता आसन्साधु साध्विति वादिन: ॥ ३० ॥
dṛṣṭvā pralambaṁ nihataṁ balena bala-śālinā gopāḥ su-vismitā āsan sādhu sādhv iti vādinaḥ
SB 10.18.31
आशिषोऽभिगृणन्तस्तं प्रशशंसुस्तदर्हणम् । प्रेत्यागतमिवालिङ्ग्य प्रेमविह्वलचेतस: ॥ ३१ ॥
āśiṣo ’bhigṛṇantas taṁ praśaśaṁsus tad-arhaṇam pretyāgatam ivāliṅgya prema-vihvala-cetasaḥ
SB 10.18.32
पापे प्रलम्बे निहते देवा: परमनिर्वृता: । अभ्यवर्षन् बलं माल्यै: शशंसु: साधु साध्विति ॥ ३२ ॥
pāpe pralambe nihate devāḥ parama-nirvṛtāḥ abhyavarṣan balaṁ mālyaiḥ śaśaṁsuḥ sādhu sādhv iti
Canto 10, Chapter 19
SB 10.19.1
श्रीशुक उवाच क्रीडासक्तेषु गोपेषु तद्गावो दूरचारिणी: । स्वैरं चरन्त्यो विविशुस्तृणलोभेन गह्वरम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca krīḍāsakteṣu gopeṣu tad-gāvo dūra-cāriṇīḥ svairaṁ carantyo viviśus tṛṇa-lobhena gahvaram
SB 10.19.2
अजा गावो महिष्यश्च निर्विशन्त्यो वनाद् वनम् । ईषीकाटवीं निर्विविशु: क्रन्दन्त्यो दावतर्षिता: ॥ २ ॥
ajā gāvo mahiṣyaś ca nirviśantyo vanād vanam īṣīkāṭavīṁ nirviviśuḥ krandantyo dāva-tarṣitāḥ
SB 10.19.3
तेऽपश्यन्त: पशून् गोपा: कृष्णरामादयस्तदा । जातानुतापा न विदुर्विचिन्वन्तो गवां गतिम् ॥ ३ ॥
te ’paśyantaḥ paśūn gopāḥ kṛṣṇa-rāmādayas tadā jātānutāpā na vidur vicinvanto gavāṁ gatim
SB 10.19.4
तृणैस्तत्खुरदच्छिन्नैर्गोष्पदैरङ्कितैर्गवाम् । मार्गमन्वगमन् सर्वे नष्टाजीव्या विचेतस: ॥ ४ ॥
tṛṇais tat-khura-dac-chinnair goṣ-padair aṅkitair gavām mārgam anvagaman sarve naṣṭājīvyā vicetasaḥ
SB 10.19.5
मुञ्जाटव्यां भ्रष्टमार्गं क्रन्दमानं स्वगोधनम् । सम्प्राप्य तृषिता: श्रान्तास्ततस्ते सन्न्यवर्तयन् ॥ ५ ॥
muñjāṭavyāṁ bhraṣṭa-mārgaṁ krandamānaṁ sva-godhanam samprāpya tṛṣitāḥ śrāntās tatas te sannyavartayan
SB 10.19.6
ता आहूता भगवता मेघगम्भीरया गिरा । स्वनाम्नां निनदं श्रुत्वा प्रतिनेदु: प्रहर्षिता: ॥ ६ ॥
tā āhūtā bhagavatā megha-gambhīrayā girā sva-nāmnāṁ ninadaṁ śrutvā pratineduḥ praharṣitāḥ
SB 10.19.7
तत: समन्ताद्देवधूमकेतु- र्यदृच्छयाभूत् क्षयकृद् वनौकसाम् । समीरित: सारथिनोल्बणोल्मुकै- र्विलेलिहान: स्थिरजङ्गमान् महान् ॥ ७ ॥
tataḥ samantād dava-dhūmaketur yadṛcchayābhūt kṣaya-kṛd vanaukasām samīritaḥ sārathinolbaṇolmukair vilelihānaḥ sthira-jaṅgamān mahān
SB 10.19.8
तमापतन्तं परितो दवाग्निं गोपाश्च गाव: प्रसमीक्ष्य भीता: । ऊचुश्च कृष्णं सबलं प्रपन्ना यथा हरिं मृत्युभयार्दिता जना: ॥ ८ ॥
tam āpatantaṁ parito davāgniṁ gopāś ca gāvaḥ prasamīkṣya bhītāḥ ūcuś ca kṛṣṇaṁ sa-balaṁ prapannā yathā hariṁ mṛtyu-bhayārditā janāḥ
SB 10.19.9
कृष्ण कृष्ण महावीर हे रामामोघविक्रम । दावाग्निना दह्यमानान् प्रपन्नांस्त्रातुमर्हथ: ॥ ९ ॥
kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-vīra he rāmāmogha vikrama dāvāgninā dahyamānān prapannāṁs trātum arhathaḥ
SB 10.19.10
नूनं त्वद्बान्धवा: कृष्ण न चार्हन्त्यवसादितुम् । वयं हि सर्वधर्मज्ञ त्वन्नाथास्त्वत्परायणा: ॥ १० ॥
nūnaṁ tvad-bāndhavāḥ kṛṣṇa na cārhanty avasāditum vayaṁ hi sarva-dharma-jña tvan-nāthās tvat-parāyaṇāḥ
SB 10.19.11
श्रीशुक उवाच वचो निशम्य कृपणं बन्धूनां भगवान् हरि: । निमीलयत मा भैष्ट लोचनानीत्यभाषत ॥ ११ ॥
śrī-śuka uvāca vaco niśamya kṛpaṇaṁ bandhūnāṁ bhagavān hariḥ nimīlayata mā bhaiṣṭa locanānīty abhāṣata
SB 10.19.12
तथेति मीलिताक्षेषु भगवानग्निमुल्बणम् । पीत्वा मुखेन तान्कृच्छ्राद् योगाधीशो व्यमोचयत् ॥ १२ ॥
tatheti mīlitākṣeṣu bhagavān agnim ulbaṇam pītvā mukhena tān kṛcchrād yogādhīśo vyamocayat
SB 10.19.13
ततश्च तेऽक्षीण्युन्मील्य पुनर्भाण्डीरमापिता: । निशम्य विस्मिता आसन्नात्मानं गाश्च मोचिता: ॥ १३ ॥
tataś ca te ’kṣīṇy unmīlya punar bhāṇḍīram āpitāḥ niśamya vismitā āsann ātmānaṁ gāś ca mocitāḥ
SB 10.19.14
कृष्णस्य योगवीर्यं तद् योगमायानुभावितम् । दावाग्नेरात्मन: क्षेमं वीक्ष्य ते मेनिरेऽमरम् ॥ १४ ॥
kṛṣṇasya yoga-vīryaṁ tad yoga-māyānubhāvitam dāvāgner ātmanaḥ kṣemaṁ vīkṣya te menire ’maram
SB 10.19.15
गा: सन्निवर्त्य सायाह्ने सहरामो जनार्दन: । वेणुं विरणयन् गोष्ठमगाद् गोपैरभिष्टुत: ॥ १५ ॥
gāḥ sannivartya sāyāhne saha-rāmo janārdanaḥ veṇuṁ viraṇayan goṣṭham agād gopair abhiṣṭutaḥ
SB 10.19.16
गोपीनां परमानन्द आसीद् गोविन्ददर्शने । क्षणं युगशतमिव यासां येन विनाभवत् ॥ १६ ॥
gopīnāṁ paramānanda āsīd govinda-darśane kṣaṇaṁ yuga-śatam iva yāsāṁ yena vinābhavat
Canto 10, Chapter 20
SB 10.20.1
श्रीशुक उवाच तयोस्तदद्भुतं कर्म दावाग्नेर्मोक्षमात्मन: । गोपा: स्त्रीभ्य: समाचख्यु: प्रलम्बवधमेव च ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca tayos tad adbhutaṁ karma dāvāgner mokṣam ātmanaḥ gopāḥ strībhyaḥ samācakhyuḥ pralamba-vadham eva ca
SB 10.20.2
गोपवृद्धाश्च गोप्यश्च तदुपाकर्ण्य विस्मिता: । मेनिरे देवप्रवरौ कृष्णरामौ व्रजं गतौ ॥ २ ॥
gopa-vṛddhāś ca gopyaś ca tad upākarṇya vismitāḥ menire deva-pravarau kṛṣṇa-rāmau vrajaṁ gatau
SB 10.20.3
तत: प्रावर्तत प्रावृट् सर्वसत्त्वसमुद्भवा । विद्योतमानपरिधिर्विस्फूर्जितनभस्तला ॥ ३ ॥
tataḥ prāvartata prāvṛṭ sarva-sattva-samudbhavā vidyotamāna-paridhir visphūrjita-nabhas-talā
SB 10.20.4
सान्द्रनीलाम्बुदैर्व्योम सविद्युत्स्तनयित्नुभि: । अस्पष्टज्योतिराच्छन्नं ब्रह्मेव सगुणं बभौ ॥ ४ ॥
sāndra-nīlāmbudair vyoma sa-vidyut-stanayitnubhiḥ aspaṣṭa-jyotir ācchannaṁ brahmeva sa-guṇaṁ babhau
SB 10.20.5
अष्टौ मासान् निपीतं यद् भूम्याश्चोदमयं वसु । स्वगोभिर्मोक्तुमारेभे पर्जन्य: काल आगते ॥ ५ ॥
aṣṭau māsān nipītaṁ yad bhūmyāś coda-mayaṁ vasu sva-gobhir moktum ārebhe parjanyaḥ kāla āgate
SB 10.20.6
तडिद्वन्तो महामेघाश्चण्डश्वसनवेपिता: । प्रीणनं जीवनं ह्यस्य मुमुचु: करुणा इव ॥ ६ ॥
taḍidvanto mahā-meghāś caṇḍa-śvasana-vepitāḥ prīṇanaṁ jīvanaṁ hy asya mumucuḥ karuṇā iva
SB 10.20.7
तप:कृशा देवमीढा आसीद् वर्षीयसी मही । यथैव काम्यतपसस्तनु: सम्प्राप्य तत्फलम् ॥ ७ ॥
tapaḥ-kṛśā deva-mīḍhā āsīd varṣīyasī mahī yathaiva kāmya-tapasas tanuḥ samprāpya tat-phalam
SB 10.20.8
निशामुखेषु खद्योतास्तमसा भान्ति न ग्रहा: । यथा पापेन पाषण्डा न हि वेदा: कलौ युगे ॥ ८ ॥
niśā-mukheṣu khadyotās tamasā bhānti na grahāḥ yathā pāpena pāṣaṇḍā na hi vedāḥ kalau yuge
SB 10.20.9
श्रुत्वा पर्जन्यनिनदं मण्डुका: ससृजुर्गिर: । तूष्णीं शयाना: प्राग् यद्वद्ब्राह्मणा नियमात्यये ॥ ९ ॥
śrutvā parjanya-ninadaṁ maṇḍukāḥ sasṛjur giraḥ tūṣṇīṁ śayānāḥ prāg yadvad brāhmaṇā niyamātyaye
SB 10.20.10
आसन्नुत्पथगामिन्य: क्षुद्रनद्योऽनुशुष्यती: । पुंसो यथास्वतन्त्रस्य देहद्रविणसम्पद: ॥ १० ॥
āsann utpatha-gāminyaḥ kṣudra-nadyo ’nuśuṣyatīḥ puṁso yathāsvatantrasya deha-draviṇa-sampadaḥ
SB 10.20.11
हरिता हरिभि: शष्पैरिन्द्रगोपैश्च लोहिता । उच्छिलीन्ध्रकृतच्छाया नृणां श्रीरिव भूरभूत् ॥ ११ ॥
haritā haribhiḥ śaṣpair indragopaiś ca lohitā ucchilīndhra-kṛta-cchāyā nṛṇāṁ śrīr iva bhūr abhūt
SB 10.20.12
क्षेत्राणि शष्यसम्पद्भि: कर्षकाणां मुदं ददु: । मानिनामनुतापं वै दैवाधीनमजानताम् ॥ १२ ॥
kṣetrāṇi śaṣya-sampadbhiḥ karṣakāṇāṁ mudaṁ daduḥ māninām anutāpaṁ vai daivādhīnam ajānatām
SB 10.20.13
जलस्थलौकस: सर्वे नववारिनिषेवया । अबिभ्रन् रुचिरं रूपं यथा हरिनिषेवया ॥ १३ ॥
jala-sthalaukasaḥ sarve nava-vāri-niṣevayā abibhran ruciraṁ rūpaṁ yathā hari-niṣevayā
SB 10.20.14
सरिद्भि: सङ्गत: सिन्धुश्चुक्षोभ श्वसनोर्मिमान् । अपक्वयोगिनश्चित्तं कामाक्तं गुणयुग् यथा ॥ १४ ॥
saridbhiḥ saṅgataḥ sindhuś cukṣobha śvasanormimān apakva-yoginaś cittaṁ kāmāktaṁ guṇa-yug yathā
SB 10.20.15
गिरयो वर्षधाराभिर्हन्यमाना न विव्यथु: । अभिभूयमाना व्यसनैर्यथाधोक्षजचेतस: ॥ १५ ॥
girayo varṣa-dhārābhir hanyamānā na vivyathuḥ abhibhūyamānā vyasanair yathādhokṣaja-cetasaḥ
SB 10.20.16
मार्गा बभूवु: सन्दिग्धस्तृणैश्छन्ना ह्यसंस्कृता: । नाभ्यस्यमाना: श्रुतयो द्विजै: कालेन चाहता: ॥ १६ ॥
mārgā babhūvuḥ sandigdhās tṛṇaiś channā hy asaṁskṛtāḥ nābhyasyamānāḥ śrutayo dvijaiḥ kālena cāhatāḥ
SB 10.20.17
लोकबन्धुषु मेघेषु विद्युतश्चलसौहृदा: । स्थैर्यं न चक्रु: कामिन्य: पुरुषेषु गुणिष्विव ॥ १७ ॥
loka-bandhuṣu megheṣu vidyutaś cala-sauhṛdāḥ sthairyaṁ na cakruḥ kāminyaḥ puruṣeṣu guṇiṣv iva
SB 10.20.18
धनुर्वियति माहेन्द्रं निर्गुणं च गुणिन्यभात् । व्यक्ते गुणव्यतिकरेऽगुणवान् पुरुषो यथा ॥ १८ ॥
dhanur viyati māhendraṁ nirguṇaṁ ca guṇiny abhāt vyakte guṇa-vyatikare ’guṇavān puruṣo yathā
SB 10.20.19
न रराजोडुपश्छन्न: स्वज्योत्स्नाराजितैर्घनै: । अहंमत्या भासितया स्वभासा पुरुषो यथा ॥ १९ ॥
na rarājoḍupaś channaḥ sva-jyotsnā-rājitair ghanaiḥ ahaṁ-matyā bhāsitayā sva-bhāsā puruṣo yathā
SB 10.20.20
मेघागमोत्सवा हृष्टा: प्रत्यनन्दञ्छिखण्डिन: । गृहेषु तप्तनिर्विण्णा यथाच्युतजनागमे ॥ २० ॥
meghāgamotsavā hṛṣṭāḥ pratyanandañ chikhaṇḍinaḥ gṛheṣu tapta-nirviṇṇā yathācyuta-janāgame
SB 10.20.21
पीत्वाप: पादपा: पद्भिरासन्नानात्ममूर्तय: । प्राक् क्षामास्तपसा श्रान्ता यथा कामानुसेवया ॥ २१ ॥
pītvāpaḥ pādapāḥ padbhir āsan nānātma-mūrtayaḥ prāk kṣāmās tapasā śrāntā yathā kāmānusevayā
SB 10.20.22
सर:स्वशान्तरोध:सु न्यूषुरङ्गापि सारसा: । गृहेष्वशान्तकृत्येषु ग्राम्या इव दुराशया: ॥ २२ ॥
saraḥsv aśānta-rodhaḥsu nyūṣur aṅgāpi sārasāḥ gṛheṣv aśānta-kṛtyeṣu grāmyā iva durāśayāḥ
SB 10.20.23
जलौघैर्निरभिद्यन्त सेतवो वर्षतीश्वरे । पाषण्डिनामसद्वादैर्वेदमार्गा: कलौ यथा ॥ २३ ॥
jalaughair nirabhidyanta setavo varṣatīśvare pāṣaṇḍinām asad-vādair veda-mārgāḥ kalau yathā
SB 10.20.24
व्यमुञ्चन् वायुभिर्नुन्ना भूतेभ्यश्चामृतं घना: । यथाशिषो विश्पतय: काले काले द्विजेरिता: ॥ २४ ॥
vyamuñcan vāyubhir nunnā bhūtebhyaś cāmṛtaṁ ghanāḥ yathāśiṣo viś-patayaḥ kāle kāle dvijeritāḥ
SB 10.20.25
एवं वनं तद् वर्षिष्ठं पक्वखर्जुरजम्बुमत् । गोगोपालैर्वृतो रन्तुं सबल: प्राविशद्धरि: ॥ २५ ॥
evaṁ vanaṁ tad varṣiṣṭhaṁ pakva-kharjura-jambumat go-gopālair vṛto rantuṁ sa-balaḥ prāviśad dhariḥ
SB 10.20.26
धेनवो मन्दगामिन्य ऊधोभारेण भूयसा । ययुर्भगवताहूता द्रुतं प्रीत्या स्नुतस्तना: ॥ २६ ॥
dhenavo manda-gāminya ūdho-bhāreṇa bhūyasā yayur bhagavatāhūtā drutaṁ prītyā snuta-stanāḥ
SB 10.20.27
वनौकस: प्रमुदिता वनराजीर्मधुच्युत: । जलधारा गिरेर्नादादासन्ना ददृशे गुहा: ॥ २७ ॥
vanaukasaḥ pramuditā vana-rājīr madhu-cyutaḥ jala-dhārā girer nādād āsannā dadṛśe guhāḥ
SB 10.20.28
क्वचिद् वनस्पतिक्रोडे गुहायां चाभिवर्षति । निर्विश्य भगवान् रेमे कन्दमूलफलाशन: ॥ २८ ॥
kvacid vanaspati-kroḍe guhāyāṁ cābhivarṣati nirviśya bhagavān reme kanda-mūla-phalāśanaḥ
SB 10.20.29
दध्योदनं समानीतं शिलायां सलिलान्तिके । सम्भोजनीयैर्बुभुजे गोपै: सङ्कर्षणान्वित: ॥ २९ ॥
dadhy-odanaṁ samānītaṁ śilāyāṁ salilāntike sambhojanīyair bubhuje gopaiḥ saṅkarṣaṇānvitaḥ
SB 10.20.30-31
शाद्वलोपरि संविश्य चर्वतो मीलितेक्षणान् । तृप्तान् वृषान् वत्सतरान् गाश्च स्वोधोभरश्रमा: ॥ ३० ॥ प्रावृट्श्रियं च तां वीक्ष्य सर्वकालसुखावहाम् । भगवान् पूजयां चक्रे आत्मशक्त्युपबृंहिताम् ॥ ३१ ॥
śādvalopari saṁviśya carvato mīlitekṣaṇān tṛptān vṛṣān vatsatarān gāś ca svodho-bhara-śramāḥ prāvṛṭ-śriyaṁ ca tāṁ vīkṣya sarva-kāla-sukhāvahām bhagavān pūjayāṁ cakre ātma-śakty-upabṛṁhitām
SB 10.20.32
एवं निवसतोस्तस्मिन् रामकेशवयोर्व्रजे । शरत्समभवद् व्यभ्रा स्वच्छाम्ब्वपरुषानिला ॥ ३२ ॥
evaṁ nivasatos tasmin rāma-keśavayor vraje śarat samabhavad vyabhrā svacchāmbv-aparuṣānilā
SB 10.20.33
शरदा नीरजोत्पत्त्या नीराणि प्रकृतिं ययु: । भ्रष्टानामिव चेतांसि पुनर्योगनिषेवया ॥ ३३ ॥
śaradā nīrajotpattyā nīrāṇi prakṛtiṁ yayuḥ bhraṣṭānām iva cetāṁsi punar yoga-niṣevayā
SB 10.20.34
व्योम्नोऽब्भ्रं भूतशाबल्यं भुव: पङ्कमपां मलम् । शरज्जहाराश्रमिणां कृष्णे भक्तिर्यथाशुभम् ॥ ३४ ॥
vyomno ’bbhraṁ bhūta-śābalyaṁ bhuvaḥ paṅkam apāṁ malam śaraj jahārāśramiṇāṁ kṛṣṇe bhaktir yathāśubham
SB 10.20.35
सर्वस्वं जलदा हित्वा विरेजु: शुभ्रवर्चस: । यथा त्यक्तैषणा: शान्ता मुनयो मुक्तकिल्बिषा: ॥ ३५ ॥
sarva-svaṁ jaladā hitvā virejuḥ śubhra-varcasaḥ yathā tyaktaiṣaṇāḥ śāntā munayo mukta-kilbiṣāḥ
SB 10.20.36
गिरयो मुमुचुस्तोयं क्वचिन्न मुमुचु: शिवम् । यथा ज्ञानामृतं काले ज्ञानिनो ददते न वा ॥ ३६ ॥
girayo mumucus toyaṁ kvacin na mumucuḥ śivam yathā jñānāmṛtaṁ kāle jñānino dadate na vā
SB 10.20.37
नैवाविदन् क्षीयमाणं जलं गाधजलेचरा: । यथायुरन्वहं क्षय्यं नरा मूढा: कुटुम्बिन: ॥ ३७ ॥
naivāvidan kṣīyamāṇaṁ jalaṁ gādha-jale-carāḥ yathāyur anv-ahaṁ kṣayyaṁ narā mūḍhāḥ kuṭumbinaḥ
SB 10.20.38
गाधवारिचरास्तापमविन्दञ्छरदर्कजम् । यथा दरिद्र: कृपण: कुटुम्ब्यविजितेन्द्रिय: ॥ ३८ ॥
gādha-vāri-carās tāpam avindañ charad-arka-jam yathā daridraḥ kṛpaṇaḥ kuṭumby avijitendriyaḥ
SB 10.20.39
शनै: शनैर्जहु: पङ्कं स्थलान्यामं च वीरुध: । यथाहंममतां धीरा: शरीरादिष्वनात्मसु ॥ ३९ ॥
śanaiḥ śanair jahuḥ paṅkaṁ sthalāny āmaṁ ca vīrudhaḥ yathāhaṁ-mamatāṁ dhīrāḥ śarīrādiṣv anātmasu
SB 10.20.40
निश्चलाम्बुरभूत्तूष्णीं समुद्र: शरदागमे । आत्मन्युपरते सम्यङ्मुनिर्व्युपरतागम: ॥ ४० ॥
niścalāmbur abhūt tūṣṇīṁ samudraḥ śarad-āgame ātmany uparate samyaṅ munir vyuparatāgamaḥ
SB 10.20.41
केदारेभ्यस्त्वपोऽगृह्णन् कर्षका दृढसेतुभि: । यथा प्राणै: स्रवज्ज्ञानं तन्निरोधेन योगिन: ॥ ४१ ॥
kedārebhyas tv apo ’gṛhṇan karṣakā dṛḍha-setubhiḥ yathā prāṇaiḥ sravaj jñānaṁ tan-nirodhena yoginaḥ
SB 10.20.42
शरदर्कांशुजांस्तापान् भूतानामुडुपोऽहरत् । देहाभिमानजं बोधो मुकुन्दो व्रजयोषिताम् ॥ ४२ ॥
śarad-arkāṁśu-jāṁs tāpān bhūtānām uḍupo ’harat dehābhimāna-jaṁ bodho mukundo vraja-yoṣitām
SB 10.20.43
खमशोभत निर्मेघं शरद्विमलतारकम् । सत्त्वयुक्तं यथा चित्तं शब्दब्रह्मार्थदर्शनम् ॥ ४३ ॥
kham aśobhata nirmeghaṁ śarad-vimala-tārakam sattva-yuktaṁ yathā cittaṁ śabda-brahmārtha-darśanam
SB 10.20.44
अखण्डमण्डलो व्योम्नि रराजोडुगणै: शशी । यथा यदुपति: कृष्णो वृष्णिचक्रावृतो भुवि ॥ ४४ ॥
akhaṇḍa-maṇḍalo vyomni rarājoḍu-gaṇaiḥ śaśī yathā yadu-patiḥ kṛṣṇo vṛṣṇi-cakrāvṛto bhuvi
SB 10.20.45
आश्लिष्य समशीतोष्णं प्रसूनवनमारुतम् । जनास्तापं जहुर्गोप्यो न कृष्णहृतचेतस: ॥ ४५ ॥
āśliṣya sama-śītoṣṇaṁ prasūna-vana-mārutam janās tāpaṁ jahur gopyo na kṛṣṇa-hṛta-cetasaḥ
SB 10.20.46
गावो मृगा: खगा नार्य: पुष्पिण्य: शरदाभवन् । अन्वीयमाना: स्ववृषै: फलैरीशक्रिया इव ॥ ४६ ॥
gāvo mṛgāḥ khagā nāryaḥ puṣpiṇyaḥ śaradābhavan anvīyamānāḥ sva-vṛṣaiḥ phalair īśa-kriyā iva
SB 10.20.47
उदहृष्यन् वारिजानि सूर्योत्थाने कुमुद् विना । राज्ञा तु निर्भया लोका यथा दस्यून् विना नृप ॥ ४७ ॥
udahṛṣyan vārijāni sūryotthāne kumud vinā rājñā tu nirbhayā lokā yathā dasyūn vinā nṛpa
SB 10.20.48
पुरग्रामेष्वाग्रयणैरिन्द्रियैश्च महोत्सवै: । बभौ भू: पक्वशष्याढ्या कलाभ्यां नितरां हरे: ॥ ४८ ॥
pura-grāmeṣv āgrayaṇair indriyaiś ca mahotsavaiḥ babhau bhūḥ pakva-śaṣyāḍhyā kalābhyāṁ nitarāṁ hareḥ
SB 10.20.49
वणिङ्मुनिनृपस्नाता निर्गम्यार्थान् प्रपेदिरे । वर्षरुद्धा यथा सिद्धा: स्वपिण्डान् काल आगते ॥ ४९ ॥
vaṇiṅ-muni-nṛpa-snātā nirgamyārthān prapedire varṣa-ruddhā yathā siddhāḥ sva-piṇḍān kāla āgate
Canto 10, Chapter 21
SB 10.21.1
श्रीशुक उवाच इत्थं शरत्स्वच्छजलं पद्माकरसुगन्धिना । न्यविशद् वायुना वातं सगोगोपालकोऽच्युत: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca itthaṁ śarat-svaccha-jalaṁ padmākara-sugandhinā nyaviśad vāyunā vātaṁ sa-go-gopālako ’cyutaḥ
SB 10.21.2
कुसुमितवनराजिशुष्मिभृङ्ग- द्विजकुलघुष्टसर:सरिन्महीध्रम् । मधुपतिरवगाह्य चारयन् गा: सहपशुपालबलश्चुकूज वेणुम् ॥ २ ॥
kusumita-vanarāji-śuṣmi-bhṛṅga dvija-kula-ghuṣṭa-saraḥ-sarin-mahīdhram madhupatir avagāhya cārayan gāḥ saha-paśu-pāla-balaś cukūja veṇum
SB 10.21.3
तद् व्रजस्त्रिय आश्रुत्य वेणुगीतं स्मरोदयम् । काश्चित्परोक्षं कृष्णस्य स्वसखीभ्योऽन्ववर्णयन् ॥ ३ ॥
tad vraja-striya āśrutya veṇu-gītaṁ smarodayam kāścit parokṣaṁ kṛṣṇasya sva-sakhībhyo ’nvavarṇayan
SB 10.21.4
तद्वर्णयितुमारब्धा: स्मरन्त्य: कृष्णचेष्टितम् । नाशकन् स्मरवेगेन विक्षिप्तमनसो नृप ॥ ४ ॥
tad varṇayitum ārabdhāḥ smarantyaḥ kṛṣṇa-ceṣṭitam nāśakan smara-vegena vikṣipta-manaso nṛpa
SB 10.21.5
बर्हापीडं नटवरवपु: कर्णयो: कर्णिकारं बिभ्रद् वास: कनककपिशं वैजयन्तीं च मालाम् । रन्ध्रान् वेणोरधरसुधया पूरयन्गोपवृन्दै- र्वृन्दारण्यं स्वपदरमणं प्राविशद् गीतकीर्ति: ॥ ५ ॥
barhāpīḍaṁ naṭa-vara-vapuḥ karṇayoḥ karṇikāraṁ bibhrad vāsaḥ kanaka-kapiśaṁ vaijayantīṁ ca mālām randhrān veṇor adhara-sudhayāpūrayan gopa-vṛndair vṛndāraṇyaṁ sva-pada-ramaṇaṁ prāviśad gīta-kīrtiḥ
SB 10.21.6
इति वेणुरवं राजन् सर्वभूतमनोहरम् । श्रुत्वा व्रजस्त्रिय: सर्वा वर्णयन्त्योऽभिरेभिरे ॥ ६ ॥
iti veṇu-ravaṁ rājan sarva-bhūta-manoharam śrutvā vraja-striyaḥ sarvā varṇayantyo ’bhirebhire
SB 10.21.7
श्रीगोप्य ऊचु: अक्षण्वतां फलमिदं न परं विदाम: सख्य: पशूननु विवेशयतोर्वयस्यै: । वक्त्रं व्रजेशसुतयोरनवेणु जुष्टं यैर्वा निपीतमनुरक्तकटाक्षमोक्षम् ॥ ७ ॥
śrī-gopya ūcuḥ akṣaṇvatāṁ phalam idaṁ na paraṁ vidāmaḥ sakhyaḥ paśūn anuviveśayator vayasyaiḥ vaktraṁ vrajeśa-sutayor anaveṇu-juṣṭaṁ yair vā nipītam anurakta-kaṭākṣa-mokṣam
SB 10.21.8
चूतप्रवालबर्हस्तबकोत्पलाब्ज- मालानुपृक्तपरिधानविचित्रवेशौ । मध्ये विरेजतुरलं पशुपालगोष्ठ्यां रङ्गे यथा नटवरौ क्व च गायमानौ ॥ ८ ॥
cūta-pravāla-barha-stabakotpalābja mālānupṛkta-paridhāna-vicitra-veśau madhye virejatur alaṁ paśu-pāla-goṣṭhyāṁ raṅge yathā naṭa-varau kvaca gāyamānau
SB 10.21.9
गोप्य: किमाचरदयं कुशलं स्म वेणु- र्दामोदराधरसुधामपि गोपिकानाम् । भुङ्क्ते स्वयं यदवशिष्टरसं ह्रदिन्यो हृष्यत्त्वचोऽश्रु मुमुचुस्तरवो यथार्या: ॥ ९ ॥
gopyaḥ kim ācarad ayaṁ kuśalaṁ sma veṇur dāmodarādhara-sudhām api gopikānām bhuṅkte svayaṁ yad avaśiṣṭa-rasaṁ hradinyo hṛṣyat-tvaco ’śru mumucus taravo yathāryaḥ
SB 10.21.10
वृन्दावनं सखि भुवो वितनोति कीर्तिं यद् देवकीसुतपदाम्बुजलब्धलक्ष्मि । गोविन्दवेणुमनु मत्तमयूरनृत्यं प्रेक्ष्याद्रिसान्ववरतान्यसमस्तसत्त्वम् ॥ १० ॥
vṛndāvanaṁ sakhi bhuvo vitanoti kīṛtiṁ yad devakī-suta-padāmbuja-labdha-lakṣmi govinda-veṇum anu matta-mayūra-nṛtyaṁ prekṣyādri-sānv-avaratānya-samasta-sattvam
SB 10.21.11
धन्या: स्म मूढगतयोऽपि हरिण्य एता या नन्दनन्दनमुपात्तविचित्रवेशम् । आकर्ण्य वेणुरणितं सहकृष्णसारा: पूजां दधुर्विरचितां प्रणयावलोकै: ॥ ११ ॥
dhanyāḥ sma mūḍha-gatayo ’pi hariṇya etā yā nanda-nandanam upātta-vicitra-veśam ākarṇya veṇu-raṇitaṁ saha-kṛṣṇa-sārāḥ pūjāṁ dadhur viracitāṁ praṇayāvalokaiḥ
SB 10.21.12
कृष्णं निरीक्ष्य वनितोत्सवरूपशीलं श्रुत्वा च तत्क्वणितवेणुविविक्तगीतम् । देव्यो विमानगतय: स्मरनुन्नसारा भ्रश्यत्प्रसूनकबरा मुमुहुर्विनीव्य: ॥ १२ ॥
kṛṣṇaṁ nirīkṣya vanitotsava-rūpa-śīlaṁ śrutvā ca tat-kvaṇita-veṇu-vivikta-gītam devyo vimāna-gatayaḥ smara-nunna-sārā bhraśyat-prasūna-kabarā mumuhur vinīvyaḥ
SB 10.21.13
गावश्च कृष्णमुखनिर्गतवेणुगीत- पीयूषमुत्तभितकर्णपुटै: पिबन्त्य: । शावा: स्नुतस्तनपय:कवला: स्म तस्थु- र्गोविन्दमात्मनि दृशाश्रुकला: स्पृशन्त्य: ॥ १३ ॥
gāvaś ca kṛṣṇa-mukha-nirgata-veṇu-gīta pīyūṣam uttabhita-karṇa-puṭaiḥ pibantyaḥ śāvāḥ snuta-stana-payaḥ-kavalāḥ sma tasthur govindam ātmani dṛśāśru-kalāḥ spṛśantyaḥ
SB 10.21.14
प्रायो बताम्ब विहगा मुनयो वनेऽस्मिन् कृष्णेक्षितं तदुदितं कलवेणुगीतम् । आरुह्य ये द्रुमभुजान् रुचिरप्रवालान् शृण्वन्ति मीलितदृशो विगतान्यवाच: ॥ १४ ॥
prāyo batāmba vihagā munayo vane ’smin kṛṣṇekṣitaṁ tad-uditaṁ kala-veṇu-gītam āruhya ye druma-bhujān rucira-pravālān śṛṇvanti mīlita-dṛśo vigatānya-vācaḥ
SB 10.21.15
नद्यस्तदा तदुपधार्य मुकुन्दगीत- मावर्तलक्षितमनोभवभग्नवेगा: । आलिङ्गनस्थगितमूर्मिभुजैर्मुरारे- र्गृह्णन्ति पादयुगलं कमलोपहारा: ॥ १५ ॥
nadyas tadā tad upadhārya mukunda-gītam āvarta-lakṣita-manobhava-bhagna-vegāḥ āliṅgana-sthagitam ūrmi-bhujair murārer gṛhṇanti pāda-yugalaṁ kamalopahārāḥ
SB 10.21.16
दृष्ट्वातपे व्रजपशून् सह रामगोपै: सञ्चारयन्तमनु वेणुमुदीरयन्तम् । प्रेमप्रवृद्ध उदित: कुसुमावलीभि: सख्युर्व्यधात् स्ववपुषाम्बुद आतपत्रम् ॥ १६ ॥
dṛṣṭvātape vraja-paśūn saha rāma-gopaiḥ sañcārayantam anu veṇum udīrayantam prema-pravṛddha uditaḥ kusumāvalībhiḥ sakhyur vyadhāt sva-vapuṣāmbuda ātapatram
SB 10.21.17
पूर्णा: पुलिन्द्य उरुगायपदाब्जराग- श्रीकुङ्कुमेन दयितास्तनमण्डितेन । तद्दर्शनस्मररुजस्तृणरूषितेन लिम्पन्त्य आननकुचेषु जहुस्तदाधिम् ॥ १७ ॥
pūrṇāḥ pulindya urugāya-padābja-rāga śrī-kuṅkumena dayitā-stana-maṇḍitena tad-darśana-smara-rujas tṛṇa-rūṣitena limpantya ānana-kuceṣu jahus tad-ādhim
SB 10.21.18
हन्तायमद्रिरबला हरिदासवर्यो यद् रामकृष्णचरणस्परशप्रमोद: । मानं तनोति सहगोगणयोस्तयोर्यत् पानीयसूयवसकन्दरकन्दमूलै: ॥ १८ ॥
hantāyam adrir abalā hari-dāsa-varyo yad rāma-kṛṣṇa-caraṇa-sparaśa-pramodaḥ mānaṁ tanoti saha-go-gaṇayos tayor yat pānīya-sūyavasa-kandara-kandamūlaiḥ
SB 10.21.19
गा गोपकैरनुवनं नयतोरुदार- वेणुस्वनै: कलपदैस्तनुभृत्सु सख्य: । अस्पन्दनं गतिमतां पुलकस्तरुणां निर्योगपाशकृतलक्षणयोर्विचित्रम् ॥ १९ ॥
gā gopakair anu-vanaṁ nayator udāra veṇu-svanaiḥ kala-padais tanu-bhṛtsu sakhyaḥ aspandanaṁ gati-matāṁ pulakas taruṇāṁ niryoga-pāśa-kṛta-lakṣaṇayor vicitram
SB 10.21.20
एवंविधा भगवतो या वृन्दावनचारिण: । वर्णयन्त्यो मिथो गोप्य: क्रीडास्तन्मयतां ययु: ॥ २० ॥
evaṁ-vidhā bhagavato yā vṛndāvana-cāriṇaḥ varṇayantyo mitho gopyaḥ krīḍās tan-mayatāṁ yayuḥ
Canto 10, Chapter 22
SB 10.22.1
श्रीशुक उवाच हेमन्ते प्रथमे मासि नन्दव्रजकुमारिका: । चेरुर्हविष्यं भुञ्जाना: कात्यायन्यर्चनव्रतम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca hemante prathame māsi nanda-vraja-kumārikāḥ cerur haviṣyaṁ bhuñjānāḥ kātyāyany-arcana-vratam
SB 10.22.2-3
आप्लुत्याम्भसि कालिन्द्या जलान्ते चोदितेऽरुणे । कृत्वा प्रतिकृतिं देवीमानर्चुर्नृप सैकतीम् ॥ २ ॥ गन्धैर्माल्यै: सुरभिभिर्बलिभिर्धूपदीपकै: । उच्चावचैश्चोपहारै: प्रवालफलतण्डुलै: ॥ ३ ॥
āplutyāmbhasi kālindyā jalānte codite ’ruṇe kṛtvā pratikṛtiṁ devīm ānarcur nṛpa saikatīm gandhair mālyaiḥ surabhibhir balibhir dhūpa-dīpakaiḥ uccāvacaiś copahāraiḥ pravāla-phala-taṇḍulaiḥ
SB 10.22.4
कात्यायनि महामाये महायोगिन्यधीश्वरि । नन्दगोपसुतं देवि पतिं मे कुरु ते नम: । इति मन्त्रं जपन्त्यस्ता: पूजां चक्रु: कुमारिका: ॥ ४ ॥
kātyāyani mahā-māye mahā-yoginy adhīśvari nanda-gopa-sutaṁ devi patiṁ me kuru te namaḥ iti mantraṁ japantyas tāḥ pūjāṁ cakruḥ kumārikāḥ
SB 10.22.5
एवं मासं व्रतं चेरु: कुमार्य: कृष्णचेतस: । भद्रकालीं समानर्चुर्भूयान्नन्दसुत: पति: ॥ ५ ॥
evaṁ māsaṁ vrataṁ ceruḥ kumāryaḥ kṛṣṇa-cetasaḥ bhadrakālīṁ samānarcur bhūyān nanda-sutaḥ patiḥ
SB 10.22.6
ऊषस्युत्थाय गोत्रै: स्वैरन्योन्याबद्धबाहव: । कृष्णमुच्चैर्जगुर्यान्त्य: कालिन्द्यां स्नातुमन्वहम् ॥ ६ ॥
ūṣasy utthāya gotraiḥ svair anyonyābaddha-bāhavaḥ kṛṣṇam uccair jagur yāntyaḥ kālindyāṁ snātum anvaham
SB 10.22.7
नद्या: कदाचिदागत्य तीरे निक्षिप्य पूर्ववत् । वासांसि कृष्णं गायन्त्यो विजह्रु: सलिले मुदा ॥ ७ ॥
nadyāḥ kadācid āgatya tīre nikṣipya pūrva-vat vāsāṁsi kṛṣṇaṁ gāyantyo vijahruḥ salile mudā
SB 10.22.8
भगवांस्तदभिप्रेत्य कृष्णो योगेश्वरेश्वर: । वयस्यैरावृतस्तत्र गतस्तत्कर्मसिद्धये ॥ ८ ॥
bhagavāṁs tad abhipretya kṛṣno yogeśvareśvaraḥ vayasyair āvṛtas tatra gatas tat-karma-siddhaye
SB 10.22.9
तासां वासांस्युपादाय नीपमारुह्य सत्वर: । हसद्भि: प्रहसन् बालै: परिहासमुवाच ह ॥ ९ ॥
tāsāṁ vāsāṁsy upādāya nīpam āruhya satvaraḥ hasadbhiḥ prahasan bālaiḥ parihāsam uvāca ha
SB 10.22.10
अत्रागत्याबला: कामं स्वं स्वं वास: प्रगृह्यताम् । सत्यं ब्रुवाणि नो नर्म यद् यूयं व्रतकर्शिता: ॥ १० ॥
atrāgatyābalāḥ kāmaṁ svaṁ svaṁ vāsaḥ pragṛhyatām satyaṁ bravāṇi no narma yad yūyaṁ vrata-karśitāḥ
SB 10.22.11
न मयोदितपूर्वं वा अनृतं तदिमे विदु: । एकैकश: प्रतीच्छध्वं सहैवेति सुमध्यमा: ॥ ११ ॥
na mayodita-pūrvaṁ vā anṛtaṁ tad ime viduḥ ekaikaśaḥ pratīcchadhvaṁ sahaiveti su-madhyamāḥ
SB 10.22.12
तस्य तत् क्ष्वेलितं दृष्ट्वा गोप्य: प्रेमपरिप्लुता: । व्रीडिता: प्रेक्ष्य चान्योन्यं जातहासा न निर्ययु: ॥ १२ ॥
tasya tat kṣvelitaṁ dṛṣṭvā gopyaḥ prema-pariplutāḥ vrīḍitāḥ prekṣya cānyonyaṁ jāta-hāsā na niryayuḥ
SB 10.22.13
एवं ब्रुवति गोविन्दे नर्मणाक्षिप्तचेतस: । आकण्ठमग्ना: शीतोदे वेपमानास्तमब्रुवन् ॥ १३ ॥
evaṁ bruvati govinde narmaṇākṣipta-cetasaḥ ā-kaṇṭha-magnāḥ śītode vepamānās tam abruvan
SB 10.22.14
मानयं भो: कृथास्त्वां तु नन्दगोपसुतं प्रियम् । जानीमोऽङ्ग व्रजश्लाघ्यं देहि वासांसि वेपिता: ॥ १४ ॥
mānayaṁ bhoḥ kṛthās tvāṁ tu nanda-gopa-sutaṁ priyam jānīmo ’ṅga vraja-ślāghyaṁ dehi vāsāṁsi vepitāḥ
SB 10.22.15
श्यामसुन्दर ते दास्य: करवाम तवोदितम् । देहि वासांसि धर्मज्ञ नो चेद् राज्ञे ब्रुवाम हे ॥ १५ ॥
śyāmasundara te dāsyaḥ karavāma tavoditam dehi vāsāṁsi dharma-jña no ced rājñe bruvāma he
SB 10.22.16
श्रीभगवानुवाच भवत्यो यदि मे दास्यो मयोक्तं वा करिष्यथ । अत्रागत्य स्ववासांसि प्रतीच्छत शुचिस्मिता: । नो चेन्नाहं प्रदास्ये किं क्रुद्धो राजा करिष्यति ॥ १६ ॥
śrī-bhagavān uvāca bhavatyo yadi me dāsyo mayoktaṁ vā kariṣyatha atrāgatya sva-vāsāṁsi pratīcchata śuci-smitāḥ no cen nāhaṁ pradāsye kiṁ kruddho rājā kariṣyati
SB 10.22.17
ततो जलाशयात् सर्वा दारिका: शीतवेपिता: । पाणिभ्यां योनिमाच्छाद्य प्रोत्तेरु: शीतकर्शिता: ॥ १७ ॥
tato jalāśayāt sarvā dārikāḥ śīta-vepitāḥ pāṇibhyāṁ yonim ācchādya protteruḥ śīta-karśitāḥ
SB 10.22.18
भगवानाहता वीक्ष्य शुद्धभावप्रसादित: । स्कन्धे निधाय वासांसि प्रीत: प्रोवाच सस्मितम् ॥ १८ ॥
bhagavān āhatā vīkṣya śuddha-bhāva-prasāditaḥ skandhe nidhāya vāsāṁsi prītaḥ provāca sa-smitam
SB 10.22.19
यूयं विवस्त्रा यदपो धृतव्रता व्यगाहतैतत्तदु देवहेलनम् । बद्ध्वाञ्जलिं मूध्र्न्यपनुत्तयेऽहस: कृत्वा नमोऽधोवसनं प्रगृह्यताम् ॥ १९ ॥
yūyaṁ vivastrā yad apo dhṛta-vratā vyagāhataitat tad u deva-helanam baddhvāñjaliṁ mūrdhny apanuttaye ’ṁhasaḥ kṛtvā namo ’dho-vasanaṁ pragṛhyatām
SB 10.22.20
इत्यच्युतेनाभिहितं व्रजाबला मत्वा विवस्त्राप्लवनं व्रतच्युतिम् । तत्पूर्तिकामास्तदशेषकर्मणां साक्षात्कृतं नेमुरवद्यमृग् यत: ॥ २० ॥
ity acyutenābhihitaṁ vrajābalā matvā vivastrāplavanaṁ vrata-cyutim tat-pūrti-kāmās tad-aśeṣa-karmaṇāṁ sākṣāt-kṛtaṁ nemur avadya-mṛg yataḥ
SB 10.22.21
तास्तथावनता दृष्ट्वा भगवान् देवकीसुत: । वासांसि ताभ्य: प्रायच्छत्करुणस्तेन तोषित: ॥ २१ ॥
tās tathāvanatā dṛṣṭvā bhagavān devakī-sutaḥ vāsāṁsi tābhyaḥ prāyacchat karuṇas tena toṣitaḥ
SB 10.22.22
दृढं प्रलब्धास्त्रपया च हापिता: प्रस्तोभिता: क्रीडनवच्च कारिता: । वस्त्राणि चैवापहृतान्यथाप्यमुं ता नाभ्यसूयन् प्रियसङ्गनिर्वृता: ॥ २२ ॥
dṛḍhaṁ pralabdhās trapayā ca hāpitāḥ prastobhitāḥ krīḍana-vac ca kāritāḥ vastrāṇi caivāpahṛtāny athāpy amuṁ tā nābhyasūyan priya-saṅga-nirvṛtāḥ
SB 10.22.23
परिधाय स्ववासांसि प्रेष्ठसङ्गमसज्जिता: । गृहीतचित्ता नो चेलुस्तस्मिन्लज्जायितेक्षणा: ॥ २३ ॥
paridhāya sva-vāsāṁsi preṣṭha-saṅgama-sajjitāḥ gṛhīta-cittā no celus tasmin lajjāyitekṣaṇāḥ
SB 10.22.24
तासां विज्ञाय भगवान् स्वपादस्पर्शकाम्यया । धृतव्रतानां सङ्कल्पमाह दामोदरोऽबला: ॥ २४ ॥
tāsāṁ vijñāya bhagavān sva-pāda-sparśa-kāmyayā dhṛta-vratānāṁ saṅkalpam āha dāmodaro ’balāḥ
SB 10.22.25
सङ्कल्पो विदित: साध्व्यो भवतीनां मदर्चनम् । मयानुमोदित: सोऽसौ सत्यो भवितुमर्हति ॥ २५ ॥
saṅkalpo viditaḥ sādhvyo bhavatīnāṁ mad-arcanam mayānumoditaḥ so ’sau satyo bhavitum arhati
SB 10.22.26
न मय्यावेशितधियां काम: कामाय कल्पते । भर्जिता क्वथिता धाना: प्रायो बीजाय नेशते ॥ २६ ॥
na mayy āveśita-dhiyāṁ kāmaḥ kāmāya kalpate bharjitā kvathitā dhānāḥ prāyo bījāya neśate
SB 10.22.27
याताबला व्रजं सिद्धा मयेमा रंस्यथा क्षपा: । यदुद्दिश्य व्रतमिदं चेरुरार्यार्चनं सती: ॥ २७ ॥
yātābalā vrajaṁ siddhā mayemā raṁsyathā kṣapāḥ yad uddiśya vratam idaṁ cerur āryārcanaṁ satīḥ
SB 10.22.28
श्रीशुक उवाच इत्यादिष्टा भगवता लब्धकामा: कुमारिका: । ध्यायन्त्यस्तत्पदाम्भोजं कृच्छ्रान्निर्विविशुर्व्रजम् ॥ २८ ॥
śrī-śuka uvāca ity ādiṣṭā bhagavatā labdha-kāmāḥ kumārikāḥ dhyāyantyas tat-padāmbhojam kṛcchrān nirviviśur vrajam
SB 10.22.29
अथ गोपै: परिवृतो भगवान् देवकीसुत: । वृन्दावनाद्गतो दूरं चारयन् गा: सहाग्रज: ॥ २९ ॥
atha gopaiḥ parivṛto bhagavān devakī-sutaḥ vṛndāvanād gato dūraṁ cārayan gāḥ sahāgrajaḥ
SB 10.22.30
निदघार्कातपे तिग्मे छायाभि: स्वाभिरात्मन: । आतपत्रायितान् वीक्ष्य द्रुमानाह व्रजौकस: ॥ ३० ॥
nidaghārkātape tigme chāyābhiḥ svābhir ātmanaḥ ātapatrāyitān vīkṣya drumān āha vrajaukasaḥ
SB 10.22.31-32
हे स्तोककृष्ण हे अंशो श्रीदामन् सुबलार्जुन । विशाल वृषभौजस्विन् देवप्रस्थ वरूथप ॥ ३१ ॥ पश्यतैतान् महाभागान् परार्थैकान्तजीवितान् । वातवर्षातपहिमान् सहन्तो वारयन्ति न: ॥ ३२ ॥
he stoka-kṛṣṇa he aṁśo śrīdāman subalārjuna viśāla vṛṣabhaujasvin devaprastha varūthapa paśyataitān mahā-bhāgān parārthaikānta-jīvitān vāta-varṣātapa-himān sahanto vārayanti naḥ
SB 10.22.33
अहो एषां वरं जन्म सर्वप्राण्युपजीवनम् । सुजनस्येव येषां वै विमुखा यान्ति नार्थिन: ॥ ३३ ॥
aho eṣāṁ varaṁ janma sarva-prāṇy-upajīvanam su-janasyeva yeṣāṁ vai vimukhā yānti nārthinaḥ
SB 10.22.34
पत्रपुष्पफलच्छायामूलवल्कलदारुभि: । गन्धनिर्यासभस्मास्थितोक्मै: कामान्वितन्वते ॥ ३४ ॥
patra-puṣpa-phala-cchāyā- mūla-valkala-dārubhiḥ gandha-niryāsa-bhasmāsthi- tokmaiḥ kāmān vitanvate
SB 10.22.35
एतावज्जन्मसाफल्यं देहिनामिह देहिषु । प्राणैरर्थैर्धिया वाचा श्रेयआचरणं सदा ॥ ३५ ॥
etāvaj janma-sāphalyaṁ dehinām iha dehiṣu prāṇair arthair dhiyā vācā śreya-ācaraṇaṁ sadā
SB 10.22.36
इति प्रवालस्तबकफलपुष्पदलोत्करै: । तरूणां नम्रशाखानां मध्यतो यमुनां गत: ॥ ३६ ॥
iti pravāla-stabaka- phala-puṣpa-dalotkaraiḥ tarūṇāṁ namra-śākhānāṁ madhyato yamunāṁ gataḥ
SB 10.22.37
तत्र गा: पाययित्वाप: सुमृष्टा: शीतला: शिवा: । ततो नृप स्वयं गोपा: कामं स्वादु पपुर्जलम् ॥ ३७ ॥
tatra gāḥ pāyayitvāpaḥ su-mṛṣṭāḥ śītalāḥ śivāḥ tato nṛpa svayaṁ gopāḥ kāmaṁ svādu papur jalam
SB 10.22.38
तस्या उपवने कामं चारयन्त: पशून् नृप । कृष्णरामावुपागम्य क्षुधार्ता इदमब्रुवन् ॥ ३८ ॥
tasyā upavane kāmaṁ cārayantaḥ paśūn nṛpa kṛṣṇa-rāmāv upāgamya kṣudh-ārtā idam abravan
Canto 10, Chapter 23
SB 10.23.1
श्रीगोपा ऊचु: राम राम महाबाहो कृष्ण दुष्टनिबर्हण । एषा वै बाधते क्षुन्नस्तच्छान्तिं कर्तुमर्हथ: ॥ १ ॥
śrī-gopa ūcuḥ rāma rāma mahā-bāho kṛṣṇa duṣṭa-nibarhaṇa eṣā vai bādhate kṣun nas tac-chāntiṁ kartum arhathaḥ
SB 10.23.2
श्रीशुक उवाच इति विज्ञापितो गोपैर्भगवान् देवकीसुत: । भक्ताया विप्रभार्याया: प्रसीदन्निदमब्रवीत् ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca iti vijñāpito gopair bhagavān devakī-sutaḥ bhaktāyā vipra-bhāryāyāḥ prasīdann idam abravīt
SB 10.23.3
प्रयात देवयजनं ब्राह्मणा ब्रह्मवादिन: । सत्रमाङ्गिरसं नाम ह्यासते स्वर्गकाम्यया ॥ ३ ॥
prayāta deva-yajanaṁ brāhmaṇā brahma-vādinaḥ satram āṅgirasaṁ nāma hy āsate svarga-kāmyayā
SB 10.23.4
तत्र गत्वौदनं गोपा याचतास्मद्विसर्जिता: । कीर्तयन्तो भगवत आर्यस्य मम चाभिधाम् ॥ ४ ॥
tatra gatvaudanaṁ gopā yācatāsmad-visarjitāḥ kīrtayanto bhagavata āryasya mama cābhidhām
SB 10.23.5
इत्यादिष्टा भगवता गत्वायाचन्त ते तथा । कृताञ्जलिपुटा विप्रान्दण्डवत्पतिता भुवि ॥ ५ ॥
ity ādiṣṭā bhagavatā gatvā yācanta te tathā kṛtāñjali-puṭā viprān daṇḍa-vat patitā bhuvi
SB 10.23.6
हे भूमिदेवा: शृणुत कृष्णस्यादेशकारिण: । प्राप्ताञ्जानीत भद्रं वो गोपान्नो रामचोदितान् ॥ ६ ॥
he bhūmi-devāḥ śṛṇuta kṛṣṇasyādeśa-kāriṇaḥ prāptāñ jānīta bhadraṁ vo gopān no rāma-coditān
SB 10.23.7
गाश्चारयन्तावविदूर ओदनं रामाच्युतौ वो लषतो बुभुक्षितौ । तयोर्द्विजा ओदनमर्थिनोर्यदि श्रद्धा च वो यच्छत धर्मवित्तमा: ॥ ७ ॥
gāś cārayantāv avidūra odanaṁ rāmācyutau vo laṣato bubhukṣitau tayor dvijā odanam arthinor yadi śraddhā ca vo yacchata dharma-vittamāḥ
SB 10.23.8
दीक्षाया: पशुसंस्थाया: सौत्रामण्याश्च सत्तमा: । अन्यत्र दीक्षितस्यापि नान्नमश्नन् हि दुष्यति ॥ ८ ॥
dīkṣāyāḥ paśu-saṁsthāyāḥ sautrāmaṇyāś ca sattamāḥ anyatra dīkṣitasyāpi nānnam aśnan hi duṣyati
SB 10.23.9
इति ते भगवद्याच्ञां शृण्वन्तोऽपि न शुश्रुवु: । क्षुद्राशा भूरिकर्माणो बालिशा वृद्धमानिन: ॥ ९ ॥
iti te bhagavad-yācñāṁ śṛṇvanto ’pi na śuśruvuḥ kṣudrāśā bhūri-karmāṇo bāliśā vṛddha-māninaḥ
SB 10.23.10-11
देश: काल: पृथग्द्रव्यं मन्त्रतन्त्रर्त्विजोऽग्नय: । देवता यजमानश्च क्रतुर्धर्मश्च यन्मय: ॥ १० ॥ तं ब्रह्म परमं साक्षाद् भगवन्तमधोक्षजम् । मनुष्यदृष्ट्या दुष्प्रज्ञा मर्त्यात्मानो न मेनिरे ॥ ११ ॥
deśaḥ kālaḥ pṛthag dravyaṁ mantra-tantrartvijo ’gnayaḥ devatā yajamānaś ca kratur dharmaś ca yan-mayaḥ taṁ brahma paramaṁ sākṣād bhagavantam adhokṣajam manuṣya-dṛṣṭyā duṣprajñā martyātmāno na menire
SB 10.23.12
न ते यदोमिति प्रोचुर्न नेति च परन्तप । गोपा निराशा: प्रत्येत्य तथोचु: कृष्णरामयो: ॥ १२ ॥
na te yad om iti procur na neti ca parantapa gopā nirāśāḥ pratyetya tathocuḥ kṛṣṇa-rāmayoḥ
SB 10.23.13
तदुपाकर्ण्य भगवान् प्रहस्य जगदीश्वर: । व्याजहार पुनर्गोपान् दर्शयन्लौकिकीं गतिम् ॥ १३ ॥
tad upākarṇya bhagavān prahasya jagad-īśvaraḥ vyājahāra punar gopān darśayan laukikīṁ gatim
SB 10.23.14
मां ज्ञापयत पत्नीभ्य: ससङ्कर्षणमागतम् । दास्यन्ति काममन्नं व: स्निग्धा मय्युषिता धिया ॥ १४ ॥
māṁ jñāpayata patnībhyaḥ sa-saṅkarṣaṇam āgatam dāsyanti kāmam annaṁ vaḥ snigdhā mayy uṣitā dhiyā
SB 10.23.15
गत्वाथ पत्नीशालायां दृष्ट्वासीना: स्वलङ्कृता: । नत्वा द्विजसतीर्गोपा: प्रश्रिता इदमब्रुवन् ॥ १५ ॥
gatvātha patnī-śālāyāṁ dṛṣṭvāsīnāḥ sv-alaṅkṛtāḥ natvā dvija-satīr gopāḥ praśritā idam abruvan
SB 10.23.16
नमो वो विप्रपत्नीभ्यो निबोधत वचांसि न: । इतोऽविदूरे चरता कृष्णेनेहेषिता वयम् ॥ १६ ॥
namo vo vipra-patnībhyo nibodhata vacāṁsi naḥ ito ’vidūre caratā kṛṣṇeneheṣitā vayam
SB 10.23.17
गाश्चारयन् स गोपालै: सरामो दूरमागत: । बुभुक्षितस्य तस्यान्नं सानुगस्य प्रदीयताम् ॥ १७ ॥
gāś cārayan sa gopālaiḥ sa-rāmo dūram āgataḥ bubhukṣitasya tasyānnaṁ sānugasya pradīyatām
SB 10.23.18
श्रुत्वाच्युतमुपायातं नित्यं तद्दर्शनोत्सुका: । तत्कथाक्षिप्तमनसो बभूवुर्जातसम्भ्रमा: ॥ १८ ॥
śrutvācyutam upāyātaṁ nityaṁ tad-darśanotsukāḥ tat-kathākṣipta-manaso babhūvur jāta-sambhramāḥ
SB 10.23.19
चतुर्विधं बहुगुणमन्नमादाय भाजनै: । अभिसस्रु: प्रियं सर्वा: समुद्रमिव निम्नगा: ॥ १९ ॥
catur-vidhaṁ bahu-guṇam annam ādāya bhājanaiḥ abhisasruḥ priyaṁ sarvāḥ samudram iva nimnagāḥ
SB 10.23.20-21
निषिध्यमाना: पतिभिर्भ्रातृभिर्बन्धुभि: सुतै: । भगवत्युत्तमश्लोके दीर्घश्रुतधृताशया: ॥ २० ॥ यमुनोपवनेऽशोकनवपल्लवमण्डिते । विचरन्तं वृतं गोपै: साग्रजं ददृशु: स्त्रिय: ॥ २१ ॥
niṣidhyamānāḥ patibhir bhrātṛbhir bandhubhiḥ sutaiḥ bhagavaty uttama-śloke dīrgha-śruta-dhṛtāśayāḥ yamunopavane ’śoka nava-pallava-maṇḍite vicarantaṁ vṛtaṁ gopaiḥ sāgrajaṁ dadṛśuḥ striyaḥ
SB 10.23.22
श्यामं हिरण्यपरिधिं वनमाल्यबर्ह- धातुप्रवालनटवेषमनुव्रतांसे । विन्यस्तहस्तमितरेण धुनानमब्जं कर्णोत्पलालककपोलमुखाब्जहासम् ॥ २२ ॥
śyāmaṁ hiraṇya-paridhiṁ vanamālya-barha- dhātu-pravāla-naṭa-veṣam anavratāṁse vinyasta-hastam itareṇa dhunānam abjaṁ karṇotpalālaka-kapola-mukhābja-hāsam
SB 10.23.23
प्राय:श्रुतप्रियतमोदयकर्णपूरै- र्यस्मिन् निमग्नमनसस्तमथाक्षिरन्ध्रै: । अन्त: प्रवेश्य सुचिरं परिरभ्य तापं प्राज्ञं यथाभिमतयो विजहुर्नरेन्द्र ॥ २३ ॥
prāyaḥ-śruta-priyatamodaya-karṇa-pūrair yasmin nimagna-manasas tam athākṣi-randraiḥ antaḥ praveśya su-ciraṁ parirabhya tāpaṁ prājñaṁ yathābhimatayo vijahur narendra
SB 10.23.24
तास्तथा त्यक्तसर्वाशा: प्राप्ता आत्मदिदृक्षया । विज्ञायाखिलदृग्द्रष्टा प्राह प्रहसितानन: ॥ २४ ॥
tās tathā tyakta-sarvāśāḥ prāptā ātma-didṛkṣayā vijñāyākhila-dṛg-draṣṭā prāha prahasitānanaḥ
SB 10.23.25
स्वागतं वो महाभागा आस्यतां करवाम किम् । यन्नो दिदृक्षया प्राप्ता उपपन्नमिदं हि व: ॥ २५ ॥
svāgataṁ vo mahā-bhāgā āsyatāṁ karavāma kim yan no didṛkṣayā prāptā upapannam idaṁ hi vaḥ
SB 10.23.26
नन्वद्धा मयि कुर्वन्ति कुशला: स्वार्थदर्शिन: । अहैतुक्यव्यवहितां भक्तिमात्मप्रिये यथा ॥ २६ ॥
nanv addhā mayi kurvanti kuśalāḥ svārtha-darśinaḥ ahaituky avyavahitāṁ bhaktim ātma-priye yathā
SB 10.23.27
प्राणबुद्धिमन:स्वात्मदारापत्यधनादय: । यत्सम्पर्कात्प्रिया आसंस्तत: को न्वपर: प्रिय: ॥ २७ ॥
prāṇa-buddhi-manaḥ-svātma dārāpatya-dhanādayaḥ yat-samparkāt priyā āsaṁs tataḥ ko nv aparaḥ priyaḥ
SB 10.23.28
तद् यात देवयजनं पतयो वो द्विजातय: । स्वसत्रं पारयिष्यन्ति युष्माभिर्गृहमेधिन: ॥ २८ ॥
tad yāta deva-yajanaṁ patayo vo dvijātayaḥ sva-satraṁ pārayiṣyanti yuṣmābhir gṛha-medhinaḥ
SB 10.23.29
श्रीपत्न्य ऊचु: मैवं विभोऽर्हति भवान् गदितुं नृशंसं सत्यं कुरुष्व निगमं तव पादमूलम् । प्राप्ता वयं तुलसिदाम पदावसृष्टं केशैर्निवोढुमतिलङ्घ्य समस्तबन्धून् ॥ २९ ॥
śrī-patnya ūcuḥ maivaṁ vibho ’rhati bhavān gadituṁ nr-śaṁsaṁ satyaṁ kuruṣva nigamaṁ tava pāda-mūlam prāptā vayaṁ tulasi-dāma padāvasṛṣṭaṁ keśair nivoḍhum atilaṅghya samasta-bandhūn
SB 10.23.30
गृह्णन्ति नो न पतय: पितरौ सुता वा न भ्रातृबन्धुसुहृद: कुत एव चान्ये । तस्माद् भवत्प्रपदयो: पतितात्मनां नो नान्या भवेद् गतिररिन्दम तद् विधेहि ॥ ३० ॥
gṛhṇanti no na patayaḥ pitarau sutā vā na bhrātṛ-bandhu-suhṛdaḥ kuta eva cānye tasmād bhavat-prapadayoḥ patitātmanāṁ no nānyā bhaved gatir arindama tad vidhehi
SB 10.23.31
श्रीभगवानुवाच पतयो नाभ्यसूयेरन् पितृभ्रातृसुतादय: । लोकाश्च वो मयोपेता देवा अप्यनुमन्वते ॥ ३१ ॥
śrī-bhagavān uvāca patayo nābhyasūyeran pitṛ-bhrātṛ-sutādayaḥ lokāś ca vo mayopetā devā apy anumanvate
SB 10.23.32
न प्रीतयेऽनुरागाय ह्यङ्गसङ्गो नृणामिह । तन्मनो मयि युञ्जाना अचिरान्मामवाप्स्यथ ॥ ३२ ॥
na prītaye ’nurāgāya hy aṅga-saṅgo nṛṇām iha tan mano mayi yuñjānā acirān mām avāpsyatha
SB 10.23.33
श्रवणाद्दर्शनाद्ध्यानान्मयि भावोऽनुकीर्तनात् । न तथा सन्निकर्षेण प्रतियात ततो गृहान् ॥ ३३ ॥
śravaṇād darśanād dhyānān mayi bhāvo ’nukīrtanāt na tathā sannikarṣeṇa pratiyāta tato gṛhān
SB 10.23.34
श्रीशुक उवाच इत्युक्ता द्विजपत्न्यस्ता यज्ञवाटं पुनर्गता: । ते चानसूयवस्ताभि: स्त्रीभि: सत्रमपारयन् ॥ ३४ ॥
śrī-śuka uvāca ity uktā dvija-patnyas tā yajña-vāṭaṁ punar gatāḥ te cānasūyavas tābhiḥ strībhiḥ satram apārayan
SB 10.23.35
तत्रैका विधृता भर्त्रा भगवन्तं यथाश्रुतम् । हृदोपगुह्य विजहौ देहं कर्मानुबन्धनम् ॥ ३५ ॥
tatraikā vidhṛtā bhartrā bhagavantaṁ yathā-śrutam hṛḍopaguhya vijahau dehaṁ karmānubandhanam
SB 10.23.36
भगवानपि गोविन्दस्तेनैवान्नेन गोपकान् । चतुर्विधेनाशयित्वा स्वयं च बुभुजे प्रभु: ॥ ३६ ॥
bhagavān api govindas tenaivānnena gopakān catur-vidhenāśayitvā svayaṁ ca bubhuje prabhuḥ
SB 10.23.37
एवं लीलानरवपुर्नृलोकमनुशीलयन् । रेमे गोगोपगोपीनां रमयन् रूपवाक्कृतै: ॥ ३७ ॥
evaṁ līlā-nara-vapur nr-lokam anuśīlayan reme go-gopa-gopīnāṁ ramayan rūpa-vāk-kṛtaiḥ
SB 10.23.38
अथानुस्मृत्य विप्रास्ते अन्वतप्यन्कृतागस: । यद् विश्वेश्वरयोर्याच्ञामहन्म नृविडम्बयो: ॥ ३८ ॥
athānusmṛtya viprās te anvatapyan kṛtāgasaḥ yad viśveśvarayor yācñām ahanma nṛ-viḍambayoḥ
SB 10.23.39
दृष्ट्वा स्त्रीणां भगवति कृष्णे भक्तिमलौकिकीम् । आत्मानं च तया हीनमनुतप्ता व्यगर्हयन् ॥ ३९ ॥
dṛṣṭvā strīṇāṁ bhagavati kṛṣṇe bhaktim alaukikīm ātmānaṁ ca tayā hīnam anutaptā vyagarhayan
SB 10.23.40
धिग् जन्म नस्त्रिवृद् यत् तद् धिग्व्रतं धिग्बहुज्ञताम् । धिक्कुलं धिक् क्रियादाक्ष्यं विमुखा ये त्वधोक्षजे ॥ ४० ॥
dhig janma nas tri-vṛd yat tad dhig vrataṁ dhig bahu-jñatām dhik kulaṁ dhik kriyā-dākṣyaṁ vimukhā ye tv adhokṣaje
SB 10.23.41
नूनं भगवतो माया योगिनामपि मोहिनी । यद् वयं गुरवो नृणां स्वार्थे मुह्यामहे द्विजा: ॥ ४१ ॥
nūnaṁ bhagavato māyā yoginām api mohinī yad vayaṁ guravo nṛṇāṁ svārthe muhyāmahe dvijāḥ
SB 10.23.42
अहो पश्यत नारीणामपि कृष्णे जगद्गुरौ । दुरन्तभावं योऽविध्यन्मृत्युपाशान् गृहाभिधान् ॥ ४२ ॥
aho paśyata nārīṇām api kṛṣṇe jagad-gurau duranta-bhāvaṁ yo ’vidhyan mṛtyu-pāśān gṛhābhidhān
SB 10.23.43-44
नासां द्विजातिसंस्कारो न निवासो गुरावपि । न तपो नात्ममीमांसा न शौचं न क्रिया: शुभा: ॥ ४३ ॥ तथापि ह्युत्तम:श्लोके कृष्णे योगेश्वरेश्वरे । भक्तिर्दृढा न चास्माकं संस्कारादिमतामपि ॥ ४४ ॥
nāsāṁ dvijāti-saṁskāro na nivāso gurāv api na tapo nātma-mīmāṁsā na śaucaṁ na kriyāḥ śubhāḥ tathāpi hy uttamaḥ-śloke kṛṣṇe yogeśvareśvare bhaktir dṛḍhā na cāsmākaṁ saṁskārādimatām api
SB 10.23.45
ननु स्वार्थविमूढानां प्रमत्तानां गृहेहया । अहो न: स्मारयामास गोपवाक्यै: सतां गति: ॥ ४५ ॥
nanu svārtha-vimūḍhānāṁ pramattānāṁ gṛhehayā aho naḥ smārayām āsa gopa-vākyaiḥ satāṁ gatiḥ
SB 10.23.46
अन्यथा पूर्णकामस्य कैवल्याद्यशिषां पते: । ईशितव्यै: किमस्माभिरीशस्यैतद् विडम्बनम् ॥ ४६ ॥
anyathā pūrṇa-kāmasya kaivalyādy-aśiṣāṁ pateḥ īśitavyaiḥ kim asmābhir īśasyaitad viḍambanam
SB 10.23.47
हित्वान्यान् भजते यं श्री: पादस्पर्शाशयासकृत् । स्वात्मदोषापवर्गेण तद्याच्ञा जनमोहिनी ॥ ४७ ॥
hitvānyān bhajate yaṁ śrīḥ pāda-sparśāśayāsakṛt svātma-doṣāpavargeṇa tad-yācñā jana-mohinī
SB 10.23.48-49
देश: काल: पृथग्द्रव्यं मन्त्रतन्त्रर्त्विजोऽग्नय: । देवता यजमानश्च क्रतुर्धर्मश्च यन्मय: ॥ ४८ ॥ स एव भगवान् साक्षाद् विष्णुर्योगेश्वरेश्वर: । जातो यदुष्वित्याशृण्म ह्यपि मूढा न विद्महे ॥ ४९ ॥
deśaḥ kālaḥ pṛthag dravyaṁ mantra-tantrartvijo ’gnayaḥ devatā yajamānaś ca kratur dharmaś ca yan-mayaḥ sa eva bhagavān sākṣād viṣṇur yogeśvareśvaraḥ jāto yaduṣv ity āśṛṇma hy api mūḍhā na vidmahe
SB 10.23.50
तस्मै नमो भगवते कृष्णायाकुण्ठमेधसे । यन्मायामोहितधियो भ्रमाम: कर्मवर्त्मसु ॥ ५० ॥
tasmai namo bhagavate kṛṣṇāyākuṇṭha-medhase yan-māyā-mohita-dhiyo bhramāmaḥ karma-vartmasu
SB 10.23.51
स वै न आद्य: पुरुष: स्वमायामोहितात्मनाम् । अविज्ञतानुभावानां क्षन्तुमर्हत्यतिक्रमम् ॥ ५१ ॥
sa vai na ādyaḥ puruṣaḥ sva-māyā-mohitātmanām avijñatānubhāvānāṁ kṣantum arhaty atikramam
SB 10.23.52
इति स्वाघमनुस्मृत्य कृष्णे ते कृतहेलना: । दिदृक्षवो व्रजमथ कंसाद् भीता न चाचलन् ॥ ५२ ॥
iti svāgham anusmṛtya kṛṣṇe te kṛta-helanāḥ didṛkṣavo vrajam atha kaṁsād bhītā na cācalan
Canto 10, Chapter 24
SB 10.24.1
श्रीशुक उवाच भगवानपि तत्रैव बलदेवेन संयुत: । अपश्यन्निवसन्गोपानिन्द्रयागकृतोद्यमान् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca bhagavān api tatraiva baladevena saṁyutaḥ apaśyan nivasan gopān indra-yāga-kṛtodyamān
SB 10.24.2
तदभिज्ञोऽपि भगवान् सर्वात्मा सर्वदर्शन: । प्रश्रयावनतोऽपृच्छद् वृद्धान् नन्दपुरोगमान् ॥ २ ॥
tad-abhijño ’pi bhagavān sarvātmā sarva-darśanaḥ praśrayāvanato ’pṛcchad vṛddhān nanda-purogamān
SB 10.24.3
कथ्यतां मे पित: कोऽयं सम्भ्रमो व उपागत: । किं फलं कस्य वोद्देश: केन वा साध्यते मख: ॥ ३ ॥
kathyatāṁ me pitaḥ ko ’yaṁ sambhramo va upāgataḥ kiṁ phalaṁ kasya voddeśaḥ kena vā sādhyate makhaḥ
SB 10.24.4
एतद् ब्रूहि महान् कामो मह्यं शुश्रूषवे पित: । न हि गोप्यं हि साधूनां कृत्यं सर्वात्मनामिह । अस्त्यस्वपरदृष्टीनाममित्रोदास्तविद्विषाम् ॥ ४ ॥
etad brūhi mahān kāmo mahyaṁ śuśrūṣave pitaḥ na hi gopyaṁ hi sadhūnāṁ kṛtyaṁ sarvātmanām iha asty asva-para-dṛṣṭīnām amitrodāsta-vidviṣām
SB 10.24.5
उदासीनोऽरिवद् वर्ज्य आत्मवत् सुहृदुच्यते ॥ ५ ॥
udāsīno ’ri-vad varjya ātma-vat suhṛd ucyate
SB 10.24.6
ज्ञात्वाज्ञात्वा च कर्माणि जनोऽयमनुतिष्ठति । विदुष: कर्मसिद्धि: स्याद् यथा नाविदुषो भवेत् ॥ ६ ॥
jñatvājñātvā ca karmāṇi jano ’yam anutiṣṭhati viduṣaḥ karma-siddhiḥ syād yathā nāviduṣo bhavet
SB 10.24.7
तत्र तावत् क्रियायोगो भवतां किं विचारित: । अथवा लौकिकस्तन्मे पृच्छत: साधु भण्यताम् ॥ ७ ॥
tatra tāvat kriyā-yogo bhavatāṁ kiṁ vicāritaḥ atha vā laukikas tan me pṛcchataḥ sādhu bhaṇyatām
SB 10.24.8
श्रीनन्द उवाच पर्जन्यो भगवानिन्द्रो मेघास्तस्यात्ममूर्तय: । तेऽभिवर्षन्ति भूतानां प्रीणनं जीवनं पय: ॥ ८ ॥
śrī-nanda uvāca parjanyo bhagavān indro meghās tasyātma-mūrtayaḥ te ’bhivarṣanti bhūtānāṁ prīṇanaṁ jīvanaṁ payaḥ
SB 10.24.9
तं तात वयमन्ये च वार्मुचां पतिमीश्वरम् । द्रव्यैस्तद्रेतसा सिद्धैर्यजन्ते क्रतुभिर्नरा: ॥ ९ ॥
taṁ tāta vayam anye ca vārmucāṁ patim īśvaram dravyais tad-retasā siddhair yajante kratubhir narāḥ
SB 10.24.10
तच्छेषेणोपजीवन्ति त्रिवर्गफलहेतवे । पुंसां पुरुषकाराणां पर्जन्य: फलभावन: ॥ १० ॥
tac-cheṣeṇopajīvanti tri-varga-phala-hetave puṁsāṁ puruṣa-kārāṇāṁ parjanyaḥ phala-bhāvanaḥ
SB 10.24.11
य एनं विसृजेद् धर्मं परम्पर्यागतं नर: । कामाद् द्वेषाद्भयाल्लोभात्स वै नाप्नोति शोभनम् ॥ ११ ॥
ya enaṁ visṛjed dharmaṁ paramparyāgataṁ naraḥ kāmād dveṣād bhayāl lobhāt sa vai nāpnoti śobhanam
SB 10.24.12
श्रीशुक उवाच वचो निशम्य नन्दस्य तथान्येषां व्रजौकसाम् । इन्द्राय मन्युं जनयन् पितरं प्राह केशव: ॥ १२ ॥
śrī-śuka uvāca vaco niśamya nandasya tathānyeṣāṁ vrajaukasām indrāya manyuṁ janayan pitaraṁ prāha keśavaḥ
SB 10.24.13
श्रीभगवानुवाच कर्मणा जायते जन्तु: कर्मणैव प्रलीयते । सुखं दु:खं भयं क्षेमं कर्मणैवाभिपद्यते ॥ १३ ॥
śrī-bhagavān uvāca karmaṇā jāyate jantuḥ karmaṇaiva pralīyate sukhaṁ duḥkhaṁ bhayaṁ kṣemaṁ karmaṇaivābhipadyate
SB 10.24.14
अस्ति चेदीश्वर: कश्चित्फलरूप्यन्यकर्मणाम् । कर्तारं भजते सोऽपि न ह्यकर्तु: प्रभुर्हि स: ॥ १४ ॥
asti ced īśvaraḥ kaścit phala-rūpy anya-karmaṇām kartāraṁ bhajate so ’pi na hy akartuḥ prabhur hi saḥ
SB 10.24.15
किमिन्द्रेणेह भूतानां स्वस्वकर्मानुवर्तिनाम् । अनीशेनान्यथा कर्तुं स्वभावविहितं नृणाम् ॥ १५ ॥
kim indreṇeha bhūtānāṁ sva-sva-karmānuvartinām anīśenānyathā kartuṁ svabhāva-vihitaṁ nṛṇām
SB 10.24.16
स्वभावतन्त्रो हि जन: स्वभावमनुवर्तते । स्वभावस्थमिदं सर्वं सदेवासुरमानुषम् ॥ १६ ॥
svabhāva-tantro hi janaḥ svabhāvam anuvartate svabhāva-stham idaṁ sarvaṁ sa-devāsura-mānuṣam
SB 10.24.17
देहानुच्चावचाञ्जन्तु: प्राप्योत्सृजति कर्मणा । शत्रुर्मित्रमुदासीन: कर्मैव गुरुरीश्वर: ॥ १७ ॥
dehān uccāvacāñ jantuḥ prāpyotsṛjati karmaṇā śatrur mitram udāsīnaḥ karmaiva gurur īśvaraḥ
SB 10.24.18
तस्मात्सम्पूजयेत्कर्म स्वभावस्थ: स्वकर्मकृत् । अञ्जसा येन वर्तेत तदेवास्य हि दैवतम् ॥ १८ ॥
tasmāt sampūjayet karma svabhāva-sthaḥ sva-karma-kṛt anjasā yena varteta tad evāsya hi daivatam
SB 10.24.19
आजीव्यैकतरं भावं यस्त्वन्यमुपजीवति । न तस्माद् विन्दते क्षेमं जारान् नार्यसती यथा ॥ १९ ॥
ājīvyaikataraṁ bhāvaṁ yas tv anyam upajīvati na tasmād vindate kṣemaṁ jārān nāry asatī yathā
SB 10.24.20
वर्तेत ब्रह्मणा विप्रो राजन्यो रक्षया भुव: । वैश्यस्तु वार्तया जीवेच्छूद्रस्तु द्विजसेवया ॥ २० ॥
varteta brahmaṇā vipro rājanyo rakṣayā bhuvaḥ vaiśyas tu vārtayā jīvec chūdras tu dvija-sevayā
SB 10.24.21
कृषिवाणिज्यगोरक्षा कुसीदं तूर्यमुच्यते । वार्ता चतुर्विधा तत्र वयं गोवृत्तयोऽनिशम् ॥ २१ ॥
kṛṣi-vāṇijya-go-rakṣā kusīdaṁ tūryam ucyate vārtā catur-vidhā tatra vayaṁ go-vṛttayo ’niśam
SB 10.24.22
सत्त्वं रजस्तम इति स्थित्युत्पत्त्यन्तहेतव: । रजसोत्पद्यते विश्वमन्योन्यं विविधं जगत् ॥ २२ ॥
sattvaṁ rajas tama iti sthity-utpatty-anta-hetavaḥ rajasotpadyate viśvam anyonyaṁ vividhaṁ jagat
SB 10.24.23
रजसा चोदिता मेघा वर्षन्त्यम्बूनि सर्वत: । प्रजास्तैरेव सिध्यन्ति महेन्द्र: किं करिष्यति ॥ २३ ॥
rajasā coditā meghā varṣanty ambūni sarvataḥ prajās tair eva sidhyanti mahendraḥ kiṁ kariṣyati
SB 10.24.24
न न: पुरो जनपदा न ग्रामा न गृहा वयम् । वनौकसस्तात नित्यं वनशैलनिवासिन: ॥ २४ ॥
na naḥ purojanapadā na grāmā na gṛhā vayam vanaukasas tāta nityaṁ vana-śaila-nivāsinaḥ
SB 10.24.25
तस्माद् गवां ब्राह्मणानामद्रेश्चारभ्यतां मख: । य इन्द्रयागसम्भारास्तैरयं साध्यतां मख: ॥ २५ ॥
tasmād gavāṁ brāhmaṇānām adreś cārabhyatāṁ makhaḥ ya indra-yāga-sambhārās tair ayaṁ sādhyatāṁ makhaḥ
SB 10.24.26
पच्यन्तां विविधा: पाका: सूपान्ता: पायसादय: । संयावापूपशष्कुल्य: सर्वदोहश्च गृह्यताम् ॥ २६ ॥
pacyantāṁ vividhāḥ pākāḥ sūpāntāḥ pāyasādayaḥ saṁyāvāpūpa-śaṣkulyaḥ sarva-dohaś ca gṛhyatām
SB 10.24.27
हूयन्तामग्नय: सम्यग्ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभि: । अन्नं बहुगुणं तेभ्यो देयं वो धेनुदक्षिणा: ॥ २७ ॥
hūyantām agnayaḥ samyag brāhmaṇair brahma-vādibhiḥ annaṁ bahu-guṇaṁ tebhyo deyaṁ vo dhenu-dakṣiṇāḥ
SB 10.24.28
अन्येभ्यश्चाश्वचाण्डालपतितेभ्यो यथार्हत: । यवसं च गवां दत्त्वा गिरये दीयतां बलि: ॥ २८ ॥
anyebhyaś cāśva-cāṇḍāla- patitebhyo yathārhataḥ yavasaṁ ca gavāṁ dattvā giraye dīyatāṁ baliḥ
SB 10.24.29
स्वलङ्कृता भुक्तवन्त: स्वनुलिप्ता: सुवासस: । प्रदक्षिणां च कुरुत गोविप्रानलपर्वतान् ॥ २९ ॥
sv-alaṅkṛtā bhuktavantaḥ sv-anuliptāḥ su-vāsasaḥ pradakṣiṇāṁ ca kuruta go-viprānala-parvatān
SB 10.24.30
एतन्मम मतं तात क्रियतां यदि रोचते । अयं गोब्राह्मणाद्रीणां मह्यं च दयितो मख: ॥ ३० ॥
etan mama mataṁ tāta kriyatāṁ yadi rocate ayaṁ go-brāhmaṇādrīṇāṁ mahyaṁ ca dayito makhaḥ
SB 10.24.31
श्रीशुक उवाच कालात्मना भगवता शक्रदर्प जिघांसया । प्रोक्तं निशम्य नन्दाद्या: साध्वगृह्णन्त तद्वच: ॥ ३१ ॥
śrī-śuka uvāca kālātmanā bhagavatā śakra-darpa-jighāṁsayā proktaṁ niśamya nandādyāḥ sādhv agṛhṇanta tad-vacaḥ
SB 10.24.32-33
तथा च व्यदधु: सर्वं यथाह मधुसूदन: । वाचयित्वा स्वस्त्ययनं तद्द्रव्येण गिरिद्विजान् ॥ ३२ ॥ उपहृत्य बलीन् सम्यगादृता यवसं गवाम् । गोधनानि पुरस्कृत्य गिरिं चक्रु: प्रदक्षिणम् ॥ ३३ ॥
tathā ca vyadadhuḥ sarvaṁ yathāha madhusūdanaḥ vācayitvā svasty-ayanaṁ tad-dravyeṇa giri-dvijān upahṛtya balīn samyag ādṛtā yavasaṁ gavām go-dhanāni puraskṛtya giriṁ cakruḥ pradakṣiṇam
SB 10.24.34
अनांस्यनडुद्युक्तानि ते चारुह्य स्वलङ्कृता: । गोप्यश्च कृष्णवीर्याणि गायन्त्य: सद्विजाशिष: ॥ ३४ ॥
anāṁsy anaḍud-yuktāni te cāruhya sv-alaṅkṛtāḥ gopyaś ca kṛṣṇa-vīryāṇi gāyantyaḥ sa-dvijāśiṣaḥ
SB 10.24.35
कृष्णस्त्वन्यतमं रूपं गोपविश्रम्भणं गत: । शैलोऽस्मीति ब्रुवन् भूरि बलिमादद् बृहद्वपु: ॥ ३५ ॥
kṛṣṇas tv anyatamaṁ rūpaṁ gopa-viśrambhaṇaṁ gataḥ śailo ’smīti bruvan bhūri balim ādad bṛhad-vapuḥ
SB 10.24.36
तस्मै नमो व्रजजनै: सह चक्र आत्मनात्मने । अहो पश्यत शैलोऽसौ रूपी नोऽनुग्रहं व्यधात् ॥ ३६ ॥
tasmai namo vraja-janaiḥ saha cakra ātmanātmane aho paśyata śailo ’sau rūpī no ’nugrahaṁ vyadhāt
SB 10.24.37
एषोऽवजानतो मर्त्यान् कामरूपी वनौकस: । हन्ति ह्यस्मै नमस्याम: शर्मणे आत्मनो गवाम् ॥ ३७ ॥
eṣo ’vajānato martyān kāma-rūpī vanaukasaḥ hanti hy asmai namasyāmaḥ śarmaṇe ātmano gavām
SB 10.24.38
इत्यद्रिगोद्विजमखं वासुदेवप्रचोदिता: । यथा विधाय ते गोपा सहकृष्णा व्रजं ययु: ॥ ३८ ॥
ity adri-go-dvija-makhaṁ vāsudeva-pracoditāḥ yathā vidhāya te gopā saha-kṛṣṇā vrajaṁ yayuḥ
Canto 10, Chapter 25
SB 10.25.1
श्रीशुक उवाच इन्द्रस्तदात्मन: पूजां विज्ञाय विहतां नृप । गोपेभ्य: कृष्णनाथेभ्यो नन्दादिभ्यश्चुकोप ह ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca indras tadātmanaḥ pūjāṁ vijñāya vihatāṁ nṛpa gopebhyaḥ kṛṣṇa-nāthebhyo nandādibhyaś cukopa ha
SB 10.25.2
गणं सांवर्तकं नाम मेघानां चान्तकारीणाम् । इन्द्र: प्रचोदयत् क्रुद्धो वाक्यं चाहेशमान्युत ॥ २ ॥
gaṇaṁ sāṁvartakaṁ nāma meghānāṁ cānta-kārīṇām indraḥ pracodayat kruddho vākyaṁ cāheśa-māny uta
SB 10.25.3
अहो श्रीमदमाहात्म्यं गोपानां काननौकसाम् । कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य ये चक्रुर्देवहेलनम् ॥ ३ ॥
aho śrī-mada-māhātmyaṁ gopānāṁ kānanaukasām kṛṣṇaṁ martyam upāśritya ye cakrur deva-helanam
SB 10.25.4
यथादृढै: कर्ममयै: क्रतुभिर्नामनौनिभै: । विद्यामान्वीक्षिकीं हित्वा तितीर्षन्ति भवार्णवम् ॥ ४ ॥
yathādṛḍhaiḥ karma-mayaiḥ kratubhir nāma-nau-nibhaiḥ vidyām ānvīkṣikīṁ hitvā titīrṣanti bhavārṇavam
SB 10.25.5
वाचालं बालिशं स्तब्धमज्ञं पण्डितमानिनम् । कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य गोपा मे चक्रुरप्रियम् ॥ ५ ॥
vācālaṁ bāliśaṁ stabdham ajñaṁ paṇḍita-māninam kṛṣṇaṁ martyam upāśritya gopā me cakrur apriyam
SB 10.25.6
एषां श्रियावलिप्तानां कृष्णेनाध्मापितात्मनाम् । धुनुत श्रीमदस्तम्भं पशून् नयत सङ्क्षयम् ॥ ६ ॥
eṣāṁ śriyāvaliptānāṁ kṛṣṇenādhmāpitātmanām dhunuta śrī-mada-stambhaṁ paśūn nayata saṅkṣayam
SB 10.25.7
अहं चैरावतं नागमारुह्यानुव्रजे व्रजम् । मरुद्गणैर्महावेगैर्नन्दगोष्ठजिघांसया ॥ ७ ॥
ahaṁ cairāvataṁ nāgam āruhyānuvraje vrajam marud-gaṇair mahā-vegair nanda-goṣṭha-jighāṁsayā
SB 10.25.8
श्रीशुक उवाच इत्थं मघवताज्ञप्ता मेघा निर्मुक्तबन्धना: । नन्दगोकुलमासारै: पीडयामासुरोजसा ॥ ८ ॥
śrī-śuka uvāca itthaṁ maghavatājñaptā meghā nirmukta-bandhanāḥ nanda-gokulam āsāraiḥ pīḍayām āsur ojasā
SB 10.25.9
विद्योतमाना विद्युद्भि: स्तनन्त: स्तनयित्नुभि: । तीव्रैर्मरुद्गणैर्नुन्ना ववृषुर्जलशर्करा: ॥ ९ ॥
vidyotamānā vidyudbhiḥ stanantaḥ stanayitnubhiḥ tīvrair marud-gaṇair nunnā vavṛṣur jala-śarkarāḥ
SB 10.25.10
स्थूणास्थूला वर्षधारा मुञ्चत्स्वभ्रेष्वभीक्ष्णश: । जलौघै: प्लाव्यमाना भूर्नादृश्यत नतोन्नतम् ॥ १० ॥
sthūṇā-sthūlā varṣa-dhārā muñcatsv abhreṣv abhīkṣṇaśaḥ jalaughaiḥ plāvyamānā bhūr nādṛśyata natonnatam
SB 10.25.11
अत्यासारातिवातेन पशवो जातवेपना: । गोपा गोप्यश्च शीतार्ता गोविन्दं शरणं ययु: ॥ ११ ॥
aty-āsārāti-vātena paśavo jāta-vepanāḥ gopā gopyaś ca śītārtā govindaṁ śaraṇaṁ yayuḥ
SB 10.25.12
शिर: सुतांश्च कायेन प्रच्छाद्यासारपीडिता: । वेपमाना भगवत: पादमूलमुपाययु: ॥ १२ ॥
śiraḥ sutāṁś ca kāyena pracchādyāsāra-pīḍitāḥ vepamānā bhagavataḥ pāda-mūlam upāyayuḥ
SB 10.25.13
कृष्ण कृष्ण महाभाग त्वन्नाथं गोकुलं प्रभो । त्रातुमर्हसि देवान्न: कुपिताद् भक्तवत्सल ॥ १३ ॥
kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-bhāga tvan-nāthaṁ gokulaṁ prabho trātum arhasi devān naḥ kupitād bhakta-vatsala
SB 10.25.14
शिलावर्षातिवातेन हन्यमानमचेतनम् । निरीक्ष्य भगवान् मेने कुपितेन्द्रकृतं हरि: ॥ १४ ॥
śilā-varṣāti-vātena hanyamānam acetanam nirīkṣya bhagavān mene kupitendra-kṛtaṁ hariḥ
SB 10.25.15
अपर्त्वत्युल्बणं वर्षमतिवातं शिलामयम् । स्वयागे विहतेऽस्माभिरिन्द्रो नाशाय वर्षति ॥ १५ ॥
apartv aty-ulbaṇaṁ varṣam ati-vātaṁ śilā-mayam sva-yāge vihate ’smābhir indro nāśāya varṣati
SB 10.25.16
तत्र प्रतिविधिं सम्यगात्मयोगेन साधये । लोकेशमानिनां मौढ्याद्धनिष्ये श्रीमदं तम: ॥ १६ ॥
tatra pratividhiṁ samyag ātma-yogena sādhaye lokeśa-mānināṁ mauḍhyād dhaniṣye śrī-madaṁ tamaḥ
SB 10.25.17
न हि सद्भावयुक्तानां सुराणामीशविस्मय: । मत्तोऽसतां मानभङ्ग: प्रशमायोपकल्पते ॥ १७ ॥
na hi sad-bhāva-yuktānāṁ surāṇām īśa-vismayaḥ matto ’satāṁ māna-bhaṅgaḥ praśamāyopakalpate
SB 10.25.18
तस्मान्मच्छरणं गोष्ठं मन्नाथं मत्परिग्रहम् । गोपाये स्वात्मयोगेन सोऽयं मे व्रत आहित: ॥ १८ ॥
tasmān mac-charaṇaṁ goṣṭhaṁ man-nāthaṁ mat-parigraham gopāye svātma-yogena so ’yaṁ me vrata āhitaḥ
SB 10.25.19
इत्युक्त्वैकेन हस्तेन कृत्वा गोवर्धनाचलम् । दधार लीलया विष्णुश्छत्राकमिव बालक: ॥ १९ ॥
ity uktvaikena hastena kṛtvā govardhanācalam dadhāra līlayā viṣṇuś chatrākam iva bālakaḥ
SB 10.25.20
अथाह भगवान् गोपान्हेऽम्ब तात व्रजौकस: । यथोपजोषं विशत गिरिगर्तं सगोधना: ॥ २० ॥
athāha bhagavān gopān he ’mba tāta vrajaukasaḥ yathopajoṣaṁ viśata giri-gartaṁ sa-go-dhanāḥ
SB 10.25.21
न त्रास इह व: कार्यो मद्धस्ताद्रिनिपातनात् । वातवर्षभयेनालं तत्त्राणं विहितं हि व: ॥ २१ ॥
na trāsa iha vaḥ kāryo mad-dhastādri-nipātanāt vāta-varṣa-bhayenālaṁ tat-trāṇaṁ vihitaṁ hi vaḥ
SB 10.25.22
तथा निर्विविशुर्गर्तं कृष्णाश्वासितमानस: । यथावकाशं सधना: सव्रजा: सोपजीविन: ॥ २२ ॥
tathā nirviviśur gartaṁ kṛṣṇāśvāsita-mānasaḥ yathāvakāśaṁ sa-dhanāḥ sa-vrajāḥ sopajīvinaḥ
SB 10.25.23
क्षुत्तृड्व्यथां सुखापेक्षां हित्वा तैर्व्रजवासिभि: । वीक्ष्यमाणो दधाराद्रिं सप्ताहं नाचलत् पदात् ॥ २३ ॥
kṣut-tṛḍ-vyathāṁ sukhāpekṣāṁ hitvā tair vraja-vāsibhiḥ vīkṣyamāṇo dadhārādriṁ saptāhaṁ nācalat padāt
SB 10.25.24
कृष्णयोगानुभावं तं निशम्येन्द्रोऽतिविस्मित: । निस्तम्भो भ्रष्टसङ्कल्प: स्वान्मेघान् सन्न्यवारयत् ॥ २४ ॥
kṛṣṇa-yogānubhāvaṁ taṁ niśamyendro ’ti-vismitaḥ nistambho bhraṣṭa-saṅkalpaḥ svān meghān sannyavārayat
SB 10.25.25
खं व्यभ्रमुदितादित्यं वातवर्षं च दारुणम् । निशम्योपरतं गोपान् गोवर्धनधरोऽब्रवीत् ॥ २५ ॥
khaṁ vyabhram uditādityaṁ vāta-varṣaṁ ca dāruṇam niśamyoparataṁ gopān govardhana-dharo ’bravīt
SB 10.25.26
निर्यात त्यजत त्रासं गोपा: सस्त्रीधनार्भका: । उपारतं वातवर्षं व्युदप्रायाश्च निम्नगा: ॥ २६ ॥
niryāta tyajata trāsaṁ gopāḥ sa-strī-dhanārbhakāḥ upārataṁ vāta-varṣaṁ vyuda-prāyāś ca nimnagāḥ
SB 10.25.27
ततस्ते निर्ययुर्गोपा: स्वं स्वमादाय गोधनम् । शकटोढोपकरणं स्त्रीबालस्थविरा: शनै: ॥ २७ ॥
tatas te niryayur gopāḥ svaṁ svam ādāya go-dhanam śakaṭoḍhopakaraṇaṁ strī-bāla-sthavirāḥ śanaiḥ
SB 10.25.28
भगवानपि तं शैलं स्वस्थाने पूर्ववत् प्रभु: । पश्यतां सर्वभूतानां स्थापयामास लीलया ॥ २८ ॥
bhagavān api taṁ śailaṁ sva-sthāne pūrva-vat prabhuḥ paśyatāṁ sarva-bhūtānāṁ sthāpayām āsa līlayā
SB 10.25.29
तं प्रेमवेगान्निर्भृता व्रजौकसोयथा समीयु: परिरम्भणादिभि: । गोप्यश्च सस्नेहमपूजयन् मुदादध्यक्षताद्भिर्युयुजु: सदाशिष: ॥ २९ ॥
taṁ prema-vegān nirbhṛtā vrajaukaso yathā samīyuḥ parirambhaṇādibhiḥ gopyaś ca sa-sneham apūjayan mudā dadhy-akṣatādbhir yuyujuḥ sad-āśiṣaḥ
SB 10.25.30
यशोदा रोहिणी नन्दो रामश्च बलिनां वर: । कृष्णमालिङ्ग्य युयुजुराशिष: स्नेहकातरा: ॥ ३० ॥
yaśodā rohiṇī nando rāmaś ca balināṁ varaḥ kṛṣṇam āliṅgya yuyujur āśiṣaḥ sneha-kātarāḥ
SB 10.25.31
दिवि देवगणा: सिद्धा: साध्या गन्धर्वचारणा: । तुष्टुवुर्मुमुचुस्तुष्टा: पुष्पवर्षाणि पार्थिव ॥ ३१ ॥
divi deva-gaṇāḥ siddhāḥ sādhyā gandharva-cāraṇāḥ tuṣṭuvur mumucus tuṣṭāḥ puṣpa-varṣāṇi pārthiva
SB 10.25.32
शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्दिवि देवप्रचोदिता: । जगुर्गन्धर्वपतयस्तुम्बुरुप्रमुखा नृप ॥ ३२ ॥
śaṅkha-dundubhayo nedur divi deva-pracoditāḥ jagur gandharva-patayas tumburu-pramukhā nṛpa
SB 10.25.33
ततोऽनुरक्तै: पशुपै: परिश्रितोराजन् स्वगोष्ठं सबलोऽव्रजद्धरि: । तथाविधान्यस्य कृतानि गोपिकागायन्त्य ईयुर्मुदिता हृदिस्पृश: ॥ ३३ ॥
tato ’nuraktaiḥ paśupaiḥ pariśrito rājan sva-goṣṭhaṁ sa-balo ’vrajad dhariḥ tathā-vidhāny asya kṛtāni gopikā gāyantya īyur muditā hṛdi-spṛśaḥ
Canto 10, Chapter 26
SB 10.26.1
श्रीशुक उवाच एवंविधानि कर्माणि गोपा: कृष्णस्य वीक्ष्य ते । अतद्वीर्यविद: प्रोचु: समभ्येत्य सुविस्मिता: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ-vidhāni karmāṇi gopāḥ kṛṣṇasya vīkṣya te atad-vīrya-vidaḥ procuḥ samabhyetya su-vismitāḥ
SB 10.26.2
बालकस्य यदेतानि कर्माण्यत्यद्भुतानि वै । कथमर्हत्यसौ जन्म ग्राम्येष्वात्मजुगुप्सितम् ॥ २ ॥
bālakasya yad etāni karmāṇy aty-adbhutāni vai katham arhaty asau janma grāmyeṣv ātma-jugupsitam
SB 10.26.3
य: सप्तहायनो बाल: करेणैकेन लीलया । कथं बिभ्रद् गिरिवरं पुष्करं गजराडिव ॥ ३ ॥
yaḥ sapta-hāyano bālaḥ kareṇaikena līlayā kathaṁ bibhrad giri-varaṁ puṣkaraṁ gaja-rāḍ iva
SB 10.26.4
तोकेनामीलिताक्षेण पूतनाया महौजस: । पीत: स्तन: सह प्राणै: कालेनेव वयस्तनो: ॥ ४ ॥
tokenāmīlitākṣeṇa pūtanāyā mahaujasaḥ pītaḥ stanaḥ saha prāṇaiḥ kāleneva vayas tanoḥ
SB 10.26.5
हिन्वतोऽध: शयानस्य मास्यस्य चरणावुदक् । अनोऽपतद् विपर्यस्तं रुदत: प्रपदाहतम् ॥ ५ ॥
hinvato ’dhaḥ śayānasya māsyasya caraṇāv udak ano ’patad viparyastaṁ rudataḥ prapadāhatam
SB 10.26.6
एकहायन आसीनो ह्रियमाणो विहायसा । दैत्येन यस्तृणावर्तमहन् कण्ठग्रहातुरम् ॥ ६ ॥
eka-hāyana āsīno hriyamāṇo vihāyasā daityena yas tṛṇāvartam ahan kaṇṭha-grahāturam
SB 10.26.7
क्वचिद्धैयङ्गवस्तैन्ये मात्रा बद्ध उदूखले । गच्छन्नर्जुनयोर्मध्ये बाहुभ्यां तावपातयत् ॥ ७ ॥
kvacid dhaiyaṅgava-stainye mātrā baddha udūkhale gacchann arjunayor madhye bāhubhyāṁ tāv apātayat
SB 10.26.8
वने सञ्चारयन् वत्सान् सरामो बालकैर्वृत: । हन्तुकामं बकं दोर्भ्यां मुखतोऽरिमपाटयत् ॥ ८ ॥
vane sañcārayan vatsān sa-rāmo bālakair vṛtaḥ hantu-kāmaṁ bakaṁ dorbhyāṁ mukhato ’rim apāṭayat
SB 10.26.9
वत्सेषु वत्सरूपेण प्रविशन्तं जिघांसया । हत्वा न्यपातयत्तेन कपित्थानि च लीलया ॥ ९ ॥
vatseṣu vatsa-rūpeṇa praviśantaṁ jighāṁsayā hatvā nyapātayat tena kapitthāni ca līlayā
SB 10.26.10
हत्वा रासभदैतेयं तद्बन्धूंश्च बलान्वित: । चक्रे तालवनं क्षेमं परिपक्वफलान्वितम् ॥ १० ॥
hatvā rāsabha-daiteyaṁ tad-bandhūṁś ca balānvitaḥ cakre tāla-vanaṁ kṣemaṁ paripakva-phalānvitam
SB 10.26.11
प्रलम्बं घातयित्वोग्रं बलेन बलशालिना । अमोचयद् व्रजपशून्गोपांश्चारण्यवह्नित: ॥ ११ ॥
pralambaṁ ghātayitvograṁ balena bala-śālinā amocayad vraja-paśūn gopāṁś cāraṇya-vahnitaḥ
SB 10.26.12
आशीविषतमाहीन्द्रं दमित्वा विमदं ह्रदात् । प्रसह्योद्वास्य यमुनां चक्रेऽसौ निर्विषोदकाम् ॥ १२ ॥
āśī-viṣatamāhīndraṁ damitvā vimadaṁ hradāt prasahyodvāsya yamunāṁ cakre ’sau nirviṣodakām
SB 10.26.13
दुस्त्यजश्चानुरागोऽस्मिन् सर्वेषां नो व्रजौकसाम् । नन्दते तनयेऽस्मासु तस्याप्यौत्पत्तिक: कथम् ॥ १३ ॥
dustyajaś cānurāgo ’smin sarveṣāṁ no vrajaukasām nanda te tanaye ’smāsu tasyāpy autpattikaḥ katham
SB 10.26.14
क्व सप्तहायनो बाल: क्व महाद्रिविधारणम् । ततो नो जायते शङ्का व्रजनाथ तवात्मजे ॥ १४ ॥
kva sapta-hāyano bālaḥ kva mahādri-vidhāraṇam tato no jāyate śaṅkā vraja-nātha tavātmaje
SB 10.26.15
श्रीनन्द उवाच श्रूयतां मे वचो गोपा व्येतु शङ्का च वोऽर्भके । एनं कुमारमुद्दिश्य गर्गो मे यदुवाच ह ॥ १५ ॥
śrī-nanda uvāca śrūyatāṁ me vaco gopā vyetu śaṅkā ca vo ’rbhake enam kumāram uddiśya gargo me yad uvāca ha
SB 10.26.16
वर्णास्त्रय: किलास्यासन् गृह्णतोऽनुयुगं तनू: । शुक्लो रक्तस्तथा पीत इदानीं कृष्णतां गत: ॥ १६ ॥
varṇās trayaḥ kilāsyāsan gṛhṇato ’nu-yugaṁ tanūḥ śuklo raktas tathā pīta idānīṁ kṛṣṇatāṁ gataḥ
SB 10.26.17
प्रागयं वसुदेवस्य क्वचिज्जातस्तवात्मज: । वासुदेव इति श्रीमानभिज्ञा: सम्प्रचक्षते ॥ १७ ॥
prāgayaṁ vasudevasya kvacij jātas tavātmajaḥ vāsudeva iti śrīmān abhijñāḥ sampracakṣate
SB 10.26.18
बहूनि सन्ति नामानि रूपाणि च सुतस्य ते । गुणकर्मानुरूपाणि तान्यहं वेद नो जना: ॥ १८ ॥
bahūni santi nāmāni rūpāṇi ca sutasya te guṇa-karmānurūpāṇi tāny ahaṁ veda no janāḥ
SB 10.26.19
एष व: श्रेय आधास्यद् गोपगोकुलनन्दन: । अनेन सर्वदुर्गाणि यूयमञ्जस्तरिष्यथ ॥ १९ ॥
eṣa vaḥ śreya ādhāsyad gopa-gokula-nandanaḥ anena sarva-durgāṇi yūyam añjas tariṣyatha
SB 10.26.20
पुरानेन व्रजपते साधवो दस्युपीडिता: । अराजके रक्ष्यमाणा जिग्युर्दस्यून्समेधिता: ॥ २० ॥
purānena vraja-pate sādhavo dasyu-pīḍitāḥ arājake rakṣyamāṇā jigyur dasyūn samedhitāḥ
SB 10.26.21
य एतस्मिन् महाभागे प्रीतिं कुर्वन्ति मानवा: । नारयोऽभिभवन्त्येतान् विष्णुपक्षानिवासुरा: ॥ २१ ॥
ya etasmin mahā-bhāge prītiṁ kurvanti mānavāḥ nārayo ’bhibhavanty etān viṣṇu-pakṣān ivāsurāḥ
SB 10.26.22
तस्मान्नन्द कुमारोऽयं नारायणसमो गुणै: । श्रिया कीर्त्यानुभावेन तत्कर्मसु न विस्मय: ॥ २२ ॥
tasmān nanda kumāro ’yaṁ nārāyaṇa-samo guṇaiḥ śriyā kīrtyānubhāvena tat-karmasu na vismayaḥ
SB 10.26.23
इत्यद्धा मां समादिश्य गर्गे च स्वगृहं गते । मन्ये नारायणस्यांशं कृष्णमक्लिष्टकारिणम् ॥ २३ ॥
ity addhā māṁ samādiśya garge ca sva-gṛhaṁ gate manye nārāyaṇasyāṁśaṁ kṛṣṇam akliṣṭa-kāriṇam
SB 10.26.24
इति नन्दवच: श्रुत्वा गर्गगीतं व्रजौकस: । मुदिता नन्दमानर्चु: कृष्णं च गतविस्मया: ॥ २४ ॥
iti nanda-vacaḥ śrutvā garga-gītaṁ taṁ vrajaukasaḥ muditā nandam ānarcuḥ kṛṣṇaṁ ca gata-vismayāḥ
SB 10.26.25
देवे वर्षति यज्ञविप्लवरुषा वज्राश्मवर्षानिलै:सीदत्पालपशुस्त्रियात्मशरणं दृष्ट्वानुकम्प्युत्स्मयन् । उत्पाट्यैककरेण शैलमबलो लीलोच्छिलीन्ध्रं यथाबिभ्रद् गोष्ठमपान्महेन्द्रमदभित् प्रीयान्न इन्द्रो गवाम् ॥ २५ ॥
deve varṣati yajña-viplava-ruṣā vajrāsma-varṣānilaiḥ sīdat-pāla-paśu-striy ātma-śaraṇaṁ dṛṣṭvānukampy utsmayan utpāṭyaika-kareṇa śailam abalo līlocchilīndhraṁ yathā bibhrad goṣṭham apān mahendra-mada-bhit prīyān na indro gavām
Canto 10, Chapter 27
SB 10.27.1
श्रीशुक उवाच गोवर्धने धृते शैले आसाराद् रक्षिते व्रजे । गोलोकादाव्रजत्कृष्णं सुरभि: शक्र एव च ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca govardhane dhṛte śaile āsārād rakṣite vraje go-lokād āvrajat kṛṣṇaṁ surabhiḥ śakra eva ca
SB 10.27.2
विविक्त उपसङ्गम्य व्रीडीत: कृतहेलन: । पस्पर्श पादयोरेनं किरीटेनार्कवर्चसा ॥ २ ॥
vivikta upasaṅgamya vrīḍītaḥ kṛta-helanaḥ pasparśa pādayor enaṁ kirīṭenārka-varcasā
SB 10.27.3
दृष्टश्रुतानुभावोऽस्य कृष्णस्यामिततेजस: । नष्टत्रिलोकेशमद इदमाह कृताञ्जलि: ॥ ३ ॥
dṛṣṭa-śrutānubhāvo ’sya kṛṣṇasyāmita-tejasaḥ naṣṭa-tri-lokeśa-mada idam āha kṛtāñjaliḥ
SB 10.27.4
इन्द्र उवाच विशुद्धसत्त्वं तव धाम शान्तंतपोमयं ध्वस्तरजस्तमस्कम् । मायामयोऽयं गुणसम्प्रवाहोन विद्यते तेऽग्रहणानुबन्ध: ॥ ४ ॥
indra uvāca viśuddha-sattvaṁ tava dhāma śāntaṁ tapo-mayaṁ dhvasta-rajas-tamaskam māyā-mayo ’yaṁ guṇa-sampravāho na vidyate te grahaṇānubandhaḥ
SB 10.27.5
कुतो नु तद्धेतव ईश तत्कृतालोभादयो येऽबुधलिङ्गभावा: । तथापि दण्डं भगवान् बिभर्तिधर्मस्य गुप्त्यै लनिग्रहाय ॥ ५ ॥
kuto nu tad-dhetava īśa tat-kṛtā lobhādayo ye ’budha-linga-bhāvāḥ tathāpi daṇḍaṁ bhagavān bibharti dharmasya guptyai khala-nigrahāya
SB 10.27.6
पिता गुरुस्त्वं जगतामधीशोदुरत्यय: काल उपात्तदण्ड: । हिताय चेच्छातनुभि: समीहसेमानं विधुन्वन् जगदीशमानिनाम् ॥ ६ ॥
pitā gurus tvaṁ jagatām adhīśo duratyayaḥ kāla upātta-daṇḍaḥ hitāya cecchā-tanubhiḥ samīhase mānaṁ vidhunvan jagad-īśa-māninām
SB 10.27.7
ये मद्विधाज्ञा जगदीशमानिन-स्त्वां वीक्ष्य कालेऽभयमाशु तन्मदम् । हित्वार्यमार्गं प्रभजन्त्यपस्मयाईहा खलानामपि तेऽनुशासनम् ॥ ७ ॥
ye mad-vidhājñā jagad-īśa-māninas tvāṁ vīkṣya kāle ’bhayam āśu tan-madam hitvārya-mārgaṁ prabhajanty apasmayā īhā khalānām api te ’nuśāsanam
SB 10.27.8
स त्वं ममैश्वर्यमदप्लुतस्यकृतागसस्तेऽविदुष: प्रभावम् । क्षन्तुं प्रभोऽथार्हसि मूढचेतसोमैवं पुनर्भून्मतिरीश मेऽसती ॥ ८ ॥
sa tvaṁ mamaiśvarya-mada-plutasya kṛtāgasas te ’viduṣaḥ prabhāvam kṣantuṁ prabho ’thārhasi mūḍha-cetaso maivaṁ punar bhūn matir īśa me ’satī
SB 10.27.9
तवावतारोऽयमधोक्षजेहभुवो भराणामुरुभारजन्मनाम् । चमूपतीनामभवाय देवभवाय युष्मच्चरणानुवर्तिनाम् ॥ ९ ॥
tavāvatāro ’yam adhokṣajeha bhuvo bharāṇām uru-bhāra-janmanām camū-patīnām abhavāya deva bhavāya yuṣmac-caraṇānuvartinām
SB 10.27.10
नमस्तुभ्यं भगवते पुरुषाय महात्मने । वासुदेवाय कृष्णाय सात्वतां पतये नम: ॥ १० ॥
namas tubhyaṁ bhagavate puruṣāya mahātmane vāsudevāya kṛṣṇāya sātvatāṁ pataye namaḥ
SB 10.27.11
स्वच्छन्दोपात्तदेहाय विशुद्धज्ञानमूर्तये । सर्वस्मै सर्वबीजाय सर्वभूतात्मने नम: ॥ ११ ॥
svacchandopātta-dehāya viśuddha-jñāna-mūrtaye sarvasmai sarva-bījāya sarva-bhūtātmane namaḥ
SB 10.27.12
मयेदं भगवन् गोष्ठनाशायासारवायुभि: । चेष्टितं विहते यज्ञे मानिना तीव्रमन्युना ॥ १२ ॥
mayedaṁ bhagavan goṣṭha- nāśāyāsāra-vāyubhiḥ ceṣṭitaṁ vihate yajñe māninā tīvra-manyunā
SB 10.27.13
त्वयेशानुगृहीतोऽस्मि ध्वस्तस्तम्भो वृथोद्यम: । ईश्वरं गुरुमात्मानं त्वामहं शरणं गत: ॥ १३ ॥
tvayeśānugṛhīto ’smi dhvasta-stambho vṛthodyamaḥ īśvaraṁ gurum ātmānaṁ tvām ahaṁ śaraṇaṁ gataḥ
SB 10.27.14
श्रीशुक उवाच एवं सङ्कीर्तित: कृष्णो मघोना भगवानमुम् । मेघगम्भीरया वाचा प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ १४ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ saṅkīrtitaḥ kṛṣṇo maghonā bhagavān amum megha-gambhīrayā vācā prahasann idam abravīt
SB 10.27.15
श्रीभगवानुवाच मया तेऽकारि मघवन् मखभङ्गोऽनुगृह्णता । मदनुस्मृतये नित्यं मत्तस्येन्द्र श्रिया भृशम् ॥ १५ ॥
śrī-bhagavān uvāca mayā te ’kāri maghavan makha-bhaṅgo ’nugṛhṇatā mad-anusmṛtaye nityaṁ mattasyendra-śriyā bhṛśam
SB 10.27.16
मामैश्वर्यश्रीमदान्धो दण्डपाणिं न पश्यति । तं भ्रंशयामि सम्पद्भ्यो यस्य चेच्छाम्यनुग्रहम् ॥ १६ ॥
mām aiśvarya-śrī-madāndho daṇḍa pāṇiṁ na paśyati taṁ bhraṁśayāmi sampadbhyo yasya cecchāmy anugraham
SB 10.27.17
गम्यतां शक्र भद्रं व: क्रियतां मेऽनुशासनम् । स्थीयतां स्वाधिकारेषु युक्तैर्व: स्तम्भवर्जितै: ॥ १७ ॥
gamyatāṁ śakra bhadraṁ vaḥ kriyatāṁ me ’nuśāsanam sthīyatāṁ svādhikāreṣu yuktair vaḥ stambha-varjitaiḥ
SB 10.27.18
अथाह सुरभि: कृष्णमभिवन्द्यमनस्विनी । स्वसन्तानैरुपामन्त्र्य गोपरूपिणमीश्वरम् ॥ १८ ॥
athāha surabhiḥ kṛṣṇam abhivandya manasvinī sva-santānair upāmantrya gopa-rūpiṇam īśvaram
SB 10.27.19
सुरभिरुवाच कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वसम्भव । भवता लोकनाथेन सनाथा वयमच्युत ॥ १९ ॥
surabhir uvāca kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-yogin viśvātman viśva-sambhava bhavatā loka-nāthena sa-nāthā vayam acyuta
SB 10.27.20
त्वं न: परमकं दैवं त्वं न इन्द्रो जगत्पते । भवाय भव गोविप्रदेवानां ये च साधव: ॥ २० ॥
tvaṁ naḥ paramakaṁ daivaṁ tvaṁ na indro jagat-pate bhavāya bhava go-vipra devānāṁ ye ca sādhavaḥ
SB 10.27.21
इन्द्रं नस्त्वाभिषेक्ष्यामो ब्रह्मणा चोदिता वयम् । अवतीर्णोऽसि विश्वात्मन् भूमेर्भारापनुत्तये ॥ २१ ॥
indraṁ nas tvābhiṣekṣyāmo brahmaṇā coditā vayam avatīrṇo ’si viśvātman bhūmer bhārāpanuttaye
SB 10.27.22-23
श्रीशुक उवाच एवं कृष्णमुपामन्त्र्य सुरभि: पयसात्मन: । जलैराकाशगङ्गाया ऐरावतकरोद्धृतै: ॥ २२ ॥ इन्द्र: सुरर्षिभि: साकं चोदितो देवमातृभि: । अभ्यसिञ्चत दाशार्हं गोविन्द इति चाभ्यधात् ॥ २३ ॥
śṛī-śuka uvāca evaṁ kṛṣṇam upāmantrya surabhiḥ payasātmanaḥ jalair ākāśa-gaṅgāyā airāvata-karoddhṛtaiḥ indraḥ surarṣibhiḥ sākaṁ codito deva-mātṛbhiḥ abhyasiñcata dāśārhaṁ govinda iti cābhyadhāt
SB 10.27.24
तत्रागतास्तुम्बुरुनारदादयोगन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणा: । जगुर्यशो लोकमलापहं हरे:सुराङ्गना: सन्ननृतुर्मुदान्विता: ॥ २४ ॥
tatrāgatās tumburu-nāradādayo gandharva-vidyādhara-siddha-cāraṇāḥ jagur yaśo loka-malāpahaṁ hareḥ surāṅganāḥ sannanṛtur mudānvitāḥ
SB 10.27.25
तं तुष्टुवुर्देवनिकायकेतवोह्यवाकिरंश्चाद्भुतपुष्पवृष्टिभि: । लोका: परां निर्वृतिमाप्नुवंस्त्रयोगावस्तदा गामनयन् पयोद्रुताम् ॥ २५ ॥
taṁ tuṣṭuvur deva-nikāya-ketavo hy avākiraṁś cādbhuta-puṣpa-vṛṣṭibhiḥ lokāḥ parāṁ nirvṛtim āpnuvaṁs trayo gāvas tadā gām anayan payo-drutām
SB 10.27.26
नानारसौघा: सरितो वृक्षा आसन् मधुस्रवा: । अकृष्टपच्यौषधयो गिरयोऽबिभ्रनुन्मणीन् ॥ २६ ॥
nānā-rasaughāḥ sarito vṛkṣā āsan madhu-sravāḥ akṛṣṭa-pacyauṣadhayo girayo ’bibhran un maṇīn
SB 10.27.27
कृष्णेऽभिषिक्त एतानि सर्वाणि कुरुनन्दन । निर्वैराण्यभवंस्तात क्रूराण्यपि निसर्गत: ॥ २७ ॥
kṛṣṇe ’bhiṣikta etāni sarvāṇi kuru-nandana nirvairāṇy abhavaṁs tāta krūrāṇy api nisargataḥ
SB 10.27.28
इति गोगोकुलपतिं गोविन्दमभिषिच्य स: । अनुज्ञातो ययौ शक्रो वृतो देवादिभिर्दिवम् ॥ २८ ॥
iti go-gokula-patiṁ govindam abhiṣicya saḥ anujñāto yayau śakro vṛto devādibhir divam
Canto 10, Chapter 28
SB 10.28.1
श्रीबादरायणिरुवाच एकादश्यां निराहार: समभ्यर्च्य जनार्दनम् । स्नातुं नन्दस्तु कालिन्द्यां द्वादश्यां जलमाविशत् ॥ १ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca ekādaśyāṁ nirāhāraḥ samabhyarcya janārdanam snātuṁ nandas tu kālindyāṁ dvādaśyāṁ jalam āviśat
SB 10.28.2
तं गृहीत्वानयद् भृत्यो वरुणस्यासुरोऽन्तिकम् । अवज्ञायासुरीं वेलां प्रविष्टमुदकं निशि ॥ २ ॥
taṁ gṛhītvānayad bhṛtyo varuṇasyāsuro ’ntikam avajñāyāsurīṁ velāṁ praviṣṭam udakaṁ niśi
SB 10.28.3
चुक्रुशुस्तमपश्यन्त: कृष्ण रामेति गोपका: । भगवांस्तदुपश्रुत्य पितरं वरुणाहृतम् । तदन्तिकं गतो राजन्स्वानामभयदो विभु: ॥ ३ ॥
cukruśus tam apaśyantaḥ kṛṣṇa rāmeti gopakāḥ bhagavāṁs tad upaśrutya pitaraṁ varuṇāhṛtam tad-antikaṁ gato rājan svānām abhaya-do vibhuḥ
SB 10.28.4
प्राप्तं वीक्ष्य हृषीकेशं लोकपाल: सपर्यया । महत्या पूजयित्वाह तद्दर्शनमहोत्सव: ॥ ४ ॥
prāptaṁ vīkṣya hṛṣīkeśaṁ loka-pālaḥ saparyayā mahatyā pūjayitvāha tad-darśana-mahotsavaḥ
SB 10.28.5
श्रीवरुण उवाच अद्य मे निभृतो देहोऽद्यैवार्थोऽधिगत: प्रभो । त्वत्पादभाजो भगवन्नवापु: पारमध्वन: ॥ ५ ॥
śrī-varuṇa uvāca adya me nibhṛto deho ’dyaivārtho ’dhigataḥ prabho tvat-pāda-bhājo bhagavann avāpuḥ pāram adhvanaḥ
SB 10.28.6
नमस्तुभ्यं भगवते ब्रह्मणे परमात्मने । न यत्र श्रूयते माया लोकसृष्टिविकल्पना ॥ ६ ॥
namas tubhyaṁ bhagavate brahmaṇe paramātmane na yatra śrūyate māyā loka-sṛṣṭi-vikalpanā
SB 10.28.7
अजानता मामकेन मूढेनाकार्यवेदिना । आनीतोऽयं तव पिता तद्भवान् क्षन्तुमर्हति ॥ ७ ॥
ajānatā māmakena mūḍhenākārya-vedinā ānīto ’yaṁ tava pitā tad bhavān kṣantum arhati
SB 10.28.8
ममाप्यनुग्रहं कृष्ण कर्तुमर्हस्यशेषदृक् । गोविन्द नीयतामेष पिता ते पितृवत्सल ॥ ८ ॥
mamāpy anugrahaṁ kṛṣṇa kartum arhasy aśeṣa-dṛk govinda nīyatām eṣa pitā te pitṛ-vatsala
SB 10.28.9
श्रीशुक उवाच एवं प्रसादित: कृष्णो भगवानीश्वरेश्वर: । आदायागत्स्वपितरं बन्धूनां चावहन्मुदम् ॥ ९ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ prasāditaḥ kṛṣṇo bhagavān īśvareśvaraḥ ādāyāgāt sva-pitaraṁ bandhūnāṁ cāvahan mudam
SB 10.28.10
नन्दस्त्वतीन्द्रियं दृष्ट्वा लोकपालमहोदयम् । कृष्णे च सन्नतिं तेषां ज्ञातिभ्यो विस्मितोऽब्रवीत् ॥ १० ॥
nandas tv atīndriyaṁ dṛṣṭvā loka-pāla-mahodayam kṛṣṇe ca sannatiṁ teṣāṁ jñātibhyo vismito ’bravīt
SB 10.28.11
ते चौत्सुक्यधियो राजन् मत्वा गोपास्तमीश्वरम् । अपि न: स्वगतिं सूक्ष्मामुपाधास्यदधीश्वर: ॥ ११ ॥
te cautsukya-dhiyo rājan matvā gopās tam īśvaram api naḥ sva-gatiṁ sūkṣmām upādhāsyad adhīśvaraḥ
SB 10.28.12
इति स्वानां स भगवान् विज्ञायाखिलदृक्स्वयम् । सङ्कल्पसिद्धये तेषां कृपयैतदचिन्तयत् ॥ १२ ॥
iti svānāṁ sa bhagavān vijñāyākhila-dṛk svayam saṅkalpa-siddhaye teṣāṁ kṛpayaitad acintayat
SB 10.28.13
जनो वै लोक एतस्मिन्नविद्याकामकर्मभि: । उच्चावचासु गतिषु न वेद स्वां गतिं भ्रमन् ॥ १३ ॥
jano vai loka etasminn avidyā-kāma-karmabhiḥ uccāvacāsu gatiṣu na veda svāṁ gatiṁ bhraman
SB 10.28.14
इति सञ्चिन्त्य भगवान् महाकारुणिको हरि: । दर्शयामास लोकं स्वं गोपानां तमस: परम् ॥ १४ ॥
iti sañcintya bhagavān mahā-kāruṇiko hariḥ darśayām āsa lokaṁ svaṁ gopānāṁ tamasaḥ param
SB 10.28.15
सत्यं ज्ञानमनन्तं यद् ब्रह्मज्योति: सनातनम् । यद्धि पश्यन्ति मुनयो गुणापाये समाहिता: ॥ १५ ॥
satyaṁ jñānam anantaṁ yad brahma-jyotiḥ sanātanam yad dhi paśyanti munayo guṇāpāye samāhitāḥ
SB 10.28.16
ते तु ब्रह्मह्रदं नीता मग्ना: कृष्णेन चोद्धृता: । ददृशुर्ब्रह्मणो लोकं यत्राक्रूरोऽध्यगात् पुरा ॥ १६ ॥
te tu brahma-hradam nītā magnāḥ kṛṣṇena coddhṛtāḥ dadṛśur brahmaṇo lokaṁ yatrākrūro ’dhyagāt purā
SB 10.28.17
नन्दादयस्तु तं दृष्ट्वा परमानन्दनिवृता: । कृष्णं च तत्रच्छन्दोभि: स्तूयमानं सुविस्मिता: ॥ १७ ॥
nandādayas tu taṁ dṛṣṭvā paramānanda-nivṛtāḥ kṛṣṇaṁ ca tatra cchandobhiḥ stūyamānaṁ su-vismitāḥ
Canto 10, Chapter 29
SB 10.29.1
श्रीबादरायणिरुवाच भगवानपि ता रात्री: शारदोत्फुल्लमल्लिका: । वीक्ष्य रन्तुं मनश्चक्रे योगमायामुपाश्रित: ॥ १ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca bhagavān api tā rātṛīḥ śāradotphulla-mallikāḥ vīkṣya rantuṁ manaś cakre yoga-māyām upāśritaḥ
SB 10.29.2
तदोडुराज: ककुभ: करैर्मुखंप्राच्या विलिम्पन्नरुणेन शन्तमै: । स चर्षणीनामुदगाच्छुचो मृजन्प्रिय: प्रियाया इव दीर्घदर्शन: ॥ २ ॥
tadoḍurājaḥ kakubhaḥ karair mukhaṁ prācyā vilimpann aruṇena śantamaiḥ sa carṣaṇīnām udagāc chuco mṛjan priyaḥ priyāyā iva dīrgha-darśanaḥ
SB 10.29.3
दृष्ट्वा कुमुद्वन्तमखण्डमण्डलंरमाननाभं नवकुङ्कुमारुणम् । वनं च तत्कोमलगोभी रञ्जितंजगौ कलं वामदृशां मनोहरम् ॥ ३ ॥
dṛṣṭvā kumudvantam akhaṇḍa-maṇḍalaṁ ramānanābhaṁ nava-kuṅkumāruṇam vanaṁ ca tat-komala-gobhī rañjitaṁ jagau kalaṁ vāma-dṛśāṁ manoharam
SB 10.29.4
निशम्य गीतं तदनङ्गवर्धनंव्रजस्त्रिय: कृष्णगृहीतमानसा: । आजग्मुरन्योन्यमलक्षितोद्यमा:स यत्र कान्तो जवलोलकुण्डला: ॥ ४ ॥
niśamya gītāṁ tad anaṅga-vardhanaṁ vraja-striyaḥ kṛṣṇa-gṛhīta-mānasāḥ ājagmur anyonyam alakṣitodyamāḥ sa yatra kānto java-lola-kuṇḍalāḥ
SB 10.29.5
दुहन्त्योऽभिययु: काश्चिद् दोहं हित्वा समुत्सुका: । पयोऽधिश्रित्य संयावमनुद्वास्यापरा ययु: ॥ ५ ॥
duhantyo ’bhiyayuḥ kāścid dohaṁ hitvā samutsukāḥ payo ’dhiśritya saṁyāvam anudvāsyāparā yayuḥ
SB 10.29.6-7
परिवेषयन्त्यस्तद्धित्वा पाययन्त्य: शिशून् पय: । शुश्रूषन्त्य: पतीन् काश्चिदश्नन्त्योऽपास्य भोजनम् ॥ ६ ॥ लिम्पन्त्य: प्रमृजन्त्योऽन्या अञ्जन्त्य: काश्च लोचने । व्यत्यस्तवस्त्राभरणा: काश्चित् कृष्णान्तिकं ययु: ॥ ७ ॥
pariveṣayantyas tad dhitvā pāyayantyaḥ śiśūn payaḥ śuśrūṣantyaḥ patīn kāścid aśnantyo ’pāsya bhojanam limpantyaḥ pramṛjantyo ’nyā añjantyaḥ kāśca locane vyatyasta-vastrābharaṇāḥ kāścit kṛṣṇāntikaṁ yayuḥ
SB 10.29.8
ता वार्यमाणा: पतिभि: पितृभिर्भ्रातृबन्धुभि: । गोविन्दापहृतात्मानो न न्यवर्तन्त मोहिता: ॥ ८ ॥
tā vāryamāṇāḥ patibhiḥ pitṛbhir bhrātṛ-bandhubhiḥ govindāpahṛtātmāno na nyavartanta mohitāḥ
SB 10.29.9
अन्तर्गृहगता: काश्चिद् गोप्योऽलब्धविनिर्गमा: । कृष्णं तद्भावनायुक्ता दध्युर्मीलितलोचना: ॥ ९ ॥
antar-gṛha-gatāḥ kāścid gopyo ’labdha-vinirgamāḥ kṛṣṇaṁ tad-bhāvanā-yuktā dadhyur mīlita-locanāḥ
SB 10.29.10-11
दु:सहप्रेष्ठविरहतीव्रतापधुताशुभा: । ध्यानप्राप्ताच्युताश्लेषनिर्वृत्या क्षीणमङ्गला: ॥ १० ॥ तमेव परमात्मानं जारबुद्ध्यापि सङ्गता: । जहुर्गुणमयं देहं सद्य: प्रक्षीणबन्धना: ॥ ११ ॥
duḥsaha-preṣṭha-viraha- tīvra-tāpa-dhutāśubhāḥ dhyāna-prāptācyutāśleṣa- nirvṛtyā kṣīṇa-maṅgalāḥ tam eva paramātmānaṁ jāra-buddhyāpi saṅgatāḥ jahur guṇa-mayaṁ dehaṁ sadyaḥ prakṣīṇa-bandhanāḥ
SB 10.29.12
श्रीपरीक्षिदुवाच कृष्णं विदु: परं कान्तं न तु ब्रह्मतया मुने । गुणप्रवाहोपरमस्तासां गुणधियां कथम् ॥ १२ ॥
śrī-parīkṣid uvāca kṛṣṇaṁ viduḥ paraṁ kāntaṁ na tu brahmatayā mune guṇa-pravāhoparamas tāsāṁ guṇa-dhiyāṁ katham
SB 10.29.13
श्रीशुक उवाच उक्तं पुरस्तादेतत्ते चैद्य: सिद्धिं यथा गत: । द्विषन्नपि हृषीकेशं किमुताधोक्षजप्रिया: ॥ १३ ॥
śrī-śuka uvāca uktaṁ purastād etat te caidyaḥ siddhiṁ yathā gataḥ dviṣann api hṛṣīkeśaṁ kim utādhokṣaja-priyāḥ
SB 10.29.14
नृणां नि:श्रेयसार्थाय व्यक्तिर्भगवतो नृप । अव्ययस्याप्रमेयस्य निर्गुणस्य गुणात्मन: ॥ १४ ॥
nṛṇāṁ niḥśreyasārthāya vyaktir bhagavato nṛpa avyayasyāprameyasya nirguṇasya guṇātmanaḥ
SB 10.29.15
कामं क्रोधं भयं स्नेहमैक्यं सौहृदमेव च । नित्यं हरौ विदधतो यान्ति तन्मयतां हि ते ॥ १५ ॥
kāmaṁ krodhaṁ bhayaṁ sneham aikyaṁ sauhṛdam eva ca nityaṁ harau vidadhato yānti tan-mayatāṁ hi te
SB 10.29.16
न चैवं विस्मय: कार्यो भवता भगवत्यजे । योगेश्वरेश्वरे कृष्णे यत एतद् विमुच्यते ॥ १६ ॥
na caivaṁ vismayaḥ kāryo bhavatā bhagavaty aje yogeśvareśvare kṛṣṇe yata etad vimucyate
SB 10.29.17
ता दृष्ट्वान्तिकमायाता भगवान् व्रजयोषित: । अवदद् वदतां श्रेष्ठो वाच: पेशैर्विमोहयन् ॥ १७ ॥
tā dṛṣṭvāntikam āyātā bhagavān vraja-yoṣitaḥ avadad vadatāṁ śreṣṭho vācaḥ peśair vimohayan
SB 10.29.18
श्रीभगवानुवाच स्वागतं वो महाभागा: प्रियं किं करवाणि व: । व्रजस्यानामयं कच्चिद् ब्रूतागमनकारणम् ॥ १८ ॥
śrī-bhagavān uvāca svāgataṁ vo mahā-bhāgāḥ priyaṁ kiṁ karavāṇi vaḥ vrajasyānāmayaṁ kaccid brūtāgamana-kāraṇam
SB 10.29.19
रजन्येषा घोररूपा घोरसत्त्वनिषेविता । प्रतियात व्रजं नेह स्थेयं स्त्रीभि: सुमध्यमा: ॥ १९ ॥
rajany eṣā ghora-rūpā ghora-sattva-niṣevitā pratiyāta vrajaṁ neha stheyaṁ strībhiḥ su-madhyamāḥ
SB 10.29.20
मातर: पितर: पुत्रा भ्रातर: पतयश्च व: । विचिन्वन्ति ह्यपश्यन्तो मा कृढ्वं बन्धुसाध्वसम् ॥ २० ॥
mātaraḥ pitaraḥ putrā bhrātaraḥ patayaś ca vaḥ vicinvanti hy apaśyanto mā kṛḍhvaṁ bandhu-sādhvasam
SB 10.29.21-22
दृष्टं वनं कुसुमितं राकेशकररञ्जितम् । यमुनानिललीलैजत्तरुपल्लवशोभितम् ॥ २१ ॥ तद् यात मा चिरं गोष्ठं शुश्रूषध्वं पतीन् सती: । क्रन्दन्ति वत्सा बालाश्च तान् पाययत दुह्यत ॥ २२ ॥
dṛṣṭaṁ vanaṁ kusumitaṁ rākeśa-kara-rañjitam yamunānila-līlaijat taru-pallava-śobhitam tad yāta mā ciraṁ goṣṭhaṁ śuśrūṣadhvaṁ patīn satīḥ krandanti vatsā bālāś ca tān pāyayata duhyata
SB 10.29.23
अथ वा मदभिस्नेहाद् भवत्यो यन्त्रिताशया: । आगता ह्युपपन्नं व: प्रीयन्ते मयि जन्तव: ॥ २३ ॥
atha vā mad-abhisnehād bhavatyo yantritāśayāḥ āgatā hy upapannaṁ vaḥ prīyante mayi jantavaḥ
SB 10.29.24
भर्तु: शुश्रूषणं स्त्रीणां परो धर्मो ह्यमायया । तद्बन्धूनां च कल्याण: प्रजानां चानुपोषणम् ॥ २४ ॥
bhartuḥ śuśrūṣaṇaṁ strīṇāṁ paro dharmo hy amāyayā tad-bandhūnāṁ ca kalyāṇaḥ prajānāṁ cānupoṣaṇam
SB 10.29.25
दु:शीलो दुर्भगो वृद्धो जडो रोग्यधनोऽपि वा । पति: स्त्रीभिर्न हातव्यो लोकेप्सुभिरपातकी ॥ २५ ॥
duḥśīlo durbhago vṛddho jaḍo rogy adhano ’pi vā patiḥ strībhir na hātavyo lokepsubhir apātakī
SB 10.29.26
अस्वर्ग्यमयशस्यं च फल्गु कृच्छ्रं भयावहम् । जुगुप्सितं च सर्वत्र ह्यौपपत्यं कुलस्त्रिय: ॥ २६ ॥
asvargyam ayaśasyaṁ ca phalgu kṛcchraṁ bhayāvaham jugupsitaṁ ca sarvatra hy aupapatyaṁ kula-striyaḥ
SB 10.29.27
श्रवणाद् दर्शनाद्ध्यानान्मयि भावोऽनुकीर्तनात् । न तथा सन्निकर्षेण प्रतियात ततो गृहान् ॥ २७ ॥
śravaṇād darśanād dhyānān mayi bhāvo ’nukīrtanāt na tathā sannikarṣeṇa pratiyāta tato gṛhān
SB 10.29.28
श्रीशुक उवाच इति विप्रियमाकर्ण्य गोप्यो गोविन्दभाषितम् । विषण्णा भग्नसङ्कल्पाश्चिन्तामापुर्दुरत्ययाम् ॥ २८ ॥
śrī-śuka uvāca iti vipriyam ākarṇya gopyo govinda-bhāṣitam viṣaṇṇā bhagna-saṅkalpāś cintām āpur duratyayām
SB 10.29.29
कृत्वा मुखान्यव शुच: श्वसनेन शुष्यद्- बिम्बाधराणि चरणेन भुव: लिखन्त्य: । अस्रैरुपात्तमसिभि: कुचकुङ्कुमानि तस्थुर्मृजन्त्य उरुदु:खभरा: स्म तूष्णीम् ॥ २९ ॥
kṛtvā mukhāny ava śucaḥ śvasanena śuṣyad bimbādharāṇi caraṇena bhuvaḥ likhantyaḥ asrair upātta-masibhiḥ kuca-kuṅkumāni tasthur mṛjantya uru-duḥkha-bharāḥ sma tūṣṇīm
SB 10.29.30
प्रेष्ठं प्रियेतरमिव प्रतिभाषमाणं कृष्णं तदर्थविनिवर्तितसर्वकामा: । नेत्रे विमृज्य रुदितोपहते स्म किञ्चित्- संरम्भगद्गदगिरोऽब्रुवतानुरक्ता: ॥ ३० ॥
preṣṭhaṁ priyetaram iva pratibhāṣamāṇaṁ kṛṣṇaṁ tad-artha-vinivartita-sarva-kāmāḥ netre vimṛjya ruditopahate sma kiñcit saṁrambha-gadgada-giro ’bruvatānuraktāḥ
SB 10.29.31
गोप्य ऊचु: मैवं विभोऽर्हति भवान् गदितुं नृशंसं सन्त्यज्य सर्वविषयांस्तव पादमूलम् । भक्ता भजस्व दुरवग्रह मा त्यजास्मान् देवो यथादिपुरुषो भजते मुमुक्षून् ॥ ३१ ॥
śrī-gopya ūcuḥ maivaṁ vibho ’rhati bhavān gadituṁ nṛ-śaṁsaṁ santyajya sarva-viṣayāṁs tava pāda-mūlam bhaktā bhajasva duravagraha mā tyajāsmān devo yathādi-puruṣo bhajate mumukṣūn
SB 10.29.32
यत्पत्यपत्यसुहृदामनुवृत्तिरङ्ग स्त्रीणां स्वधर्म इति धर्मविदा त्वयोक्तम् । अस्त्वेवमेतदुपदेशपदे त्वयीशे प्रेष्ठो भवांस्तनुभृतां किल बन्धुरात्मा ॥ ३२ ॥
yat paty-apatya-suhṛdām anuvṛttir aṅga strīṇāṁ sva-dharma iti dharma-vidā tvayoktam astv evam etad upadeśa-pade tvayīśe preṣṭho bhavāṁs tanu-bhṛtāṁ kila bandhur ātmā
SB 10.29.33
कुर्वन्ति हि त्वयि रतिं कुशला: स्व आत्मन् नित्यप्रिये पतिसुतादिभिरार्तिदै: किम् । तन्न: प्रसीद परमेश्वर मा स्म छिन्द्या आशां धृतां त्वयि चिरादरविन्दनेत्र ॥ ३३ ॥
kurvanti hi tvayi ratiṁ kuśalāḥ sva ātman nitya-priye pati-sutādibhir ārti-daiḥ kim tan naḥ prasīda parameśvara mā sma chindyā āśāṁ dhṛtāṁ tvayi cirād aravinda-netra
SB 10.29.34
चित्तं सुखेन भवतापहृतं गृहेषु यन्निर्विशत्युत करावपि गृह्यकृत्ये । पादौ पदं न चलतस्तव पादमूलाद् याम: कथं व्रजमथो करवाम किं वा ॥ ३४ ॥
cittaṁ sukhena bhavatāpahṛtaṁ gṛheṣu yan nirviśaty uta karāv api gṛhya-kṛtye pādau padaṁ na calatas tava pāda-mūlād yāmaḥ kathaṁ vrajam atho karavāma kiṁ vā
SB 10.29.35
सिञ्चाङ्ग नस्त्वदधरामृतपूरकेण हासावलोककलगीतजहृच्छयाग्निम् । नो चेद्वयं विरहजाग्न्युपयुक्तदेहा ध्यानेन याम पदयो: पदवीं सखे ते ॥ ३५ ॥
siñcāṅga nas tvad-adharāmṛta-pūrakeṇa hāsāvaloka-kala-gīta-ja-hṛc-chayāgnim no ced vayaṁ virahajāgny-upayukta-dehā dhyānena yāma padayoḥ padavīṁ sakhe te
SB 10.29.36
यर्ह्यम्बुजाक्ष तव पादतलं रमाया दत्तक्षणं क्वचिदरण्यजनप्रियस्य । अस्प्राक्ष्म तत्प्रभृति नान्यसमक्षमञ्ज: स्थातुं स्त्वयाभिरमिता बत पारयाम: ॥ ३६ ॥
yarhy ambujākṣa tava pāda-talaṁ ramāyā datta-kṣaṇaṁ kvacid araṇya-jana-priyasya asprākṣma tat-prabhṛti nānya-samakṣam añjaḥ sthātuṁs tvayābhiramitā bata pārayāmaḥ
SB 10.29.37
श्रीर्यत्पदाम्बुजरजश्चकमे तुलस्या लब्ध्वापि वक्षसि पदं किल भृत्यजुष्टम् । यस्या: स्ववीक्षण उतान्यसुरप्रयास- स्तद्वद् वयं च तव पादरज: प्रपन्ना: ॥ ३७ ॥
śrīr yat padāmbuja-rajaś cakame tulasyā labdhvāpi vakṣasi padaṁ kila bhṛtya-juṣṭam yasyāḥ sva-vīkṣaṇa utānya-sura-prayāsas tadvad vayaṁ ca tava pāda-rajaḥ prapannāḥ
SB 10.29.38
तन्न: प्रसीद वृजिनार्दन तेऽङ्घ्रिमूलं प्राप्ता विसृज्य वसतीस्त्वदुपासनाशा: । त्वत्सुन्दरस्मितनिरीक्षणतीव्रकाम- तप्तात्मनां पुरुषभूषण देहि दास्यम् ॥ ३८ ॥
tan naḥ prasīda vṛjinārdana te ’nghri-mūlaṁ prāptā visṛjya vasatīs tvad-upāsanāśāḥ tvat-sundara-smita-nirīkṣaṇa-tīvra-kāma taptātmanāṁ puruṣa-bhūṣaṇa dehi dāsyam
SB 10.29.39
वीक्ष्यालकावृतमुखं तव कुण्डलश्री- गण्डस्थलाधरसुधं हसितावलोकम् । दत्ताभयं च भुजदण्डयुगं विलोक्य वक्ष: श्रियैकरमणं च भवाम दास्य: ॥ ३९ ॥
vīkṣyālakāvṛta-mukhaṁ tava kuṇdala-śrī gaṇḍa-sthalādhara-sudhaṁ hasitāvalokam dattābhayaṁ ca bhuja-daṇḍa-yugaṁ vilokya vakṣaḥ śriyaika-ramaṇaṁ ca bhavāma dāsyaḥ
SB 10.29.40
का स्त्र्यङ्ग ते कलपदायतवेणुगीत- सम्मोहितार्यचरितान्न चलेत्त्रिलोक्याम् । त्रैलोक्यसौभगमिदं च निरीक्ष्य रूपं यद् गोद्विजद्रुममृगा: पुलकान्यबिभ्रन् ॥ ४० ॥
kā stry aṅga te kala-padāyata-veṇu-gīta- sammohitārya-caritān na calet tri-lokyām trailokya-saubhagam idaṁ ca nirīkṣya rūpaṁ yad go-dvija-druma-mṛgāḥ pulakāny abibhran
SB 10.29.41
व्यक्तं भवान् व्रजभयार्तिहरोऽभिजातो देवो यथादिपुरुष: सुरलोकगोप्ता । तन्नो निधेहि करपङ्कजमार्तबन्धो तप्तस्तनेषु च शिर:सु च किङ्करीणाम् ॥ ४१ ॥
vyaktaṁ bhavān vraja-bhayārti-haro ’bhijāto devo yathādi-puruṣaḥ sura-loka-goptā tan no nidhehi kara-paṅkajam ārta-bandho tapta-staneṣu ca śiraḥsu ca kiṅkarīṇām
SB 10.29.42
श्रीशुक उवाच इति विक्लवितं तासां श्रुत्वा योगेश्वरेश्वर: । प्रहस्य सदयं गोपीरात्मारामोऽप्यरीरमत् ॥ ४२ ॥
śrī-śuka uvāca iti viklavitaṁ tāsāṁ śrutvā yogeśvareśvaraḥ prahasya sa-dayaṁ gopīr ātmārāmo ’py arīramat
SB 10.29.43
ताभि: समेताभिरुदारचेष्टित: प्रियेक्षणोत्फुल्लमुखीभिरच्युत: । उदारहासद्विजकुन्ददीधति- र्व्यरोचतैणाङ्क इवोडुभिर्वृत: ॥ ४३ ॥
tābhiḥ sametābhir udāra-ceṣṭitaḥ priyekṣaṇotphulla-mukhībhir acyutaḥ udāra-hāsa-dvija-kunda-dīdhatir vyarocataiṇāṅka ivoḍubhir vṛtaḥ
SB 10.29.44
उपगीयमान उद्गायन् वनिताशतयूथप: । मालां बिभ्रद्वैजयन्तीं व्यचरन्मण्डयन् वनम् ॥ ४४ ॥
upagīyamāna udgāyan vanitā-śata-yūthapaḥ mālāṁ bibhrad vaijayantīṁ vyacaran maṇḍayan vanam
SB 10.29.45-46
नद्या: पुलिनमाविश्य गोपीभिर्हिमवालुकम् । जुष्टं तत्तरलानन्दिकुमुदामोदवायुना ॥ ४५ ॥ बाहुप्रसारपरिरम्भकरालकोरु- नीवीस्तनालभननर्मनखाग्रपातै: । क्ष्वेल्यावलोकहसितैर्व्रजसुन्दरीणा- मुत्तम्भयन् रतिपतिं रमयां चकार ॥ ४६ ॥
nadyāḥ pulinam āviśya gopībhir hima-vālukam juṣṭaṁ tat-taralānandi kumudāmoda-vāyunā bāhu-prasāra-parirambha-karālakoru nīvī-stanālabhana-narma-nakhāgra-pātaiḥ kṣvelyāvaloka-hasitair vraja-sundarīṇām uttambhayan rati-patiṁ ramayāṁ cakāra
SB 10.29.47
एवं भगवत: कृष्णाल्लब्धमाना महात्मन: । आत्मानं मेनिरे स्त्रीणां मानिन्यो ह्यधिकं भुवि ॥ ४७ ॥
evaṁ bhagavataḥ kṛṣṇāl labdha-mānā mahātmanaḥ ātmānaṁ menire strīṇāṁ māninyo hy adhikaṁ bhuvi
SB 10.29.48
तासां तत् सौभगमदं वीक्ष्य मानं च केशव: । प्रशमाय प्रसादाय तत्रैवान्तरधीयत ॥ ४८ ॥
tāsāṁ tat-saubhaga-madaṁ vīkṣya mānaṁ ca keśavaḥ praśamāya prasādāya tatraivāntaradhīyata
Canto 10, Chapter 30
SB 10.30.1
श्रीशुक उवाच अन्तर्हिते भगवति सहसैव व्रजाङ्गना: । अतप्यंस्तमचक्षाणा: करिण्य इव यूथपम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca antarhite bhagavati sahasaiva vrajāṅganāḥ atapyaṁs tam acakṣāṇāḥ kariṇya iva yūthapam
SB 10.30.2
गत्यानुरागस्मितविभ्रमेक्षितै- र्मनोरमालापविहारविभ्रमै: । आक्षिप्तचित्ता: प्रमदा रमापते- स्तास्ता विचेष्टा जगृहुस्तदात्मिका: ॥ २ ॥
gatyānurāga-smita-vibhramekṣitair mano-ramālāpa-vihāra-vibhramaiḥ ākṣipta-cittāḥ pramadā ramā-pates tās tā viceṣṭā jagṛhus tad-ātmikāḥ
SB 10.30.3
गतिस्मितप्रेक्षणभाषणादिषु प्रिया: प्रियस्य प्रतिरूढमूर्तय: । असावहं त्वित्यबलास्तदात्मिका न्यवेदिषु: कृष्णविहारविभ्रमा: ॥ ३ ॥
gati-smita-prekṣaṇa-bhāṣaṇādiṣu priyāḥ priyasya pratirūḍha-mūrtayaḥ asāv ahaṁ tv ity abalās tad-ātmikā nyavediṣuḥ kṛṣṇa-vihāra-vibhramāḥ
SB 10.30.4
गायन्त्य उच्चैरमुमेव संहता विचिक्युरुन्मत्तकवद् वनाद् वनम् । पप्रच्छुराकाशवदन्तरं बहि- र्भूतेषु सन्तं पुरुषं वनस्पतीन् ॥ ४ ॥
gāyantya uccair amum eva saṁhatā vicikyur unmattaka-vad vanād vanam papracchur ākāśa-vad antaraṁ bahir bhūteṣu santaṁ puruṣaṁ vanaspatīn
SB 10.30.5
दृष्टो व: कच्चिदश्वत्थ प्लक्ष न्यग्रोध नो मन: । नन्दसूनुर्गतो हृत्वा प्रेमहासावलोकनै: ॥ ५ ॥
dṛṣṭo vaḥ kaccid aśvattha plakṣa nyagrodha no manaḥ nanda-sūnur gato hṛtvā prema-hāsāvalokanaiḥ
SB 10.30.6
कच्चित् कुरबकाशोकनागपुन्नागचम्पका: । रामानुजो मानिनीनामितो दर्पहरस्मित: ॥ ६ ॥
kaccit kurabakāśoka- nāga-punnāga-campakāḥ rāmānujo māninīnām ito darpa-hara-smitaḥ
SB 10.30.7
कच्चित्तुलसि कल्याणि गोविन्दचरणप्रिये । सह त्वालिकुलैर्बिभ्रद् दृष्टस्तेऽतिप्रियोऽच्युत: ॥ ७ ॥
kaccit tulasi kalyāṇi govinda-caraṇa-priye saha tvāli-kulair bibhrad dṛṣṭas te ’ti-priyo ’cyutaḥ
SB 10.30.8
मालत्यदर्शि व: कच्चिन्मल्लिके जाति यूथिके । प्रीतिं वो जनयन् यात: करस्पर्शेन माधव: ॥ ८ ॥
mālaty adarśi vaḥ kaccin mallike jāti-yūthike prītiṁ vo janayan yātaḥ kara-sparśena mādhavaḥ
SB 10.30.9
चूतप्रियालपनसासनकोविदार- जम्ब्वर्कबिल्वबकुलाम्रकदम्बनीपा: । येऽन्ये परार्थभवका यमुनोपकूला: शंसन्तु कृष्णपदवीं रहितात्मनां न: ॥ ९ ॥
cūta-priyāla-panasāsana-kovidāra jambv-arka-bilva-bakulāmra-kadamba-nīpāḥ ye ’nye parārtha-bhavakā yamunopakūlāḥ śaṁsantu kṛṣṇa-padavīṁ rahitātmanāṁ naḥ
SB 10.30.10
किं ते कृतं क्षिति तपो बत केशवाङ्घ्रि- स्पर्शोत्सवोत्पुलकिताङ्गरुहैर्विभासि । अप्यङ्घ्रिसम्भव उरुक्रमविक्रमाद् वा आहो वराहवपुष: परिरम्भणेन ॥ १० ॥
kiṁ te kṛtaṁ kṣiti tapo bata keśavāṅghri- sparśotsavotpulakitāṅga-nahair vibhāsi apy aṅghri-sambhava urukrama-vikramād vā āho varāha-vapuṣaḥ parirambhaṇena
SB 10.30.11
अप्येणपत्न्युपगत: प्रिययेह गात्रै- स्तन्वन् दृशां सखि सुनिर्वृतिमच्युतो व: । कान्ताङ्गसङ्गकुचकुङ्कुमरञ्जिताया: कुन्दस्रज: कुलपतेरिह वाति गन्ध: ॥ ११ ॥
apy eṇa-patny upagataḥ priyayeha gātrais tanvan dṛśāṁ sakhi su-nirvṛtim acyuto vaḥ kāntāṅga-saṅga-kuca-kuṅkuma-rañjitāyāḥ kunda-srajaḥ kula-pater iha vāti gandhaḥ
SB 10.30.12
बाहुं प्रियांस उपधाय गृहीतपद्मो रामानुजस्तुलसिकालिकुलैर्मदान्धै: । अन्वीयमान इह वस्तरव: प्रणामं किं वाभिनन्दति चरन् प्रणयावलोकै: ॥ १२ ॥
bāhuṁ priyāṁsa upadhāya gṛhīta-padmo rāmānujas tulasikāli-kulair madāndhaiḥ anvīyamāna iha vas taravaḥ praṇāmaṁ kiṁ vābhinandati caran praṇayāvalokaiḥ
SB 10.30.13
पृच्छतेमा लता बाहूनप्याश्लिष्टा वनस्पते: । नूनं तत्करजस्पृष्टा बिभ्रत्युत्पुलकान्यहो ॥ १३ ॥
pṛcchatemā latā bāhūn apy āśliṣṭā vanaspateḥ nūnaṁ tat-karaja-spṛṣṭā bibhraty utpulakāny aho
SB 10.30.14
इत्युन्मत्तवचोगोप्य: कृष्णान्वेषणकातरा: । लीला भगवतस्तास्ता ह्यनुचक्रुस्तदात्मिका: ॥ १४ ॥
ity unmatta-vaco gopyaḥ kṛṣṇānveṣaṇa-kātarāḥ līlā bhagavatas tās tā hy anucakrus tad-ātmikāḥ
SB 10.30.15
कस्याचित् पूतनायन्त्या: कृष्णायन्त्यपिबत् स्तनम् । तोकयित्वा रुदत्यन्या पदाहन् शकटायतीम् ॥ १५ ॥
kasyācit pūtanāyantyāḥ kṛṣṇāyanty apibat stanam tokayitvā rudaty anyā padāhan śakaṭāyatīm
SB 10.30.16
दैत्यायित्वा जहारान्यामेको कृष्णार्भभावनाम् । रिङ्गयामास काप्यङ्घ्री कर्षन्ती घोषनि:स्वनै: ॥ १६ ॥
daityāyitvā jahārānyām eko kṛṣṇārbha-bhāvanām riṅgayām āsa kāpy aṅghrī karṣantī ghoṣa-niḥsvanaiḥ
SB 10.30.17
कृष्णरामायिते द्वे तु गोपायन्त्यश्च काश्चन । वत्सायतीं हन्ति चान्या तत्रैका तु बकायतीम् ॥ १७ ॥
kṛṣṇa-rāmāyite dve tu gopāyantyaś ca kāścana vatsāyatīṁ hanti cānyā tatraikā tu bakāyatīm
SB 10.30.18
आहूय दूरगा यद्वत् कृष्णस्तमनुवर्ततीम् । वेणुं क्वणन्तीं क्रीडन्तीमन्या: शंसन्ति साध्विति ॥ १८ ॥
āhūya dūra-gā yadvat kṛṣṇas tam anuvartatīm veṇuṁ kvaṇantīṁ krīḍantīm anyāḥ śaṁsanti sādhv iti
SB 10.30.19
कस्याञ्चित् स्वभुजं न्यस्य चलन्त्याहापरा ननु । कृष्णोऽहं पश्यत गतिं ललितामिति तन्मना: ॥ १९ ॥
kasyāñcit sva-bhujaṁ nyasya calanty āhāparā nanu kṛṣṇo ’haṁ paśyata gatiṁ lalitām iti tan-manāḥ
SB 10.30.20
मा भैष्ट वातवर्षाभ्यां तत्त्राणं विहितं मया । इत्युक्त्वैकेन हस्तेन यतन्त्युन्निदधेऽम्बरम् ॥ २० ॥
mā bhaiṣṭa vāta-varṣābhyāṁ tat-trāṇaṁ vihitaṁ maya ity uktvaikena hastena yatanty unnidadhe ’mbaram
SB 10.30.21
आरुह्यैका पदाक्रम्य शिरस्याहापरां नृप । दुष्टाहे गच्छ जातोऽहं खलानां ननु दण्डकृत् ॥ २१ ॥
āruhyaikā padākramya śirasy āhāparāṁ nṛpa duṣṭāhe gaccha jāto ’haṁ khalānām nanu daṇḍa-kṛt
SB 10.30.22
तत्रैकोवाच हे गोपा दावाग्निं पश्यतोल्बणम् । चक्षूंष्याश्वपिदध्वं वो विधास्ये क्षेममञ्जसा ॥ २२ ॥
tatraikovāca he gopā dāvāgniṁ paśyatolbaṇam cakṣūṁṣy āśv apidadhvaṁ vo vidhāsye kṣemam añjasā
SB 10.30.23
बद्धान्यया स्रजा काचित्तन्वी तत्र उलूखले । बध्नामि भाण्डभेत्तारं हैयङ्गवमुषं त्विति । भीता सुदृक् पिधायास्यं भेजे भीतिविडम्बनम् ॥ २३ ॥
baddhānyayā srajā kācit tanvī tatra ulūkhale badhnāmi bhāṇḍa-bhettāraṁ haiyaṅgava-muṣaṁ tv iti bhītā su-dṛk pidhāyāsyaṁ bheje bhīti-viḍambanam
SB 10.30.24
एवं कृष्णं पृच्छमाना गण्दावनलतास्तरून् । व्यचक्षत वनोद्देशे पदानि परमात्मन: ॥ २४ ॥
evaṁ kṛṣṇaṁ pṛcchamānā vrṇdāvana-latās tarūn vyacakṣata vanoddeśe padāni paramātmanaḥ
SB 10.30.25
पदानि व्यक्तमेतानि नन्दसूनोर्महात्मन: । लक्ष्यन्ते हि ध्वजाम्भोजवज्राङ्कुशयवादिभि: ॥ २५ ॥
padāni vyaktam etāni nanda-sūnor mahātmanaḥ lakṣyante hi dhvajāmbhoja- vajrāṅkuśa-yavādibhiḥ
SB 10.30.26
तैस्तै: पदैस्तत्पदवीमन्विच्छन्त्योऽग्रतोऽबला: । वध्वा: पदै: सुपृक्तानि विलोक्यार्ता: समब्रुवन् ॥ २६ ॥
tais taiḥ padais tat-padavīm anvicchantyo ’grato ’balāḥ vadhvāḥ padaiḥ su-pṛktāni vilokyārtāḥ samabruvan
SB 10.30.27
कस्या: पदानि चैतानि याताया नन्दसूनुना । अंसन्यस्तप्रकोष्ठाया: करेणो: करिणा यथा ॥ २७ ॥
kasyāḥ padāni caitāni yātāyā nanda-sūnunā aṁsa-nyasta-prakoṣṭhāyāḥ kareṇoḥ kariṇā yathā
SB 10.30.28
अनयाराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वर: । यन्नो विहाय गोविन्द: प्रीतो यामनयद् रह: ॥ २८ ॥
anayārādhito nūnaṁ bhagavān harir īśvaraḥ yan no vihāya govindaḥ prīto yām anayad rahaḥ
SB 10.30.29
धन्या अहो अमी आल्यो गोविन्दाङ्घ्य्रब्जरेणव: । यान् ब्रह्मेशौ रमा देवी दधुर्मूध्र्न्यघनुत्तये ॥ २९ ॥
dhanyā aho amī ālyo govindāṅghry-abja-reṇavaḥ yān brahmeśau ramā devī dadhur mūrdhny agha-nuttaye
SB 10.30.30
तस्या अमूनि न: क्षोभं कुर्वन्त्युच्चै: पदानि यत् यैकापहृत्य गोपीनां रहो भुङ्क्तेऽच्युताधरम् । न लक्ष्यन्ते पदान्यत्र तस्या नूनं तृणाङ्कुरै: खिद्यत्सुजाताङ्घ्रितलामुन्निन्ये प्रेयसीं प्रिय: ॥ ३० ॥
tasyā amūni naḥ kṣobhaṁ kurvanty uccaiḥ padāni yat yaikāpahṛtya gopīnām raho bhunkte ’cyutādharam na lakṣyante padāny atra tasyā nūnaṁ tṛṇāṅkuraiḥ khidyat-sujātāṅghri-talām unninye preyasīṁ priyaḥ
SB 10.30.31
इमान्यधिकमग्नानि पदानि वहतो वधूम् । गोप्य: पश्यत कृष्णस्य भाराक्रान्तस्य कामिन: । अत्रावरोपिता कान्ता पुष्पहेतोर्महात्मना ॥ ३१ ॥
imāny adhika-magnāni padāni vahato vadhūm gopyaḥ paśyata kṛṣṇasya bhārākrāntasya kāminaḥ atrāvaropitā kāntā puṣpa-hetor mahātmanā
SB 10.30.32
अत्र प्रसूनावचय: प्रियार्थे प्रेयसा कृत: । प्रपदाक्रमण एते पश्यतासकले पदे ॥ ३२ ॥
atra prasūnāvacayaḥ priyārthe preyasā kṛtaḥ prapadākramaṇa ete paśyatāsakale pade
SB 10.30.33
केशप्रसाधनं त्वत्र कामिन्या: कामिना कृतम् । तानि चूडयता कान्तामुपविष्टमिह ध्रुवम् ॥ ३३ ॥
keśa-prasādhanaṁ tv atra kāminyāḥ kāminā kṛtam tāni cūḍayatā kāntām upaviṣṭam iha dhruvam
SB 10.30.34
रेमे तया चात्मरत आत्मारामोऽप्यखण्डित: । कामिनां दर्शयन् दैन्यं स्त्रीणां चैव दुरात्मताम् ॥ ३४ ॥
reme tayā cātma-rata ātmārāmo ’py akhaṇḍitaḥ kāmināṁ darśayan dainyaṁ strīṇāṁ caiva durātmatām
SB 10.30.35-36
इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतस: । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्या: स्त्रियो वने ॥ ३५ ॥ सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपी: कामयाना मामसौ भजते प्रिय: ॥ ३६ ॥
ity evaṁ darśayantyas tāś cerur gopyo vicetasaḥ yāṁ gopīm anayat kṛṣṇo vihāyānyāḥ striyo vane sā ca mene tadātmānaṁ variṣṭhaṁ sarva-yoṣitām hitvā gopīḥ kāma-yānā mām asau bhajate priyaḥ
SB 10.30.37
ततो गत्वा वनोद्देशं दृप्ता केशवमब्रवीत् । न पारयेऽहं चलितुं नय मां यत्र ते मन: ॥ ३७ ॥
tato gatvā vanoddeśaṁ dṛptā keśavam abravīt na pāraye ’haṁ calituṁ naya māṁ yatra te manaḥ
SB 10.30.38
एवमुक्त: प्रियामाह स्कन्ध आरुह्यतामिति । ततश्चान्तर्दधे कृष्ण: सा वधूरन्वतप्यत ॥ ३८ ॥
evam uktaḥ priyām āha skandha āruhyatām iti tataś cāntardadhe kṛṣṇaḥ sā vadhūr anvatapyata
SB 10.30.39
हा नाथ रमण प्रेष्ठ क्वासि क्वासि महाभुज । दास्यास्ते कृपणाया मे सखे दर्शय सन्निधिम् ॥ ३९ ॥
hā nātha ramaṇa preṣṭha kvāsi kvāsi mahā-bhuja dāsyās te kṛpaṇāyā me sakhe darśaya sannidhim
SB 10.30.40
श्रीशुक उवाच अन्विच्छन्त्यो भगवतो मार्गं गोप्योऽविदूरित: । ददृशु: प्रियविश्लेषान्मोहितां दु:खितां सखीम् ॥ ४० ॥
śrī-śuka uvāca anvicchantyo bhagavato mārgaṁ gopyo ’vidūritaḥ dadṛśuḥ priya-viśleṣān mohitāṁ duḥkhitāṁ sakhīm
SB 10.30.41
तया कथितमाकर्ण्य मानप्राप्तिं च माधवात् । अवमानं च दौरात्म्याद् विस्मयं परमं ययु: ॥ ४१ ॥
tayā kathitam ākarṇya māna-prāptiṁ ca mādhavāt avamānaṁ ca daurātmyād vismayaṁ paramaṁ yayuḥ
SB 10.30.42
ततोऽविशन्वनं चन्द्रज्योत्स्ना यावद् विभाव्यते । तम: प्रविष्टमालक्ष्य ततो निववृतु: स्त्रिय: ॥ ४२ ॥
tato ’viśan vanaṁ candra jyotsnā yāvad vibhāvyate tamaḥ praviṣṭam ālakṣya tato nivavṛtuḥ striyaḥ
SB 10.30.43
तन्मनस्कास्तदालापास्तद्विचेष्टास्तदात्मिका: । तद्गुणानेव गायन्त्यो नात्मगाराणि सस्मरु: ॥ ४३ ॥
tan-manaskās tad-alāpās tad-viceṣṭās tad-ātmikāḥ tad-guṇān eva gāyantyo nātmagārāṇi sasmaruḥ
SB 10.30.44
पुन: पुलिनमागत्य कालिन्द्या: कृष्णभावना: । समवेता जगु: कृष्णं तदागमनकाङ्क्षिता: ॥ ४४ ॥
punaḥ pulinam āgatya kālindyāḥ kṛṣṇa-bhāvanāḥ samavetā jaguḥ kṛṣṇaṁ tad-āgamana-kāṅkṣitāḥ
Canto 10, Chapter 31
SB 10.31.1
गोप्य ऊचु: जयति तेऽधिकं जन्मना व्रज: श्रयत इन्दिरा शश्वदत्र हि । दयित दृश्यतां दिक्षु तावका- स्त्वयि धृतासवस्त्वां विचिन्वते ॥ १ ॥
gopya ūcuḥ jayati te ’dhikaṁ janmanā vrajaḥ śrayata indirā śaśvad atra hi dayita dṛśyatāṁ dikṣu tāvakās tvayi dhṛtāsavas tvāṁ vicinvate
SB 10.31.2
शरदुदाशये साधुजातसत्- सरसिजोदरश्रीमुषा दृशा । सुरतनाथ तेऽशुल्कदासिका वरद निघ्नतो नेह किं वध: ॥ २ ॥
śarad-udāśaye sādhu-jāta-sat- sarasijodara-śrī-muṣā dṛśā surata-nātha te ’śulka-dāsikā vara-da nighnato neha kiṁ vadhaḥ
SB 10.31.3
विषजलाप्ययाद् व्यालराक्षसाद् वर्षमारुताद् वैद्युतानलात् । वृषमयात्मजाद् विश्वतो भया- दृषभ ते वयं रक्षिता मुहु: ॥ ३ ॥
viṣa-jalāpyayād vyāla-rākṣasād varṣa-mārutād vaidyutānalāt vṛṣa-mayātmajād viśvato bhayād ṛṣabha te vayaṁ rakṣitā muhuḥ
SB 10.31.4
न खलु गोपीकानन्दनो भवान् अखिलदेहिनामन्तरात्मदृक् । विखनसार्थितो विश्वगुप्तये सख उदेयिवान् सात्वतां कुले ॥ ४ ॥
na khalu gopīkā-nandano bhavān akhila-dehinām antarātma-dṛk vikhanasārthito viśva-guptaye sakha udeyivān sātvatāṁ kule
SB 10.31.5
विरचिताभयं वृष्णिधूर्य ते चरणमीयुषां संसृतेर्भयात् । करसरोरुहं कान्त कामदं शिरसि धेहि न: श्रीकरग्रहम् ॥ ५ ॥
viracitābhayaṁ vṛṣṇi-dhūrya te caraṇam īyuṣāṁ saṁsṛter bhayāt kara-saroruhaṁ kānta kāma-daṁ śirasi dhehi naḥ śrī-kara-graham
SB 10.31.6
व्रजजनार्तिहन् वीर योषितां निजजनस्मयध्वंसनस्मित । भज सखे भवत्किङ्करी: स्म नो जलरुहाननं चारु दर्शय ॥ ६ ॥
vraja-janārti-han vīra yoṣitāṁ nija-jana-smaya-dhvaṁsana-smita bhaja sakhe bhavat-kiṅkarīḥ sma no jalaruhānanaṁ cāru darśaya
SB 10.31.7
प्रणतदेहिनां पापकर्षणं तृणचरानुगं श्रीनिकेतनम् । फणिफणार्पितं ते पदाम्बुजं कृणु कुचेषु न: कृन्धि हृच्छयम् ॥ ७ ॥
praṇata-dehināṁ pāpa-karṣaṇaṁ tṛṇa-carānugaṁ śrī-niketanam phaṇi-phaṇārpitaṁ te padāmbujaṁ kṛṇu kuceṣu naḥ kṛndhi hṛc-chayam
SB 10.31.8
मधुरया गिरा वल्गुवाक्यया बुधमनोज्ञया पुष्करेक्षण । विधिकरीरिमा वीर मुह्यतीर् अधरसीधुनाप्याययस्व न: ॥ ८ ॥
madhurayā girā valgu-vākyayā budha-manojñayā puṣkarekṣaṇa vidhi-karīr imā vīra muhyatīr adhara-sīdhunāpyāyayasva naḥ
SB 10.31.9
तव कथामृतं तप्तजीवनं कविभिरीडितं कल्मषापहम् । श्रवणमङ्गलं श्रीमदाततं भुवि गृणन्ति ये भूरिदा जना: ॥ ९ ॥
tava kathāmṛtaṁ tapta-jīvanaṁ kavibhir īḍitaṁ kalmaṣāpaham śravaṇa-maṅgalaṁ śrīmad ātataṁ bhuvi gṛṇanti ye bhūri-dā janāḥ
SB 10.31.10
प्रहसितं प्रिय प्रेमवीक्षणं विहरणं च ते ध्यानमङ्गलम् । रहसि संविदो या हृदिस्पृश: कुहक नो मन: क्षोभयन्ति हि ॥ १० ॥
prahasitaṁ priya-prema-vīkṣaṇaṁ viharaṇaṁ ca te dhyāna-maṅgalam rahasi saṁvido yā hṛdi spṛśaḥ kuhaka no manaḥ kṣobhayanti hi
SB 10.31.11
चलसि यद् व्रजाच्चारयन् पशून् नलिनसुन्दरं नाथ ते पदम् । शिलतृणाङ्कुरै: सीदतीति न: कलिलतां मन: कान्त गच्छति ॥ ११ ॥
calasi yad vrajāc cārayan paśūn nalina-sundaraṁ nātha te padam śila-tṛṇāṅkuraiḥ sīdatīti naḥ kalilatāṁ manaḥ kānta gacchati
SB 10.31.12
दिनपरिक्षये नीलकुन्तलै- र्वनरुहाननं बिभ्रदावृतम् । घनरजस्वलं दर्शयन् मुहु- र्मनसि न: स्मरं वीर यच्छसि ॥ १२ ॥
dina-parikṣaye nīla-kuntalair vanaruhānanaṁ bibhrad āvṛtam ghana-rajasvalaṁ darśayan muhur manasi naḥ smaraṁ vīra yacchasi
SB 10.31.13
प्रणतकामदं पद्मजार्चितं धरणिमण्डनं ध्येयमापदि । चरणपङ्कजं शन्तमं च ते रमण न: स्तनेष्वर्पयाधिहन् ॥ १३ ॥
praṇata-kāma-daṁ padmajārcitaṁ dharaṇi-maṇḍanaṁ dhyeyam āpadi caraṇa-paṅkajaṁ śantamaṁ ca te ramaṇa naḥ staneṣv arpayādhi-han
SB 10.31.14
सुरतवर्धनं शोकनाशनं स्वरितवेणुना सुष्ठु चुम्बितम् । इतररागविस्मारणं नृणां वितर वीर नस्तेऽधरामृतम् ॥ १४ ॥
surata-vardhanaṁ śoka-nāśanaṁ svarita-veṇunā suṣṭhu cumbitam itara-rāga-vismāraṇaṁ nṛṇāṁ vitara vīra nas te ’dharāmṛtam
SB 10.31.15
अटति यद् भवानह्नि काननं त्रुटि युगायते त्वामपश्यताम् । कुटिलकुन्तलं श्रीमुखं च ते जड उदीक्षतां पक्ष्मकृद् दृशाम् ॥ १५ ॥
aṭati yad bhavān ahni kānanaṁ truṭi yugāyate tvām apaśyatām kuṭila-kuntalaṁ śrī-mukhaṁ ca te jaḍa udīkṣatāṁ pakṣma-kṛd dṛśām
SB 10.31.16
पतिसुतान्वयभ्रातृबान्धवा- नतिविलङ्घ्य तेऽन्त्यच्युतागता: । गतिविदस्तवोद्गीतमोहिता: कितव योषित: कस्त्यजेन्निशि ॥ १६ ॥
pati-sutānvaya-bhrātṛ-bāndhavān ativilaṅghya te ’nty acyutāgatāḥ gati-vidas tavodgīta-mohitāḥ kitava yoṣitaḥ kas tyajen niśi
SB 10.31.17
रहसि संविदं हृच्छयोदयं प्रहसिताननं प्रेमवीक्षणम् । बृहदुर: श्रियो वीक्ष्य धाम ते मुहुरतिस्पृहा मुह्यते मन: ॥ १७ ॥
rahasi saṁvidaṁ hṛc-chayodayaṁ prahasitānanaṁ prema-vīkṣaṇam bṛhad-uraḥ śriyo vīkṣya dhāma te muhur ati-spṛhā muhyate manaḥ
SB 10.31.18
व्रजवनौकसां व्यक्तिरङ्ग ते वृजिनहन्त्र्यलं विश्वमङ्गलम् । त्यज मनाक् च नस्त्वत्स्पृहात्मनां स्वजनहृद्रुजां यन्निषूदनम् ॥ १८ ॥
vraja-vanaukasāṁ vyaktir aṅga te vṛjina-hantry alaṁ viśva-maṅgalam tyaja manāk ca nas tvat-spṛhātmanāṁ sva-jana-hṛd-rujāṁ yan niṣūdanam
SB 10.31.19
यत्ते सुजातचरणाम्बुरुहं स्तनेषु भीता: शनै: प्रिय दधीमहि कर्कशेषु । तेनाटवीमटसि तद् व्यथते न किंस्वित् कूर्पादिभिर्भ्रमति धीर्भवदायुषां न: ॥ १९ ॥
yat te sujāta-caraṇāmburuhaṁ staneṣu bhītāḥ śanaiḥ priya dadhīmahi karkaśeṣu tenāṭavīm aṭasi tad vyathate na kiṁ svit kūrpādibhir bhramati dhīr bhavad-āyuṣāṁ naḥ
Canto 10, Chapter 32
SB 10.32.1
श्रीशुक उवाच इति गोप्य: प्रगायन्त्य: प्रलपन्त्यश्च चित्रधा । रुरुदु: सुस्वरं राजन् कृष्णदर्शनलालसा: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca iti gopyaḥ pragāyantyaḥ pralapantyaś ca citradhā ruruduḥ su-svaraṁ rājan kṛṣṇa-darśana-lālasāḥ
SB 10.32.2
तासामाविरभूच्छौरि: स्मयमानमुखाम्बुज: । पीताम्बरधर: स्रग्वी साक्षान्मन्मथमन्मथ: ॥ २ ॥
tāsām āvirabhūc chauriḥ smayamāna-mukhāmbujaḥ pītāmbara-dharaḥ sragvī sākṣān manmatha-manmathaḥ
SB 10.32.3
तं विलोक्यागतं प्रेष्ठं प्रीत्युत्फुल्लदृशोऽबला: । उत्तस्थुर्युगपत् सर्वास्तन्व: प्राणमिवागतम् ॥ ३ ॥
taṁ vilokyāgataṁ preṣṭhaṁ prīty-utphulla-dṛśo ’balāḥ uttasthur yugapat sarvās tanvaḥ prāṇam ivāgatam
SB 10.32.4
काचित् कराम्बुजं शौरेर्जगृहेऽञ्जलिना मुदा । काचिद् दधार तद्बाहुमंसे चन्दनभूषितम् ॥ ४ ॥
kācit karāmbujaṁ śaurer jagṛhe ’ñjalinā mudā kācid dadhāra tad-bāhum aṁse candana-bhūṣitam
SB 10.32.5
काचिदञ्जलिनागृह्णात्तन्वी ताम्बूलचर्वितम् । एका तदङ्घ्रिकमलं सन्तप्ता स्तनयोरधात् ॥ ५ ॥
kācid añjalināgṛhṇāt tanvī tāmbūla-carvitam ekā tad-aṅghri-kamalaṁ santaptā stanayor adhāt
SB 10.32.6
एका भ्रुकुटिमाबध्य प्रेमसंरम्भविह्वला । घ्नन्तीवैक्षत् कटाक्षेपै: सन्दष्टदशनच्छदा ॥ ६ ॥
ekā bhru-kuṭim ābadhya prema-saṁrambha-vihvalā ghnantīvaikṣat kaṭākṣepaiḥ sandaṣṭa-daśana-cchadā
SB 10.32.7
अपरानिमिषद्दृग्भ्यां जुषाणा तन्मुखाम्बुजम् । आपीतमपि नातृप्यत् सन्तस्तच्चरणं यथा ॥ ७ ॥
aparānimiṣad-dṛgbhyāṁ juṣāṇā tan-mukhāmbujam āpītam api nātṛpyat santas tac-caraṇaṁ yathā
SB 10.32.8
तं काचिन्नेत्ररन्ध्रेण हृदिकृत्वा निमील्य च । पुलकाङ्ग्युपगुह्यास्ते योगीवानन्द सम्प्लुता ॥ ८ ॥
taṁ kācin netra-randhreṇa hṛdi kṛtvā nimīlya ca pulakāṅgy upaguhyāste yogīvānanda-samplutā
SB 10.32.9
सर्वास्ता: केशवालोकपरमोत्सवनिर्वृता: । जहुर्विरहजं तापं प्राज्ञं प्राप्य यथा जना: ॥ ९ ॥
sarvās tāḥ keśavāloka- paramotsava-nirvṛtāḥ jahur viraha-jaṁ tāpaṁ prājñaṁ prāpya yathā janāḥ
SB 10.32.10
ताभिर्विधूतशोकाभिर्भगवानच्युतो वृत: । व्यरोचताधिकं तात पुरुष: शक्तिभिर्यथा ॥ १० ॥
tābhir vidhūta-śokābhir bhagavān acyuto vṛtaḥ vyarocatādhikaṁ tāta puruṣaḥ śaktibhir yathā
SB 10.32.11-12
ता: समादाय कालिन्द्या निर्विश्य पुलिनं विभु: । विकसत्कुन्दमन्दारसुरभ्यनिलषट्पदम् ॥ ११ ॥ शरच्चन्द्रांशुसन्दोहध्वस्तदोषातम: शिवम् । कृष्णाया हस्ततरलाचितकोमलवालुकम् ॥ १२ ॥
tāḥ samādāya kālindyā nirviśya pulinaṁ vibhuḥ vikasat-kunda-mandāra surabhy-anila-ṣaṭpadam śarac-candrāṁśu-sandoha- dhvasta-doṣā-tamaḥ śivam kṛṣṇāyā hasta-taralā cita-komala-vālukam
SB 10.32.13
तद्दर्शनाह्लादविधूतहृद्रुजो मनोरथान्तं श्रुतयो यथा ययु: । स्वैरुत्तरीयै: कुचकुङ्कुमाङ्कितै- रचीक्लृपन्नासनमात्मबन्धवे ॥ १३ ॥
tad-darśanāhlāda-vidhūta-hṛd-rujo manorathāntaṁ śrutayo yathā yayuḥ svair uttarīyaiḥ kuca-kuṅkumāṅkitair acīkḷpann āsanam ātma-bandhave
SB 10.32.14
तत्रोपविष्टो भगवान् स ईश्वरो योगेश्वरान्तर्हृदि कल्पितासन: । चकास गोपीपरिषद्गतोऽर्चित- स्त्रैलोक्यलक्ष्म्येकपदं वपुर्दधत् ॥ १४ ॥
tatropaviṣṭo bhagavān sa īśvaro yogeśvarāntar-hṛdi kalpitāsanaḥ cakāsa gopī-pariṣad-gato ’rcitas trailokya-lakṣmy-eka-padaṁ vapur dadhat
SB 10.32.15
सभाजयित्वा तमनङ्गदीपनं सहासलीलेक्षणविभ्रमभ्रुवा । संस्पर्शनेनाङ्ककृताङ्घ्रिहस्तयो: संस्तुत्य ईषत्कुपिता बभाषिरे ॥ १५ ॥
sabhājayitvā tam anaṅga-dīpanaṁ sahāsa-līlekṣaṇa-vibhrama-bhruvā saṁsparśanenāṅka-kṛtāṅghri-hastayoḥ saṁstutya īṣat kupitā babhāṣire
SB 10.32.16
श्रीगोप्य ऊचु: भजतोऽनुभजन्त्येक एक एतद्विपर्ययम् । नोभयांश्च भजन्त्येक एतन्नो ब्रूहि साधु भो: ॥ १६ ॥
śrī-gopya ūcuḥ bhajato ’nubhajanty eka eka etad-viparyayam nobhayāṁś ca bhajanty eka etan no brūhi sādhu bhoḥ
SB 10.32.17
श्रीभगवानुवाच मिथो भजन्ति ये सख्य: स्वार्थैकान्तोद्यमा हि ते । न तत्र सौहृदं धर्म: स्वार्थार्थं तद्धि नान्यथा ॥ १७ ॥
śrī-bhagavān uvāca mitho bhajanti ye sakhyaḥ svārthaikāntodyamā hi te na tatra sauhṛdaṁ dharmaḥ svārthārthaṁ tad dhi nānyathā
SB 10.32.18
भजन्त्यभजतो ये वै करुणा: पितरौ यथा । धर्मो निरपवादोऽत्र सौहृदं च सुमध्यमा: ॥ १८ ॥
bhajanty abhajato ye vai karuṇāḥ pitarau yathā dharmo nirapavādo ’tra sauhṛdaṁ ca su-madhyamāḥ
SB 10.32.19
भजतोऽपि न वै केचिद् भजन्त्यभजत: कुत: । आत्मारामा ह्याप्तकामा अकृतज्ञा गुरुद्रुह: ॥ १९ ॥
bhajato ’pi na vai kecid bhajanty abhajataḥ kutaḥ ātmārāmā hy āpta-kāmā akṛta-jñā guru-druhaḥ
SB 10.32.20
नाहं तु सख्यो भजतोऽपि जन्तून् भजाम्यमीषामनुवृत्तिवृत्तये । यथाधनो लब्धधने विनष्टे तच्चिन्तयान्यन्निभृतो न वेद ॥ २० ॥
nāhaṁ tu sakhyo bhajato ’pi jantūn bhajāmy amīṣām anuvṛtti-vṛttaye yathādhano labdha-dhane vinaṣṭe tac-cintayānyan nibhṛto na veda
SB 10.32.21
एवं मदर्थोज्झितलोकवेद- स्वानां हि वो मय्यनुवृत्तयेऽबला: । मयापरोक्षं भजता तिरोहितं मासूयितुं मार्हथ तत् प्रियं प्रिया: ॥ २१ ॥
evaṁ mad-arthojjhita-loka-veda svānām hi vo mayy anuvṛttaye ’balāḥ mayāparokṣaṁ bhajatā tirohitaṁ māsūyituṁ mārhatha tat priyaṁ priyāḥ
SB 10.32.22
न पारयेऽहं निरवद्यसंयुजां स्वसाधुकृत्यं विबुधायुषापि व: । या माभजन् दुर्जरगेहशृङ्खला: संवृश्च्य तद् व: प्रतियातु साधुना ॥ २२ ॥
na pāraye ’haṁ niravadya-saṁyujāṁ sva-sādhu-kṛtyaṁ vibudhāyuṣāpi vaḥ yā mābhajan durjara-geha-śṛṅkhalāḥ saṁvṛścya tad vaḥ pratiyātu sādhunā
Canto 10, Chapter 33
SB 10.33.1
श्रीशुक उवाच इत्थं भगवतो गोप्य: श्रुत्वा वाच: सुपेशला: । जहुर्विरहजं तापं तदङ्गोपचिताशिष: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca itthaṁ bhagavato gopyaḥ śrutvā vācaḥ su-peśalāḥ jahur viraha-jaṁ tāpaṁ tad-aṅgopacitāśiṣaḥ
SB 10.33.2
तत्रारभत गोविन्दो रासक्रीडामनुव्रतै: । स्त्रीरत्नैरन्वित: प्रीतैरन्योन्याबद्धबाहुभि: ॥ २ ॥
tatrārabhata govindo rāsa-krīḍām anuvrataiḥ strī-ratnair anvitaḥ prītair anyonyābaddha-bāhubhiḥ
SB 10.33.3
रासोत्सव: सम्प्रवृत्तो गोपीमण्डलमण्डित: । योगेश्वरेण कृष्णेन तासां मध्ये द्वयोर्द्वयो: । प्रविष्टेन गृहीतानां कण्ठे स्वनिकटं स्त्रिय: । यं मन्येरन् नभस्तावद् विमानशतसङ्कुलम् । दिवौकसां सदाराणामौत्सुक्यापहृतात्मनाम् ॥ ३ ॥
rāsotsavaḥ sampravṛtto gopī-maṇḍala-maṇḍitaḥ yogeśvareṇa kṛṣṇena tāsāṁ madhye dvayor dvayoḥ praviṣṭena gṛhītānāṁ kaṇṭhe sva-nikaṭaṁ striyaḥ yaṁ manyeran nabhas tāvad vimāna-śata-saṅkulam divaukasāṁ sa-dārāṇām autsukyāpahṛtātmanām
SB 10.33.4
ततो दुन्दुभयो नेदुर्निपेतु: पुष्पवृष्टय: । जगुर्गन्धर्वपतय: सस्त्रीकास्तद्यशोऽमलम् ॥ ४ ॥
tato dundubhayo nedur nipetuḥ puṣpa-vṛṣṭayaḥ jagur gandharva-patayaḥ sa-strīkās tad-yaśo ’malam
SB 10.33.5
वलयानां नूपुराणां किङ्किणीनां च योषिताम् । सप्रियाणामभूच्छब्दस्तुमुलो रासमण्डले ॥ ५ ॥
valayānāṁ nūpurāṇāṁ kiṅkiṇīnāṁ ca yoṣitām sa-priyāṇām abhūc chabdas tumulo rāsa-maṇḍale
SB 10.33.6
तत्रातिशुशुभे ताभिर्भगवान् देवकीसुत: । मध्ये मणीनां हैमानां महामरकतो यथा ॥ ६ ॥
tatrātiśuśubhe tābhir bhagavān devakī-sutaḥ madhye maṇīnāṁ haimānāṁ mahā-marakato yathā
SB 10.33.7
पादन्यासैर्भुजविधुतिभि: सस्मितैर्भ्रूविलासै- र्भज्यन्मध्यैश्चलकुचपटै: कुण्डलैर्गण्डलोलै: । स्विद्यन्मुख्य: कवररसनाग्रन्थय: कृष्णवध्वो गायन्त्यस्तं तडित इव ता मेघचक्रे विरेजु: ॥ ७ ॥
pāda-nyāsair bhuja-vidhutibhiḥ sa-smitair bhrū-vilāsair bhajyan madhyaiś cala-kuca-paṭaiḥ kuṇḍalair gaṇḍa-lolaiḥ svidyan-mukhyaḥ kavara-rasanāgranthayaḥ kṛṣṇa-vadhvo gāyantyas taṁ taḍita iva tā megha-cakre virejuḥ
SB 10.33.8
उच्चैर्जगुर्नृत्यमाना रक्तकण्ठ्यो रतिप्रिया: । कृष्णाभिमर्शमुदिता यद्गीतेनेदमावृतम् ॥ ८ ॥
uccair jagur nṛtyamānā rakta-kaṇṭhyo rati-priyāḥ kṛṣṇābhimarśa-muditā yad-gītenedam āvṛtam
SB 10.33.9
काचित् समं मुकुन्देन स्वरजातीरमिश्रिता: । उन्निन्ये पूजिता तेन प्रीयता साधु साध्विति । तदेव ध्रुवमुन्निन्ये तस्यै मानं च बह्वदात् ॥ ९ ॥
kācit samaṁ mukundena svara-jātīr amiśritāḥ unninye pūjitā tena prīyatā sādhu sādhv iti tad eva dhruvam unninye tasyai mānaṁ ca bahv adāt
SB 10.33.10
काचिद् रासपरिश्रान्ता पार्श्वस्थस्य गदाभृत: । जग्राह बाहुना स्कन्धं श्लथद्वलयमल्लिका ॥ १० ॥
kācid rāsa-pariśrāntā pārśva-sthasya gadā-bhṛtaḥ jagrāha bāhunā skandhaṁ ślathad-valaya-mallikā
SB 10.33.11
तत्रैकांसगतं बाहुं कृष्णस्योत्पलसौरभम् । चन्दनालिप्तमाघ्राय हृष्टरोमा चुचुम्ब ह ॥ ११ ॥
tatraikāṁsa-gataṁ bāhuṁ kṛṣṇasyotpala-saurabham candanāliptam āghrāya hṛṣṭa-romā cucumba ha
SB 10.33.12
कस्याश्चिन्नाट्यविक्षिप्त कुण्डलत्विषमण्डितम् । गण्डं गण्डे सन्दधत्या: प्रादात्ताम्बूलचर्वितम् ॥ १२ ॥
kasyāścin nāṭya-vikṣipta kuṇḍala-tviṣa-maṇḍitam gaṇḍaṁ gaṇḍe sandadhatyāḥ prādāt tāmbūla-carvitam
SB 10.33.13
नृत्यती गायती काचित् कूजन्नूपुरमेखला । पार्श्वस्थाच्युतहस्ताब्जं श्रान्ताधात्स्तनयो: शिवम् ॥ १३ ॥
nṛtyatī gāyatī kācit kūjan nūpura-mekhalā pārśva-sthācyuta-hastābjaṁ śrāntādhāt stanayoḥ śivam
SB 10.33.14
गोप्यो लब्ध्वाच्युतं कान्तं श्रिय एकान्तवल्लभम् । गृहीतकण्ठ्यस्तद्दोर्भ्यां गायन्त्यस्तं विजह्रिरे ॥ १४ ॥
gopyo labdhvācyutaṁ kāntaṁ śriya ekānta-vallabham gṛhīta-kaṇṭhyas tad-dorbhyāṁ gāyantyas tam vijahrire
SB 10.33.15
कर्णोत्पलालकविटङ्ककपोलघर्म- वक्त्रश्रियो वलयनूपुरघोषवाद्यै: । गोप्य: समं भगवता ननृतु: स्वकेश- स्रस्तस्रजो भ्रमरगायकरासगोष्ठ्याम् ॥ १५ ॥
karṇotpalālaka-viṭaṅka-kapola-gharma- vaktra-śriyo valaya-nūpura-ghoṣa-vādyaiḥ gopyaḥ samaṁ bhagavatā nanṛtuḥ sva-keśa- srasta-srajo bhramara-gāyaka-rāsa-goṣṭhyām
SB 10.33.16
एवं परिष्वङ्गकराभिमर्श- स्निग्धेक्षणोद्दामविलासहासै: । रेमे रमेशो व्रजसुन्दरीभि- र्यथार्भक: स्वप्रतिबिम्बविभ्रम: ॥ १६ ॥
evaṁ pariṣvaṅga-karābhimarśa- snigdhekṣaṇoddāma-vilāsa-hāsaiḥ reme rameśo vraja-sundarībhir yathārbhakaḥ sva-pratibimba-vibhramaḥ
SB 10.33.17
तदङ्गसङ्गप्रमुदाकुलेन्द्रिया: केशान् दुकूलं कुचपट्टिकां वा । नाञ्ज: प्रतिव्योढुमलं व्रजस्त्रियो विस्रस्तमालाभरणा: कुरूद्वह ॥ १७ ॥
tad-aṅga-saṅga-pramudākulendriyāḥ keśān dukūlaṁ kuca-paṭṭikāṁ vā nāñjaḥ prativyoḍhum alaṁ vraja-striyo visrasta-mālābharaṇāḥ kurūdvaha
SB 10.33.18
कृष्णविक्रीडितं वीक्ष्य मुमुहु: खेचरस्त्रिय: । कामार्दिता: शशाङ्कश्च सगणो विस्मितोऽभवत् ॥ १८ ॥
kṛṣṇa-vikrīḍitaṁ vīkṣya mumuhuḥ khe-cara-striyaḥ kāmārditāḥ śaśāṅkaś ca sa-gaṇo vismito ’bhavat
SB 10.33.19
कृत्वा तावन्तमात्मानं यावतीर्गोपयोषित: । रेमे स भगवांस्ताभिरात्मारामोऽपि लीलया ॥ १९ ॥
kṛtvā tāvantam ātmānaṁ yāvatīr gopa-yoṣitaḥ reme sa bhagavāṁs tābhir ātmārāmo ’pi līlayā
SB 10.33.20
तासां रतिविहारेण श्रान्तानां वदनानि स: । प्रामृजत् करुण: प्रेम्णा शन्तमेनाङ्ग पाणिना ॥ २० ॥
tāsāṁ rati-vihāreṇa śrāntānāṁ vadanāni saḥ prāmṛjat karuṇaḥ premṇā śantamenāṅga pāṇinā
SB 10.33.21
गोप्य: स्फुरत्पुरटकुण्डलकुन्तलत्विड्- गण्डश्रिया सुधितहासनिरीक्षणेन । मानं दधत्य ऋषभस्य जगु: कृतानि पुण्यानि तत्कररुहस्पर्शप्रमोदा: ॥ २१ ॥
gopyaḥ sphurat-puraṭa-kuṇḍala-kuntala-tviḍ- gaṇḍa-śriyā sudhita-hāsa-nirīkṣaṇena mānaṁ dadhatya ṛṣabhasya jaguḥ kṛtāni puṇyāni tat-kara-ruha-sparśa-pramodāḥ
SB 10.33.22
ताभिर्युत: श्रममपोहितुमङ्गसङ्ग- घृष्टस्रज: स कुचकुङ्कुमरञ्जिताया: । गन्धर्वपालिभिरनुद्रुत आविशद् वा: श्रान्तो गजीभिरिभराडिव भिन्नसेतु: ॥ २२ ॥
tābhir yutaḥ śramam apohitum aṅga-saṅga- ghṛṣṭa-srajaḥ sa kuca-kuṅkuma-rañjitāyāḥ gandharva-pālibhir anudruta āviśad vāḥ śrānto gajībhir ibha-rāḍ iva bhinna-setuḥ
SB 10.33.23
सोऽम्भस्यलं युवतिभि: परिषिच्यमान: प्रेम्णेक्षित: प्रहसतीभिरितस्ततोऽङ्ग । वैमानिकै: कुसुमवर्षिभिरीड्यमानो रेमे स्वयं स्वरतिरत्र गजेन्द्रलील: ॥ २३ ॥
so ’mbhasy alaṁ yuvatibhiḥ pariṣicyamānaḥ premṇekṣitaḥ prahasatībhir itas tato ’ṅga vaimānikaiḥ kusuma-varṣibhir īdyamāno reme svayaṁ sva-ratir atra gajendra-līlaḥ
SB 10.33.24
ततश्च कृष्णोपवने जलस्थल- प्रसूनगन्धानिलजुष्टदिक्तटे । चचार भृङ्गप्रमदागणावृतो यथा मदच्युद् द्विरद: करेणुभि: ॥ २४ ॥
tataś ca kṛṣṇopavane jala-sthala prasūna-gandhānila-juṣṭa-dik-taṭe cacāra bhṛṅga-pramadā-gaṇāvṛto yathā mada-cyud dviradaḥ kareṇubhiḥ
SB 10.33.25
एवं शशाङ्कांशुविराजिता निशा: स सत्यकामोऽनुरताबलागण: । सिषेव आत्मन्यवरुद्धसौरत: सर्वा: शरत्काव्यकथारसाश्रया: ॥ २५ ॥
evaṁ śaśāṅkāṁśu-virājitā niśāḥ sa satya-kāmo ’nuratābalā-gaṇaḥ siṣeva ātmany avaruddha-saurataḥ sarvāḥ śarat-kāvya-kathā-rasāśrayāḥ
SB 10.33.26-27
श्रीपरीक्षिदुवाच संस्थापनाय धर्मस्य प्रशमायेतरस्य च । अवतीर्णो हि भगवानंशेन जगदीश्वर: ॥ २६ ॥ स कथं धर्मसेतूनां वक्ता कर्ताभिरक्षिता । प्रतीपमाचरद् ब्रह्मन् परदाराभिमर्शनम् ॥ २७ ॥
śrī-parīkṣid uvāca saṁsthāpanāya dharmasya praśamāyetarasya ca avatīrṇo hi bhagavān aṁśena jagad-īśvaraḥ sa kathaṁ dharma-setūnāṁ vaktā kartābhirakṣitā pratīpam ācarad brahman para-dārābhimarśanam
SB 10.33.28
आप्तकामो यदुपति: कृतवान्वै जुगुप्सितम् । किमभिप्राय एतन्न: शंशयं छिन्धि सुव्रत ॥ २८ ॥
āpta-kāmo yadu-patiḥ kṛtavān vai jugupsitam kim-abhiprāya etan naḥ śaṁśayaṁ chindhi su-vrata
SB 10.33.29
श्रीशुक उवाच धर्मव्यतिक्रमो दृष्ट ईश्वराणां च साहसम् । तेजीयसां न दोषाय वह्ने: सर्वभुजो यथा ॥ २९ ॥
śrī-śuka uvāca dharma-vyatikramo dṛṣṭa īśvarāṇāṁ ca sāhasam tejīyasāṁ na doṣāya vahneḥ sarva-bhujo yathā
SB 10.33.30
नैतत् समाचरेज्जातु मनसापि ह्यनीश्वर: । विनश्यत्याचरन् मौढ्याद्यथारुद्रोऽब्धिजं विषम् ॥ ३० ॥
naitat samācarej jātu manasāpi hy anīśvaraḥ vinaśyaty ācaran mauḍhyād yathārudro ’bdhi-jaṁ viṣam
SB 10.33.31
ईश्वराणां वच: सत्यं तथैवाचरितं क्वचित् । तेषां यत् स्ववचोयुक्तं बुद्धिमांस्तत् समाचरेत् ॥ ३१ ॥
īśvarāṇāṁ vacaḥ satyaṁ tathaivācaritaṁ kvacit teṣāṁ yat sva-vaco-yuktaṁ buddhimāṁs tat samācaret
SB 10.33.32
कुशलाचरितेनैषामिह स्वार्थो न विद्यते । विपर्ययेण वानर्थो निरहङ्कारिणां प्रभो ॥ ३२ ॥
kuśalācaritenaiṣām iha svārtho na vidyate viparyayeṇa vānartho nirahaṅkāriṇāṁ prabho
SB 10.33.33
किमुताखिलसत्त्वानां तिर्यङ्मर्त्यदिवौकसाम् । ईशितुश्चेशितव्यानां कुशलाकुशलान्वय: ॥ ३३ ॥
kim utākhila-sattvānāṁ tiryaṅ-martya-divaukasām īśituś ceśitavyānāṁ kuśalākuśalānvayaḥ
SB 10.33.34
यत्पादपङ्कजपरागनिषेवतृप्ता योगप्रभावविधुताखिलकर्मबन्धा: । स्वैरं चरन्ति मुनयोऽपि न नह्यमाना- स्तस्येच्छयात्तवपुष: कुत एव बन्ध: ॥ ३४ ॥
yat-pāda-paṅkaja-parāga-niṣeva-tṛptā yoga-prabhāva-vidhutākhila-karma-bandhāḥ svairaṁ caranti munayo ’pi na nahyamānās tasyecchayātta-vapuṣaḥ kuta eva bandhaḥ
SB 10.33.35
गोपीनां तत्पतीनां च सर्वेषामेव देहिनाम् । योऽन्तश्चरति सोऽध्यक्ष: क्रीडनेनेह देहभाक् ॥ ३५ ॥
gopīnāṁ tat-patīnāṁ ca sarveṣām eva dehinām yo ’ntaś carati so ’dhyakṣaḥ krīḍaneneha deha-bhāk
SB 10.33.36
अनुग्रहाय भक्तानां मानुषं देहमास्थित: । भजते तादृशी: क्रीडा या: श्रुत्वा तत्परो भवेत् ॥ ३६ ॥
anugrahāya bhaktānāṁ mānuṣaṁ deham āsthitaḥ bhajate tādṛśīḥ krīḍa yāḥ śrutvā tat-paro bhavet
SB 10.33.37
नासूयन् खलु कृष्णाय मोहितास्तस्य मायया । मन्यमाना: स्वपार्श्वस्थान्स्वान्स्वान्दारान् व्रजौकस: ॥ ३७ ॥
nāsūyan khalu kṛṣṇāya mohitās tasya māyayā manyamānāḥ sva-pārśva-sthān svān svān dārān vrajaukasaḥ
SB 10.33.38
ब्रह्मरात्र उपावृत्ते वासुदेवानुमोदिता: । अनिच्छन्त्यो ययुर्गोप्य: स्वगृहान्भगवत्प्रिया: ॥ ३८ ॥
brahma-rātra upāvṛtte vāsudevānumoditāḥ anicchantyo yayur gopyaḥ sva-gṛhān bhagavat-priyāḥ
SB 10.33.39
विक्रीडितं व्रजवधूभिरिदं च विष्णो: श्रद्धान्वितोऽनुशृणुयादथ वर्णयेद् य: । भक्तिं परां भगवति प्रतिलभ्य कामं हृद्रोगमाश्वपहिनोत्यचिरेण धीर: ॥ ३९ ॥
vikrīḍitaṁ vraja-vadhūbhir idaṁ ca viṣṇoḥ śraddhānvito ’nuśṛṇuyād atha varṇayed yaḥ bhaktiṁ parāṁ bhagavati pratilabhya kāmaṁ hṛd-rogam āśv apahinoty acireṇa dhīraḥ
Canto 10, Chapter 34
SB 10.34.1
श्रीशुक उवाच एकदा देवयात्रायां गोपाला जातकौतुका: । अनोभिरनडुद्युक्तै: प्रययुस्तेऽम्बिकावनम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca ekadā deva-yātrāyāṁ gopālā jāta-kautukāḥ anobhir anaḍud-yuktaiḥ prayayus te ’mbikā-vanam
SB 10.34.2
तत्र स्नात्वा सरस्वत्यां देवं पशुपतिं विभुम् । आनर्चुरर्हणैर्भक्त्या देवीं च नृपतेऽम्बिकाम् ॥ २ ॥
tatra snātvā sarasvatyāṁ devaṁ paśu-patiṁ vibhum ānarcur arhaṇair bhaktyā devīṁ ca ṇṛpate ’mbikām
SB 10.34.3
गावो हिरण्यं वासांसि मधु मध्वन्नमादृता: । ब्राह्मणेभ्यो ददु: सर्वे देवो न: प्रीयतामिति ॥ ३ ॥
gāvo hiraṇyaṁ vāsāṁsi madhu madhv-annam ādṛtāḥ brāhmaṇebhyo daduḥ sarve devo naḥ prīyatām iti
SB 10.34.4
ऊषु: सरस्वतीतीरे जलं प्राश्य यतव्रता: । रजनीं तां महाभागा नन्दसुनन्दकादय: ॥ ४ ॥
ūṣuḥ sarasvatī-tīre jalaṁ prāśya yata-vratāḥ rajanīṁ tāṁ mahā-bhāgā nanda-sunandakādayaḥ
SB 10.34.5
कश्चिन्महानहिस्तस्मिन् विपिनेऽतिबुभुक्षित: । यदृच्छयागतो नन्दं शयानमुरगोऽग्रसीत् ॥ ५ ॥
kaścin mahān ahis tasmin vipine ’ti-bubhukṣitaḥ yadṛcchayāgato nandaṁ śayānam ura-go ’grasīt
SB 10.34.6
स चुक्रोशाहिना ग्रस्त: कृष्ण कृष्ण महानयम् । सर्पो मां ग्रसते तात प्रपन्नं परिमोचय ॥ ६ ॥
sa cukrośāhinā grastaḥ kṛṣṇa kṛṣṇa mahān ayam sarpo māṁ grasate tāta prapannaṁ parimocaya
SB 10.34.7
तस्य चाक्रन्दितं श्रुत्वा गोपाला: सहसोत्थिता: । ग्रस्तं च दृष्ट्वा विभ्रान्ता: सर्पं विव्यधुरुल्मुकै: ॥ ७ ॥
tasya cākranditaṁ śrutvā gopālāḥ sahasotthitāḥ grastaṁ ca dṛṣṭvā vibhrāntāḥ sarpaṁ vivyadhur ulmukaiḥ
SB 10.34.8
अलातैर्दह्यमानोऽपि नामुञ्चत्तमुरङ्गम: । तमस्पृशत्पदाभ्येत्य भगवान्सात्वतां पति: ॥ ८ ॥
alātair dahyamāno ’pi nāmuñcat tam uraṅgamaḥ tam aspṛśat padābhyetya bhagavān sātvatāṁ patiḥ
SB 10.34.9
स वै भगवत: श्रीमत्पादस्पर्शहताशुभ: । भेजे सर्पवपुर्हित्वा रूपं विद्याधरार्चितम् ॥ ९ ॥
sa vai bhagavataḥ śrīmat pāda-sparśa-hatāśubhaḥ bheje sarpa-vapur hitvā rūpaṁ vidyādharārcitam
SB 10.34.10
तमपृच्छद् धृषीकेश: प्रणतं समवस्थितम् । दीप्यमानेन वपुषा पुरुषं हेममालिनम् ॥ १० ॥
tam apṛcchad dhṛṣīkeśaḥ praṇataṁ samavasthitam dīpyamānena vapuṣā puruṣaṁ hema-mālinam
SB 10.34.11
को भवान् परया लक्ष्म्या रोचतेऽद्भुतदर्शन: । कथं जुगुप्सितामेतां गतिं वा प्रापितोऽवश: ॥ ११ ॥
ko bhavān parayā lakṣmyā rocate ’dbhuta-darśanaḥ kathaṁ jugupsitām etāṁ gatiṁ vā prāpito ’vaśaḥ
SB 10.34.12-13
सर्प उवाच अहं विद्याधर: कश्चित्सुदर्शन इति श्रुत: । श्रिया स्वरूपसम्पत्त्या विमानेनाचरन् दिश: ॥ १२ ॥ ऋषीन् विरूपाङ्गिरस: प्राहसं रूपदर्पित: । तैरिमां प्रापितो योनिं प्रलब्धै: स्वेन पाप्मना ॥ १३ ॥
sarpa uvāca ahaṁ vidyādharaḥ kaścit sudarśana iti śrutaḥ śriyā svarūpa-sampattyā vimānenācaran diśaḥ ṛṣīn virūpāṅgirasaḥ prāhasaṁ rūpa-darpitaḥ tair imāṁ prāpito yoniṁ pralabdhaiḥ svena pāpmanā
SB 10.34.14
शापो मेऽनुग्रहायैव कृतस्तै: करुणात्मभि: । यदहं लोकगुरुणा पदा स्पृष्टो हताशुभ: ॥ १४ ॥
śāpo me ’nugrahāyaiva kṛtas taiḥ karuṇātmabhiḥ yad ahaṁ loka-guruṇā padā spṛṣṭo hatāśubhaḥ
SB 10.34.15
तं त्वाहं भवभीतानां प्रपन्नानां भयापहम् । आपृच्छे शापनिर्मुक्त: पादस्पर्शादमीवहन् ॥ १५ ॥
taṁ tvāhaṁ bhava-bhītānāṁ prapannānāṁ bhayāpaham āpṛcche śāpa-nirmuktaḥ pāda-sparśād amīva-han
SB 10.34.16
प्रपन्नोऽस्मि महायोगिन् महापुरुष सत्पते । अनुजानीहि मां देव सर्वलोकेश्वरेश्वर ॥ १६ ॥
prapanno ’smi mahā-yogin mahā-puruṣa sat-pate anujānīhi māṁ deva sarva-lokeśvareśvara
SB 10.34.17
ब्रह्मदण्डाद्विमुक्तोऽहं सद्यस्तेऽच्युत दर्शनात् । यन्नाम गृह्णन्नखिलान् श्रोतृनात्मानमेव च । सद्य: पुनाति किं भूयस्तस्य स्पृष्ट: पदा हि ते ॥ १७ ॥
brahma-daṇḍād vimukto ’haṁ sadyas te ’cyuta darśanāt yan-nāma gṛhṇann akhilān śrotṝn ātmānam eva ca sadyaḥ punāti kiṁ bhūyas tasya spṛṣṭaḥ padā hi te
SB 10.34.18
इत्यनुज्ञाप्य दाशार्हं परिक्रम्याभिवन्द्य च । सुदर्शनो दिवं यात: कृच्छ्रान्नन्दश्च मोचित: ॥ १८ ॥
ity anujñāpya dāśārhaṁ parikramyābhivandya ca sudarśano divaṁ yātaḥ kṛcchrān nandaś ca mocitaḥ
SB 10.34.19
निशाम्य कृष्णस्य तदात्मवैभवं व्रजौकसो विस्मितचेतसस्तत: । समाप्य तस्मिन् नियमं पुनर्व्रजं नृपाययुस्तत् कथयन्त आदृता: ॥ १९ ॥
niśāmya kṛṣṇasya tad ātma-vaibhavaṁ vrajaukaso vismita-cetasas tataḥ samāpya tasmin niyamaṁ punar vrajaṁ ṇṛpāyayus tat kathayanta ādṛtāḥ
SB 10.34.20
कदाचिदथ गोविन्दो रामश्चाद्भुतविक्रम: । विजह्रतुर्वने रात्र्यां मध्यगौ व्रजयोषिताम् ॥ २० ॥
kadācid atha govindo rāmaś cādbhuta-vikramaḥ vijahratur vane rātryāṁ madhya-gau vraja-yoṣitām
SB 10.34.21
उपगीयमानौ ललितं स्त्रीजनैर्बद्धसौहृदै: । स्वलङ्कृतानुलिप्ताङ्गौ स्रग्विनौ विरजोऽम्बरौ ॥ २१ ॥
upagīyamānau lalitaṁ strī-janair baddha-sauhṛdaiḥ sv-alaṅkṛtānuliptāṅgau sragvinau virajo-’mbarau
SB 10.34.22
निशामुखं मानयन्तावुदितोडुपतारकम् । मल्लिकागन्धमत्तालि जुष्टं कुमुदवायुना ॥ २२ ॥
niśā-mukhaṁ mānayantāv uditoḍupa-tārakam mallikā-gandha-mattāli- juṣṭaṁ kumuda-vāyunā
SB 10.34.23
जगतु: सर्वभूतानां मन:श्रवणमङ्गलम् । तौ कल्पयन्तौ युगत्स्वरमण्डलमूर्च्छितम् ॥ २३ ॥
jagatuḥ sarva-bhūtānāṁ manaḥ-śravaṇa-maṅgalam tau kalpayantau yugapat svara-maṇḍala-mūrcchitam
SB 10.34.24
गोप्यस्तद्गीतमाकर्ण्य मूर्च्छिता नाविदन्नृप । स्रंसद्दुकूलमात्मानं स्रस्तकेशस्रजं तत: ॥ २४ ॥
gopyas tad-gītam ākarṇya mūrcchitā nāvidan nṛpa sraṁsad-dukūlam ātmānaṁ srasta-keśa-srajaṁ tataḥ
SB 10.34.25
एवं विक्रीडतो: स्वैरं गायतो: सम्प्रमत्तवत् । शङ्खचूड इति ख्यातो धनदानुचरोऽभ्यगात् ॥ २५ ॥
evaṁ vikrīḍatoḥ svairaṁ gāyatoḥ sampramatta-vat śaṅkhacūḍa iti khyāto dhanadānucaro ’bhyagāt
SB 10.34.26
तयोर्निरीक्षतो राजंस्तन्नाथं प्रमदाजनम् । क्रोशन्तं कालयामास दिश्युदीच्यामशङ्कित: ॥ २६ ॥
tayor nirīkṣato rājaṁs tan-nāthaṁ pramadā-janam krośantaṁ kālayām āsa diśy udīcyām aśaṅkitaḥ
SB 10.34.27
क्रोशन्तं कृष्ण रामेति विलोक्य स्वपरिग्रहम् । यथा गा दस्युना ग्रस्ता भ्रातरावन्वधावताम् ॥ २७ ॥
krośantaṁ kṛṣṇa rāmeti vilokya sva-parigraham yathā gā dasyunā grastā bhrātarāv anvadhāvatām
SB 10.34.28
मा भैष्टेत्यभयारावौ शालहस्तौ तरस्विनौ । आसेदतुस्तं तरसा त्वरितं गुह्यकाधमम् ॥ २८ ॥
mā bhaiṣṭety abhayārāvau śāla-hastau tarasvinau āsedatus taṁ tarasā tvaritaṁ guhyakādhamam
SB 10.34.29
स वीक्ष्य तावनुप्राप्तौ कालमृत्यू इवोद्विजन् । विषृज्य स्त्रीजनं मूढ: प्राद्रवज्जीवितेच्छया ॥ २९ ॥
sa vīkṣya tāv anuprāptau kāla-mṛtyū ivodvijan viṣṛjya strī-janaṁ mūḍhaḥ prādravaj jīvitecchayā
SB 10.34.30
तमन्वधावद् गोविन्दो यत्र यत्र स धावति । जिहीर्षुस्तच्छिरोरत्नं तस्थौ रक्षन् स्त्रियो बल: ॥ ३० ॥
tam anvadhāvad govindo yatra yatra sa dhāvati jihīrṣus tac-chiro-ratnaṁ tasthau rakṣan striyo balaḥ
SB 10.34.31
अविदूर इवाभ्येत्य शिरस्तस्य दुरात्मन: । जहार मुष्टिनैवाङ्ग सहचूडमणिं विभु: ॥ ३१ ॥
avidūra ivābhyetya śiras tasya durātmanaḥ jahāra muṣṭinaivāṅga saha-cūḍa-maṇiṁ vibhuḥ
SB 10.34.32
शङ्खचूडं निहत्यैवं मणिमादाय भास्वरम् । अग्रजायाददात्प्रीत्या पश्यन्तीनां च योषिताम् ॥ ३२ ॥
śaṅkhacūḍaṁ nihatyaivaṁ maṇim ādāya bhāsvaram agrajāyādadāt prītyā paśyantīnāṁ ca yoṣitām
Canto 10, Chapter 35
SB 10.35.1
श्रीशुक उवाच गोप्य: कृष्णे वनं याते तमनुद्रुतचेतस: । कृष्णलीला: प्रगायन्त्यो निन्युर्दु:खेन वासरान् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca gopyaḥ kṛṣṇe vanaṁ yāte tam anudruta-cetasaḥ kṛṣṇa-līlāḥ pragāyantyo ninyur duḥkhena vāsarān
SB 10.35.2-3
श्रीगोप्य ऊचु: वामबाहुकृतवामकपोलो वल्गितभ्रुरधरार्पितवेणुम् । कोमलाङ्गुलिभिराश्रितमार्गं गोप्य ईरयति यत्र मुकुन्द: ॥ २ ॥ व्योमयानवनिता: सह सिद्धै- र्विस्मितास्तदुपधार्य सलज्जा: । काममार्गणसमर्पितचित्ता: कश्मलं ययुरपस्मृतनीव्य: ॥ ३ ॥
śrī-gopya ūcuḥ vāma-bāhu-kṛta-vāma-kapolo valgita-bhrur adharārpita-veṇum komalāṅgulibhir āśrita-mārgaṁ gopya īrayati yatra mukundaḥ vyoma-yāna-vanitāḥ saha siddhair vismitās tad upadhārya sa-lajjāḥ kāma-mārgaṇa-samarpita-cittāḥ kaśmalaṁ yayur apasmṛta-nīvyaḥ
SB 10.35.4-5
हन्त चित्रमबला: शृणुतेदं हारहास उरसि स्थिरविद्युत् । नन्दसूनुरयमार्तजनानां नर्मदो यर्हि कूजितवेणु: ॥ ४ ॥ वृन्दशो व्रजवृषा मृगगावो वेणुवाद्यहृतचेतस आरात् । दन्तदष्टकवला धृतकर्णा निद्रिता लिखितचित्रमिवासन् ॥ ५ ॥
hanta citram abalāḥ śṛṇutedaṁ hāra-hāsa urasi sthira-vidyut nanda-sūnur ayam ārta-janānāṁ narma-do yarhi kūjita-veṇuḥ vṛndaśo vraja-vṛṣā mṛga-gāvo veṇu-vādya-hṛta-cetasa ārāt danta-daṣṭa-kavalā dhṛta-karṇā nidritā likhita-citram ivāsan
SB 10.35.6-7
बर्हिणस्तबकधातुपलाशै- र्बद्धमल्लपरिबर्हविडम्ब: । कर्हिचित् सबल आलि स गोपै- र्गा: समाह्वयति यत्र मुकुन्द: ॥ ६ ॥ तर्हि भग्नगतय: सरितो वै तत्पदाम्बुजरजोऽनिलनीतम् । स्पृहयतीर्वयमिवाबहुपुण्या: प्रेमवेपितभुजा: स्तिमिताप: ॥ ७ ॥
barhiṇa-stabaka-dhātu-palāśair baddha-malla-paribarha-viḍambaḥ karhicit sa-bala āli sa gopair gāḥ samāhvayati yatra mukundaḥ tarhi bhagna-gatayaḥ sarito vai tat-padāmbuja-rajo ’nila-nītam spṛhayatīr vayam ivābahu-puṇyāḥ prema-vepita-bhujāḥ stimitāpaḥ
SB 10.35.8-11
अनुचरै: समनुवर्णितवीर्य आदिपूरुष इवाचलभूति: । वनचरो गिरितटेषु चरन्ती- र्वेणुनाह्वयति गा: स यदा हि ॥ ८ ॥ वनलतास्तरव आत्मनि विष्णुं व्यञ्जयन्त्य इव पुष्पफलाढ्या: । प्रणतभारविटपा मधुधारा: प्रेमहृष्टतनवो ववृषु: स्म ॥ ९ ॥ दर्शनीयतिलको वनमाला- दिव्यगन्धतुलसीमधुमत्तै: । अलिकुलैरलघुगीतामभीष्ट- माद्रियन् यर्हि सन्धितवेणु: ॥ १० ॥ सरसि सारसहंसविहङ्गा- श्चारुगीताहृतचेतस एत्य । हरिमुपासत ते यतचित्ता हन्त मीलितदृशो धृतमौना: ॥ ११ ॥
anucaraiḥ samanuvarṇita-vīrya ādi-pūruṣa ivācala-bhūtiḥ vana-caro giri-taṭeṣu carantīr veṇunāhvayati gāḥ sa yadā hi vana-latās tarava ātmani viṣṇuṁ vyañjayantya iva puṣpa-phalāḍhyāḥ praṇata-bhāra-viṭapā madhu-dhārāḥ prema-hṛṣṭa-tanavo vavṛṣuḥ sma darśanīya-tilako vana-mālā- divya-gandha-tulasī-madhu-mattaiḥ ali-kulair alaghu gītām abhīṣṭam ādriyan yarhi sandhita-veṇuḥ sarasi sārasa-haṁsa-vihaṅgāś cāru-gītā-hṛta-cetasa etya harim upāsata te yata-cittā hanta mīlita-dṛśo dhṛta-maunāḥ
SB 10.35.12-13
सहबल: स्रगवतंसविलास: सानुषु क्षितिभृतो व्रजदेव्य: । हर्षयन् यर्हि वेणुरवेण जातहर्ष उपरम्भति विश्वम् ॥ १२ ॥ महदतिक्रमणशङ्कितचेता मन्दमन्दमनुगर्जति मेघ: । सुहृदमभ्यवर्षत् सुमनोभि- श्छायया च विदधत् प्रतपत्रम् ॥ १३ ॥
saha-balaḥ srag-avataṁsa-vilāsaḥ sānuṣu kṣiti-bhṛto vraja-devyaḥ harṣayan yarhi veṇu-raveṇa jāta-harṣa uparambhati viśvam mahad-atikramaṇa-śaṅkita-cetā manda-mandam anugarjati meghaḥ suhṛdam abhyavarṣat sumanobhiś chāyayā ca vidadhat pratapatram
SB 10.35.14-15
विविधगोपचरणेषु विदग्धो वेणुवाद्य उरुधा निजशिक्षा: । तव सुत: सति यदाधरबिम्बे दत्तवेणुरनयत् स्वरजाती: ॥ १४ ॥ सवनशस्तदुपधार्य सुरेशा: शक्रशर्वपरमेष्ठिपुरोगा: । कवय आनतकन्धरचित्ता: कश्मलं ययुरनिश्चिततत्त्वा: ॥ १५ ॥
vividha-gopa-caraṇeṣu vidagdho veṇu-vādya urudhā nija-śikṣāḥ tava sutaḥ sati yadādhara-bimbe datta-veṇur anayat svara-jātīḥ savanaśas tad upadhārya sureśāḥ śakra-śarva-parameṣṭhi-purogāḥ kavaya ānata-kandhara-cittāḥ kaśmalaṁ yayur aniścita-tattvāḥ
SB 10.35.16-17
निजपदाब्जदलैर्ध्वजवज्र- नीरजाङ्कुशविचित्रललामै: । व्रजभुव: शमयन् खुरतोदं वर्ष्मधुर्यगतिरीडितवेणु: ॥ १६ ॥ व्रजति तेन वयं सविलास- वीक्षणार्पितमनोभववेगा: । कुजगतिं गमिता न विदाम: कश्मलेन कवरं वसनं वा ॥ १७ ॥
nija-padābja-dalair dhvaja-vajra nīrajāṅkuśa-vicitra-lalāmaiḥ vraja-bhuvaḥ śamayan khura-todaṁ varṣma-dhurya-gatir īḍita-veṇuḥ vrajati tena vayaṁ sa-vilāsa vīkṣaṇārpita-manobhava-vegāḥ kuja-gatiṁ gamitā na vidāmaḥ kaśmalena kavaraṁ vasanaṁ vā
SB 10.35.18-19
मणिधर: क्वचिदागणयन् गा मालया दयितगन्धतुलस्या: । प्रणयिनोऽनुचरस्य कदांसे प्रक्षिपन् भुजमगायत यत्र ॥ १८ ॥ क्वणितवेणुरववञ्चितचित्ता: कृष्णमन्वसत कृष्णगृहिण्य: । गुणगणार्णमनुगत्य हरिण्यो गोपिका इव विमुक्तगृहाशा: ॥ १९ ॥
maṇi-dharaḥ kvacid āgaṇayan gā mālayā dayita-gandha-tulasyāḥ praṇayino ’nucarasya kadāṁse prakṣipan bhujam agāyata yatra kvaṇita-veṇu-rava-vañcita-cittāḥ kṛṣṇam anvasata kṛṣṇa-gṛhiṇyaḥ guṇa-gaṇārṇam anugatya hariṇyo gopikā iva vimukta-gṛhāśāḥ
SB 10.35.20-21
कुन्ददामकृतकौतुकवेषो गोपगोधनवृतो यमुनायाम् । नन्दसूनुरनघे तव वत्सो नर्मद: प्रणयिणां विजहार ॥ २० ॥ मन्दवायुरुपवात्यनुकूलं मानयन् मलयजस्पर्शेन । वन्दिनस्तमुपदेवगणा ये वाद्यगीतबलिभि: परिवव्रु: ॥ २१ ॥
kunda-dāma-kṛta-kautuka-veṣo gopa-godhana-vṛto yamunāyām nanda-sūnur anaghe tava vatso narma-daḥ praṇayiṇāṁ vijahāra manda-vāyur upavāty anukūlaṁ mānayan malayaja-sparśena vandinas tam upadeva-gaṇā ye vādya-gīta-balibhiḥ parivavruḥ
SB 10.35.22-23
वत्सलो व्रजगवां यदगध्रो वन्द्यमानचरण: पथि वृद्धै: । कृत्स्नगोधनमुपोह्य दिनान्ते गीतवेणुरनुगेडितकीर्ति: ॥ २२ ॥ उत्सवं श्रमरुचापि दृशीना- मुन्नयन् खुररजश्छुरितस्रक् । दित्सयैति सुहृदासिष एष देवकीजठरभूरुडुराज: ॥ २३ ॥
vatsalo vraja-gavāṁ yad aga-dhro vandyamāna-caraṇaḥ pathi vṛddhaiḥ kṛtsna-go-dhanam upohya dinānte gīta-veṇur anugeḍita-kīrtiḥ utsavaṁ śrama-rucāpi dṛśīnām unnayan khura-rajaś-churita-srak ditsayaiti suhṛd-āsiṣa eṣa devakī-jaṭhara-bhūr uḍu-rājaḥ
SB 10.35.24-25
मदविघूर्णितलोचन ईषत्- मानद: स्वसुहृदां वनमाली । बदरपाण्डुवदनो मृदुगण्डं मण्डयन् कनककुण्डललक्ष्म्या ॥ २४ ॥ यदुपतिर्द्विरदराजविहारो यामिनीपतिरिवैष दिनान्ते । मुदितवक्त्र उपयाति दुरन्तं मोचयन् व्रजगवां दिनतापम् ॥ २५ ॥
mada-vighūrṇita-locana īṣat māna-daḥ sva-suhṛdāṁ vana-mālī badara-pāṇḍu-vadano mṛdu-gaṇḍaṁ maṇḍayan kanaka-kuṇḍala-lakṣmyā yadu-patir dvirada-rāja-vihāro yāminī-patir ivaiṣa dinānte mudita-vaktra upayāti durantaṁ mocayan vraja-gavāṁ dina-tāpam
SB 10.35.26
श्रीशुक उवाच एवं व्रजस्त्रियो राजन् कृष्णलीलानुगायती: । रेमिरेऽह:सु तच्चित्तास्तन्मनस्का महोदया: ॥ २६ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ vraja-striyo rājan kṛṣṇa-līlānugāyatīḥ remire ’haḥsu tac-cittās tan-manaskā mahodayāḥ
Canto 10, Chapter 36
SB 10.36.1
श्री बादरायणिरुवाच अथ तर्ह्यागतो गोष्ठमरिष्टो वृषभासुर: । महींमहाककुत्काय: कम्पयन्खुरविक्षताम् ॥ १ ॥
śrī bādarāyaṇir uvāca atha tarhy āgato goṣṭham ariṣṭo vṛṣabhāsuraḥ mahīm mahā-kakut-kāyaḥ kampayan khura-vikṣatām
SB 10.36.2
रम्भमाण: खरतरं पदा च विलिखन् महीम् । उद्यम्य पुच्छं वप्राणि विषाणाग्रेण चोद्धरन् । किञ्चित्किञ्चिच्छकृन् मुञ्चन्मूत्रयन्स्तब्धलोचन: ॥ २ ॥
rambhamāṇaḥ kharataraṁ padā ca vilikhan mahīm udyamya pucchaṁ vaprāṇi viṣāṇāgreṇa coddharan kiñcit kiñcic chakṛn muñcan mūtrayan stabdha-locanaḥ
SB 10.36.3-4
यस्य निर्ह्रादितेनाङ्ग निष्ठुरेण गवां नृणाम् । पतन्त्यकालतो गर्भा: स्रवन्ति स्म भयेन वै ॥ ३ ॥ निर्विशन्ति घना यस्य ककुद्यचलशङ्कया । तं तीक्ष्णशृङ्गमुद्वीक्ष्य गोप्यो गोपाश्च तत्रसु: ॥ ४ ॥
yasya nirhrāditenāṅga niṣṭhureṇa gavāṁ nṛṇām patanty akālato garbhāḥ sravanti sma bhayena vai nirviśanti ghanā yasya kakudy acala-śaṅkayā taṁ tīkṣṇa-śṛṅgam udvīkṣya gopyo gopāś ca tatrasuḥ
SB 10.36.5
पशवो दुद्रुवुर्भीता राजन्सन्त्यज्य गोकुलम् । कृष्ण कृष्णेति ते सर्वे गोविन्दं शरणं ययु: ॥ ५ ॥
paśavo dudruvur bhītā rājan santyajya go-kulam kṛṣṇa kṛṣṇeti te sarve govindaṁ śaraṇaṁ yayuḥ
SB 10.36.6
भगवानपि तद् वीक्ष्य गोकुलं भयविद्रुतम् । मा भैष्टेति गिराश्वास्य वृषासुरमुपाह्वयत् ॥ ६ ॥
bhagavān api tad vīkṣya go-kulaṁ bhaya-vidrutam mā bhaiṣṭeti girāśvāsya vṛṣāsuram upāhvayat
SB 10.36.7
गोपालै: पशुभिर्मन्द त्रासितै: किमसत्तम । मयि शास्तरि दुष्टानां त्वद्विधानां दुरात्मनाम् ॥ ७ ॥
gopālaiḥ paśubhir manda trāsitaiḥ kim asattama mayi śāstari duṣṭānāṁ tvad-vidhānāṁ durātmanām
SB 10.36.8
इत्यास्फोत्याच्युतोऽरिष्टं तलशब्देन कोपयन् । सख्युरंसे भुजाभोगं प्रसार्यावस्थितो हरि: ॥ ८ ॥
ity āsphotyācyuto ’riṣṭaṁ tala-śabdena kopayan sakhyur aṁse bhujābhogaṁ prasāryāvasthito hariḥ
SB 10.36.9
सोऽप्येवं कोपितोऽरिष्ट: खुरेणावनिमुल्लिखन् । उद्यत्पुच्छभ्रमन्मेघ: क्रुद्ध: कृष्णमुपाद्रवत् ॥ ९ ॥
so ’py evaṁ kopito ’riṣṭaḥ khureṇāvanim ullikhan udyat-puccha-bhraman-meghaḥ kruddhaḥ kṛṣṇam upādravat
SB 10.36.10
अग्रन्यस्तविषाणाग्र: स्तब्धासृग्लोचनोऽच्युतम् । कटाक्षिप्याद्रवत्तूर्णमिन्द्रमुक्तोऽशनिर्यथा ॥ १० ॥
agra-nyasta-viṣāṇāgraḥ stabdhāsṛg-locano ’cyutam kaṭākṣipyādravat tūrṇam indra-mukto ’śanir yathā
SB 10.36.11
गृहीत्वा शृङ्गयोस्तं वा अष्टादश पदानि स: । प्रत्यपोवाह भगवान् गज: प्रतिगजं यथा ॥ ११ ॥
gṛhītvā śṛṅgayos taṁ vā aṣṭādaśa padāni saḥ pratyapovāha bhagavān gajaḥ prati-gajaṁ yathā
SB 10.36.12
सोऽपविद्धो भगवता पुनरुत्थाय सत्वरम् । आपतत् स्विन्नसर्वाङ्गो नि:श्वसन्क्रोधमूर्च्छित: ॥ १२ ॥
so ’paviddho bhagavatā punar utthāya satvaram āpatat svinna-sarvāṅgo niḥśvasan krodha-mūrcchitaḥ
SB 10.36.13
तमापतन्तं स निगृह्य शृङ्गयो: पदा समाक्रम्य निपात्य भूतले । निष्पीडयामास यथार्द्रमम्बरं कृत्वा विषाणेन जघान सोऽपतत् ॥ १३ ॥
tam āpatantaṁ sa nigṛhya śṛṅgayoḥ padā samākramya nipātya bhū-tale niṣpīḍayām āsa yathārdram ambaraṁ kṛtvā viṣāṇena jaghāna so ’patat
SB 10.36.14
असृग् वमन् मूत्रशकृत् समुत्सृजन् क्षिपंश्च पादाननवस्थितेक्षण: । जगाम कृच्छ्रं निऋर्तेरथ क्षयं पुष्पै: किरन्तो हरिमीडिरे सुरा: ॥ १४ ॥
asṛg vaman mūtra-śakṛt samutsṛjan kṣipaṁś ca pādān anavasthitekṣaṇaḥ jagāma kṛcchraṁ nirṛter atha kṣayaṁ puṣpaiḥ kiranto harim īḍire surāḥ
SB 10.36.15
एवं कुकुद्मिनं हत्वा स्तूयमान: द्विजातिभि: । विवेश गोष्ठं सबलो गोपीनां नयनोत्सव: ॥ १५ ॥
evaṁ kukudminaṁ hatvā stūyamānaḥ dvijātibhiḥ viveśa goṣṭhaṁ sa-balo gopīnāṁ nayanotsavaḥ
SB 10.36.16
अरिष्टे निहते दैत्ये कृष्णेनाद्भुतकर्मणा । कंसायाथाह भगवान् नारदो देवदर्शन: ॥ १६ ॥
ariṣṭe nihate daitye kṛṣṇenādbhuta-karmaṇā kaṁsāyāthāha bhagavān nārado deva-darśanaḥ
SB 10.36.17
यशोदाया: सुतां कन्यां देवक्या: कृष्णमेव च । रामं च रोहिणीपुत्रं वसुदेवेन बिभ्यता । न्यस्तौ स्वमित्रे नन्दे वै याभ्यां ते पुरुषा हता: ॥ १७ ॥
yaśodāyāḥ sutāṁ kanyāṁ devakyāḥ kṛṣṇam eva ca rāmaṁ ca rohiṇī-putraṁ vasudevena bibhyatā nyastau sva-mitre nande vai yābhyāṁ te puruṣā hatāḥ
SB 10.36.18
निशम्य तद्भोजपति: कोपात्प्रचलितेन्द्रिय: । निशातमसिमादत्त वसुदेवजिघांसया ॥ १८ ॥
niśamya tad bhoja-patiḥ kopāt pracalitendriyaḥ niśātam asim ādatta vasudeva-jighāṁsayā
SB 10.36.19
निवारितो नारदेन तत्सुतौ मृत्युमात्मन: । ज्ञात्वा लोहमयै: पाशैर्बबन्ध सह भार्यया ॥ १९ ॥
nivārito nāradena tat-sutau mṛtyum ātmanaḥ jñātvā loha-mayaiḥ pāśair babandha saha bhāryayā
SB 10.36.20
प्रतियाते तु देवर्षौ कंस आभाष्य केशिनम् । प्रेषयामास हन्येतां भवता रामकेशवौ ॥ २० ॥
pratiyāte tu devarṣau kaṁsa ābhāṣya keśinam preṣayām āsa hanyetāṁ bhavatā rāma-keśavau
SB 10.36.21
ततो मुष्टिकचाणूरशलतोशलकादिकान् । अमात्यान् हस्तिपांश्चैव समाहूयाह भोजराट् ॥ २१ ॥
tato muṣṭika-cāṇūra śala-tośalakādikān amātyān hastipāṁś caiva samāhūyāha bhoja-rāṭ
SB 10.36.22-23
भो भो निशम्यतामेतद् वीरचाणूरमुष्टिकौ । नन्दव्रजे किलासाते सुतावानकदुन्दुभे: ॥ २२ ॥ रामकृष्णौ ततो मह्यं मृत्यु: किल निदर्शित: । भवद्भ्यामिह सम्प्राप्तौ हन्येतां मल्ललीलया ॥ २३ ॥
bho bho niśamyatām etad vīra-cāṇūra-muṣṭikau nanda-vraje kilāsāte sutāv ānakadundubheḥ rāma-kṛṣṇau tato mahyaṁ mṛtyuḥ kila nidarśitaḥ bhavadbhyām iha samprāptau hanyetāṁ malla-līlayā
SB 10.36.24
मञ्चा: क्रियन्तां विविधा मल्लरङ्गपरिश्रिता: । पौरा जानपदा: सर्वे पश्यन्तु स्वैरसंयुगम् ॥ २४ ॥
mañcāḥ kriyantāṁ vividhā malla-raṅga-pariśritāḥ paurā jānapadāḥ sarve paśyantu svaira-saṁyugam
SB 10.36.25
महामात्र त्वया भद्र रङ्गद्वार्युपनीयताम् । द्विप: कुवलयापीडो जहि तेन ममाहितौ ॥ २५ ॥
mahāmātra tvayā bhadra raṅga-dvāry upanīyatām dvipaḥ kuvalayāpīḍo jahi tena mamāhitau
SB 10.36.26
आरभ्यतां धनुर्यागश्चतुर्दश्यां यथाविधि । विशसन्तु पशून्मेध्यान् भूतराजाय मीढुषे ॥ २६ ॥
ārabhyatāṁ dhanur-yāgaś caturdaśyāṁ yathā-vidhi viśasantu paśūn medhyān bhūta-rājāya mīḍhuṣe
SB 10.36.27
इत्याज्ञाप्यार्थतन्त्रज्ञ आहूय यदुपुङ्गवम् । गृहीत्वा पाणिना पाणिं ततोऽक्रूरमुवाच ह ॥ २७ ॥
ity ājñāpyārtha-tantra-jña āhūya yadu-puṅgavam gṛhītvā pāṇinā pāṇiṁ tato ’krūram uvāca ha
SB 10.36.28
भो भो दानपते मह्यं क्रियतां मैत्रमादृत: । नान्यस्त्वत्तो हिततमो विद्यते भोजवृष्णिषु ॥ २८ ॥
bho bho dāna-pate mahyaṁ kriyatāṁ maitram ādṛtaḥ nānyas tvatto hitatamo vidyate bhoja-vṛṣṇiṣu
SB 10.36.29
अतस्त्वामाश्रित: सौम्य कार्यगौरवसाधनम् । यथेन्द्रो विष्णुमाश्रित्य स्वार्थमध्यगमद् विभु: ॥ २९ ॥
atas tvām āśritaḥ saumya kārya-gaurava-sādhanam yathendro viṣṇum āśritya svārtham adhyagamad vibhuḥ
SB 10.36.30
गच्छ नन्दव्रजं तत्र सुतावानकदुन्दुभे: । आसाते ताविहानेन रथेनानय मा चिरम् ॥ ३० ॥
gaccha nanda-vrajaṁ tatra sutāv ānakadundubheḥ āsāte tāv ihānena rathenānaya mā ciram
SB 10.36.31
निसृष्ट: किल मे मृत्युर्देवैर्वैकुण्ठसंश्रयै: । तावानय समं गोपैर्नन्दाद्यै: साभ्युपायनै: ॥ ३१ ॥
nisṛṣṭaḥ kila me mṛtyur devair vaikuṇṭha-saṁśrayaiḥ tāv ānaya samaṁ gopair nandādyaiḥ sābhyupāyanaiḥ
SB 10.36.32
घातयिष्य इहानीतौ कालकल्पेन हस्तिना । यदि मुक्तौ ततो मल्लैर्घातये वैद्युतोपमै: ॥ ३२ ॥
ghātayiṣya ihānītau kāla-kalpena hastinā yadi muktau tato mallair ghātaye vaidyutopamaiḥ
SB 10.36.33
तयोर्निहतयोस्तप्तान् वसुदेवपुरोगमान् । तद्बन्धून् निहनिष्यामि वृष्णिभोजदशार्हकान् ॥ ३३ ॥
tayor nihatayos taptān vasudeva-purogamān tad-bandhūn nihaniṣyāmi vṛṣṇi-bhoja-daśārhakān
SB 10.36.34
उग्रसेनं च पितरं स्थविरं राज्यकामुकं । तद्भ्रातरं देवकं च ये चान्ये विद्विषो मम ॥ ३४ ॥
ugrasenaṁ ca pitaraṁ sthaviraṁ rājya-kāmukaṁ tad-bhrātaraṁ devakaṁ ca ye cānye vidviṣo mama
SB 10.36.35
ततश्चैषा मही मित्र भवित्री नष्टकण्टका ॥ ३५ ॥
tataś caiṣā mahī mitra bhavitrī naṣṭa-kaṇṭakā
SB 10.36.36
जरासन्धो मम गुरुर्द्विविदो दयित: सखा । शम्बरो नरको बाणो मय्येव कृतसौहृदा: । तैरहं सुरपक्षीयान् हत्वा भोक्ष्ये महीं नृपान् ॥ ३६ ॥
jarāsandho mama gurur dvivido dayitaḥ sakhā śambaro narako bāṇo mayy eva kṛta-sauhṛdāḥ tair ahaṁ sura-pakṣīyān hatvā bhokṣye mahīṁ nṛpān
SB 10.36.37
एतज्ज्ञात्वानय क्षिप्रं रामकृष्णाविहार्भकौ । धनुर्मखनिरीक्षार्थं द्रष्टुं यदुपुरश्रियम् ॥ ३७ ॥
etaj jñātvānaya kṣipraṁ rāma-kṛṣṇāv ihārbhakau dhanur-makha-nirīkṣārthaṁ draṣṭuṁ yadu-pura-śriyam
SB 10.36.38
श्रीअक्रूर उवाच राजन् मनीषितं सध्र्यक् तव स्वावद्यमार्जनम् । सिद्ध्यसिद्ध्यो: समं कुर्याद्दैवं हि फलसाधनम् ॥ ३८ ॥
śrī-akrūra uvāca rājan manīṣitaṁ sadhryak tava svāvadya-mārjanam siddhy-asiddhyoḥ samaṁ kuryād daivaṁ hi phala-sādhanam
SB 10.36.39
मनोरथान् करोत्युच्चैर्जनो दैवहतानपि । युज्यते हर्षशोकाभ्यां तथाप्याज्ञां करोमि ते ॥ ३९ ॥
manorathān karoty uccair jano daiva-hatān api yujyate harṣa-śokābhyāṁ tathāpy ājñāṁ karomi te
SB 10.36.40
श्रीशुक उवाच एवमादिश्य चाक्रूरं मन्त्रिणश्च विसृज्य स: । प्रविवेश गृहं कंसस्तथाक्रूर: स्वमालयम् ॥ ४० ॥
śrī-śuka uvāca evam ādiśya cākrūraṁ mantriṇaś ca viṣṛjya saḥ praviveśa gṛhaṁ kaṁsas tathākrūraḥ svam ālayam
Canto 10, Chapter 37
SB 10.37.1-2
श्रीशुक उवाच केशी तु कंसप्रहित: खुरैर्महीं महाहयो निर्जरयन् मनोजव: । सटावधूताभ्रविमानसङ्कुलं कुर्वन् नभो हेषितभीषिताखिल: ॥ १ ॥ तं त्रासयन्तं भगवान् स्वगोकुलं तद्धेषितैर्वालविघूर्णिताम्बुदम् । आत्मानमाजौ मृगयन्तमग्रणी- रुपाह्वयत् स व्यनदन्मृगेन्द्रवत् ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca keśī tu kaṁsa-prahitaḥ khurair mahīṁ mahā-hayo nirjarayan mano-javaḥ saṭāvadhūtābhra-vimāna-saṅkulaṁ kurvan nabho heṣita-bhīṣitākhilaḥ taṁ trāsayantaṁ bhagavān sva-gokulaṁ tad-dheṣitair vāla-vighūrṇitāmbudam ātmānam ājau mṛgayantam agra-ṇīr upāhvayat sa vyanadan mṛgendra-vat
SB 10.37.3
स तं निशाम्याभिमुखो मुखेन खं पिबन्निवाभ्यद्रवदत्यमर्षण: । जघान पद्भ्यामरविन्दलोचनं दुरासदश्चण्डजवो दुरत्यय: ॥ ३ ॥
sa taṁ niśāmyābhimukho makhena khaṁ pibann ivābhyadravad aty-amarṣaṇaḥ jaghāna padbhyām aravinda-locanaṁ durāsadaś caṇḍa-javo duratyayaḥ
SB 10.37.4
तद् वञ्चयित्वा तमधोक्षजो रुषा प्रगृह्य दोर्भ्यां परिविध्य पादयो: । सावज्ञमुत्सृज्य धनु:शतान्तरे यथोरगं तार्क्ष्यसुतो व्यवस्थित: ॥ ४ ॥
tad vañcayitvā tam adhokṣajo ruṣā pragṛhya dorbhyāṁ parividhya pādayoḥ sāvajñam utsṛjya dhanuḥ-śatāntare yathoragaṁ tārkṣya-suto vyavasthitaḥ
SB 10.37.5
स: लब्धसंज्ञ: पुनरुत्थितो रुषा व्यादाय केशी तरसापतद्धरिम् । सोऽप्यस्य वक्त्रे भुजमुत्तरं स्मयन् प्रवेशयामास यथोरगं बिले ॥ ५ ॥
saḥ labdha-saṁjñaḥ punar utthito ruṣā vyādāya keśī tarasāpatad dharim so ’py asya vaktre bhujam uttaraṁ smayan praveśayām āsa yathoragaṁ bile
SB 10.37.6
दन्ता निपेतुर्भगवद्भुजस्पृश- स्ते केशिनस्तप्तमयस्पृशो यथा । बाहुश्च तद्देहगतो महात्मनो यथामय: संववृधे उपेक्षित: ॥ ६ ॥
dantā nipetur bhagavad-bhuja-spṛśas te keśinas tapta-maya-spṛśo yathā bāhuś ca tad-deha-gato mahātmano yathāmayaḥ saṁvavṛdhe upekṣitaḥ
SB 10.37.7
समेधमानेन स कृष्णबाहुना निरुद्धवायुश्चरणांश्च विक्षिपन् । प्रस्विन्नगात्र: परिवृत्तलोचन: पपात लण्डं विसृजन् क्षितौ व्यसु: ॥ ७ ॥
samedhamānena sa kṛṣṇa-bāhunā niruddha-vāyuś caraṇāṁś ca vikṣipan prasvinna-gātraḥ parivṛtta-locanaḥ papāta laṇḍaṁ visṛjan kṣitau vyasuḥ
SB 10.37.8
तद्देहत: कर्कटिकाफलोपमाद् व्यसोरपाकृष्य भुजं महाभुज: । अविस्मितोऽयत्नहतारिक: सुरै: प्रसूनवर्षैर्वर्षद्भिरीडित: ॥ ८ ॥
tad-dehataḥ karkaṭikā-phalopamād vyasor apākṛṣya bhujaṁ mahā-bhujaḥ avismito ’yatna-hatārikaḥ suraiḥ prasūna-varṣair varṣadbhir īḍitaḥ
SB 10.37.9
देवर्षिरुपसङ्गम्य भागवतप्रवरो नृप । कृष्णमक्लिष्टकर्माणं रहस्येतदभाषत ॥ ९ ॥
devarṣir upasaṅgamya bhāgavata-pravaro nṛpa kṛṣṇam akliṣṭa-karmāṇaṁ rahasy etad abhāṣata
SB 10.37.10-11
कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् योगेश जगदीश्वर । वासुदेवाखिलावास सात्वतां प्रवर प्रभो ॥ १० ॥ त्वमात्मा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् । गूढो गुहाशय: साक्षी महापुरुष ईश्वर: ॥ ११ ॥
kṛṣṇa kṛṣṇāprameyātman yogeśa jagad-īśvara vāsudevākhilāvāsa sātvatāṁ pravara prabho tvam ātmā sarva-bhūtānām eko jyotir ivaidhasām gūḍho guhā-śayaḥ sākṣī mahā-puruṣa īśvaraḥ
SB 10.37.12
आत्मनात्माश्रय: पूर्वं मायया ससृजे गुणान् । तैरिदं सत्यसङ्कल्प: सृजस्यत्स्यवसीश्वर: ॥ १२ ॥
ātmanātmāśrayaḥ pūrvaṁ māyayā sasṛje guṇān tair idaṁ satya-saṅkalpaḥ sṛjasy atsy avasīśvaraḥ
SB 10.37.13
स त्वं भूधरभूतानां दैत्यप्रमथरक्षसाम् । अवतीर्णो विनाशाय साधुनां रक्षणाय च ॥ १३ ॥
sa tvaṁ bhūdhara-bhūtānāṁ daitya-pramatha-rakṣasām avatīrṇo vināśāya sādhunāṁ rakṣaṇāya ca
SB 10.37.14
दिष्ट्या ते निहतो दैत्यो लीलयायं हयाकृति: । यस्य हेषितसन्त्रस्तास्त्यजन्त्यनिमिषा दिवम् ॥ १४ ॥
diṣṭyā te nihato daityo līlayāyaṁ hayākṛtiḥ yasya heṣita-santrastās tyajanty animiṣā divam
SB 10.37.15-20
चाणूरं मुष्टिकं चैव मल्लानन्यांश्च हस्तिनम् । कंसं च निहतं द्रक्ष्ये परश्वोऽहनि ते विभो ॥ १५ ॥ तस्यानु शङ्खयवनमुराणां नरकस्य च । पारिजातापहरणमिन्द्रस्य च पराजयम् ॥ १६ ॥ उद्वाहं वीरकन्यानां वीर्यशुल्कादिलक्षणम् । नृगस्य मोक्षणं शापाद्द्वारकायां जगत्पते ॥ १७ ॥ स्यमन्तकस्य च मणेरादानं सह भार्यया । मृतपुत्रप्रदानं च ब्राह्मणस्य स्वधामत: ॥ १८ ॥ पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम् । दन्तवक्रस्य निधनं चैद्यस्य च महाक्रतौ ॥ १९ ॥ यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन्भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानि गेयानि कविभिर्भुवि ॥ २० ॥
cāṇūraṁ muṣṭikaṁ caiva mallān anyāṁś ca hastinam kaṁsaṁ ca nihataṁ drakṣye paraśvo ’hani te vibho tasyānu śaṅkha-yavana- murāṇāṁ narakasya ca pārijātāpaharaṇam indrasya ca parājayam udvāhaṁ vīra-kanyānāṁ vīrya-śulkādi-lakṣaṇam nṛgasya mokṣaṇaṁ śāpād dvārakāyāṁ jagat-pate syamantakasya ca maṇer ādānaṁ saha bhāryayā mṛta-putra-pradānaṁ ca brāhmaṇasya sva-dhāmataḥ pauṇḍrakasya vadhaṁ paścāt kāśi-puryāś ca dīpanam dantavakrasya nidhanaṁ caidyasya ca mahā-kratau yāni cānyāni vīryāṇi dvārakām āvasan bhavān kartā drakṣyāmy ahaṁ tāni geyāni kavibhir bhuvi
SB 10.37.21
अथ ते कालरूपस्य क्षपयिष्णोरमुष्य वै । अक्षौहिणीनां निधनं द्रक्ष्याम्यर्जुनसारथे: ॥ २१ ॥
atha te kāla-rūpasya kṣapayiṣṇor amuṣya vai akṣauhiṇīnāṁ nidhanaṁ drakṣyāmy arjuna-sāratheḥ
SB 10.37.22
विशुद्धविज्ञानघनं स्वसंस्थया समाप्तसर्वार्थममोघवाञ्छितम् । स्वतेजसा नित्यनिवृत्तमाया- गुणप्रवाहं भगवन्तमीमहि ॥ २२ ॥
viśuddha-vijñāna-ghanaṁ sva-saṁsthayā samāpta-sarvārtham amogha-vāñchitam sva-tejasā nitya-nivṛtta-māyā- guṇa-pravāhaṁ bhagavantam īmahi
SB 10.37.23
त्वामीश्वरं स्वाश्रयमात्ममायया विनिर्मिताशेषविशेषकल्पनम् । क्रीडार्थमद्यात्तमनुष्यविग्रहं नतोऽस्मि धुर्यं यदुवृष्णिसात्वताम् ॥ २३ ॥
tvām īśvaraṁ svāśrayam ātma-māyayā vinirmitāśeṣa-viśeṣa-kalpanam krīḍārtham adyātta-manuṣya-vigrahaṁ nato ’smi dhuryaṁ yadu-vṛṣṇi-sātvatām
SB 10.37.24
श्रीशुक उवाच एवं यदुपतिं कृष्णं भागवतप्रवरो मुनि: । प्रणिपत्याभ्यनुज्ञातो ययौ तद्दर्शनोत्सव: ॥ २४ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ yadu-patiṁ kṛṣṇaṁ bhāgavata-pravaro muniḥ praṇipatyābhyanujñāto yayau tad-darśanotsavaḥ
SB 10.37.25
भगवानपि गोविन्दो हत्वा केशिनमाहवे । पशूनपालयत् पालै: प्रीतैर्व्रजसुखावह: ॥ २५ ॥
bhagavān api govindo hatvā keśinam āhave paśūn apālayat pālaiḥ prītair vraja-sukhāvahaḥ
SB 10.37.26
एकदा ते पशून्पालाश्चारयन्तोऽद्रिसानुषु । चक्रुर्निलायनक्रीडाश्चोरपालापदेशत: ॥ २६ ॥
ekadā te paśūn pālāś’ cārayanto ’dri-sānuṣu cakrur nilāyana-krīḍāś cora-pālāpadeśataḥ
SB 10.37.27
तत्रासन् कतिचिच्चोरा: पालाश्च कतिचिन्नृप । मेषायिताश्च तत्रैके विजह्रुरकुतोभया: ॥ २७ ॥
tatrāsan katicic corāḥ pālāś ca katicin nṛpa meṣāyitāś ca tatraike vijahrur akuto-bhayāḥ
SB 10.37.28
मयपुत्रो महामायो व्योमो गोपालवेषधृक् । मेषायितानपोवाह प्रायश्चोरायितो बहून् ॥ २८ ॥
maya-putro mahā-māyo vyomo gopāla-veṣa-dhṛk meṣāyitān apovāha prāyaś corāyito bahūn
SB 10.37.29
गिरिदर्यां विनिक्षिप्य नीतं नीतं महासुर: । शिलया पिदधे द्वारं चतु:पञ्चावशेषिता: ॥ २९ ॥
giri-daryāṁ vinikṣipya nītaṁ nītaṁ mahāsuraḥ śilayā pidadhe dvāraṁ catuḥ-pañcāvaśeṣitāḥ
SB 10.37.30
तस्य तत् कर्म विज्ञाय कृष्ण: शरणद: सताम् । गोपान् नयन्तं जग्राह वृकं हरिरिवौजसा ॥ ३० ॥
tasya tat karma vijñāya kṛṣṇaḥ śaraṇa-daḥ satām gopān nayantaṁ jagrāha vṛkaṁ harir ivaujasā
SB 10.37.31
स निजं रूपमास्थाय गिरीन्द्रसदृशं बली । इच्छन्विमोक्तुमात्मानं नाशक्नोद्ग्रहणातुर: ॥ ३१ ॥
sa nijaṁ rūpam āsthāya girīndra-sadṛśaṁ balī icchan vimoktum ātmānaṁ nāśaknod grahaṇāturaḥ
SB 10.37.32
तं निगृह्याच्युतो दोर्भ्यां पातयित्वा महीतले । पश्यतां दिवि देवानां पशुमारममारयत् ॥ ३२ ॥
taṁ nigṛhyācyuto dorbhyāṁ pātayitvā mahī-tale paśyatāṁ divi devānāṁ paśu-māram amārayat
SB 10.37.33
गुहापिधानं निर्भिद्य गोपान्नि:सार्य कृच्छ्रत: । स्तूयमान: सुरैर्गोपै: प्रविवेश स्वगोकुलम् ॥ ३३ ॥
guhā-pidhānaṁ nirbhidya gopān niḥsārya kṛcchrataḥ stūyamānaḥ surair gopaiḥ praviveśa sva-gokulam
Canto 10, Chapter 38
SB 10.38.1
श्रीशुक उवाच अक्रूरोऽपि च तां रात्रिं मधुपुर्यां महामति: । उषित्वा रथमास्थाय प्रययौ नन्दगोकुलम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca akrūro ’pi ca tāṁ rātriṁ madhu-puryāṁ mahā-matiḥ uṣitvā ratham āsthāya prayayau nanda-gokulam
SB 10.38.2
गच्छन्पथि महाभागो भगवत्यम्बुजेक्षणे । भक्तिं परामुपगत एवमेतदचिन्तयत् ॥ २ ॥
gacchan pathi mahā-bhāgo bhagavaty ambujekṣaṇe bhaktiṁ parām upagata evam etad acintayat
SB 10.38.3
किं मयाचरितं भद्रं किं तप्तं परमं तप: । किं वाथाप्यर्हते दत्तं यद्द्रक्ष्याम्यद्य केशवम् ॥ ३ ॥
kiṁ mayācaritaṁ bhadraṁ kiṁ taptaṁ paramaṁ tapaḥ kiṁ vāthāpy arhate dattaṁ yad drakṣyāmy adya keśavam
SB 10.38.4
ममैतद् दुर्लभं मन्य उत्तम:श्लोकदर्शनम् । विषयात्मनो यथा ब्रह्मकीर्तनं शूद्रजन्मन: ॥ ४ ॥
mamaitad durlabhaṁ manya uttamaḥ-śloka-darśanam viṣayātmano yathā brahma- kīrtanaṁ śūdra-janmanaḥ
SB 10.38.5
मैवं ममाधमस्यापि स्यादेवाच्युतदर्शनम् । ह्रियमाण: कालनद्या क्वचित्तरति कश्चन ॥ ५ ॥
maivaṁ mamādhamasyāpi syād evācyuta-darśanam hriyamāṇaḥ kala-nadyā kvacit tarati kaścana
SB 10.38.6
ममाद्यामङ्गलं नष्टं फलवांश्चैव मे भव: । यन्नमस्ये भगवतो योगिध्येयाङ्घ्रिपङ्कजम् ॥ ६ ॥
mamādyāmaṅgalaṁ naṣṭaṁ phalavāṁś caiva me bhavaḥ yan namasye bhagavato yogi-dhyeyānghri-paṅkajam
SB 10.38.7
कंसो बताद्याकृत मेऽत्यनुग्रहं द्रक्ष्येऽङ्घ्रिपद्मं प्रहितोऽमुना हरे: । कृतावतारस्य दुरत्ययं तम: पूर्वेऽतरन् यन्नखमण्डलत्विषा ॥ ७ ॥
kaṁso batādyākṛta me ’ty-anugrahaṁ drakṣye ’ṅghri-padmaṁ prahito ’munā hareḥ kṛtāvatārasya duratyayaṁ tamaḥ pūrve ’taran yan-nakha-maṇḍala-tviṣā
SB 10.38.8
यदर्चितं ब्रह्मभवादिभि: सुरै: श्रिया च देव्या मुनिभि: ससात्वतै: । गोचारणायानुचरैश्चरद्वने यद् गोपिकानां कुचकुङ्कुमाङ्कितम् ॥ ८ ॥
yad arcitaṁ brahma-bhavādibhiḥ suraiḥ śriyā ca devyā munibhiḥ sa-sātvataiḥ go-cāraṇāyānucaraiś carad vane yad gopikānāṁ kuca-kuṅkumāṅkitam
SB 10.38.9
द्रक्ष्यामि नूनं सुकपोलनासिकं स्मितावलोकारुणकञ्जलोचनम् । मुखं मुकुन्दस्य गुडालकावृतं प्रदक्षिणं मे प्रचरन्ति वै मृगा: ॥ ९ ॥
drakṣyāmi nūnaṁ su-kapola-nāsikaṁ smitāvalokāruṇa-kañja-locanam mukhaṁ mukundasya guḍālakāvṛtaṁ pradakṣiṇaṁ me pracaranti vai mṛgāḥ
SB 10.38.10
अप्यद्य विष्णोर्मनुजत्वमीयुषो भारावताराय भुवो निजेच्छया । लावण्यधाम्नो भवितोपलम्भनं मह्यं न न स्यात् फलमञ्जसा दृश: ॥ १० ॥
apy adya viṣṇor manujatvam īyuṣo bhārāvatārāya bhuvo nijecchayā lāvaṇya-dhāmno bhavitopalambhanaṁ mahyaṁ na na syāt phalam añjasā dṛśaḥ
SB 10.38.11
य ईक्षिताहंरहितोऽप्यसत्सतो: स्वतेजसापास्ततमोभिदाभ्रम: । स्वमाययात्मन् रचितैस्तदीक्षया प्राणाक्षधीभि: सदनेष्वभीयते ॥ ११ ॥
ya īkṣitāhaṁ-rahito ’py asat-satoḥ sva-tejasāpāsta-tamo-bhidā-bhramaḥ sva-māyayātman racitais tad-īkṣayā prāṇākṣa-dhībhiḥ sadaneṣv abhīyate
SB 10.38.12
यस्याखिलामीवहभि: सुमङ्गलै- र्वाचो विमिश्रा गुणकर्मजन्मभि: । प्राणन्ति शुम्भन्ति पुनन्ति वै जगत् यास्तद्विरक्ता: शवशोभना मता: ॥ १२ ॥
yasyākhilāmīva-habhiḥ su-maṅgalaiḥ vāco vimiśrā guṇa-karma-janmabhiḥ prāṇanti śumbhanti punanti vai jagat yās tad-viraktāḥ śava-śobhanā matāḥ
SB 10.38.13
स चावतीर्ण: किल सात्वतान्वये स्वसेतुपालामरवर्यशर्मकृत् । यशो वितन्वन् व्रज आस्त ईश्वरो गायन्ति देवा यदशेषमङ्गलम् ॥ १३ ॥
sa cāvatīrṇaḥ kila sātvatānvaye sva-setu-pālāmara-varya-śarma-kṛt yaśo vitanvan vraja āsta īśvaro gāyanti devā yad aśeṣa-maṅgalam
SB 10.38.14
तं त्वद्य नूनं महतां गतिं गुरुं त्रैलोक्यकान्तं दृशिमन्महोत्सवम् । रूपं दधानं श्रिय ईप्सितास्पदं द्रक्ष्ये ममासन्नुषस: सुदर्शना: ॥ १४ ॥
taṁ tv adya nūnaṁ mahatāṁ gatiṁ guruṁ trailokya-kāntaṁ dṛśiman-mahotsavam rūpaṁ dadhānaṁ śriya īpsitāspadaṁ drakṣye mamāsann uṣasaḥ su-darśanāḥ
SB 10.38.15
अथावरूढ: सपदीशयो रथात् प्रधानपुंसोश्चरणं स्वलब्धये । धिया धृतं योगिभिरप्यहं ध्रुवं नमस्य आभ्यां च सखीन् वनौकस: ॥ १५ ॥
athāvarūḍhaḥ sapadīśayo rathāt pradhāna-puṁsoś caraṇaṁ sva-labdhaye dhiyā dhṛtaṁ yogibhir apy ahaṁ dhruvaṁ namasya ābhyāṁ ca sakhīn vanaukasaḥ
SB 10.38.16
अप्यङ्घ्रिमूले पतितस्य मे विभु: शिरस्यधास्यन्निजहस्तपङ्कजम् । दत्ताभयं कालभुजाङ्गरंहसा प्रोद्वेजितानां शरणैषिणां नृणाम् ॥ १६ ॥
apy aṅghri-mūle patitasya me vibhuḥ śirasy adhāsyan nija-hasta-paṅkajam dattābhayaṁ kāla-bhujāṅga-raṁhasā prodvejitānāṁ śaraṇaiṣiṇāṁ ṇṛnām
SB 10.38.17
समर्हणं यत्र निधाय कौशिक- स्तथा बलिश्चाप जगत्त्रयेन्द्रताम् । यद्वा विहारे व्रजयोषितां श्रमं स्पर्शेन सौगन्धिकगन्ध्यपानुदत् ॥ १७ ॥
samarhaṇaṁ yatra nidhāya kauśikas tathā baliś cāpa jagat-trayendratām yad vā vihāre vraja-yoṣitāṁ śramaṁ sparśena saugandhika-gandhy apānudat
SB 10.38.18
न मय्युपैष्यत्यरिबुद्धिमच्युत: कंसस्य दूत: प्रहितोऽपि विश्वदृक् । योऽन्तर्बहिश्चेतस एतदीहितं क्षेत्रज्ञ ईक्षत्यमलेन चक्षुषा ॥ १८ ॥
na mayy upaiṣyaty ari-buddhim acyutaḥ kaṁsasya dūtaḥ prahito ’pi viśva-dṛk yo ’ntar bahiś cetasa etad īhitaṁ kṣetra-jña īkṣaty amalena cakṣuṣā
SB 10.38.19
अप्यङ्घ्रिमूलेऽवहितं कृताञ्जलिं मामीक्षिता सस्मितमार्द्रया दृशा । सपद्यपध्वस्तसमस्तकिल्बिषो वोढा मुदं वीतविशङ्क ऊर्जिताम् ॥ १९ ॥
apy aṅghri-mūle ’vahitaṁ kṛtāñjaliṁ mām īkṣitā sa-smitam ārdrayā dṛśā sapady apadhvasta-samasta-kilbiṣo voḍhā mudaṁ vīta-viśaṅka ūrjitām
SB 10.38.20
सुहृत्तमं ज्ञातिमनन्यदैवतं दोर्भ्यां बृहद्भ्यां परिरप्स्यतेऽथ माम् । आत्मा हि तीर्थीक्रियते तदैव मे बन्धश्च कर्मात्मक उच्छ्वसित्यत: ॥ २० ॥
suhṛttamaṁ jñātim ananya-daivataṁ dorbhyāṁ bṛhadbhyāṁ parirapsyate ’tha mām ātmā hi tīrthī-kriyate tadaiva me bandhaś ca karmātmaka ucchvasity ataḥ
SB 10.38.21
लब्ध्वाङ्गसङ्गं प्रणतं कृताञ्जलिं मां वक्ष्यतेऽक्रूर ततेत्युरुश्रवा: । तदा वयं जन्मभृतो महीयसा नैवादृतो यो धिगमुष्य जन्म तत् ॥ २१ ॥
labdhvāṅga-saṅgam praṇatam kṛtāñjaliṁ māṁ vakṣyate ’krūra tatety uruśravāḥ tadā vayaṁ janma-bhṛto mahīyasā naivādṛto yo dhig amuṣya janma tat
SB 10.38.22
न तस्य कश्चिद् दयित: सुहृत्तमो न चाप्रियो द्वेष्य उपेक्ष्य एव वा । तथापि भक्तान् भजते यथा तथा सुरद्रुमो यद्वदुपाश्रितोऽर्थद: ॥ २२ ॥
na tasya kaścid dayitaḥ suhṛttamo na cāpriyo dveṣya upekṣya eva vā tathāpi bhaktān bhajate yathā tathā sura-drumo yadvad upāśrito ’rtha-daḥ
SB 10.38.23
किं चाग्रजो मावनतं यदूत्तम: स्मयन् परिष्वज्य गृहीतमञ्जलौ । गृहं प्रवेष्याप्तसमस्तसत्कृतं सम्प्रक्ष्यते कंसकृतं स्वबन्धुषु ॥ २३ ॥
kiṁ cāgrajo māvanataṁ yadūttamaḥ smayan pariṣvajya gṛhītam añjalau gṛhaṁ praveṣyāpta-samasta-satkṛtaṁ samprakṣyate kaṁsa-kṛtaṁ sva-bandhuṣu
SB 10.38.24
श्रीशुक उवाच इति सञ्चिन्तयन्कृष्णं श्वफल्कतनयोऽध्वनि । रथेन गोकुलं प्राप्त: सूर्यश्चास्तगिरिं नृप ॥ २४ ॥
śrī-śuka uvāca iti sañcintayan kṛṣṇaṁ śvaphalka-tanayo ’dhvani rathena gokulaṁ prāptaḥ sūryaś cāsta-giriṁ nṛpa
SB 10.38.25
पदानि तस्याखिललोकपाल- किरीटजुष्टामलपादरेणो: । ददर्श गोष्ठे क्षितिकौतुकानि विलक्षितान्यब्जयवाङ्कुशाद्यै: ॥ २५ ॥
padāni tasyākhila-loka-pāla- kirīṭa-juṣṭāmala-pāda-reṇoḥ dadarśa goṣṭhe kṣiti-kautukāni vilakṣitāny abja-yavāṅkuśādyaiḥ
SB 10.38.26
तद्दर्शनाह्लादविवृद्धसम्भ्रम: प्रेम्णोर्ध्वरोमाश्रुकलाकुलेक्षण: । रथादवस्कन्द्य स तेष्वचेष्टत प्रभोरमून्यङ्घ्रिरजांस्यहो इति ॥ २६ ॥
tad-darśanāhlāda-vivṛddha-sambhramaḥ premṇordhva-romāśru-kalākulekṣaṇaḥ rathād avaskandya sa teṣv aceṣṭata prabhor amūny aṅghri-rajāṁsy aho iti
SB 10.38.27
देहंभृतामियानर्थो हित्वा दम्भं भियं शुचम् । सन्देशाद् यो हरेर्लिङ्गदर्शनश्रवणादिभि: ॥ २७ ॥
dehaṁ-bhṛtām iyān artho hitvā dambhaṁ bhiyaṁ śucam sandeśād yo harer liṅga- darśana-śravaṇādibhiḥ
SB 10.38.28-33
ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गोदोहनं गतौ । पीतनीलाम्बरधरौ शरदम्बुरुहेक्षणौ ॥ २८ ॥ किशोरौ श्यामलश्वेतौ श्रीनिकेतौ बृहद्भुजौ । सुमुखौ सुन्दरवरौ बलद्विरदविक्रमौ ॥ २९ ॥ ध्वजवज्राङ्कुशाम्भोजैश्चिह्नितैरङ्घ्रिभिर्व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ सानुक्रोशस्मितेक्षणौ ॥ ३० ॥ उदाररुचिरक्रीडौ स्रग्विणौ वनमालिनौ । पुण्यगन्धानुलिप्ताङ्गौ स्नातौ विरजवाससौ ॥ ३१ ॥ प्रधानपुरुषावाद्यौ जगद्धेतू जगत्पती । अवतीर्णौ जगत्यर्थे स्वांशेन बलकेशवौ ॥ ३२ ॥ दिशो वितिमिरा राजन्कुर्वाणौ प्रभया स्वया । यथा मारकत: शैलो रौप्यश्च कनकाचितौ ॥ ३३ ॥
dadarśa kṛṣṇaṁ rāmaṁ ca vraje go-dohanaṁ gatau pīta-nīlāmbara-dharau śarad-amburahekṣaṇau kiśorau śyāmala-śvetau śrī-niketau bṛhad-bhujau su-mukhau sundara-varau bala-dvirada-vikramau dhvaja-vajrāṅkuśāmbhojaiś cihnitair aṅghribhir vrajam śobhayantau mahātmānau sānukrośa-smitekṣaṇau udāra-rucira-krīḍau sragviṇau vana-mālinau puṇya-gandhānuliptāṅgau snātau viraja-vāsasau pradhāna-puruṣāv ādyau jagad-dhetū jagat-patī avatīrṇau jagaty-arthe svāṁśena bala-keśavau diśo vitimirā rājan kurvāṇau prabhayā svayā yathā mārakataḥ śailo raupyaś ca kanakācitau
SB 10.38.34
रथात्तूर्णमवप्लुत्य सोऽक्रूर: स्नेहविह्वल: । पपात चरणोपान्ते दण्डवद् रामकृष्णयो: ॥ ३४ ॥
rathāt tūrṇam avaplutya so ’krūraḥ sneha-vihvalaḥ papāta caraṇopānte daṇḍa-vad rāma-kṛṣṇayoḥ
SB 10.38.35
भगवद् दर्शनाह्लादबाष्पपर्याकुलेक्षण: । पुलकाचिताङ्ग औत्कण्ठ्यात्स्वाख्याने नाशकन्नृप ॥ ३५ ॥
bhagavad-darśanāhlāda- bāṣpa-paryākulekṣaṇaḥ pulakacitāṅga autkaṇṭhyāt svākhyāne nāśakan nṛpa
SB 10.38.36
भगवांस्तमभिप्रेत्य रथाङ्गाङ्कितपाणिना । परिरेभेऽभ्युपाकृष्य प्रीत: प्रणतवत्सल: ॥ ३६ ॥
bhagavāṁs tam abhipretya rathāṅgāṅkita-pāṇinā parirebhe ’bhyupākṛṣya prītaḥ praṇata-vatsalaḥ
SB 10.38.37-38
सङ्कर्षणश्च प्रणतमुपगुह्य महामना: । गृहीत्वा पाणिना पाणी अनत्सानुजो गृहम् ॥ ३७ ॥ पृष्ट्वाथ स्वागतं तस्मै निवेद्य च वरासनम् । प्रक्षाल्य विधिवत् पादौ मधुपर्कार्हणमाहरत् ॥ ३८ ॥
saṅkarṣaṇaś ca praṇatam upaguhya mahā-manāḥ gṛhītvā pāṇinā pāṇī anayat sānujo gṛham pṛṣṭvātha sv-āgataṁ tasmai nivedya ca varāsanam prakṣālya vidhi-vat pādau madhu-parkārhaṇam āharat
SB 10.38.39
निवेद्य गां चातिथये संवाह्य श्रान्तमादृत: । अन्नं बहुगुणं मेध्यं श्रद्धयोपाहरद् विभु: ॥ ३९ ॥
nivedya gāṁ cātithaye saṁvāhya śrāntam āḍṛtaḥ annaṁ bahu-guṇaṁ medhyaṁ śraddhayopāharad vibhuḥ
SB 10.38.40
तस्मै भुक्तवते प्रीत्या राम: परमधर्मवित् । मखवासैर्गन्धमाल्यै: परां प्रीतिं व्यधात्पुन: ॥ ४० ॥
tasmai bhuktavate prītyā rāmaḥ parama-dharma-vit makha-vāsair gandha-mālyaiḥ parāṁ prītiṁ vyadhāt punaḥ
SB 10.38.41
पप्रच्छ सत्कृतं नन्द: कथं स्थ निरनुग्रहे । कंसे जीवति दाशार्ह सौनपाला इवावय: ॥ ४१ ॥
papraccha sat-kṛtaṁ nandaḥ kathaṁ stha niranugrahe kaṁse jīvati dāśārha sauna-pālā ivāvayaḥ
SB 10.38.42
योऽवधीत्स्वस्वसुस्तोकान्क्रोशन्त्या असुतृप्खल: । किं नु स्वित्तत्प्रजानां व: कुशलं विमृशामहे ॥ ४२ ॥
yo ’vadhīt sva-svasus tokān krośantyā asu-tṛp khalaḥ kiṁ nu svit tat-prajānāṁ vaḥ kuśalaṁ vimṛśāmahe
SB 10.38.43
इत्थं सूनृतया वाचा नन्देन सुसभाजित: । अक्रूर: परिपृष्टेन जहावध्वपरिश्रमम् ॥ ४३ ॥
itthaṁ sūnṛtayā vācā nandena su-sabhājitaḥ akrūraḥ paripṛṣṭena jahāv adhva-pariśramam
Canto 10, Chapter 39
SB 10.39.1
श्रीशुक उवाच सुखोपविष्ट: पर्यङ्के रामकृष्णोरुमानित: । लेभे मनोरथान्सर्वान्पथि यन् स चकार ह ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca sukhopaviṣṭaḥ paryaṅke rama-kṛṣṇoru-mānitaḥ lebhe manorathān sarvān pathi yān sa cakāra ha
SB 10.39.2
किमलभ्यं भगवति प्रसन्ने श्रीनिकेतने । तथापि तत्परा राजन्न हि वाञ्छन्ति किञ्चन ॥ २ ॥
kim alabhyaṁ bhagavati prasanne śrī-niketane tathāpi tat-parā rājan na hi vāñchanti kiñcana
SB 10.39.3
सायन्तनाशनं कृत्वा भगवान् देवकीसुत: । सुहृत्सु वृत्तं कंसस्य पप्रच्छान्यच्चिकीर्षितम् ॥ ३ ॥
sāyantanāśanaṁ kṛtvā bhagavān devakī-sutaḥ suhṛtsu vṛttaṁ kaṁsasya papracchānyac cikīrṣitam
SB 10.39.4
श्रीभगवानुवाच तात सौम्यागत: कच्च्त्स्विगतं भद्रमस्तु व: । अपि स्वज्ञातिबन्धूनामनमीवमनामयम् ॥ ४ ॥
śrī-bhagavān uvāca tāta saumyāgataḥ kaccit sv-āgataṁ bhadram astu vaḥ api sva-jñāti-bandhūnām anamīvam anāmayam
SB 10.39.5
किं नु न: कुशलं पृच्छे एधमाने कुलामये । कंसे मातुलनाम्नाङ्ग स्वानां नस्तत्प्रजासु च ॥ ५ ॥
kiṁ nu naḥ kuśalaṁ pṛcche edhamāne kulāmaye kaṁse mātula-nāmnāṅga svānāṁ nas tat-prajāsu ca
SB 10.39.6
अहो अस्मदभूद् भूरि पित्रोर्वृजिनमार्ययो: । यद्धेतो: पुत्रमरणं यद्धेतोर्बन्धनं तयो: ॥ ६ ॥
aho asmad abhūd bhūri pitror vṛjinam āryayoḥ yad-dhetoḥ putra-maraṇaṁ yad-dhetor bandhanaṁ tayoḥ
SB 10.39.7
दिष्ट्याद्य दर्शनं स्वानां मह्यं व: सौम्य काङ्क्षितम् । सञ्जातं वर्ण्यतां तात तवागमनकारणम् ॥ ७ ॥
diṣṭyādya darśanaṁ svānāṁ mahyaṁ vaḥ saumya kāṅkṣitam sañjātaṁ varṇyatāṁ tāta tavāgamana-kāraṇam
SB 10.39.8
श्रीशुक उवाच पृष्टो भगवता सर्वं वर्णयामास माधव: । वैरानुबन्धं यदुषु वसुदेववधोद्यमम् ॥ ८ ॥
śrī-śuka uvāca pṛṣṭo bhagavatā sarvaṁ varṇayām āsa mādhavaḥ vairānubandhaṁ yaduṣu vasudeva-vadhodyamam
SB 10.39.9
यत्सन्देशो यदर्थं वा दूत: सम्प्रेषित: स्वयम् । यदुक्तं नारदेनास्य स्वजन्मानकदुन्दुभे: ॥ ९ ॥
yat-sandeśo yad-arthaṁ vā dūtaḥ sampreṣitaḥ svayam yad uktaṁ nāradenāsya sva-janmānakadundubheḥ
SB 10.39.10
श्रुत्वाक्रूरवच: कृष्णो बलश्च परवीरहा । प्रहस्य नन्दं पितरं राज्ञा दिष्टं विजज्ञतु: ॥ १० ॥
śrutvākrūra-vacaḥ kṛṣṇo balaś ca para-vīra-hā prahasya nandaṁ pitaraṁ rājñā diṣṭaṁ vijajñatuḥ
SB 10.39.11-12
गोपान् समादिशत्सोऽपि गृह्यतां सर्वगोरस: । उपायनानि गृह्णीध्वं युज्यन्तां शकटानि च ॥ ११ ॥ यास्याम: श्वो मधुपुरीं दास्यामो नृपते रसान् । द्रक्ष्याम: सुमहत्पर्व यान्ति जानपदा: किल । एवमाघोषयत् क्षत्रा नन्दगोप: स्वगोकुले ॥ १२ ॥
gopān samādiśat so ’pi gṛhyatāṁ sarva-go-rasaḥ upāyanāni gṛhṇīdhvaṁ yujyantāṁ śakaṭāni ca yāsyāmaḥ śvo madhu-purīṁ dāsyāmo nṛpate rasān drakṣyāmaḥ su-mahat parva yānti jānapadāḥ kila evam āghoṣayat kṣatrā nanda-gopaḥ sva-gokule
SB 10.39.13
गोप्यस्तास्तदुपश्रुत्य बभूवुर्व्यथिता भृशम् । रामकृष्णौ पुरीं नेतुमक्रूरं व्रजमागतम् ॥ १३ ॥
gopyas tās tad upaśrutya babhūvur vyathitā bhṛśam rāma-kṛṣṇau purīṁ netum akrūraṁ vrajam āgatam
SB 10.39.14
काश्चित्तत्कृतहृत्तापश्वासम्लानमुखश्रिय: । स्रंसद्दुकूलवलयकेशग्रन्थ्यश्च काश्चन ॥ १४ ॥
kāścit tat-kṛta-hṛt-tāpa śvāsa-mlāna-mukha-śriyaḥ sraṁsad-dukūla-valaya keśa-granthyaś ca kāścana
SB 10.39.15
अन्याश्च तदनुध्याननिवृत्ताशेषवृत्तय: । नाभ्यजानन्निमं लोकमात्मलोकं गता इव ॥ १५ ॥
anyāś ca tad-anudhyāna nivṛttāśeṣa-vṛttayaḥ nābhyajānann imaṁ lokam ātma-lokaṁ gatā iva
SB 10.39.16
स्मरन्त्यश्चापरा: शौरेरनुरागस्मितेरिता: । हृदिस्पृशश्चित्रपदा गिर: सम्मुमुहु: स्त्रिय: ॥ १६ ॥
smarantyaś cāparāḥ śaurer anurāga-smiteritāḥ hṛdi-spṛśaś citra-padā giraḥ sammumuhuḥ striyaḥ
SB 10.39.17-18
गतिं सुललितां चेष्टां स्निग्धहासावलोकनम् । शोकापहानि नर्माणि प्रोद्दामचरितानि च ॥ १७ ॥ चिन्तयन्त्यो मुकुन्दस्य भीता विरहकातरा: । समेता: सङ्घश: प्रोचुरश्रुमुख्योऽच्युताशया: ॥ १८ ॥
gatiṁ su-lalitāṁ ceṣṭāṁ snigdha-hāsāvalokanam śokāpahāni narmāṇi proddāma-caritāni ca cintayantyo mukundasya bhītā viraha-kātarāḥ sametāḥ saṅghaśaḥ procur aśru-mukhyo ’cyutāśayāḥ
SB 10.39.19
श्रीगोप्य ऊचु: अहो विधातस्तव न क्वचिद् दया संयोज्य मैत्र्या प्रणयेन देहिन: । तांश्चाकृतार्थान् वियुनङ्क्ष्यपार्थकं विक्रीडितं तेऽर्भकचेष्टितं यथा ॥ १९ ॥
śrī-gopya ūcuḥ aho vidhātas tava na kvacid dayā saṁyojya maitryā praṇayena dehinaḥ tāṁś cākṛtārthān viyunaṅkṣy apārthakaṁ vikrīḍitaṁ te ’rbhaka-ceṣṭitaṁ yathā
SB 10.39.20
यस्त्वं प्रदर्श्यासितकुन्तलावृतं मुकुन्दवक्त्रं सुकपोलमुन्नसम् । शोकापनोदस्मितलेशसुन्दरं करोषि पारोक्ष्यमसाधु ते कृतम् ॥ २० ॥
yas tvaṁ pradarśyāsita-kuntalāvṛtaṁ mukunda-vaktraṁ su-kapolam un-nasam śokāpanoda-smita-leśa-sundaraṁ karoṣi pārokṣyam asādhu te kṛtam
SB 10.39.21
क्रूरस्त्वमक्रूरसमाख्यया स्म न- श्चक्षुर्हि दत्तं हरसे बताज्ञवत् । येनैकदेशेऽखिलसर्गसौष्ठवं त्वदीयमद्राक्ष्म वयं मधुद्विष: ॥ २१ ॥
krūras tvam akrūra-samākhyayā sma naś cakṣur hi dattaṁ harase batājña-vat yenaika-deśe ’khila-sarga-sauṣṭhavaṁ tvadīyam adrākṣma vayaṁ madhu-dviṣaḥ
SB 10.39.22
न नन्दसूनु: क्षणभङ्गसौहृद: समीक्षते न: स्वकृतातुरा बत । विहाय गेहान् स्वजनान् सुतान्पतीं- स्तद्दास्यमद्धोपगता नवप्रिय: ॥ २२ ॥
na nanda-sūnuḥ kṣaṇa-bhaṅga-sauhṛdaḥ samīkṣate naḥ sva-kṛtāturā bata vihāya gehān sva-janān sutān patīṁs tad-dāsyam addhopagatā nava-priyaḥ
SB 10.39.23
सुखं प्रभाता रजनीयमाशिष: सत्या बभूवु: पुरयोषितां ध्रुवम् । या: संप्रविष्टस्य मुखं व्रजस्पते: पास्यन्त्यपाङ्गोत्कलितस्मितासवम् ॥ २३ ॥
sukhaṁ prabhātā rajanīyam āśiṣaḥ satyā babhūvuḥ pura-yoṣitāṁ dhruvam yāḥ saṁpraviṣṭasya mukhaṁ vrajas-pateḥ pāsyanty apāṅgotkalita-smitāsavam
SB 10.39.24
तासां मुकुन्दो मधुमञ्जुभाषितै- र्गृहीतचित्त: परवान् मनस्व्यपि । कथं पुनर्न: प्रतियास्यतेऽबला ग्राम्या: सलज्जस्मितविभ्रमैर्भ्रमन् ॥ २४ ॥
tāsāṁ mukundo madhu-mañju-bhāṣitair gṛhīta-cittaḥ para-vān manasvy api kathaṁ punar naḥ pratiyāsyate ’balā grāmyāḥ salajja-smita-vibhramair bhraman
SB 10.39.25
अद्य ध्रुवं तत्र दृशो भविष्यते दाशार्हभोजान्धकवृष्णिसात्वताम् । महोत्सव: श्रीरमणं गुणास्पदं द्रक्ष्यन्ति ये चाध्वनि देवकीसुतम् ॥ २५ ॥
adya dhruvaṁ tatra dṛśo bhaviṣyate dāśārha-bhojāndhaka-vṛṣṇi-sātvatām mahotsavaḥ śrī-ramaṇaṁ guṇāspadaṁ drakṣyanti ye cādhvani devakī-sutam
SB 10.39.26
मैतद्विधस्याकरुणस्य नाम भू- दक्रूर इत्येतदतीव दारुण: । योऽसावनाश्वास्य सुदु:खितं जनं प्रियात्प्रियं नेष्यति पारमध्वन: ॥ २६ ॥
maitad-vidhasyākaruṇasya nāma bhūd akrūra ity etad atīva dāruṇaḥ yo ’sāv anāśvāsya su-duḥkhitam janaṁ priyāt priyaṁ neṣyati pāram adhvanaḥ
SB 10.39.27
अनार्द्रधीरेष समास्थितो रथं तमन्वमी च त्वरयन्ति दुर्मदा: । गोपा अनोभि: स्थविरैरुपेक्षितं दैवं च नोऽद्य प्रतिकूलमीहते ॥ २७ ॥
anārdra-dhīr eṣa samāsthito rathaṁ tam anv amī ca tvarayanti durmadāḥ gopā anobhiḥ sthavirair upekṣitaṁ daivaṁ ca no ’dya pratikūlam īhate
SB 10.39.28
निवारयाम: समुपेत्य माधवं किं नोऽकरिष्यन् कुलवृद्धबान्धवा: । मुकुन्दसङ्गान्निमिषार्धदुस्त्यजाद् दैवेन विध्वंसितदीनचेतसाम् ॥ २८ ॥
nivārayāmaḥ samupetya mādhavaṁ kiṁ no ’kariṣyan kula-vṛddha-bāndhavāḥ mukunda-saṅgān nimiṣārdha-dustyajād daivena vidhvaṁsita-dīna-cetasām
SB 10.39.29
यस्यानुरागललितस्मितवल्गुमन्त्र- लीलावलोकपरिरम्भणरासगोष्ठाम् । नीता: स्म न: क्षणमिव क्षणदा विना तं गोप्य: कथं न्वतितरेम तमो दुरन्तम् ॥ २९ ॥
yasyānurāga-lalita-smita-valgu-mantra līlāvaloka-parirambhaṇa-rāsa-goṣṭhām nītāḥ sma naḥ kṣaṇam iva kṣaṇadā vinā taṁ gopyaḥ kathaṁ nv atitarema tamo durantam
SB 10.39.30
योऽह्न: क्षये व्रजमनन्तसख: परीतो गोपैर्विशन् खुररजश्छुरितालकस्रक् । वेणुं क्वणन् स्मितकटाक्षनिरीक्षणेन चित्तं क्षिणोत्यमुमृते नु कथं भवेम ॥ ३० ॥
yo ’hnaḥ kṣaye vrajam ananta-sakhaḥ parīto gopair viśan khura-rajaś-churitālaka-srak veṇuṁ kvaṇan smita-katākṣa-nirīkṣaṇena cittaṁ kṣiṇoty amum ṛte nu kathaṁ bhavema
SB 10.39.31
श्रीशुक उवाच एवं ब्रुवाणा विरहातुरा भृशं व्रजस्त्रिय: कृष्णविषक्तमानसा: । विसृज्य लज्जां रुरुदु: स्म सुस्वरं गोविन्द दामोदर माधवेति ॥ ३१ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ bruvāṇā virahāturā bhṛśaṁ vraja-striyaḥ kṛṣṇa-viṣakta-mānasāḥ visṛjya lajjāṁ ruruduḥ sma su-svaraṁ govinda dāmodara mādhaveti
SB 10.39.32
स्त्रीणामेवं रुदन्तीनामुदिते सवितर्यथ । अक्रूरश्चोदयामास कृतमैत्रादिको रथम् ॥ ३२ ॥
strīṇām evaṁ rudantīnām udite savitary atha akrūraś codayām āsa kṛta-maitrādiko ratham
SB 10.39.33
गोपास्तमन्वसज्जन्त नन्दाद्या: शकटैस्तत: । आदायोपायनं भूरि कुम्भान् गोरससम्भृतान् ॥ ३३ ॥
gopās tam anvasajjanta nandādyāḥ śakaṭais tataḥ ādāyopāyanaṁ bhūri kumbhān go-rasa-sambhṛtān
SB 10.39.34
गोप्यश्च दयितं कृष्णमनुव्रज्यानुरञ्जिता: । प्रत्यादेशं भगवत: काङ्क्षन्त्यश्चावतस्थिरे ॥ ३४ ॥
gopyaś ca dayitaṁ kṛṣṇam anuvrajyānurañjitāḥ pratyādeśaṁ bhagavataḥ kāṅkṣantyaś cāvatasthire
SB 10.39.35
तास्तथा तप्यतीर्वीक्ष्य स्वप्रस्थाने यदूत्तम: । सान्त्वयामास सप्रेमैरायास्य इति दौत्यकै: ॥ ३५ ॥
tās tathā tapyatīr vīkṣya sva-prasthāṇe yadūttamaḥ sāntvayām asa sa-premair āyāsya iti dautyakaiḥ
SB 10.39.36
यावदालक्ष्यते केतुर्यावद् रेणू रथस्य च । अनुप्रस्थापितात्मानो लेख्यानीवोपलक्षिता: ॥ ३६ ॥
yāvad ālakṣyate ketur yāvad reṇū rathasya ca anuprasthāpitātmāno lekhyānīvopalakṣitāḥ
SB 10.39.37
ता निराशा निववृतुर्गोविन्दविनिवर्तने । विशोका अहनी निन्युर्गायन्त्य: प्रियचेष्टितम् ॥ ३७ ॥
tā nirāśā nivavṛtur govinda-vinivartane viśokā ahanī ninyur gāyantyaḥ priya-ceṣṭitam
SB 10.39.38
भगवानपि सम्प्राप्तो रामाक्रूरयुतो नृप । रथेन वायुवेगेन कालिन्दीमघनाशिनीम् ॥ ३८ ॥
bhagavān api samprāpto rāmākrūra-yuto nṛpa rathena vāyu-vegena kālindīm agha-nāśinīm
SB 10.39.39
तत्रोपस्पृश्य पानीयं पीत्वा मृष्टं मणिप्रभम् । वृक्षषण्डमुपव्रज्य सरामो रथमाविशत् ॥ ३९ ॥
tatropaspṛśya pānīyaṁ pītvā mṛṣṭaṁ maṇi-prabham vṛkṣa-ṣaṇḍam upavrajya sa-rāmo ratham āviśat
SB 10.39.40
अक्रूरस्तावुपामन्त्र्य निवेश्य च रथोपरि । कालिन्द्या ह्रदमागत्य स्नानं विधिवदाचरत् ॥ ४० ॥
akrūras tāv upāmantrya niveśya ca rathopari kālindyā hradam āgatya snānaṁ vidhi-vad ācarat
SB 10.39.41
निमज्ज्य तस्मिन्सलिले जपन्ब्रह्म सनातनम् । तावेव ददृशेऽक्रूरो रामकृष्णौ समन्वितौ ॥ ४१ ॥
nimajjya tasmin salile japan brahma sanātanam tāv eva dadṛśe ’krūro rāma-kṛṣṇau samanvitau
SB 10.39.42-43
तौ रथस्थौ कथमिह सुतावानकदुन्दुभे: । तर्हि स्वित्स्यन्दने न स्त इत्युन्मज्ज्य व्यचष्ट स: ॥ ४२ ॥ तत्रापि च यथापूर्वमासीनौ पुनरेव स: । न्यमज्जद् दर्शनं यन्मे मृषा किं सलिले तयो: ॥ ४३ ॥
tau ratha-sthau katham iha sutāv ānakadundubheḥ tarhi svit syandane na sta ity unmajjya vyacaṣṭa saḥ tatrāpi ca yathā-pūrvam āsīnau punar eva saḥ nyamajjad darśanaṁ yan me mṛṣā kiṁ salile tayoḥ
SB 10.39.44-45
भूयस्तत्रापि सोऽद्राक्षीत्स्तूयमानमहीश्वरम् । सिद्धचारणगन्धर्वैरसुरैर्नतकन्धरै: ॥ ४४ ॥ सहस्रशिरसं देवं सहस्रफणमौलिनम् । नीलाम्बरं विसश्वेतं शृङ्गै: श्वेतमिव स्थितम् ॥ ४५ ॥
bhūyas tatrāpi so ’drākṣīt stūyamānam ahīśvaram siddha-cāraṇa-gandharvair asurair nata-kandharaiḥ sahasra-śirasaṁ devaṁ sahasra-phaṇa-maulinam nīlāmbaraṁ visa-śvetaṁ śṛṅgaiḥ śvetam iva sthitam
SB 10.39.46-48
तस्योत्सङ्गे घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । पुरुषं चतुर्भुजं शान्तं पद्मपत्रारुणेक्षणम् ॥ ४६ ॥ चारुप्रसन्नवदनं चारुहासनिरीक्षणम् । सुभ्रून्नसं चारुकर्णं सुकपोलारुणाधरम् ॥ ४७ ॥ प्रलम्बपीवरभुजं तुङ्गांसोर:स्थलश्रियम् । कम्बुकण्ठं निम्ननाभिं वलिमत्पल्लवोदरम् ॥ ४८ ॥
tasyotsaṅge ghana-śyāmaṁ pīta-kauśeya-vāsasam puruṣaṁ catur-bhujaṁ śāntam padma-patrāruṇekṣaṇam cāru-prasanna-vadanaṁ cāru-hāsa-nirīkṣaṇam su-bhrūnnasaṁ caru-karṇaṁ su-kapolāruṇādharam pralamba-pīvara-bhujaṁ tuṅgāṁsoraḥ-sthala-śriyam kambu-kaṇṭhaṁ nimna-nābhiṁ valimat-pallavodaram
SB 10.39.49-50
बृहत्कटितटश्रोणिकरभोरुद्वयान्वितम् । चारुजानुयुगं चारुजङ्घायुगलसंयुतम् ॥ ४९ ॥ तुङ्गगुल्फारुणनखव्रातदीधितिभिर्वृतम् । नवाङ्गुल्यङ्गुष्ठदलैर्विलसत् पादपङ्कजम् ॥ ५० ॥
bṛhat-kati-tata-śroṇi karabhoru-dvayānvitam cāru-jānu-yugaṁ cāru jaṅghā-yugala-saṁyutam tuṅga-gulphāruṇa-nakha vrāta-dīdhitibhir vṛtam navāṅguly-aṅguṣṭha-dalair vilasat-pāda-paṅkajam
SB 10.39.51-52
सुमहार्हमणिव्रातकिरीटकटकाङ्गदै: । कटिसूत्रब्रह्मसूत्रहारनूपुरकुण्डलै: ॥ ५१ ॥ भ्राजमानं पद्मकरं शङ्खचक्रगदाधरम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ५२ ॥
su-mahārha-maṇi-vrāta kirīṭa-kaṭakāṅgadaiḥ kaṭi-sūtra-brahma-sūtra hāra-nūpura-kuṇḍalaiḥ bhrājamānaṁ padma-karaṁ śaṅkha-cakra-gadā-dharam śrīvatsa-vakṣasaṁ bhrājat kaustubhaṁ vana-mālinam
SB 10.39.53-55
सुनन्दनन्दप्रमुखै: पर्षदै: सनकादिभि: । सुरेशैर्ब्रह्मरुद्राद्यैर्नवभिश्च द्विजोत्तमै: ॥ ५३ ॥ प्रह्रादनारदवसुप्रमुखैर्भागवतोत्तमै: । स्तूयमानं पृथग्भावैर्वचोभिरमलात्मभि: ॥ ५४ ॥ श्रिया पुष्ट्या गिरा कान्त्या कीर्त्या तुष्ट्येलयोर्जया । विद्ययाविद्यया शक्त्या मायया च निषेवितम् ॥ ५५ ॥
sunanda-nanda-pramukhaiḥ parṣadaiḥ sanakādibhiḥ sureśair brahma-rudrādyair navabhiś ca dvijottamaiḥ prahrāda-nārada-vasu pramukhair bhāgavatottamaiḥ stūyamānaṁ pṛthag-bhāvair vacobhir amalātmabhiḥ śriyā puṣṭyā girā kāntyā kīrtyā tuṣṭyelayorjayā vidyayāvidyayā śaktyā māyayā ca niṣevitam
SB 10.39.56-57
विलोक्य सुभृशं प्रीतो भक्त्या परमया युत: । हृष्यत्तनूरुहो भावपरिक्लिन्नात्मलोचन: ॥ ५६ ॥ गिरा गद्गदयास्तौषीत् सत्त्वमालम्ब्य सात्वत: । प्रणम्य मूर्ध्नावहित: कृताञ्जलिपुट: शनै: ॥ ५७ ॥
vilokya su-bhṛśaṁ prīto bhaktyā paramayā yutaḥ hṛṣyat-tanūruho bhāva- pariklinnātma-locanaḥ girā gadgadayāstauṣīt sattvam ālambya sātvataḥ praṇamya mūrdhnāvahitaḥ kṛtāñjali-puṭaḥ śanaiḥ
Canto 10, Chapter 40
SB 10.40.1
श्रीअक्रूर उवाच नतोऽस्म्यहं त्वाखिलहेतुहेतुं नारायणं पूरुषमाद्यमव्ययम् । यन्नाभिजातादरविन्दकोषाद् ब्रह्माविरासीद् यत एष लोक: ॥ १ ॥
śrī-akrūra uvāca nato ’smy ahaṁ tvākhila-hetu-hetuṁ nārāyaṇaṁ pūruṣam ādyam avyayam yan-nābhi-jātād aravinda-koṣād brahmāvirāsīd yata eṣa lokaḥ
SB 10.40.2
भूस्तोयमग्नि: पवनं खमादि- र्महानजादिर्मन इन्द्रियाणि । सर्वेन्द्रियार्था विबुधाश्च सर्वे ये हेतवस्ते जगतोऽङ्गभूता: ॥ २ ॥
bhūs toyam agniḥ pavanaṁ kham ādir mahān ajādir mana indriyāṇi sarvendriyārthā vibudhāś ca sarve ye hetavas te jagato ’ṅga-bhūtāḥ
SB 10.40.3
नैते स्वरूपं विदुरात्मनस्ते ह्यजादयोऽनात्मतया गृहीता: । अजोऽनुबद्ध: स गुणैरजाया गुणात् परं वेद न ते स्वरूपम् ॥ ३ ॥
naite svarūpaṁ vidur ātmanas te hy ajādayo ’nātmatayā gṛhītaḥ ajo ’nubaddhaḥ sa guṇair ajāyā guṇāt paraṁ veda na te svarūpam
SB 10.40.4
त्वां योगिनो यजन्त्यद्धा महापुरुषमीश्वरम् । साध्यात्मं साधिभूतं च साधिदैवं च साधव: ॥ ४ ॥
tvāṁ yogino yajanty addhā mahā-puruṣam īśvaram sādhyātmaṁ sādhibhūtaṁ ca sādhidaivaṁ ca sādhavaḥ
SB 10.40.5
त्रय्या च विद्यया केचित्त्वां वै वैतानिका द्विजा: । यजन्ते विततैर्यज्ञैर्नाना रूपामराख्यया ॥ ५ ॥
trayyā ca vidyayā kecit tvāṁ vai vaitānikā dvijāḥ yajante vitatair yajñair nānā-rūpāmarākhyayā
SB 10.40.6
एके त्वाखिलकर्माणि सन्न्यस्योपशमं गता: । ज्ञानिनो ज्ञानयज्ञेन यजन्ति ज्ञानविग्रहम् ॥ ६ ॥
eke tvākhila-karmāṇi sannyasyopaśamaṁ gatāḥ jñānino jñāna-yajñena yajanti jñāna-vigraham
SB 10.40.7
अन्ये च संस्कृतात्मानो विधिनाभिहितेन ते । यजन्ति त्वन्मयास्त्वां वै बहुमूर्त्येकमूर्तिकम् ॥ ७ ॥
anye ca saṁskṛtātmāno vidhinābhihitena te yajanti tvan-mayās tvāṁ vai bahu-mūrty-eka-mūrtikam
SB 10.40.8
त्वामेवान्ये शिवोक्तेन मार्गेण शिवरूपिणम् । बह्वाचार्यविभेदेन भगवन्तम् उपासते ॥ ८ ॥
tvām evānye śivoktena mārgeṇa śiva-rūpiṇam bahv-ācārya-vibhedena bhagavantam upāsate
SB 10.40.9
सर्व एव यजन्ति त्वां सर्वदेवमयेश्वरम् । येऽप्यन्यदेवताभक्ता यद्यप्यन्यधिय: प्रभो ॥ ९ ॥
sarva eva yajanti tvāṁ sarva-deva-mayeśvaram ye ’py anya-devatā-bhaktā yady apy anya-dhiyaḥ prabho
SB 10.40.10
यथाद्रिप्रभवा नद्य: पर्जन्यापूरिता: प्रभो । विशन्ति सर्वत: सिन्धुं तद्वत्त्वां गतयोऽन्तत: ॥ १० ॥
yathādri-prabhavā nadyaḥ parjanyāpūritāḥ prabho viśanti sarvataḥ sindhuṁ tadvat tvāṁ gatayo ’ntataḥ
SB 10.40.11
सत्त्वं रजस्तम इति भवत: प्रकृतेर्गुणा: । तेषु हि प्राकृता: प्रोता आब्रह्मस्थावरादय: ॥ ११ ॥
sattvaṁ rajas tama iti bhavataḥ prakṛter guṇāḥ teṣu hi prākṛtāḥ protā ā-brahma-sthāvarādayaḥ
SB 10.40.12
तुभ्यं नमस्ते त्वविषक्तदृष्टये सर्वात्मने सर्वधियां च साक्षिणे । गुणप्रवाहोऽयमविद्यया कृत: प्रवर्तते देवनृतिर्यगात्मसु ॥ १२ ॥
tubhyaṁ namas te tv aviṣakta-dṛṣṭaye sarvātmane sarva-dhiyāṁ ca sākṣiṇe guṇa-pravāho ’yam avidyayā kṛtaḥ pravartate deva-nṛ-tiryag-ātmasu
SB 10.40.13-14
अग्निर्मुखं तेऽवनिरङ्घ्रिरीक्षणं सूर्यो नभो नाभिरथो दिश: श्रुति: । द्यौ: कं सुरेन्द्रास्तव बाहवोऽर्णवा: कुक्षिर्मरुत् प्राणबलं प्रकल्पितम् ॥ १३ ॥ रोमाणि वृक्षौषधय: शिरोरुहा मेघा: परस्यास्थिनखानि तेऽद्रय: । निमेषणं रात्र्यहनी प्रजापति- र्मेढ्रस्तु वृष्टिस्तव वीर्यमिष्यते ॥ १४ ॥
agnir mukhaṁ te ’vanir aṅghrir īkṣaṇaṁ sūryo nabho nābhir atho diśaḥ śrutiḥ dyauḥ kaṁ surendrās tava bāhavo ’rṇavāḥ kukṣir marut prāṇa-balaṁ prakalpitam romāṇi vṛkṣauṣadhayaḥ śiroruhā meghāḥ parasyāsthi-nakhāni te ’drayaḥ nimeṣaṇaṁ rātry-ahanī prajāpatir meḍhras tu vṛṣṭis tava vīryam iṣyate
SB 10.40.15
त्वय्यव्ययात्मन् पुरुषे प्रकल्पिता लोका: सपाला बहुजीवसङ्कुला: । यथा जले सञ्जिहते जलौकसो- ऽप्युदुम्बरे वा मशका मनोमये ॥ १५ ॥
tvayy avyayātman puruṣe prakalpitā lokāḥ sa-pālā bahu-jīva-saṅkulāḥ yathā jale sañjihate jalaukaso ’py udumbare vā maśakā mano-maye
SB 10.40.16
यानि यानीह रूपाणि क्रीडनार्थं बिभर्षि हि । तैरामृष्टशुचो लोका मुदा गायन्ति ते यश: ॥ १६ ॥
yāni yānīha rūpāṇi krīḍanārthaṁ bibharṣi hi tair āmṛṣṭa-śuco lokā mudā gāyanti te yaśaḥ
SB 10.40.17-18
नम: कारणमत्स्याय प्रलयाब्धिचराय च । हयशीर्ष्णे नमस्तुभ्यं मधुकैटभमृत्यवे ॥ १७ ॥ अकूपाराय बृहते नमो मन्दरधारिणे । क्षित्युद्धारविहाराय नम: शूकरमूर्तये ॥ १८ ॥
namaḥ kāraṇa-matsyāya pralayābdhi-carāya ca hayaśīrṣṇe namas tubhyaṁ madhu-kaiṭabha-mṛtyave akūpārāya bṛhate namo mandara-dhāriṇe kṣity-uddhāra-vihārāya namaḥ śūkara-mūrtaye
SB 10.40.19
नमस्तेऽद्भुतसिंहाय साधुलोकभयापह । वामनाय नमस्तुभ्यं क्रान्तत्रिभुवनाय च ॥ १९ ॥
namas te ’dbhuta-siṁhāya sādhu-loka-bhayāpaha vāmanāya namas tubhyaṁ krānta-tribhuvanāya ca
SB 10.40.20
नमो भृगुणां पतये दृप्तक्षत्रवनच्छिदे । नमस्ते रघुवर्याय रावणान्तकराय च ॥ २० ॥
namo bhṛguṇāṁ pataye dṛpta-kṣatra-vana-cchide namas te raghu-varyāya rāvaṇānta-karāya ca
SB 10.40.21
नमस्ते वासुदेवाय नम: सङ्कर्षणाय च । प्रद्युम्नायनिरुद्धाय सात्वतां पतये नम: ॥ २१ ॥
namas te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca pradyumnāyaniruddhāya sātvatāṁ pataye namaḥ
SB 10.40.22
नमो बुद्धाय शुद्धाय दैत्यदानवमोहिने । म्लेच्छप्रायक्षत्रहन्त्रे नमस्ते कल्किरूपिणे ॥ २२ ॥
namo buddhāya śuddhāya daitya-dānava-mohine mleccha-prāya-kṣatra-hantre namas te kalki-rūpiṇe
SB 10.40.23
भगवन् जीवलोकोऽयं मोहितस्तव मायया । अहं ममेत्यसद्ग्राहो भ्राम्यते कर्मवर्त्मसु ॥ २३ ॥
bhagavan jīva-loko ’yaṁ mohitas tava māyayā ahaṁ mamety asad-grāho bhrāmyate karma-vartmasu
SB 10.40.24
अहं चात्मात्मजागारदारार्थस्वजनादिषु । भ्रमामि स्वप्नकल्पेषु मूढ: सत्यधिया विभो ॥ २४ ॥
ahaṁ cātmātmajāgāra- dārārtha-svajanādiṣu bhramāmi svapna-kalpeṣu mūḍhaḥ satya-dhiyā vibho
SB 10.40.25
अनित्यानात्मदु:खेषु विपर्ययमतिर्ह्यहम् । द्वन्द्वारामस्तमोविष्टो न जाने त्वात्मन: प्रियम् ॥ २५ ॥
anityānātma-duḥkheṣu viparyaya-matir hy aham dvandvārāmas tamo-viṣṭo na jāne tvātmanaḥ priyam
SB 10.40.26
यथाबुधो जलं हित्वा प्रतिच्छन्नं तदुद्भवै: । अभ्येति मृगतृष्णां वै तद्वत्त्वाहं पराङ्मुख: ॥ २६ ॥
yathābudho jalaṁ hitvā praticchannaṁ tad-udbhavaiḥ abhyeti mṛga-tṛṣṇāṁ vai tadvat tvāhaṁ parāṅ-mukhaḥ
SB 10.40.27
नोत्सहेऽहं कृपणधी: कामकर्महतं मन: । रोद्धुं प्रमाथिभिश्चाक्षैर्ह्रियमाणमितस्तत: ॥ २७ ॥
notsahe ’haṁ kṛpaṇa-dhīḥ kāma-karma-hataṁ manaḥ roddhuṁ pramāthibhiś cākṣair hriyamāṇam itas tataḥ
SB 10.40.28
सोऽहं तवाङ्घ्र्युपगतोऽस्म्यसतां दुरापं तच्चाप्यहं भवदनुग्रह ईश मन्ये । पुंसो भवेद् यर्हि संसरणापवर्ग- स्त्वय्यब्जनाभ सदुपासनया मति: स्यात् ॥ २८ ॥
so ’haṁ tavāṅghry-upagato ’smy asatāṁ durāpaṁ tac cāpy ahaṁ bhavad-anugraha īśa manye puṁso bhaved yarhi saṁsaraṇāpavargas tvayy abja-nābha sad-upāsanayā matiḥ syāt
SB 10.40.29
नमो विज्ञानमात्राय सर्वप्रत्ययहेतवे । पुरुषेशप्रधानाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये ॥ २९ ॥
namo vijñāna-mātrāya sarva-pratyaya-hetave puruṣeśa-pradhānāya brahmaṇe ’nanta-śaktaye
SB 10.40.30
नमस्ते वासुदेवाय सर्वभूतक्षयाय च । हृषीकेश नमस्तुभ्यं प्रपन्नं पाहि मां प्रभो ॥ ३० ॥
namas te vāsudevāya sarva-bhūta-kṣayāya ca hṛṣīkeśa namas tubhyaṁ prapannaṁ pāhi māṁ prabho
Canto 10, Chapter 41
SB 10.41.1
श्रीशुक उवाच स्तुवतस्तस्य भगवान् दर्शयित्वा जले वपु: । भूय: समाहरत् कृष्णो नटो नाट्यमिवात्मन: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca stuvatas tasya bhagavān darśayitvā jale vapuḥ bhūyaḥ samāharat kṛṣṇo naṭo nāṭyam ivātmanaḥ
SB 10.41.2
सोऽपि चान्तर्हितं वीक्ष्य जलादुन्मज्य सत्वर: । कृत्वा चावश्यकं सर्वं विस्मितो रथमागमत् ॥ २ ॥
so ’pi cāntarhitaṁ vīkṣya jalād unmajya satvaraḥ kṛtvā cāvaśyakaṁ sarvaṁ vismito ratham āgamat
SB 10.41.3
तमपृच्छद्धृषीकेश: किं ते दृष्टमिवाद्भुतम् । भूमौ वियति तोये वा तथा त्वां लक्षयामहे ॥ ३ ॥
tam apṛcchad dhṛṣīkeśaḥ kiṁ te dṛṣṭam ivādbhutam bhūmau viyati toye vā tathā tvāṁ lakṣayāmahe
SB 10.41.4
श्रीअक्रूर उवाच अद्भुतानीह यावन्ति भूमौ वियति वा जले । त्वयि विश्वात्मके तानि किं मेऽदृष्टं विपश्यत: ॥ ४ ॥
śrī-akrūra uvāca adbhutānīha yāvanti bhūmau viyati vā jale tvayi viśvātmake tāni kiṁ me ’dṛṣṭaṁ vipaśyataḥ
SB 10.41.5
यत्राद्भुतानि सर्वाणि भूमौ वियति वा जले । तं त्वानुपश्यतो ब्रह्मन् किं मे दृष्टमिहाद्भुतम् ॥ ५ ॥
yatrādbhutāni sarvāṇi bhūmau viyati vā jale taṁ tvānupaśyato brahman kiṁ me dṛṣṭam ihādbhutam
SB 10.41.6
इत्युक्त्वा चोदयामास स्यन्दनं गान्दिनीसुत: । मथुरामनयद् रामं कृष्णं चैव दिनात्यये ॥ ६ ॥
ity uktvā codayām āsa syandanaṁ gāndinī-sutaḥ mathurām anayad rāmaṁ kṛṣṇaṁ caiva dinātyaye
SB 10.41.7
मार्गे ग्रामजना राजंस्तत्र तत्रोपसङ्गता: । वसुदेवसुतौ वीक्ष्य प्रीता दृष्टिं न चाददु: ॥ ७ ॥
mārge grāma-janā rājaṁs tatra tatropasaṅgatāḥ vasudeva-sutau vīkṣya prītā dṛṣṭiṁ na cādaduḥ
SB 10.41.8
तावद् व्रजौकसस्तत्र नन्दगोपादयोऽग्रत: । पुरोपवनमासाद्य प्रतीक्षन्तोऽवतस्थिरे ॥ ८ ॥
tāvad vrajaukasas tatra nanda-gopādayo ’grataḥ puropavanam āsādya pratīkṣanto ’vatasthire
SB 10.41.9
तान् समेत्याह भगवानक्रूरं जगदीश्वर: । गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रश्रितं प्रहसन्निव ॥ ९ ॥
tān sametyāha bhagavān akrūraṁ jagad-īśvaraḥ gṛhītvā pāṇinā pāṇiṁ praśritaṁ prahasann iva
SB 10.41.10
भवान् प्रविशतामग्रे सहयान: पुरीं गृहम् । वयं त्विहावमुच्याथ ततो द्रक्ष्यामहे पुरीम् ॥ १० ॥
bhavān praviśatām agre saha-yānaḥ purīṁ gṛham vayaṁ tv ihāvamucyātha tato drakṣyāmahe purīm
SB 10.41.11
श्रीअक्रूर उवाच नाहं भवद्भ्यां रहित: प्रवेक्ष्ये मथुरां प्रभो । त्यक्तुं नार्हसि मां नाथ भक्तं ते भक्तवत्सल ॥ ११ ॥
śrī-akrūra uvāca nāhaṁ bhavadbhyāṁ rahitaḥ pravekṣye mathurāṁ prabho tyaktuṁ nārhasi māṁ nātha bhaktaṁ te bhakta-vatsala
SB 10.41.12
आगच्छ याम गेहान्न: सनाथान्कुर्वधोक्षज । सहाग्रज: सगोपालै: सुहृद्भिश्च सुहृत्तम ॥ १२ ॥
āgaccha yāma gehān naḥ sa-nāthān kurv adhokṣaja sahāgrajaḥ sa-gopālaiḥ suhṛdbhiś ca suhṛttama
SB 10.41.13
पुनीहि पादरजसा गृहान् नो गृहमेधिनाम् । यच्छौचेनानुतृप्यन्ति पितर: साग्नय: सुरा: ॥ १३ ॥
punīhi pāda-rajasā gṛhān no gṛha-medhinām yac-chaucenānutṛpyanti pitaraḥ sāgnayaḥ surāḥ
SB 10.41.14
अवनिज्याङ्घ्रियुगलमासीत्श्लोक्यो बलिर्महान् । ऐश्वर्यमतुलं लेभे गतिं चैकान्तिनां तु या ॥ १४ ॥
avanijyāṅghri-yugalam āsīt ślokyo balir mahān aiśvaryam atulaṁ lebhe gatiṁ caikāntināṁ tu yā
SB 10.41.15
आपस्तेऽङ्घ्य्रवनेजन्यस्त्रींल्लोकान् शुचयोऽपुनन् । शिरसाधत्त या: शर्व: स्वर्याता: सगरात्मजा: ॥ १५ ॥
āpas te ’ṅghry-avanejanyas trīḻ lokān śucayo ’punan śirasādhatta yāḥ śarvaḥ svar yātāḥ sagarātmajāḥ
SB 10.41.16
देवदेव जगन्नाथ पुण्यश्रवणकीर्तन । यदूत्तमोत्तम:श्लोक नारायण नमोऽस्तु ते ॥ १६ ॥
deva-deva jagan-nātha puṇya-śravaṇa-kīrtana yadūttamottamaḥ-śloka nārāyaṇa namo ’stu te
SB 10.41.17
श्रीभगवानुवाच आयास्ये भवतो गेहमहमार्यसमन्वित: । यदुचक्रद्रुहं हत्वा वितरिष्ये सुहृत्प्रियम् ॥ १७ ॥
śrī-bhagavān uvāca āyāsye bhavato geham aham arya-samanvitaḥ yadu-cakra-druhaṁ hatvā vitariṣye suhṛt-priyam
SB 10.41.18
श्रीशुक उवाच एवमुक्तो भगवता सोऽक्रूरो विमना इव । पुरीं प्रविष्ट: कंसाय कर्मावेद्य गृहं ययौ ॥ १८ ॥
śrī-śuka uvāca evam ukto bhagavatā so ’krūro vimanā iva purīṁ praviṣṭaḥ kaṁsāya karmāvedya gṛhaṁ yayau
SB 10.41.19
अथापराह्ने भगवान् कृष्ण: सङ्कर्षणान्वित: । मथुरां प्राविशद् गोपैर्दिदृक्षु: परिवारित: ॥ १९ ॥
athāparāhne bhagavān kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇānvitaḥ mathurāṁ prāviśad gopair didṛkṣuḥ parivāritaḥ
SB 10.41.20-23
ददर्श तां स्फाटिकतुङ्गगोपुर- द्वारां बृहद्धेमकपाटतोरणाम् । ताम्रारकोष्ठां परिखादुरासदा- मुद्यानरम्योपवनोपशोभिताम् ॥ २० ॥ सौवर्णशृङ्गाटकहर्म्यनिष्कुटै: श्रेणीसभाभिर्भवनैरुपस्कृताम् । वैदूर्यवज्रामलनीलविद्रुमै- र्मुक्ताहरिद्भिर्वलभीषु वेदिषु ॥ २१ ॥ जुष्टेषु जालामुखरन्ध्रकुट्टिमे- ष्वाविष्टपारावतबर्हिनादिताम् । संसिक्तरथ्यापणमार्गचत्वरां प्रकीर्णमाल्याङ्कुरलाजतण्डुलाम् ॥ २२ ॥ आपूर्णकुम्भैर्दधिचन्दनोक्षितै: प्रसूनदीपावलिभि: सपल्लवै: । सवृन्दरम्भाक्रमुकै: सकेतुभि: स्वलङ्कृतद्वारगृहां सपट्टिकै: ॥ २३ ॥
dadarśa tāṁ sphāṭika-tuṇga-gopura- dvārāṁ bṛhad-dhema-kapāṭa-toraṇām tāmrāra-koṣṭhāṁ parikhā-durāsadām udyāna-ramyopavanopaśobhitām sauvarṇa-śṛṅgāṭaka-harmya-niṣkuṭaiḥ śreṇī-sabhābhir bhavanair upaskṛtām vaidūrya-vajrāmala-nīla-vidrumair muktā-haridbhir valabhīṣu vediṣu juṣṭeṣu jālāmukha-randhra-kuṭṭimeṣv āviṣṭa-pārāvata-barhi-nāditām saṁsikta-rathyāpaṇa-mārga-catvarāṁ prakīrṇa-mālyāṅkura-lāja-taṇḍulām āpūrṇa-kumbhair dadhi-candanokṣitaiḥ prasūna-dīpāvalibhiḥ sa-pallavaiḥ sa-vṛnda-rambhā-kramukaiḥ sa-ketubhiḥ sv-alaṅkṛta-dvāra-gṛhāṁ sa-paṭṭikaiḥ
SB 10.41.24
तां सम्प्रविष्टौ वसुदेवनन्दनौ वृतौ वयस्यैर्नरदेववर्त्मना । द्रष्टुं समीयुस्त्वरिता: पुरस्त्रियो हर्म्याणि चैवारुरुहुर्नृपोत्सुका: ॥ २४ ॥
tāṁ sampraviṣṭau vasudeva-nandanau vṛtau vayasyair naradeva-vartmanā draṣṭuṁ samīyus tvaritāḥ pura-striyo harmyāṇi caivāruruhur nṛpotsukāḥ
SB 10.41.25
काश्चिद् विपर्यग्धृतवस्त्रभूषणा विस्मृत्य चैकं युगलेष्वथापरा: । कृतैकपत्रश्रवनैकनूपुरा नाङ्क्त्वा द्वितीयं त्वपराश्च लोचनम् ॥ २५ ॥
kāścid viparyag-dhṛta-vastra-bhūṣaṇā vismṛtya caikaṁ yugaleṣv athāparāḥ kṛtaika-patra-śravanaika-nūpurā nāṅktvā dvitīyaṁ tv aparāś ca locanam
SB 10.41.26
अश्नन्त्य एकास्तदपास्य सोत्सवा अभ्यज्यमाना अकृतोपमज्जना: । स्वपन्त्य उत्थाय निशम्य नि:स्वनं प्रपाययन्त्योऽर्भमपोह्य मातर: ॥ २६ ॥
aśnantya ekās tad apāsya sotsavā abhyajyamānā akṛtopamajjanāḥ svapantya utthāya niśamya niḥsvanaṁ prapāyayantyo ’rbham apohya mātaraḥ
SB 10.41.27
मनांसि तासामरविन्दलोचन: प्रगल्भलीलाहसितावलोकै: । जहार मत्तद्विरदेन्द्रविक्रमो दृशां ददच्छ्रीरमणात्मनोत्सवम् ॥ २७ ॥
manāṁsi tāsām aravinda-locanaḥ pragalbha-līlā-hasitāvalokaiḥ jahāra matta-dviradendra-vikramo dṛśāṁ dadac chrī-ramaṇātmanotsavam
SB 10.41.28
दृष्ट्वा मुहु: श्रुतमनुद्रुतचेतसस्तं तत्प्रेक्षणोत्स्मितसुधोक्षणलब्धमाना: । आनन्दमूर्तिमुपगुह्य दृशात्मलब्धं हृष्यत्त्वचो जहुरनन्तमरिन्दमाधिम् ॥ २८ ॥
dṛṣṭvā muhuḥ śrutam anudruta-cetasas taṁ tat-prekṣaṇotsmita-sudhokṣaṇa-labdha-mānāḥ ānanda-mūrtim upaguhya dṛśātma-labdhaṁ hṛṣyat-tvaco jahur anantam arindamādhim
SB 10.41.29
प्रासादशिखरारूढा: प्रीत्युत्फुल्लमुखाम्बुजा: । अभ्यवर्षन् सौमनस्यै: प्रमदा बलकेशवौ ॥ २९ ॥
prāsāda-śikharārūḍhāḥ prīty-utphulla-mukhāmbujāḥ abhyavarṣan saumanasyaiḥ pramadā bala-keśavau
SB 10.41.30
दध्यक्षतै: सोदपात्रै: स्रग्गन्धैरभ्युपायनै: । तावानर्चु: प्रमुदितास्तत्र तत्र द्विजातय: ॥ ३० ॥
dadhy-akṣataiḥ soda-pātraiḥ srag-gandhair abhyupāyanaiḥ tāv ānarcuḥ pramuditās tatra tatra dvijātayaḥ
SB 10.41.31
ऊचु: पौरा अहो गोप्यस्तप: किमचरन्महत् । या ह्येतावनुपश्यन्ति नरलोकमहोत्सवौ ॥ ३१ ॥
ūcuḥ paurā aho gopyas tapaḥ kim acaran mahat yā hy etāv anupaśyanti nara-loka-mahotsavau
SB 10.41.32
रजकं कञ्चिदायान्तं रङ्गकारं गदाग्रज: । दृष्ट्वायाचत वासांसि धौतान्यत्युत्तमानि च ॥ ३२ ॥
rajakaṁ kañcid āyāntaṁ raṅga-kāraṁ gadāgrajaḥ dṛṣṭvāyācata vāsāṁsi dhautāny aty-uttamāni ca
SB 10.41.33
देह्यावयो: समुचितान्यङ्ग वासांसि चार्हतो: । भविष्यति परं श्रेयो दातुस्ते नात्र संशय: ॥ ३३ ॥
dehy āvayoḥ samucitāny aṅga vāsāṁsi cārhatoḥ bhaviṣyati paraṁ śreyo dātus te nātra saṁśayaḥ
SB 10.41.34
स याचितो भगवता परिपूर्णेन सर्वत: । साक्षेपं रुषित: प्राह भृत्यो राज्ञ: सुदुर्मद: ॥ ३४ ॥
sa yācito bhagavatā paripūrṇena sarvataḥ sākṣepaṁ ruṣitaḥ prāha bhṛtyo rājñaḥ su-durmadaḥ
SB 10.41.35
ईदृशान्येव वासांसि नित्यं गिरिवनेचर: । परिधत्त किमुद्वृत्ता राजद्रव्याण्यभीप्सथ ॥ ३५ ॥
īdṛśāny eva vāsāṁsī nityaṁ giri-vane-caraḥ paridhatta kim udvṛttā rāja-dravyāṇy abhīpsatha
SB 10.41.36
याताशु बालिशा मैवं प्रार्थ्यं यदि जिजीवीषा । बध्नन्ति घ्नन्ति लुम्पन्ति दृप्तं राजकुलानि वै ॥ ३६ ॥
yātāśu bāliśā maivaṁ prārthyaṁ yadi jijīvīṣā badhnanti ghnanti lumpanti dṛptaṁ rāja-kulāni vai
SB 10.41.37
एवं विकत्थमानस्य कुपितो देवकीसुत: । रजकस्य कराग्रेण शिर: कायादपातयत् ॥ ३७ ॥
evaṁ vikatthamānasya kupito devakī-sutaḥ rajakasya karāgreṇa śiraḥ kāyād apātayat
SB 10.41.38
तस्यानुजीविन: सर्वे वास:कोशान्विसृज्य वै । दुद्रुवु: सर्वतो मार्गं वासांसि जगृहेऽच्युत: ॥ ३८ ॥
tasyānujīvinaḥ sarve vāsaḥ-kośān visṛjya vai dudruvuḥ sarvato mārgaṁ vāsāṁsi jagṛhe ’cyutaḥ
SB 10.41.39
वसित्वात्मप्रिये वस्त्रे कृष्ण: सङ्कर्षणस्तथा । शेषाण्यादत्त गोपेभ्यो विसृज्य भुवि कानिचित् ॥ ३९ ॥
vasitvātma-priye vastre kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇas tathā śeṣāṇy ādatta gopebhyo visṛjya bhuvi kānicit
SB 10.41.40
ततस्तु वायक: प्रीतस्तयोर्वेषमकल्पयत् । विचित्रवर्णैश्चैलेयैराकल्पैरनुरूपत: ॥ ४० ॥
tatas tu vāyakaḥ prītas tayor veṣam akalpayat vicitra-varṇaiś caileyair ākalpair anurūpataḥ
SB 10.41.41
नानालक्षणवेषाभ्यां कृष्णरामौ विरेजतु: । स्वलङ्कृतौ बालगजौ पर्वणीव सितेतरौ ॥ ४१ ॥
nānā-lakṣaṇa-veṣābhyāṁ kṛṣṇa-rāmau virejatuḥ sv-alaṅkṛtau bāla-gajau parvaṇīva sitetarau
SB 10.41.42
तस्य प्रसन्नो भगवान् प्रादात्सारूप्यमात्मन: । श्रियं च परमां लोके बलैश्वर्यस्मृतीन्द्रियम् ॥ ४२ ॥
tasya prasanno bhagavān prādāt sārūpyam ātmanaḥ śriyaṁ ca paramāṁ loke balaiśvarya-smṛtīndriyam
SB 10.41.43
तत: सुदाम्नो भवनं मालाकारस्य जग्मतु: । तौ दृष्ट्वा स समुत्थाय ननाम शिरसा भुवि ॥ ४३ ॥
tataḥ sudāmno bhavanaṁ mālā-kārasya jagmatuḥ tau dṛṣṭvā sa samutthāya nanāma śirasā bhuvi
SB 10.41.44
तयोरासनमानीय पाद्यं चार्घ्यार्हणादिभि: । पूजां सानुगयोश्चक्रे स्रक्ताम्बूलानुलेपनै: ॥ ४४ ॥
tayor āsanam ānīya pādyaṁ cārghyārhaṇādibhiḥ pūjāṁ sānugayoś cakre srak-tāmbūlānulepanaiḥ
SB 10.41.45
प्राह न: सार्थकं जन्म पावितं च कुलं प्रभो । पितृदेवर्षयो मह्यं तुष्टा ह्यागमनेन वाम् ॥ ४५ ॥
prāha naḥ sārthakaṁ janma pāvitaṁ ca kulaṁ prabho pitṛ-devarṣayo mahyaṁ tuṣṭā hy āgamanena vām
SB 10.41.46
भवन्तौ किल विश्वस्य जगत: कारणं परम् । अवतीर्णाविहांशेन क्षेमाय च भवाय च ॥ ४६ ॥
bhavantau kila viśvasya jagataḥ kāraṇaṁ param avatīrṇāv ihāṁśena kṣemāya ca bhavāya ca
SB 10.41.47
न हि वां विषमा दृष्टि: सुहृदोर्जगदात्मनो: । समयो: सर्वभूतेषु भजन्तं भजतोरपि ॥ ४७ ॥
na hi vāṁ viṣamā dṛṣṭiḥ suhṛdor jagad-ātmanoḥ samayoḥ sarva-bhūteṣu bhajantaṁ bhajator api
SB 10.41.48
तावाज्ञापयतं भृत्यं किमहं करवाणि वाम् । पुंसोऽत्यनुग्रहो ह्येष भवद्भिर्यन्नियुज्यते ॥ ४८ ॥
tāv ajñāpayataṁ bhṛtyaṁ kim ahaṁ karavāṇi vām puṁso ’ty-anugraho hy eṣa bhavadbhir yan niyujyate
SB 10.41.49
इत्यभिप्रेत्य राजेन्द्र सुदामा प्रीतमानस: । शस्तै: सुगन्धै: कुसुमैर्माला विरचिता ददौ ॥ ४९ ॥
ity abhipretya rājendra sudāmā prīta-mānasaḥ śastaiḥ su-gandhaiḥ kusumair mālā viracitā dadau
SB 10.41.50
ताभि: स्वलङ्कृतौ प्रीतौ कृष्णरामौ सहानुगौ । प्रणताय प्रपन्नाय ददतुर्वरदौ वरान् ॥ ५० ॥
tābhiḥ sv-alaṅkṛtau prītau kṛṣṇa-rāmau sahānugau praṇatāya prapannāya dadatur vara-dau varān
SB 10.41.51
सोऽपि वव्रेऽचलां भक्तिं तस्मिन्नेवाखिलात्मनि । तद्भक्तेषु च सौहार्दं भूतेषु च दयां पराम् ॥ ५१ ॥
so ’pi vavre ’calāṁ bhaktiṁ tasminn evākhilātmani tad-bhakteṣu ca sauhārdaṁ bhūteṣu ca dayāṁ parām
SB 10.41.52
इति तस्मै वरं दत्त्वा श्रियं चान्वयवर्धिनीम् । बलमायुर्यश: कान्तिं निर्जगाम सहाग्रज: ॥ ५२ ॥
iti tasmai varaṁ dattvā śriyaṁ cānvaya-vardhinīm balam āyur yaśaḥ kāntiṁ nirjagāma sahāgrajaḥ
Canto 10, Chapter 42
SB 10.42.1
श्रीशुक उवाच अथ व्रजन् राजपथेन माधव: स्त्रियं गृहीताङ्गविलेपभाजनाम् । विलोक्य कुब्जां युवतीं वराननां पप्रच्छ यान्तीं प्रहसन् रसप्रद: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca atha vrajan rāja-pathena mādhavaḥ striyaṁ gṛhītāṅga-vilepa-bhājanām vilokya kubjāṁ yuvatīṁ varānanāṁ papraccha yāntīṁ prahasan rasa-pradaḥ
SB 10.42.2
का त्वं वरोर्वेतदु हानुलेपनंकस्याङ्गने वा कथयस्व साधु न: । देह्यावयोरङ्गविलेपमुत्तमंश्रेयस्ततस्ते न चिराद् भविष्यति ॥ २ ॥
kā tvaṁ varorv etad u hānulepanaṁ kasyāṅgane vā kathayasva sādhu naḥ dehy āvayor aṅga-vilepam uttamaṁ śreyas tatas te na cirād bhaviṣyati
SB 10.42.3
सैरन्ध्र्युवाच दास्यस्म्यहं सुन्दर कंससम्मतात्रिवक्रनामा ह्यनुलेपकर्मणि । मद्भावितं भोजपतेरतिप्रियंविना युवां कोऽन्यतमस्तदर्हति ॥ ३ ॥
sairandhry uvāca dāsy asmy ahaṁ sundara kaṁsa-sammatā trivakra-nāmā hy anulepa-karmaṇi mad-bhāvitaṁ bhoja-pater ati-priyaṁ vinā yuvāṁ ko ’nyatamas tad arhati
SB 10.42.4
रूपपेशलमाधुर्यहसितालापवीक्षितै: । धर्षितात्मा ददौ सान्द्रमुभयोरनुलेपनम् ॥ ४ ॥
rūpa-peśala-mādhurya hasitālāpa-vīkṣitaiḥ dharṣitātmā dadau sāndram ubhayor anulepanam
SB 10.42.5
ततस्तावङ्गरागेण स्ववर्णेतरशोभिना । सम्प्राप्तपरभागेन शुशुभातेऽनुरञ्जितौ ॥ ५ ॥
tatas tāv aṅga-rāgeṇa sva-varṇetara-śobhinā samprāpta-para-bhāgena śuśubhāte ’nurañjitau
SB 10.42.6
प्रसन्नो भगवान्कुब्जां त्रिवक्रां रुचिराननाम् । ऋज्वीं कर्तुं मनश्चक्रे दर्शयन् दर्शने फलम् ॥ ६ ॥
prasanno bhagavān kubjāṁ trivakrāṁ rucirānanām ṛjvīṁ kartuṁ manaś cakre darśayan darśane phalam
SB 10.42.7
पद्भ्यामाक्रम्य प्रपदे द्व्यङ्गुल्युत्तानपाणिना । प्रगृह्य चिबुकेऽध्यात्ममुदनीनमदच्युत: ॥ ७ ॥
padbhyām ākramya prapade dry-aṅguly-uttāna-pāṇinā pragṛhya cibuke ’dhyātmam udanīnamad acyutaḥ
SB 10.42.8
सा तदर्जुसमानाङ्गी बृहच्छ्रोणिपयोधरा । मुकुन्दस्पर्शनात् सद्यो बभूव प्रमदोत्तमा ॥ ८ ॥
sā tadarju-samānāṅgī bṛhac-chroṇi-payodharā mukunda-sparśanāt sadyo babhūva pramadottamā
SB 10.42.9
ततो रूपगुणौदार्यसम्पन्ना प्राह केशवम् । उत्तरीयान्तमाकृष्य स्मयन्ती जातहृच्छया ॥ ९ ॥
tato rūpa-guṇaudārya- sampannā prāha keśavam uttarīyāntam akṛṣya smayantī jāta-hṛc-chayā
SB 10.42.10
एहि वीर गृहं यामो न त्वां त्यक्तुमिहोत्सहे । त्वयोन्मथितचित्ताया: प्रसीद पुरुषर्षभ ॥ १० ॥
ehi vīra gṛhaṁ yāmo na tvāṁ tyaktum ihotsahe tvayonmathita-cittāyāḥ prasīda puruṣarṣabha
SB 10.42.11
एवं स्त्रिया याच्यमान: कृष्णो रामस्य पश्यत: । मुखं वीक्ष्यानु गोपानां प्रहसंस्तामुवाच ह ॥ ११ ॥
evaṁ striyā yācyamānaḥ kṛṣṇo rāmasya paśyataḥ mukhaṁ vīkṣyānu gopānāṁ prahasaṁs tām uvāca ha
SB 10.42.12
एष्यामि ते गृहं सुभ्रु पुंसामाधिविकर्शनम् । साधितार्थोऽगृहाणां न: पान्थानां त्वं परायणम् ॥ १२ ॥
eṣyāmi te gṛhaṁ su-bhru puṁsām ādhi-vikarśanam sādhitārtho ’gṛhāṇāṁ naḥ pānthānāṁ tvaṁ parāyaṇam
SB 10.42.13
विसृज्य माध्व्या वाण्या ताम्व्रजन् मार्गे वणिक्पथै: । नानोपायनताम्बूलस्रग्गन्धै: साग्रजोऽर्चित: ॥ १३ ॥
visṛjya mādhvyā vāṇyā tām vrajan mārge vaṇik-pathaiḥ nānopāyana-tāmbūla- srag-gandhaiḥ sāgrajo ’rcitaḥ
SB 10.42.14
तद्दर्शनस्मरक्षोभादात्मानं नाविदन् स्त्रिय: । विस्रस्तवास:कवरवलया लेख्यमूर्तय: ॥ १४ ॥
tad-darśana-smara-kṣobhād ātmānaṁ nāvidan striyaḥ visrasta-vāsaḥ-kavara valayā lekhya-mūrtayaḥ
SB 10.42.15
तत: पौरान् पृच्छमानो धनुष: स्थानमच्युत: । तस्मिन् प्रविष्टो ददृशे धनुरैन्द्रमिवाद्भुतम् ॥ १५ ॥
tataḥ paurān pṛcchamāno dhanuṣaḥ sthānam acyutaḥ tasmin praviṣṭo dadṛśe dhanur aindram ivādbhutam
SB 10.42.16
पुरुषैर्बहुभिर्गुप्तमर्चितं परमर्द्धिमत् । वार्यमाणो नृभि: कृष्ण: प्रसह्य धनुराददे ॥ १६ ॥
puruṣair bahubhir guptam arcitaṁ paramarddhimat vāryamāṇo nṛbhiḥ kṛṣṇaḥ prasahya dhanur ādade
SB 10.42.17
करेण वामेन सलीलमुद्धृतंसज्यं च कृत्वा निमिषेण पश्यताम् । नृणां विकृष्य प्रबभञ्ज मध्यतोयथेक्षुदण्डं मदकर्युरुक्रम: ॥ १७ ॥
kareṇa vāmena sa-līlam uddhṛtaṁ sajyaṁ ca kṛtvā nimiṣeṇa paśyatām nṛṇāṁ vikṛṣya prababhañja madhyato yathekṣu-daṇḍaṁ mada-kary urukramaḥ
SB 10.42.18
धनुषो भज्यमानस्य शब्द: खं रोदसी दिश: । पूरयामास यं श्रुत्वा कंसस्त्रासमुपागमत् ॥ १८ ॥
dhanuṣo bhajyamānasya śabdaḥ khaṁ rodasī diśaḥ pūrayām āsa yaṁ śrutvā kaṁsas trāsam upāgamat
SB 10.42.19
तद् रक्षिण: सानुचरं कुपिता आततायिन: । गृहीतुकामा आवव्रुर्गृह्यतां वध्यतामिति ॥ १९ ॥
tad-rakṣiṇaḥ sānucaraṁ kupitā ātatāyinaḥ gṛhītu-kāmā āvavrur gṛhyatāṁ vadhyatām iti
SB 10.42.20
अथ तान्दुरभिप्रायान् विलोक्य बलकेशवौ । क्रुद्धौ धन्वन आदाय शकले तांश्च जघ्नतु: ॥ २० ॥
atha tān durabhiprāyān vilokya bala-keśavau kruddhau dhanvana ādāya śakale tāṁś ca jaghnatuḥ
SB 10.42.21
बलं च कंसप्रहितं हत्वा शालामुखात्तत: । निष्क्रम्य चेरतुर्हृष्टौ निरीक्ष्य पुरसम्पद: ॥ २१ ॥
balaṁ ca kaṁsa-prahitaṁ hatvā śālā-mukhāt tataḥ niṣkramya ceratur hṛṣṭau nirīkṣya pura-sampadaḥ
SB 10.42.22
tayos tad adbhutaṁ vīryaṁ niśāmya pura-vāsinaḥ tejaḥ prāgalbhyaṁ rūpaṁ ca menire vibudhottamau
SB 10.42.23
तयोर्विचरतो: स्वैरमादित्योऽस्तमुपेयिवान् । कृष्णरामौ वृतौ गोपै: पुराच्छकटमीयतु: ॥ २३ ॥
tayor vicaratoḥ svairam ādityo ’stam upeyivān kṛṣṇa-rāmau vṛtau gopaiḥ purāc chakaṭam īyatuḥ
SB 10.42.24
गोप्यो मुकुन्दविगमे विरहातुरा याआशासताशिष ऋता मधुपुर्यभूवन् । सम्पश्यतां पुरुषभूषणगात्रलक्ष्मींहित्वेतरान् नु भजतश्चकमेऽयनं श्री: ॥ २४ ॥
gopyo mukunda-vigame virahāturā yā āśāsatāśiṣa ṛtā madhu-pury abhūvan sampaśyatāṁ puruṣa-bhūṣaṇa-gātra-lakṣmīṁ hitvetarān nu bhajataś cakame ’yanaṁ śrīḥ
SB 10.42.25
अवनिक्ताङ्घ्रियुगलौ भुक्त्वा क्षीरोपसेचनम् । ऊषतुस्तां सुखं रात्रिं ज्ञात्वा कंसचिकीर्षितम् ॥ २५ ॥
avaniktāṅghri-yugalau bhuktvā kṣīropasecanam ūṣatus tāṁ sukhaṁ rātriṁ jñātvā kaṁsa-cikīrṣitam
SB 10.42.26-27
कंसस्तु धनुषो भङ्गं रक्षिणां स्वबलस्य च । वधं निशम्य गोविन्दरामविक्रीडितं परम् ॥ २६ ॥ दीर्घप्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मति: । बहून्यचष्टोभयथा मृत्योर्दौत्यकराणि च ॥ २७ ॥
kaṁsas tu dhanuṣo bhaṅgaṁ rakṣiṇāṁ sva-balasya ca vadhaṁ niśamya govinda- rāma-vikrīḍitaṁ param dīrgha-prajāgaro bhīto durnimittāni durmatiḥ bahūny acaṣṭobhayathā mṛtyor dautya-karāṇi ca
SB 10.42.28-31
अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥
adarśanaṁ sva-śirasaḥ pratirūpe ca saty api asaty api dvitīye ca dvai-rūpyaṁ jyotiṣāṁ tathā chidra-pratītiś chāyāyāṁ prāṇa-ghoṣānupaśrutiḥ svarṇa-pratītir vṛkṣeṣu sva-padānām adarśanam svapne preta-pariṣvaṅgaḥ khara-yānaṁ viṣādanam yāyān nalada-māly ekas tailābhyakto dig-ambaraḥ anyāni cetthaṁ-bhūtāni svapna-jāgaritāni ca paśyan maraṇa-santrasto nidrāṁ lebhe na cintayā
SB 10.42.32
व्युष्टायां निशि कौरव्य सूर्ये चाद्भ्य: समुत्थिते । कारयामास वै कंसो मल्लक्रीडामहोत्सवम् ॥ ३२ ॥
vyuṣṭāyāṁ niśi kauravya sūrye cādbhyaḥ samutthite kārayām āsa vai kaṁso malla-krīḍā-mahotsavam
SB 10.42.33
आनर्चु: पुरुषा रङ्गं तूर्यभेर्यश्च जघ्निरे । मञ्चाश्चालङ्कृता: स्रग्भि: पताकाचैलतोरणै: ॥ ३३ ॥
ānarcuḥ puruṣā raṅgaṁ tūrya-bheryaś ca jaghnire mañcāś cālaṅkṛtāḥ sragbhiḥ patākā-caila-toraṇaiḥ
SB 10.42.34
तेषु पौरा जानपदा ब्रह्मक्षत्रपुरोगमा: । यथोपजोषं विविशू राजानश्च कृतासना: ॥ ३४ ॥
teṣu paurā jānapadā brahma-kṣatra-purogamāḥ yathopajoṣaṁ viviśū rājānaś ca kṛtāsanāḥ
SB 10.42.35
कंस: परिवृतोऽमात्यै राजमञ्च उपाविशत् । मण्डलेश्वरमध्यस्थो हृदयेन विदूयता ॥ ३५ ॥
kaṁsaḥ parivṛto ’mātyai rāja-mañca upāviśat maṇḍaleśvara-madhya-stho hṛdayena vidūyatā
SB 10.42.36
वाद्यमानेषु तूर्येषु मल्लतालोत्तरेषु च । मल्ला: स्वलङ्कृता: दृप्ता: सोपाध्याया: समासत ॥ ३६ ॥
vādyamānesu tūryeṣu malla-tālottareṣu ca mallāḥ sv-alaṅkṛtāḥ dṛptāḥ sopādhyāyāḥ samāsata
SB 10.42.37
चाणूरो मुष्टिक: कूट: शलस्तोशल एव च । त आसेदुरुपस्थानं वल्गुवाद्यप्रहर्षिता: ॥ ३७ ॥
cāṇūro muṣṭikaḥ kūtaḥ śalas tośala eva ca ta āsedur upasthānaṁ valgu-vādya-praharṣitāḥ
SB 10.42.38
नन्दगोपादयो गोपा भोजराजसमाहुता: । निवेदितोपायनास्त एकस्मिन्मञ्च आविशन् ॥ ३८ ॥
nanda-gopādayo gopā bhoja-rāja-samāhutāḥ niveditopāyanās ta ekasmin mañca āviśan
Canto 10, Chapter 43
SB 10.43.1
श्रीशुक उवाच अथ कृष्णश्च रामश्च कृतशौचौ परन्तप । मल्लदुन्दुभिनिर्घोषं श्रुत्वा द्रष्टुमुपेयतु: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca atha kṛṣṇaś ca rāmaś ca kṛta-śaucau parantapa malla-dundubhi-nirghoṣaṁ śrutvā draṣṭum upeyatuḥ
SB 10.43.2
रङ्गद्वारं समासाद्य तस्मिन् नागमवस्थितम् । अपश्यत्कुवलयापीडं कृष्णोऽम्बष्ठप्रचोदितम् ॥ २ ॥
raṅga-dvāraṁ samāsādya tasmin nāgam avasthitam apaśyat kuvalayāpīḍaṁ kṛṣṇo ’mbaṣṭha-pracoditam
SB 10.43.3
बद्ध्वा परिकरं शौरि: समुह्य कुटिलालकान् । उवाच हस्तिपं वाचा मेघनादगभीरया ॥ ३ ॥
baddhvā parikaraṁ śauriḥ samuhya kuṭilālakān uvāca hastipaṁ vācā megha-nāda-gabhīrayā
SB 10.43.4
अम्बष्ठाम्बष्ठ मार्गं नौ देह्यपक्रम मा चिरम् । नो चेत् सकुञ्जरं त्वाद्य नयामि यमसादनम् ॥ ४ ॥
ambaṣṭhāmbaṣṭha mārgaṁ nau dehy apakrama mā ciram no cet sa-kuñjaraṁ tvādya nayāmi yama-sādanam
SB 10.43.5
एवं निर्भर्त्सितोऽम्बष्ठ: कुपित: कोपितं गजम् । चोदयामास कृष्णाय कालान्तकयमोपमम् ॥ ५ ॥
evaṁ nirbhartsito ’mbaṣṭhaḥ kupitaḥ kopitaṁ gajam codayām āsa kṛṣṇāya kālāntaka-yamopamam
SB 10.43.6
करीन्द्रस्तमभिद्रुत्य करेण तरसाग्रहीत् । कराद्विगलित: सोऽमुं निहत्याङ्घ्रिष्वलीयत ॥ ६ ॥
karīndras tam abhidrutya kareṇa tarasāgrahīt karād vigalitaḥ so ’muṁ nihatyāṅghriṣv alīyata
SB 10.43.7
सङ्क्रुद्धस्तमचक्षाणो घ्राणदृष्टि: स केशवम् । परामृशत् पुष्करेण स प्रसह्य विनिर्गत: ॥ ७ ॥
saṅkruddhas tam acakṣāṇo ghrāṇa-dṛṣṭiḥ sa keśavam parāmṛśat puṣkareṇa sa prasahya vinirgataḥ
SB 10.43.8
पुच्छे प्रगृह्यातिबलं धनुष: पञ्चविंशतिम् । विचकर्ष यथा नागं सुपर्ण इव लीलया ॥ ८ ॥
pucche pragṛhyāti-balaṁ dhanuṣaḥ pañca-viṁśatim vicakarṣa yathā nāgaṁ suparṇa iva līlayā
SB 10.43.9
स पर्यावर्तमानेन सव्यदक्षिणतोऽच्युत: । बभ्राम भ्राम्यमाणेन गोवत्सेनेव बालक: ॥ ९ ॥
sa paryāvartamānena savya-dakṣiṇato ’cyutaḥ babhrāma bhrāmyamāṇena go-vatseneva bālakaḥ
SB 10.43.10
ततोऽभिमुखमभ्येत्य पाणिनाहत्य वारणम् । प्राद्रवन् पातयामास स्पृश्यमान: पदे पदे ॥ १० ॥
tato ’bhimakham abhyetya pāṇināhatya vāraṇam prādravan pātayām āsa spṛśyamānaḥ pade pade
SB 10.43.11
स धावन् क्रीडया भूमौ पतित्वा सहसोत्थित: । तं मत्वा पतितं क्रुद्धो दन्ताभ्यां सोऽहनत्क्षितिम् ॥ ११ ॥
sa dhāvan kṛīdayā bhūmau patitvā sahasotthitaḥ tam matvā patitaṁ kruddho dantābhyāṁ so ’hanat kṣitim
SB 10.43.12
स्वविक्रमे प्रतिहते कुञ्जरेन्द्रोऽत्यमर्षित: । चोद्यमानो महामात्रै: कृष्णमभ्यद्रवद् रुषा ॥ १२ ॥
sva-vikrame pratihate kuñjarendro ’ty-amarṣitaḥ codyamāno mahāmātraiḥ kṛṣṇam abhyadravad ruṣā
SB 10.43.13
तमापतन्तमासाद्य भगवान् मधुसूदन: । निगृह्य पाणिना हस्तं पातयामास भूतले ॥ १३ ॥
tam āpatantam āsādya bhagavān madhusūdanaḥ nigṛhya pāṇinā hastaṁ pātayām āsa bhū-tale
SB 10.43.14
पतितस्य पदाक्रम्य मृगेन्द्र इव लीलया । दन्तमुत्पाट्य तेनेभं हस्तिपांश्चाहनद्धरि: ॥ १४ ॥
patitasya padākramya mṛgendra iva līlayā dantam utpāṭya tenebhaṁ hastipāṁś cāhanad dhariḥ
SB 10.43.15
मृतकं द्विपमुत्सृज्य दन्तपाणि: समाविशत् । अंसन्यस्तविषाणोऽसृङ्मदबिन्दुभिरङ्कित: । विरूढस्वेदकणिकावदनाम्बुरुहो बभौ ॥ १५ ॥
mṛtakaṁ dvipam utsṛjya danta-pāṇiḥ samāviśat aṁsa-nyasta-viṣāṇo ’sṛṅ- mada-bindubhir aṅkitaḥ virūḍha-sveda-kaṇikā vadanāmburuho babhau
SB 10.43.16
वृतौ गोपै: कतिपयैर्बलदेवजनार्दनौ । रङ्गं विविशतू राजन् गजदन्तवरायुधौ ॥ १६ ॥
vṛtau gopaiḥ katipayair baladeva-janārdanau raṅgaṁ viviśatū rājan gaja-danta-varāyudhau
SB 10.43.17
मल्लानामशनिर्नृणां नरवर: स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान्गोपानां स्वजनोऽसतां क्षितिभुजां शास्ता स्वपित्रो: शिशु: । मृत्युर्भोजपतेर्विराडविदुषां तत्त्वं परं योगिनांवृष्णीनां परदेवतेति विदितो रङ्गं गत: साग्रज: ॥ १७ ॥
mallānām aśanir nṛṇāṁ nara-varaḥ strīṇāṁ smaro mūrtimān gopānāṁ sva-jano ’satāṁ kṣiti-bhujāṁ śāstā sva-pitroḥ śiśuḥ mṛtyur bhoja-pater virāḍ aviduṣāṁ tattvaṁ paraṁ yogināṁ vṛṣṇīnāṁ para-devateti vidito raṅgaṁ gataḥ sāgrajaḥ
SB 10.43.18
हतं कुवलयापीडं दृष्ट्वा तावपि दुर्जयौ । कंसो मनस्यपि तदा भृशमुद्विविजे नृप ॥ १८ ॥
hataṁ kuvalayāpīḍaṁ dṛṣṭvā tāv api durjayau kaṁso manasy api tadā bhṛśam udvivije nṛpa
SB 10.43.19
तौ रेजतू रङ्गगतौ महाभुजौविचित्रवेषाभरणस्रगम्बरौ । यथा नटावुत्तमवेषधारिणौमन: क्षिपन्तौ प्रभया निरीक्षताम् ॥ १९ ॥
tau rejatū raṅga-gatau mahā-bhujau vicitra-veṣābharaṇa-srag-ambarau yathā naṭāv uttama-veṣa-dhāriṇau manaḥ kṣipantau prabhayā nirīkṣatām
SB 10.43.20
निरीक्ष्य तावुत्तमपूरुषौ जनामञ्चस्थिता नागरराष्ट्रका नृप । प्रहर्षवेगोत्कलितेक्षणानना:पपुर्न तृप्ता नयनैस्तदाननम् ॥ २० ॥
nirīkṣya tāv uttama-pūruṣau janā mañca-sthitā nāgara-rāṣṭrakā nṛpa praharṣa-vegotkalitekṣaṇānanāḥ papur na tṛptā nayanais tad-ānanam
SB 10.43.21-22
पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया । जिघ्रन्त इव नासाभ्यां श्लिष्यन्त इव बाहुभि: ॥ २१ ॥ ऊचु: परस्परं ते वै यथादृष्टं यथाश्रुतम् । तद्रूपगुणमाधुर्यप्रागल्भ्यस्मारिता इव ॥ २२ ॥
pibanta iva cakṣurbhyāṁ lihanta iva jihvayā jighranta iva nāsābhyāṁ śliṣyanta iva bāhubhiḥ ūcuḥ parasparaṁ te vai yathā-dṛṣṭaṁ yathā-śrutam tad-rūpa-guṇa-mādhurya- prāgalbhya-smāritā iva
SB 10.43.23
एतौ भगवत: साक्षाद्धरेर्नारायणस्य हि । अवतीर्णाविहांशेन वसुदेवस्य वेश्मनि ॥ २३ ॥
etau bhagavataḥ sākṣād dharer nārāyaṇasya hi avatīrṇāv ihāṁśena vasudevasya veśmani
SB 10.43.24
एष वै किल देवक्यां जातो नीतश्च गोकुलम् । कालमेतं वसन् गूढो ववृधे नन्दवेश्मनि ॥ २४ ॥
eṣa vai kila devakyāṁ jāto nītaś ca gokulam kālam etaṁ vasan gūḍho vavṛdhe nanda-veśmani
SB 10.43.25
पूतनानेन नीतान्तं चक्रवातश्च दानव: । अर्जुनौ गुह्यक: केशी धेनुकोऽन्ये च तद्विधा: ॥ २५ ॥
pūtanānena nītāntaṁ cakravātaś ca dānavaḥ arjunau guhyakaḥ keśī dhenuko ’nye ca tad-vidhāḥ
SB 10.43.26-27
गाव: सपाला एतेन दावाग्ने: परिमोचिता: । कालियो दमित: सर्प इन्द्रश्च विमद: कृत: ॥ २६ ॥ सप्ताहमेकहस्तेन धृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वर्षवाताशनिभ्यश्च परित्रातं च गोकुलम् ॥ २७ ॥
gāvaḥ sa-pālā etena dāvāgneḥ parimocitāḥ kāliyo damitaḥ sarpa indraś ca vimadaḥ kṛtaḥ saptāham eka-hastena dhṛto ’dri-pravaro ’munā varṣa-vātāśanibhyaś ca paritrātaṁ ca gokulam
SB 10.43.28
गोप्योऽस्य नित्यमुदितहसितप्रेक्षणं मुखम् । पश्यन्त्यो विविधांस्तापांस्तरन्ति स्माश्रमं मुदा ॥ २८ ॥
gopyo ’sya nitya-mudita- hasita-prekṣaṇaṁ mukham paśyantyo vividhāṁs tāpāṁs taranti smāśramaṁ mudā
SB 10.43.29
वदन्त्यनेन वंशोऽयं यदो: सुबहुविश्रुत: । श्रियं यशो महत्वं च लप्स्यते परिरक्षित: ॥ २९ ॥
vadanty anena vaṁśo ’yaṁ yadoḥ su-bahu-viśrutaḥ śriyaṁ yaśo mahatvaṁ ca lapsyate parirakṣitaḥ
SB 10.43.30
अयं चास्याग्रज: श्रीमान्राम: कमललोचन: । प्रलम्बो निहतो येन वत्सको ये बकादय: ॥ ३० ॥
ayaṁ cāsyāgrajaḥ śrīmān rāmaḥ kamala-locanaḥ pralambo nihato yena vatsako ye bakādayaḥ
SB 10.43.31
जनेष्वेवं ब्रुवाणेषु तूर्येषु निनदत्सु च । कृष्णरामौ समाभाष्य चाणूरो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३१ ॥
janeṣv evaṁ bruvāṇeṣu tūryeṣu ninadatsu ca kṛṣṇa-rāmau samābhāṣya cāṇūro vākyam abravīt
SB 10.43.32
हे नन्दसूनो हे राम भवन्तौ वीरसम्मतौ । नियुद्धकुशलौ श्रुत्वा राज्ञाहूतौ दिदृक्षुणा ॥ ३२ ॥
he nanda-sūno he rāma bhavantau vīra-sammatau niyuddha-kuśalau śrutvā rājñāhūtau didṛkṣuṇā
SB 10.43.33
प्रियं राज्ञ: प्रकुर्वत्य: श्रेयो विन्दन्ति वै प्रजा: । मनसा कर्मणा वाचा विपरीतमतोऽन्यथा ॥ ३३ ॥
priyaṁ rājñaḥ prakurvatyaḥ śreyo vindanti vai prajāḥ manasā karmaṇā vācā viparītam ato ’nyathā
SB 10.43.34
नित्यं प्रमुदिता गोपा वत्सपाला यथास्फुटम् । वनेषु मल्लयुद्धेन क्रीडन्तश्चारयन्ति गा: ॥ ३४ ॥
nityaṁ pramuditā gopā vatsa-pālā yathā-sphuṭam vaneṣu malla-yuddhena krīḍantaś cārayanti gāḥ
SB 10.43.35
तस्माद् राज्ञ: प्रियं यूयं वयं च करवाम हे । भूतानि न: प्रसीदन्ति सर्वभूतमयो नृप: ॥ ३५ ॥
tasmād rājñaḥ priyaṁ yūyaṁ vayaṁ ca karavāma he bhūtāni naḥ prasīdanti sarva-bhūta-mayo nṛpaḥ
SB 10.43.36
तन्निशम्याब्रवीत्कृष्णो देशकालोचितं वच: । नियुद्धमात्मनोऽभीष्टं मन्यमानोऽभिनन्द्य च ॥ ३६ ॥
tan niśamyābravīt kṛṣṇo deśa-kālocitaṁ vacaḥ niyuddham ātmano ’bhīṣṭaṁ manyamāno ’bhinandya ca
SB 10.43.37
प्रजा भोजपतेरस्य वयं चापि वनेचरा: । करवाम प्रियं नित्यं तन्न: परमनुग्रह: ॥ ३७ ॥
prajā bhoja-pater asya vayaṁ cāpi vane-carāḥ karavāma priyaṁ nityaṁ tan naḥ param anugrahaḥ
SB 10.43.38
बाला वयं तुल्यबलै: क्रीडिष्यामो यथोचितम् । भवेन्नियुद्धं माधर्म: स्पृशेन्मल्ल सभासद: ॥ ३८ ॥
bālā vayaṁ tulya-balaiḥ krīḍiṣyāmo yathocitam bhaven niyuddhaṁ mādharmaḥ spṛśen malla-sabhā-sadaḥ
SB 10.43.39
चाणूर उवाच न बालो न किशोरस्त्वं बलश्च बलिनां वर: । लीलयेभो हतो येन सहस्रद्विपसत्त्वभृत् ॥ ३९ ॥
cāṇūra uvāca na bālo na kiśoras tvaṁ balaś ca balināṁ varaḥ līlayebho hato yena sahasra-dvipa-sattva-bhṛt
SB 10.43.40
तस्माद्भवद्भ्यां बलिभिर्योद्धव्यं नानयोऽत्र वै । मयि विक्रम वार्ष्णेय बलेन सह मुष्टिक: ॥ ४० ॥
tasmād bhavadbhyāṁ balibhir yoddhavyaṁ nānayo ’tra vai mayi vikrama vārṣṇeya balena saha muṣṭikaḥ
Canto 10, Chapter 44
SB 10.44.1
श्रीशुक उवाच एवं चर्चितसङ्कल्पो भगवान् मधुसूदन: । आससादाथ चाणूरं मुष्टिकं रोहिणीसुत: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ carcita-saṅkalpo bhagavān madhusūdanaḥ āsasādātha caṇūraṁ muṣṭtikaṁ rohiṇī-sutaḥ
SB 10.44.2
हस्ताभ्यां हस्तयोर्बद्ध्वा पद्भ्यामेव च पादयो: । विचकर्षतुरन्योन्यं प्रसह्य विजिगीषया ॥ २ ॥
hastābhyāṁ hastayor baddhvā padbhyām eva ca pādayoḥ vicakarṣatur anyonyaṁ prasahya vijigīṣayā
SB 10.44.3
अरत्नी द्वे अरत्निभ्यां जानुभ्यां चैव जानुनी । शिर: शीर्ष्णोरसोरस्तावन्योन्यमभिजघ्नतु: ॥ ३ ॥
aratnī dve aratnibhyāṁ jānubhyāṁ caiva jānunī śiraḥ śīrṣṇorasoras tāv anyonyam abhijaghnatuḥ
SB 10.44.4
परिभ्रामणविक्षेपपरिरम्भावपातनै: । उत्सर्पणापसर्पणैश्चान्योन्यं प्रत्यरुन्धताम् ॥ ४ ॥
paribhrāmaṇa-vikṣepa- parirambhāvapātanaiḥ utsarpaṇāpasarpaṇaiś cānyonyaṁ pratyarundhatām
SB 10.44.5
उत्थापनैरुन्नयनैश्चालनै: स्थापनैरपि । परस्परं जिगीषन्तावपचक्रतुरात्मन: ॥ ५ ॥
utthāpanair unnayanaiś cālanaiḥ sthāpanair api parasparaṁ jigīṣantāv apacakratur ātmanaḥ
SB 10.44.6
तद् बलाबलवद्युद्धं समेता: सर्वयोषित: । ऊचु: परस्परं राजन् सानुकम्पा वरूथश: ॥ ६ ॥
tad balābalavad yuddhaṁ sametāḥ sarva-yoṣitaḥ ūcuḥ parasparaṁ rājan sānukampā varūthaśaḥ
SB 10.44.7
महानयं बताधर्म एषां राजसभासदाम् । ये बलाबलवद्युद्धं राज्ञोऽन्विच्छन्ति पश्यत: ॥ ७ ॥
mahān ayaṁ batādharma eṣāṁ rāja-sabhā-sadām ye balābalavad yuddhaṁ rājño ’nvicchanti paśyataḥ
SB 10.44.8
क्व वज्रसारसर्वाङ्गौ मल्लौ शैलेन्द्रसन्निभौ । क्व चातिसुकुमाराङ्गौ किशोरौ नाप्तयौवनौ ॥ ८ ॥
kva vajra-sāra-sarvāṅgau mallau śailendra-sannibhau kva cāti-sukumārāṅgau kiśorau nāpta-yauvanau
SB 10.44.9
धर्मव्यतिक्रमो ह्यस्य समाजस्य ध्रुवं भवेत् । यत्राधर्म: समुत्तिष्ठेन्न स्थेयं तत्र कर्हिचित् ॥ ९ ॥
dharma-vyatikramo hy asya samājasya dhruvaṁ bhavet yatrādharmaḥ samuttiṣṭhen na stheyaṁ tatra karhicit
SB 10.44.10
न सभां प्रविशेत् प्राज्ञ: सभ्यदोषाननुस्मरन् । अब्रुवन् विब्रुवन्नज्ञो नर: किल्बिषमश्नुते ॥ १० ॥
na sabhāṁ praviśet prājñaḥ sabhya-doṣān anusmaran abruvan vibruvann ajño naraḥ kilbiṣam aśnute
SB 10.44.11
वल्गत: शत्रुमभित: कृष्णस्य वदनाम्बुजम् । वीक्ष्यतां श्रमवार्युप्तं पद्मकोशमिवाम्बुभि: ॥ ११ ॥
valgataḥ śatrum abhitaḥ kṛṣṇasya vadanāmbujam vīkṣyatāṁ śrama-vāry-uptaṁ padma-kośam ivāmbubhiḥ
SB 10.44.12
किं न पश्यत रामस्य मुखमाताम्रलोचनम् । मुष्टिकं प्रति सामर्षं हाससंरम्भशोभितम् ॥ १२ ॥
kiṁ na paśyata rāmasya mukham ātāmra-locanam muṣṭikaṁ prati sāmarṣaṁ hāsa-saṁrambha-śobhitam
SB 10.44.13
पुण्या बत व्रजभुवो यदयं नृलिङ्ग-गूढ: पुराणपुरुषो वनचित्रमाल्य: । गा: पालयन् सहबल: क्वणयंश्च वेणुंविक्रीडयाञ्चति गिरित्ररमार्चिताङ्घ्रि: ॥ १३ ॥
puṇyā bata vraja-bhuvo yad ayaṁ nṛ-liṅga gūḍhaḥ purāṇa-puruṣo vana-citra-mālyaḥ gāḥ pālayan saha-balaḥ kvaṇayaṁś ca veṇuṁ vikrīdayāñcati giritra-ramārcitāṅghriḥ
SB 10.44.14
गोप्यस्तप: किमचरन् यदमुष्य रूपंलावण्यसारमसमोर्ध्वमनन्यसिद्धम् । दृग्भि: पिबन्त्यनुसवाभिनवं दुराप-मेकान्तधाम यशस: श्रिय ऐश्वरस्य ॥ १४ ॥
gopyas tapaḥ kim acaran yad amuṣya rūpaṁ lāvaṇya-sāram asamordhvam ananya-siddham dṛgbhiḥ pibanty anusavābhinavaṁ durāpam ekānta-dhāma yaśasaḥ śriya aiśvarasya
SB 10.44.15
या दोहनेऽवहनने मथनोपलेप-प्रेङ्खेङ्खनार्भरुदितोक्षणमार्जनादौ । गायन्ति चैनमनुरक्तधियोऽश्रुकण्ठ्योधन्या व्रजस्त्रिय उरुक्रमचित्तयाना: ॥ १५ ॥
yā dohane ’vahanane mathanopalepa preṅkheṅkhanārbha-ruditokṣaṇa-mārjanādau gāyanti cainam anurakta-dhiyo ’śru-kaṇṭhyo dhanyā vraja-striya urukrama-citta-yānāḥ
SB 10.44.16
प्रातर्व्रजाद् व्रजत आविशतश्च सायंगोभि: समं क्वणयतोऽस्य निशम्य वेणुम् । निर्गम्य तूर्णमबला: पथि भूरिपुण्या:पश्यन्ति सस्मितमुखं सदयावलोकम् ॥ १६ ॥
prātar vrajād vrajata āviśataś ca sāyaṁ gobhiḥ samaṁ kvaṇayato ’sya niśamya veṇum nirgamya tūrṇam abalāḥ pathi bhūri-puṇyāḥ paśyanti sa-smita-mukhaṁ sa-dayāvalokam
SB 10.44.17
एवं प्रभाषमाणासु स्त्रीषु योगेश्वरो हरि: । शत्रुं हन्तुं मनश्चक्रे भगवान् भरतर्षभ ॥ १७ ॥
evaṁ prabhāṣamāṇāsu strīṣu yogeśvaro hariḥ śatruṁ hantuṁ manaś cakre bhagavān bharatarṣabha
SB 10.44.18
सभया: स्त्रीगिर: श्रुत्वा पुत्रस्नेहशुचातुरौ । पितरावन्वतप्येतां पुत्रयोरबुधौ बलम् ॥ १८ ॥
sa-bhayāḥ strī-giraḥ śrutvā putra-sneha-śucāturau pitarāv anvatapyetāṁ putrayor abudhau balam
SB 10.44.19
तैस्तैर्नियुद्धविधिभिर्विविधैरच्युतेतरौ । युयुधाते यथान्योन्यं तथैव बलमुष्टिकौ ॥ १९ ॥
tais tair niyuddha-vidhibhir vividhair acyutetarau yuyudhāte yathānyonyaṁ tathaiva bala-muṣṭikau
SB 10.44.20
भगवद्गात्रनिष्पातैर्वज्रनीष्पेषनिष्ठुरै: । चाणूरो भज्यमानाङ्गो मुहुर्ग्लानिमवाप ह ॥ २० ॥
bhagavad-gātra-niṣpātair vajra-nīṣpeṣa-niṣṭhuraiḥ cāṇūro bhajyamānāṅgo muhur glānim avāpa ha
SB 10.44.21
स श्येनवेग उत्पत्य मुष्टीकृत्य करावुभौ । भगवन्तं वासुदेवं क्रुद्धो वक्षस्यबाधत ॥ २१ ॥
sa śyena-vega utpatya muṣṭī-kṛtya karāv ubhau bhagavantaṁ vāsudevaṁ kruddho vakṣasy abādhata
SB 10.44.22-23
नाचलत्तत्प्रहारेण मालाहत इव द्विप: । बाह्वोर्निगृह्य चाणूरं बहुशो भ्रामयन् हरि: ॥ २२ ॥ भूपृष्ठे पोथयामास तरसा क्षीणजीवितम् । विस्रस्ताकल्पकेशस्रगिन्द्रध्वज इवापतत् ॥ २३ ॥
nācalat tat-prahāreṇa mālāhata iva dvipaḥ bāhvor nigṛhya cāṇūraṁ bahuśo bhrāmayan hariḥ bhū-pṛṣṭhe pothayām āsa tarasā kṣīṇa jīvitam visrastākalpa-keśa-srag indra-dhvaja ivāpatat
SB 10.44.24-25
तथैव मुष्टिक: पूर्वं स्वमुष्ट्याभिहतेन वै । बलभद्रेण बलिना तलेनाभिहतो भृशम् ॥ २४ ॥ प्रवेपित: स रुधिरमुद्वमन् मुखतोऽर्दित: । व्यसु: पपातोर्व्युपस्थे वाताहत इवाङ्घ्रिप: ॥ २५ ॥
tathaiva muṣṭikaḥ pūrvaṁ sva-muṣṭyābhihatena vai balabhadreṇa balinā talenābhihato bhṛśam pravepitaḥ sa rudhiram udvaman mukhato ’rditaḥ vyasuḥ papātorvy-upasthe vātāhata ivāṅghripaḥ
SB 10.44.26
तत: कूटमनुप्राप्तं राम: प्रहरतां वर: । अवधील्लीलया राजन्सावज्ञं वाममुष्टिना ॥ २६ ॥
tataḥ kūṭam anuprāptaṁ rāmaḥ praharatāṁ varaḥ avadhīl līlayā rājan sāvajñaṁ vāma-muṣṭinā
SB 10.44.27
तर्ह्येव हि शल: कृष्णप्रपदाहतशीर्षक: । द्विधा विदीर्णस्तोशलक उभावपि निपेततु: ॥ २७ ॥
tarhy eva hi śalaḥ kṛṣṇa- prapadāhata-śīrṣakaḥ dvidhā vidīrṇas tośalaka ubhāv api nipetatuḥ
SB 10.44.28
चाणूरे मुष्टिके कूटे शले तोशलके हते । शेषा: प्रदुद्रुवुर्मल्ला: सर्वे प्राणपरीप्सव: ॥ २८ ॥
cāṇūre muṣṭike kūṭe śale tośalake hate śeṣāḥ pradudruvur mallāḥ sarve prāṇa-parīpsavaḥ
SB 10.44.29
गोपान्वयस्यानाकृष्य तै: संसृज्य विजह्रतु: । वाद्यमानेषु तूर्येषु वल्गन्तौ रुतनूपुरौ ॥ २९ ॥
gopān vayasyān ākṛṣya taiḥ saṁsṛjya vijahratuḥ vādyamāneṣu tūryeṣu valgantau ruta-nūpurau
SB 10.44.30
जना: प्रजहृषु: सर्वे कर्मणा रामकृष्णयो: । ऋते कंसं विप्रमुख्या: साधव: साधु साध्विति ॥ ३० ॥
janāḥ prajahṛṣuḥ sarve karmaṇā rāma-kṛṣṇayoḥ ṛte kaṁsaṁ vipra-mukhyāḥ sādhavaḥ sādhu sādhv iti
SB 10.44.31
हतेषु मल्लवर्येषु विद्रुतेषु च भोजराट् । न्यवारयत् स्वतूर्याणि वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ३१ ॥
hateṣu malla-varyeṣu vidruteṣu ca bhoja-rāṭ nyavārayat sva-tūryāṇi vākyaṁ cedam uvāca ha
SB 10.44.32
नि:सारयत दुर्वृत्तौ वसुदेवात्मजौ पुरात् । धनं हरत गोपानां नन्दं बध्नीत दुर्मतिम् ॥ ३२ ॥
niḥsārayata durvṛttau vasudevātmajau purāt dhanaṁ harata gopānāṁ nandaṁ badhnīta durmatim
SB 10.44.33
वसुदेवस्तु दुर्मेधा हन्यतामाश्वसत्तम: । उग्रसेन: पिता चापि सानुग: परपक्षग: ॥ ३३ ॥
vasudevas tu durmedhā hanyatām āśv asattamaḥ ugrasenaḥ pitā cāpi sānugaḥ para-pakṣa-gaḥ
SB 10.44.34
एवं विकत्थमाने वै कंसे प्रकुपितोऽव्यय: । लघिम्नोत्पत्य तरसा मञ्चमुत्तुङ्गमारुहत् ॥ ३४ ॥
evaṁ vikatthamāne vai kaṁse prakupito ’vyayaḥ laghimnotpatya tarasā mañcam uttuṅgam āruhat
SB 10.44.35
तमाविशन्तमालोक्य मृत्युमात्मन आसनात् । मनस्वी सहसोत्थाय जगृहे सोऽसिचर्मणी ॥ ३५ ॥
tam āviśantam ālokya mṛtyum ātmana āsanāt manasvī sahasotthāya jagṛhe so ’si-carmaṇī
SB 10.44.36
तं खड्गपाणिं विचरन्तमाशुश्येनं यथा दक्षिणसव्यमम्बरे । समग्रहीद् दुर्विषहोग्रतेजायथोरगं तार्क्ष्यसुत: प्रसह्य ॥ ३६ ॥
taṁ khaḍga-pāṇiṁ vicarantam āśu śyenaṁ yathā dakṣiṇa-savyam ambare samagrahīd durviṣahogra-tejā yathoragaṁ tārkṣya-sutaḥ prasahya
SB 10.44.37
प्रगृह्य केशेषु चलत्किरीटंनिपात्य रङ्गोपरि तुङ्गमञ्चात् । तस्योपरिष्टात् स्वयमब्जनाभ:पपात विश्वाश्रय आत्मतन्त्र: ॥ ३७ ॥
pragṛhya keśeṣu calat-kirītaṁ nipātya raṅgopari tuṅga-mañcāt tasyopariṣṭāt svayam abja-nābhaḥ papāta viśvāśraya ātma-tantraḥ
SB 10.44.38
तं सम्परेतं विचकर्ष भूमौहरिर्यथेभं जगतो विपश्यत: । हाहेति शब्द: सुमहांस्तदाभू-दुदीरित: सर्वजनैर्नरेन्द्र ॥ ३८ ॥
taṁ samparetaṁ vicakarṣa bhūmau harir yathebhaṁ jagato vipaśyataḥ hā heti śabdaḥ su-mahāṁs tadābhūd udīritaḥ sarva-janair narendra
SB 10.44.39
स नित्यदोद्विग्नधिया तमीश्वरंपिबन्नदन्वा विचरन् स्वपन् श्वसन् । ददर्श चक्रायुधमग्रतो यत-स्तदेव रूपं दुरवापमाप ॥ ३९ ॥
sa nityadodvigna-dhiyā tam īśvaraṁ pibann adan vā vicaran svapan śvasan dadarśa cakrāyudham agrato yatas tad eva rūpaṁ duravāpam āpa
SB 10.44.40
तस्यानुजा भ्रातरोऽष्टौ कङ्कन्यग्रोधकादय: । अभ्यधावन्नतिक्रुद्धा भ्रातुर्निर्वेशकारिण: ॥ ४० ॥
tasyānujā bhrātaro ’ṣṭau kaṅka-nyagrodhakādayaḥ abhyadhāvann ati-kruddhā bhrātur nirveśa-kāriṇaḥ
SB 10.44.41
तथातिरभसांस्तांस्तु संयत्तान्रोहिणीसुत: । अहन् परिघमुद्यम्य पशूनिव मृगाधिप: ॥ ४१ ॥
tathāti-rabhasāṁs tāṁs tu saṁyattān rohiṇī-sutaḥ ahan parigham udyamya paśūn iva mṛgādhipaḥ
SB 10.44.42
नेदुर्दुन्दुभयो व्योम्नि ब्रह्मेशाद्या विभूतय: । पुष्पै: किरन्तस्तं प्रीता: शशंसुर्ननृतु: स्त्रिय: ॥ ४२ ॥
nedur dundubhayo vyomni brahmeśādyā vibhūtayaḥ puṣpaiḥ kirantas taṁ prītāḥ śaśaṁsur nanṛtuḥ striyaḥ
SB 10.44.43
तेषां स्त्रियो महाराज सुहृन्मरणदु:खिता: । तत्राभीयुर्विनिघ्नन्त्य: शीर्षाण्यश्रुविलोचना: ॥ ४३ ॥
teṣāṁ striyo mahā-rāja suhṛn-maraṇa-duḥkhitāḥ tatrābhīyur vinighnantyaḥ śīrṣāṇy aśru-vilocanāḥ
SB 10.44.44
शयानान्वीरशयायां पतीनालिङ्ग्य शोचती: । विलेपु: सुस्वरं नार्यो विसृजन्त्यो मुहु: शुच: ॥ ४४ ॥
śayānān vīra-śayāyāṁ patīn āliṅgya śocatīḥ vilepuḥ su-svaraṁ nāryo visṛjantyo muhuḥ śucaḥ
SB 10.44.45
हा नाथ प्रिय धर्मज्ञ करुणानाथवत्सल । त्वया हतेन निहता वयं ते सगृहप्रजा: ॥ ४५ ॥
hā nātha priya dharma-jña karuṇānātha-vatsala tvayā hatena nihatā vayaṁ te sa-gṛha-prajāḥ
SB 10.44.46
त्वया विरहिता पत्या पुरीयं पुरुषर्षभ । न शोभते वयमिव निवृत्तोत्सवमङ्गला ॥ ४६ ॥
tvayā virahitā patyā purīyaṁ puruṣarṣabha na śobhate vayam iva nivṛttotsava-maṅgalā
SB 10.44.47
अनागसां त्वं भूतानां कृतवान्द्रोहमुल्बणम् । तेनेमां भो दशां नीतो भूतध्रुक्को लभेत शम् ॥ ४७ ॥
anāgasāṁ tvaṁ bhūtānāṁ kṛtavān droham ulbaṇam tenemāṁ bho daśāṁ nīto bhūta-dhruk ko labheta śam
SB 10.44.48
सर्वेषामिह भूतानामेष हि प्रभवाप्यय: । गोप्ता च तदवध्यायी न क्वचित्सुखमेधते ॥ ४८ ॥
sarveṣām iha bhūtānām eṣa hi prabhavāpyayaḥ goptā ca tad-avadhyāyī na kvacit sukham edhate
SB 10.44.49
श्रीशुक उवाच राजयोषित आश्वास्य भगवाँल्लोकभावन: । यामाहुर्लौकिकीं संस्थां हतानां समकारयत् ॥ ४९ ॥
śrī-śuka uvāca rāja-yoṣita āśvāsya bhagavāḻ loka-bhāvanaḥ yām āhur laukikīṁ saṁsthāṁ hatānāṁ samakārayat
SB 10.44.50
मातरं पितरं चैव मोचयित्वाथ बन्धनात् । कृष्णरामौ ववन्दाते शिरसा स्पृश्य पादयो: ॥ ५० ॥
mātaraṁ pitaraṁ caiva mocayitvātha bandhanāt kṛṣṇa-rāmau vavandāte śirasā spṛśya pādayoḥ
SB 10.44.51
देवकी वसुदेवश्च विज्ञाय जगदीश्वरौ । कृतसंवन्दनौ पुत्रौ सस्वजाते न शङ्कितौ ॥ ५१ ॥ नायं श्रियोऽङ्ग उ नितान्तरते: प्रसाद: स्वर्योषितां नलिनगन्धरुचां कुतोऽन्या: । रासोत्सवेऽस्य भुजदण्डगृहीतकण्ठ- लब्धाशिषां य उदगाद्व्रजवल्लभीनाम् ॥
devakī vasudevaś ca vijñāya jagad-īśvarau kṛta-saṁvandanau putrau sasvajāte na śaṅkitau
Canto 10, Chapter 45
SB 10.45.1
श्रीशुक उवाच पितरावुपलब्धार्थौ विदित्वा पुरुषोत्तम: । मा भूदिति निजां मायां ततान जनमोहिनीम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca pitarāv upalabdhārthau viditvā puruṣottamaḥ mā bhūd iti nijāṁ māyāṁ tatāna jana-mohinīm
SB 10.45.2
उवाच पितरावेत्य साग्रज: सात्वतर्षभ: । प्रश्रयावनत: प्रीणन्नम्ब तातेति सादरम् ॥ २ ॥
uvāca pitarāv etya sāgrajaḥ sātvatarṣabhaḥ praśrayāvanataḥ prīṇann amba tāteti sādaram
SB 10.45.3
नास्मत्तो युवयोस्तात नित्योत्कण्ठितयोरपि । बाल्यपौगण्डकैशोरा: पुत्राभ्यामभवन्क्वचित् ॥ ३ ॥
nāsmatto yuvayos tāta nityotkaṇṭhitayor api bālya-paugaṇḍa-kaiśorāḥ putrābhyām abhavan kvacit
SB 10.45.4
न लब्धो दैवहतयोर्वासो नौ भवदन्तिके । यां बाला: पितृगेहस्था विन्दन्ते लालिता मुदम् ॥ ४ ॥
na labdho daiva-hatayor vāso nau bhavad-antike yāṁ bālāḥ pitṛ-geha-sthā vindante lālitā mudam
SB 10.45.5
सर्वार्थसम्भवो देहो जनित: पोषितो यत: । न तयोर्याति निर्वेशं पित्रोर्मर्त्य: शतायुषा ॥ ५ ॥
sarvārtha-sambhavo deho janitaḥ poṣito yataḥ na tayor yāti nirveśaṁ pitror martyaḥ śatāyuṣā
SB 10.45.6
यस्तयोरात्मज: कल्प आत्मना च धनेन च । वृत्तिं न दद्यात्तं प्रेत्य स्वमांसं खादयन्ति हि ॥ ६ ॥
yas tayor ātmajaḥ kalpa ātmanā ca dhanena ca vṛttiṁ na dadyāt taṁ pretya sva-māṁsaṁ khādayanti hi
SB 10.45.7
मातरं पितरं वृद्धं भार्यां साध्वीं सुतं शिशुम् । गुरुं विप्रं प्रपन्नं च कल्पोऽबिभ्रच्छ्वसन् मृत: ॥ ७ ॥
mātaraṁ pitaraṁ vṛddhaṁ bhāryāṁ sādhvīṁ sutam śiśum guruṁ vipraṁ prapannaṁ ca kalpo ’bibhrac chvasan-mṛtaḥ
SB 10.45.8
तन्नावकल्पयो: कंसान्नित्यमुद्विग्नचेतसो: । मोघमेते व्यतिक्रान्ता दिवसा वामनर्चतो: ॥ ८ ॥
tan nāv akalpayoḥ kaṁsān nityam udvigna-cetasoḥ mogham ete vyatikrāntā divasā vām anarcatoḥ
SB 10.45.9
तत् क्षन्तुमर्हथस्तात मातर्नौ परतन्त्रयो: । अकुर्वतोर्वां शुश्रूषां क्लिष्टयोर्दुर्हृदा भृशम् ॥ ९ ॥
tat kṣantum arhathas tāta mātar nau para-tantrayoḥ akurvator vāṁ śuśrūṣāṁ kliṣṭayor durhṛdā bhṛśam
SB 10.45.10
श्रीशुक उवाच इति मायामनुष्यस्य हरेर्विश्वात्मनो गिरा । मोहितावङ्कमारोप्य परिष्वज्यापतुर्मुदम् ॥ १० ॥
śrī-śuka uvāca iti māyā-manuṣyasya harer viśvātmano girā mohitāv aṅkam āropya pariṣvajyāpatur mudam
SB 10.45.11
सिञ्चन्तावश्रुधाराभि: स्नेहपाशेन चावृतौ । न किञ्चिदूचतू राजन्बाष्पकण्ठौ विमोहितौ ॥ ११ ॥
siñcantāv aśru-dhārābhiḥ sneha-pāśena cāvṛtau na kiñcid ūcatū rājan bāṣpa-kaṇṭhau vimohitau
SB 10.45.12
एवमाश्वास्य पितरौ भगवान्देवकीसुत: । मातामहं तूग्रसेनं यदूनामकरोन्नृपम् ॥ १२ ॥
evam āśvāsya pitarau bhagavān devakī-sutaḥ mātāmahaṁ tūgrasenaṁ yadūnām akaron ṇṛpam
SB 10.45.13
आह चास्मान् महाराज प्रजाश्चाज्ञप्तुमर्हसि । ययातिशापाद् यदुभिर्नासितव्यं नृपासने ॥ १३ ॥
āha cāsmān mahā-rāja prajāś cājñaptum arhasi yayāti-śāpād yadubhir nāsitavyaṁ nṛpāsane
SB 10.45.14
मयि भृत्य उपासीने भवतो विबुधादय: । बलिं हरन्त्यवनता: किमुतान्ये नराधिपा: ॥ १४ ॥
mayi bhṛtya upāsīne bhavato vibudhādayaḥ baliṁ haranty avanatāḥ kim utānye narādhipāḥ
SB 10.45.15-16
सर्वान्स्वान्ज्ञतिसम्बन्धान्दिग्भ्य: कंसभयाकुलान् । यदुवृष्ण्यन्धकमधुदाशार्हकुकुरादिकान् ॥ १५ ॥ सभाजितान् समाश्वास्य विदेशावासकर्शितान् । न्यवासयत् स्वगेहेषु वित्तै: सन्तर्प्य विश्वकृत् ॥ १६ ॥
sarvān svān jñati-sambandhān digbhyaḥ kaṁsa-bhayākulān yadu-vṛṣṇy-andhaka-madhu dāśārha-kukurādikān sabhājitān samāśvāsya videśāvāsa-karśitān nyavāsayat sva-geheṣu vittaiḥ santarpya viśva-kṛt
SB 10.45.17-18
कृष्णसङ्कर्षणभुजैर्गुप्ता लब्धमनोरथा: । गृहेषु रेमिरे सिद्धा: कृष्णरामगतज्वरा: ॥ १७ ॥ वीक्षन्तोऽहरह: प्रीता मुकुन्दवदनाम्बुजम् । नित्यं प्रमुदितं श्रीमत्सदयस्मितवीक्षणम् ॥ १८ ॥
kṛṣṇa-saṅkarṣaṇa-bhujair guptā labdha-manorathāḥ gṛheṣu remire siddhāḥ kṛṣṇa-rāma-gata-jvarāḥ vīkṣanto ’har ahaḥ prītā mukunda-vadanāmbujam nityaṁ pramuditaṁ śrīmat sa-daya-smita-vīkṣaṇam
SB 10.45.19
तत्र प्रवयसोऽप्यासन् युवानोऽतिबलौजस: । पिबन्तोऽक्षैर्मुकुन्दस्य मुखाम्बुजसुधां मुहु: ॥ १९ ॥
tatra pravayaso ’py āsan yuvāno ’ti-balaujasaḥ pibanto ’kṣair mukundasya mukhāmbuja-sudhāṁ muhuḥ
SB 10.45.20
अथ नन्दं समसाद्य भगवान् देवकीसुत: । सङ्कर्षणश्च राजेन्द्र परिष्वज्येदमूचतु: ॥ २० ॥
atha nandaṁ samasādya bhagavān devakī-sutaḥ saṅkarṣaṇaś ca rājendra pariṣvajyedam ūcatuḥ
SB 10.45.21
पितर्युवाभ्यां स्निग्धाभ्यां पोषितौ लालितौ भृशम् । पित्रोरभ्यधिका प्रीतिरात्मजेष्वात्मनोऽपि हि ॥ २१ ॥
pitar yuvābhyāṁ snigdhābhyāṁ poṣitau lālitau bhṛśam pitror abhyadhikā prītir ātmajeṣv ātmano ’pi hi
SB 10.45.22
स पिता सा च जननी यौ पुष्णीतां स्वपुत्रवत् । शिशून् बन्धुभिरुत्सृष्टानकल्पै: पोषरक्षणे ॥ २२ ॥
sa pitā sā ca jananī yau puṣṇītāṁ sva-putra-vat śiśūn bandhubhir utsṛṣṭān akalpaiḥ poṣa-rakṣaṇe
SB 10.45.23
यात यूयं व्रजं तात वयं च स्नेहदु:खितान् । ज्ञातीन् वो द्रष्टुमेष्यामो विधाय सुहृदां सुखम् ॥ २३ ॥
yāta yūyaṁ vrajaṁn tāta vayaṁ ca sneha-duḥkhitān jñātīn vo draṣṭum eṣyāmo vidhāya suhṛdāṁ sukham
SB 10.45.24
एवं सान्त्वय्य भगवान् नन्दं सव्रजमच्युत: । वासोऽलङ्कारकुप्याद्यैरर्हयामास सादरम् ॥ २४ ॥
evaṁ sāntvayya bhagavān nandaṁ sa-vrajam acyutaḥ vāso-’laṅkāra-kupyādyair arhayām āsa sādaram
SB 10.45.25
इत्युक्तस्तौ परिष्वज्य नन्द: प्रणयविह्वल: । पूरयन्नश्रुभिर्नेत्रे सह गोपैर्व्रजं ययौ ॥ २५ ॥
ity uktas tau pariṣvajya nandaḥ praṇaya-vihvalaḥ pūrayann aśrubhir netre saha gopair vrajaṁ yayau
SB 10.45.26
अथ शूरसुतो राजन् पुत्रयो: समकारयत् । पुरोधसा ब्राह्मणैश्च यथावद् द्विजसंस्कृतिम् ॥ २६ ॥
atha śūra-suto rājan putrayoḥ samakārayat purodhasā brāhmaṇaiś ca yathāvad dvija-saṁskṛtim
SB 10.45.27
तेभ्योऽदाद्दक्षिणा गावो रुक्ममाला: स्वलङ्कृता: । स्वलङ्कृतेभ्य: सम्पूज्य सवत्सा: क्षौममालिनी: ॥ २७ ॥
tebhyo ’dād dakṣiṇā gāvo rukma-mālāḥ sv-alaṅkṛtāḥ sv-alaṅkṛtebhyaḥ sampūjya sa-vatsāḥ kṣauma-mālinīḥ
SB 10.45.28
या: कृष्णरामजन्मर्क्षे मनोदत्ता महामति: । ताश्चाददादनुस्मृत्य कंसेनाधर्मतो हृता: ॥ २८ ॥
yāḥ kṛṣṇa-rāma-janmarkṣe mano-dattā mahā-matiḥ tāś cādadād anusmṛtya kaṁsenādharmato hṛtāḥ
SB 10.45.29
ततश्च लब्धसंस्कारौ द्विजत्वं प्राप्य सुव्रतौ । गर्गाद् यदुकुलाचार्याद्गायत्रं व्रतमास्थितौ ॥ २९ ॥
tataś ca labdha-saṁskārau dvijatvaṁ prāpya su-vratau gargād yadu-kulācāryād gāyatraṁ vratam āsthitau
SB 10.45.30-31
प्रभवौ सर्वविद्यानां सर्वज्ञौ जगदीश्वरौ । नान्यसिद्धामलं ज्ञानं गूहमानौ नरेहितै: ॥ ३० ॥ अथो गुरुकुले वासमिच्छन्तावुपजग्मतु: । काश्यं सान्दीपनिं नाम ह्यवन्तिपुरवासिनम् ॥ ३१ ॥
prabhavau sarva-vidyānāṁ sarva-jñau jagad-īśvarau nānya-siddhāmalaṁ jñānaṁ gūhamānau narehitaiḥ atho gurukule vāsam icchantāv upajagmatuḥ kāśyaṁ sāndīpaniṁ nāma hy avanti-pura-vāsinam
SB 10.45.32
यथोपसाद्य तौ दान्तौ गुरौ वृत्तिमनिन्दिताम् । ग्राहयन्तावुपेतौ स्म भक्त्या देवमिवादृतौ ॥ ३२ ॥
yathopasādya tau dāntau gurau vṛttim aninditām grāhayantāv upetau sma bhaktyā devam ivādṛtau
SB 10.45.33
तयोर्द्विजवरस्तुष्ट: शुद्धभावानुवृत्तिभि: । प्रोवाच वेदानखिलान्सङ्गोपनिषदो गुरु: ॥ ३३ ॥
tayor dvija-varas tuṣṭaḥ śuddha-bhāvānuvṛttibhiḥ provāca vedān akhilān sāṅgopaniṣado guruḥ
SB 10.45.34
सरहस्यं धनुर्वेदं धर्मान् न्यायपथांस्तथा । तथा चान्वीक्षिकीं विद्यां राजनीतिं च षड्विधाम् ॥ ३४ ॥
sa-rahasyaṁ dhanur-vedaṁ dharmān nyāya-pathāṁs tathā tathā cānvīkṣikīṁ vidyāṁ rāja-nītiṁ ca ṣaḍ-vidhām
SB 10.45.35-36
सर्वं नरवरश्रेष्ठौ सर्वविद्याप्रवर्तकौ । सकृन्निगदमात्रेण तौ सञ्जगृहतुर्नृप ॥ ३५ ॥ अहोरात्रैश्चतु:षष्ट्या संयत्तौ तावती: कला: । गुरुदक्षिणयाचार्यं छन्दयामासतुर्नृप ॥ ३६ ॥
sarvaṁ nara-vara-śreṣṭhau sarva-vidyā-pravartakau sakṛn nigada-mātreṇa tau sañjagṛhatur nṛpa aho-rātraiś catuḥ-ṣaṣṭyā saṁyattau tāvatīḥ kalāḥ guru-dakṣiṇayācāryaṁ chandayām āsatur nṛpa
SB 10.45.37
द्विजस्तयोस्तं महिमानमद्भुतं संलक्ष्य राजन्नतिमानुषीं मतिम् । सम्मन्त्र्य पत्न्या स महार्णवे मृतं बालं प्रभासे वरयां बभूव ह ॥ ३७ ॥
dvijas tayos taṁ mahimānam adbhutaṁ saṁlokṣya rājann ati-mānusīṁ matim sammantrya patnyā sa mahārṇave mṛtaṁ bālaṁ prabhāse varayāṁ babhūva ha
SB 10.45.38
तथेत्यथारुह्य महारथौ रथं प्रभासमासाद्य दुरन्तविक्रमौ । वेलामुपव्रज्य निषीदतु: क्षणं सिन्धुर्विदित्वार्हणमाहरत्तयो: ॥ ३८ ॥
tethety athāruhya mahā-rathau rathaṁ prabhāsam āsādya duranta-vikramau velām upavrajya niṣīdatuḥ kṣanaṁ sindhur viditvārhanam āharat tayoḥ
SB 10.45.39
तमाह भगवानाशु गुरुपुत्र: प्रदीयताम् । योऽसाविह त्वया ग्रस्तो बालको महतोर्मिणा ॥ ३९ ॥
tam āha bhagavān āśu guru-putraḥ pradīyatām yo ’sāv iha tvayā grasto bālako mahatormiṇā
SB 10.45.40
श्रीसमुद्र उवाच न चाहार्षमहं देव दैत्य: पञ्चजनो महान् । अन्तर्जलचर: कृष्ण शङ्खरूपधरोऽसुर: ॥ ४० ॥
śrī-samudra uvāca na cāhārṣam ahaṁ deva daityaḥ pañcajano mahān antar-jala-caraḥ kṛṣṇa śaṅkha-rūpa-dharo ’suraḥ
SB 10.45.41
आस्ते तेनाहृतो नूनं तच्छ्रुत्वा सत्वरं प्रभु: । जलमाविश्य तं हत्वा नापश्यदुदरेऽर्भकम् ॥ ४१ ॥
āste tenāhṛto nūnaṁ tac chrutvā satvaraṁ prabhuḥ jalam āviśya taṁ hatvā nāpaśyad udare ’rbhakam
SB 10.45.42-44
तदङ्गप्रभवं शङ्खमादाय रथमागमत् । तत: संयमनीं नाम यमस्य दयितां पुरीम् ॥ ४२ ॥ गत्वा जनार्दन: शङ्खं प्रदध्मौ सहलायुध: । शङ्खनिर्ह्रादमाकर्ण्य प्रजासंयमनो यम: ॥ ४३ ॥ तयो: सपर्यां महतीं चक्रे भक्त्युपबृंहिताम् । उवाचावनत: कृष्णं सर्वभूताशयालयम् । लीलामनुष्ययोर्विष्णो युवयो: करवाम किम् ॥ ४४ ॥
tad-aṅga-prabhavaṁ śaṅkham ādāya ratham āgamat tataḥ saṁyamanīṁ nāma yamasya dayitāṁ purīm gatvā janārdanaḥ śaṅkhaṁ pradadhmau sa-halāyudhaḥ śaṅkha-nirhrādam ākarṇya prajā-saṁyamano yamaḥ tayoḥ saparyāṁ mahatīṁ cakre bhakty-upabṛṁhitām uvācāvanataḥ kṛṣṇaṁ sarva-bhūtāśayālayam līlā-manuṣyayor viṣṇo yuvayoḥ karavāma kim
SB 10.45.45
श्रीभगवानुवाच गुरुपुत्रमिहानीतं निजकर्मनिबन्धनम् । आनयस्व महाराज मच्छासनपुरस्कृत: ॥ ४५ ॥
śrī-bhagavān uvāca guru-putram ihānītaṁ nija-karma-nibandhanam ānayasva mahā-rāja mac-chāsana-puraskṛtaḥ
SB 10.45.46
तथेति तेनोपानीतं गुरुपुत्रं यदूत्तमौ । दत्त्वा स्वगुरवे भूयो वृणीष्वेति तमूचतु: ॥ ४६ ॥
tatheti tenopānītaṁ guru-putraṁ yadūttamau dattvā sva-gurave bhūyo vṛṇīṣveti tam ūcatuḥ
SB 10.45.47
श्रीगुरुरुवाच सम्यक् सम्पादितो वत्स भवद्भयां गुरुनिष्क्रय: । को नु युष्मद्विधगुरो: कामानामवशिष्यते ॥ ४७ ॥
śrī-gurur uvāca samyak sampādito vatsa bhavadbhyāṁ guru-niṣkrayaḥ ko nu yuṣmad-vidha-guroḥ kāmānām avaśiṣyate
SB 10.45.48
गच्छतं स्वगृहं वीरौ कीर्तिर्वामस्तु पावनी । छन्दांस्ययातयामानि भवन्त्विह परत्र च ॥ ४८ ॥
gacchataṁ sva-gṛhaṁ vīrau kīrtir vām astu pāvanī chandāṁsy ayāta-yāmāni bhavantv iha paratra ca
SB 10.45.49
गुरुणैवमनुज्ञातौ रथेनानिलरंहसा । आयातौ स्वपुरं तात पर्जन्यनिनदेन वै ॥ ४९ ॥
guruṇaivam anujñātau rathenānila-raṁhasā āyātau sva-puraṁ tāta parjanya-ninadena vai
SB 10.45.50
समनन्दन् प्रजा: सर्वा दृष्ट्वा रामजनार्दनौ । अपश्यन्त्यो बह्वहानि नष्टलब्धधना इव ॥ ५० ॥
samanandan prajāḥ sarvā dṛṣṭvā rāma-janārdanau apaśyantyo bahv ahāni naṣṭa-labdha-dhanā iva
Canto 10, Chapter 46
SB 10.46.1
श्रीशुक उवाच वृष्णीनां प्रवरो मन्त्री कृष्णस्य दयित: सखा । शिष्यो बृहस्पते: साक्षादुद्धवो बुद्धिसत्तम: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca vṛṣṇīnāṁ pravaro mantrī kṛṣṇasya dayitaḥ sakhā śiṣyo bṛhaspateḥ sākṣād uddhavo buddhi-sattamaḥ
SB 10.46.2
तमाह भगवान्प्रेष्ठं भक्तमेकान्तिनं क्वचित् । गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रपन्नार्तिहरो हरि: ॥ २ ॥
tam āha bhagavān preṣṭhaṁ bhaktam ekāntinaṁ kvacit gṛhītvā pāṇinā pāṇiṁ prapannārti-haro hariḥ
SB 10.46.3
गच्छोद्धव व्रजं सौम्य पित्रोर्नौ प्रीतिमावह । गोपीनां मद्वियोगाधिं मत्सन्देशैर्विमोचय ॥ ३ ॥
gacchoddhava vrajaṁ saumya pitror nau prītim āvaha gopīnāṁ mad-viyogādhiṁ mat-sandeśair vimocaya
SB 10.46.4
ता मन्मनस्का मत्प्राणा मतर्थे त्यक्तदैहिका: । मामेव दयितं प्रेष्ठमात्मानं मनसा गता: । ये त्यक्तलोकधर्माश्च मदर्थे तान्बिभर्म्यहम् ॥ ४ ॥
tā man-manaskā mat-prāṇā mat-arthe tyakta-daihikāḥ mām eva dayitaṁ preṣṭham ātmānaṁ manasā gatāḥ ye tyakta-loka-dharmāś ca mad-arthe tān bibharmy aham
SB 10.46.5
मयि ता: प्रेयसां प्रेष्ठे दूरस्थे गोकुलस्त्रिय: । स्मरन्त्योऽङ्ग विमुह्यन्ति विरहौत्कण्ठ्यविह्वला: ॥ ५ ॥
mayi tāḥ preyasāṁ preṣṭhe dūra-sthe gokula-striyaḥ smarantyo ’ṅga vimuhyanti virahautkaṇṭhya-vihvalāḥ
SB 10.46.6
धारयन्त्यतिकृच्छ्रेण प्राय: प्राणान् कथञ्चन । प्रत्यागमनसन्देशैर्बल्लव्यो मे मदात्मिका: ॥ ६ ॥
dhārayanty ati-kṛcchreṇa prāyaḥ prāṇān kathañcana pratyāgamana-sandeśair ballavyo me mad-ātmikāḥ
SB 10.46.7
श्रीशुक उवाच इत्युक्त उद्धवो राजन्सन्देशं भर्तुरादृत: । आदाय रथमारुह्य प्रययौ नन्दगोकुलम् ॥ ७ ॥
śrī-śuka uvāca ity ukta uddhavo rājan sandeśaṁ bhartur ādṛtaḥ ādāya ratham āruhya prayayau nanda-gokulam
SB 10.46.8
प्राप्तो नन्दव्रजं श्रीमान् निम्लोचति विभावसौ । छन्नयान: प्रविशतां पशूनां खुररेणुभि: ॥ ८ ॥
prāpto nanda-vrajaṁ śrīmān nimlocati vibhāvasau channa-yānaḥ praviśatāṁ paśūnāṁ khura-reṇubhiḥ
SB 10.46.9-13
वासितार्थेऽभियुध्यद्भिर्नादितं शुश्मिभिर्वृषै: । धावन्तीभिश्च वास्राभिरुधोभारै: स्ववत्सकान् ॥ ९ ॥ इतस्ततो विलङ्घद्भिर्गोवत्सैर्मण्डितं सितै: । गोदोहशब्दाभिरवं वेणूनां नि:स्वनेन च ॥ १० ॥ गायन्तीभिश्च कर्माणि शुभानि बलकृष्णयो: । स्वलङ्कृताभिर्गोपीभिर्गोपैश्च सुविराजितम् ॥ ११ ॥ अग्न्यर्कातिथिगोविप्रपितृदेवार्चनान्वितै: । धूपदीपैश्च माल्यैश्च गोपावासैर्मनोरमम् ॥ १२ ॥ सर्वत: पुष्पितवनं द्विजालिकुलनादितम् । हंसकारण्डवाकीर्णै: पद्मषण्डैश्च मण्डितम् ॥ १३ ॥
vāsitārthe ’bhiyudhyadbhir nāditaṁ śuśmibhir vṛṣaiḥ dhāvantībhiś ca vāsrābhir udho-bhāraiḥ sva-vatsakān itas tato vilaṅghadbhir go-vatsair maṇḍitaṁ sitaiḥ go-doha-śabdābhiravaṁ veṇūnāṁ niḥsvanena ca gāyantībhiś ca karmāṇi śubhāni bala-kṛṣṇayoḥ sv-alaṅkṛtābhir gopībhir gopaiś ca su-virājitam agny-arkātithi-go-vipra- pitṛ-devārcanānvitaiḥ dhūpa-dīpaiś ca mālyaiś ca gopāvāsair mano-ramam sarvataḥ puṣpita-vanaṁ dvijāli-kula-nāditam haṁsa-kāraṇḍavākīrṇaiḥ padma-ṣaṇḍaiś ca maṇḍitam
SB 10.46.14
तमागतं समागम्य कृष्णस्यानुचरं प्रियम् । नन्द: प्रीत: परिष्वज्य वासुदेवधियार्चयत् ॥ १४ ॥
tam āgataṁ samāgamya kṛṣṇasyānucaraṁ priyam nandaḥ prītaḥ pariṣvajya vāsudeva-dhiyārcayat
SB 10.46.15
भोजितं परमान्नेन संविष्टं कशिपौ सुखम् । गतश्रमं पर्यपृच्छत् पादसंवाहनादिभि: ॥ १५ ॥
bhojitaṁ paramānnena saṁviṣṭaṁ kaśipau sukham gata-śramaṁ paryapṛcchat pāda-saṁvāhanādibhiḥ
SB 10.46.16
कच्चिदङ्ग महाभाग सखा न: शूरनन्दन: । आस्ते कुशल्यपत्याद्यैर्युक्तो मुक्त: सुहृद्व्रत: ॥ १६ ॥
kaccid aṅga mahā-bhāga sakhā naḥ śūra-nandanaḥ āste kuśaly apatyādyair yukto muktaḥ suhṛd-vrataḥ
SB 10.46.17
दिष्ट्या कंसो हत: पाप: सानुग: स्वेन पाप्मना । साधूनां धर्मशीलानां यदूनां द्वेष्टि य: सदा ॥ १७ ॥
diṣṭyā kaṁso hataḥ pāpaḥ sānugaḥ svena pāpmanā sādhūnāṁ dharma-śīlānāṁ yadūnāṁ dveṣṭi yaḥ sadā
SB 10.46.18
अपि स्मरति न: कृष्णो मातरं सुहृद: सखीन् । गोपान् व्रजं चात्मनाथं गावो वृन्दावनं गिरिम् ॥ १८ ॥
api smarati naḥ kṛṣṇo mātaraṁ suhṛdaḥ sakhīn gopān vrajaṁ cātma-nāthaṁ gāvo vṛndāvanaṁ girim
SB 10.46.19
अप्यायास्यति गोविन्द: स्वजनान्सकृदीक्षितुम् । तर्हि द्रक्ष्याम तद्वक्त्रं सुनसं सुस्मितेक्षणम् ॥ १९ ॥
apy āyāsyati govindaḥ sva-janān sakṛd īkṣitum tarhi drakṣyāma tad-vaktraṁ su-nasaṁ su-smitekṣaṇam
SB 10.46.20
दावाग्नेर्वातवर्षाच्च वृषसर्पाच्च रक्षिता: । दुरत्ययेभ्यो मृत्युभ्य: कृष्णेन सुमहात्मना ॥ २० ॥
dāvāgner vāta-varṣāc ca vṛṣa-sarpāc ca rakṣitāḥ duratyayebhyo mṛtyubhyaḥ kṛṣṇena su-mahātmanā
SB 10.46.21
स्मरतां कृष्णवीर्याणि लीलापाङ्गनिरीक्षितम् । हसितं भाषितं चाङ्ग सर्वा न: शिथिला: क्रिया: ॥ २१ ॥
smaratāṁ kṛṣṇa-vīryāṇi līlāpāṅga-nirīkṣitam hasitaṁ bhāṣitaṁ cāṅga sarvā naḥ śithilāḥ kriyāḥ
SB 10.46.22
सरिच्छैलवनोद्देशान् मुकुन्दपदभूषितान् । आक्रीडानीक्ष्यमाणानां मनो याति तदात्मताम् ॥ २२ ॥
saric-chaila-vanoddeśān mukunda-pada-bhūṣitān ākrīḍān īkṣyamāṇānāṁ mano yāti tad-ātmatām
SB 10.46.23
मन्ये कृष्णं च रामं च प्राप्ताविह सुरोत्तमौ । सुराणां महदर्थाय गर्गस्य वचनं यथा ॥ २३ ॥
manye kṛṣṇaṁ ca rāmaṁ ca prāptāv iha surottamau surāṇāṁ mahad-arthāya gargasya vacanaṁ yathā
SB 10.46.24
कंसं नागायुतप्राणं मल्लौ गजपतिं यथा । अवधिष्टां लीलयैव पशूनिव मृगाधिप: ॥ २४ ॥
kaṁsaṁ nāgāyuta-prāṇaṁ mallau gaja-patiṁ yathā avadhiṣṭāṁ līlayaiva paśūn iva mṛgādhipaḥ
SB 10.46.25
तालत्रयं महासारं धनुर्यष्टिमिवेभराट् । बभञ्जैकेन हस्तेन सप्ताहमदधाद् गिरिम् ॥ २५ ॥
tāla-trayaṁ mahā-sāraṁ dhanur yaṣṭim ivebha-rāṭ babhañjaikena hastena saptāham adadhād girim
SB 10.46.26
प्रलम्बो धेनुकोऽरिष्टस्तृणावर्तो बकादय: । दैत्या: सुरासुरजितो हता येनेह लीलया ॥ २६ ॥
pralambo dhenuko ’riṣṭas tṛṇāvarto bakādayaḥ daityāḥ surāsura-jito hatā yeneha līlayā
SB 10.46.27
श्रीशुक उवाच इति संस्मृत्य संस्मृत्य नन्द: कृष्णानुरक्तधी: । अत्युत्कण्ठोऽभवत्तूष्णीं प्रेमप्रसरविह्वल: ॥ २७ ॥
śrī-śuka uvāca iti saṁsmṛtya saṁsmṛtya nandaḥ kṛṣṇānurakta-dhīḥ aty-utkaṇṭho ’bhavat tūṣṇīṁ prema-prasara-vihvalaḥ
SB 10.46.28
यशोदा वर्ण्यमानानि पुत्रस्य चरितानि च । शृण्वन्त्यश्रूण्यवास्राक्षीत् स्नेहस्नुतपयोधरा ॥ २८ ॥
yaśodā varṇyamānāni putrasya caritāni ca śṛṇvanty aśrūṇy avāsrākṣīt sneha-snuta-payodharā
SB 10.46.29
तयोरित्थं भगवति कृष्णे नन्दयशोदयो: । वीक्ष्यानुरागं परमं नन्दमाहोद्धवो मुदा ॥ २९ ॥
tayor itthaṁ bhagavati kṛṣṇe nanda-yaśodayoḥ vīkṣyānurāgaṁ paramaṁ nandam āhoddhavo mudā
SB 10.46.30
श्रीउद्धव उवाच युवां श्लाघ्यतमौ नूनं देहिनामिह मानद । नारायणेऽखिलगुरौ यत्कृता मतिरीदृशी ॥ ३० ॥
śrī-uddhava uvāca yuvāṁ ślāghyatamau nūnaṁ dehinām iha māna-da nārāyaṇe ’khila-gurau yat kṛtā matir īdṛśī
SB 10.46.31
एतौ हि विश्वस्य च बीजयोनी रामो मुकुन्द: पुरुष: प्रधानम् । अन्वीय भूतेषु विलक्षणस्य ज्ञानस्य चेशात इमौ पुराणौ ॥ ३१ ॥
etau hi viśvasya ca bīja-yonī rāmo mukundaḥ puruṣaḥ pradhānam anvīya bhūteṣu vilakṣaṇasya jñānasya ceśāta imau purāṇau
SB 10.46.32-33
यस्मिन् जन: प्राणवियोगकाले क्षणं समावेश्य मनोऽविशुद्धम् । निर्हृत्य कर्माशयमाशु याति परां गतिं ब्रह्ममयोऽर्कवर्ण: ॥ ३२ ॥ तस्मिन् भवन्तावखिलात्महेतौ नारायणे कारणमर्त्यमूर्तौ । भावं विधत्तां नितरां महात्मन् किं वावशिष्टं युवयो: सुकृत्यम् ॥ ३३ ॥
yasmin janaḥ prāṇa-viyoga-kāle kṣanaṁ samāveśya mano ’viśuddham nirhṛtya karmāśayam āśu yāti parāṁ gatiṁ brahma-mayo ’rka-varṇaḥ tasmin bhavantāv akhilātma-hetau nārāyaṇe kāraṇa-martya-mūrtau bhāvaṁ vidhattāṁ nitarāṁ mahātman kiṁ vāvaśiṣṭaṁ yuvayoḥ su-kṛtyam
SB 10.46.34
आगमिष्यत्यदीर्घेण कालेन व्रजमच्युत: । प्रियं विधास्यते पित्रोर्भगवान् सात्वतां पति: ॥ ३४ ॥
āgamiṣyaty adīrgheṇa kālena vrajam acyutaḥ priyaṁ vidhāsyate pitror bhagavān sātvatāṁ patiḥ
SB 10.46.35
हत्वा कंसं रङ्गमध्ये प्रतीपं सर्वसात्वताम् । यदाह व: समागत्य कृष्ण: सत्यं करोति तत् ॥ ३५ ॥
hatvā kaṁsaṁ raṅga-madhye pratīpaṁ sarva-sātvatām yad āha vaḥ samāgatya kṛṣṇaḥ satyaṁ karoti tat
SB 10.46.36
मा खिद्यतं महाभागौ द्रक्ष्यथ: कृष्णमन्तिके । अन्तर्हृदि स भूतानामास्ते ज्योतिरिवैधसि ॥ ३६ ॥
mā khidyataṁ mahā-bhāgau drakṣyathaḥ kṛṣṇam antike antar hṛdi sa bhūtānām āste jyotir ivaidhasi
SB 10.46.37
न ह्यस्यास्ति प्रिय: कश्चिन्नाप्रियो वास्त्यमानिन: । नोत्तमो नाधमो वापि समानस्यासमोऽपि वा ॥ ३७ ॥
na hy asyāsti priyaḥ kaścin nāpriyo vāsty amāninaḥ nottamo nādhamo vāpi sa-mānasyāsamo ’pi vā
SB 10.46.38
न माता न पिता तस्य न भार्या न सुतादय: । नात्मीयो न परश्चापि न देहो जन्म एव च ॥ ३८ ॥
na mātā na pitā tasya na bhāryā na sutādayaḥ nātmīyo na paraś cāpi na deho janma eva ca
SB 10.46.39
न चास्य कर्म वा लोके सदसन्मिश्रयोनिषु । क्रीडार्थं सोऽपि साधूनां परित्राणाय कल्पते ॥ ३९ ॥
na cāsya karma vā loke sad-asan-miśra-yoniṣu krīḍārthaṁ so ’pi sādhūnāṁ paritrāṇāya kalpate
SB 10.46.40
सत्त्वं रजस्तम इति भजते निर्गुणो गुणान् । क्रीडन्नतीतोऽपि गुणै: सृजत्यवति हन्त्यज: ॥ ४० ॥
sattvaṁ rajas tama iti bhajate nirguṇo guṇān krīḍann atīto ’pi guṇaiḥ sṛjaty avan hanty ajaḥ
SB 10.46.41
यथा भ्रमरिकादृष्ट्या भ्राम्यतीव महीयते । चित्ते कर्तरि तत्रात्मा कर्तेवाहंधिया स्मृत: ॥ ४१ ॥
yathā bhramarikā-dṛṣṭyā bhrāmyatīva mahīyate citte kartari tatrātmā kartevāhaṁ-dhiyā smṛtaḥ
SB 10.46.42
युवयोरेव नैवायमात्मजो भगवान् हरि: । सर्वेषामात्मजो ह्यात्मा पिता माता स ईश्वर: ॥ ४२ ॥
yuvayor eva naivāyam ātmajo bhagavān hariḥ sarveṣām ātmajo hy ātmā pitā mātā sa īśvaraḥ
SB 10.46.43
दृष्टं श्रुतं भूतभवद् भविष्यत् स्थास्नुश्चरिष्णुर्महदल्पकं च । विनाच्युताद् वस्तु तरां न वाच्यं स एव सर्वं परमात्मभूत: ॥ ४३ ॥
dṛṣṭaṁ śrutaṁ bhūta-bhavad-bhaviṣyat sthāsnuś cariṣṇur mahad alpakaṁ ca vinācyutād vastu tarāṁ na vācyaṁ sa eva sarvaṁ paramātma-bhūtaḥ
SB 10.46.44
एवं निशा सा ब्रुवतोर्व्यतीता नन्दस्य कृष्णानुचरस्य राजन् । गोप्य: समुत्थाय निरूप्य दीपान् वास्तून् समभ्यर्च्य दधीन्यमन्थन् ॥ ४४ ॥
evaṁ niśā sā bruvator vyatītā nandasya kṛṣṇānucarasya rājan gopyaḥ samutthāya nirūpya dīpān vāstūn samabhyarcya daudhīny amanthun
SB 10.46.45
ता दीपदीप्तैर्मणिभिर्विरेजू रज्जूर्विकर्षद्भुजकङ्कणस्रज: । चलन्नितम्बस्तनहारकुण्डल- त्विषत्कपोलारुणकुङ्कुमानना: ॥ ४५ ॥
tā dīpa-dīptair maṇibhir virejū rajjūr vikarṣad-bhuja-kaṅkaṇa-srajaḥ calan-nitamba-stana-hāra-kuṇḍala- tviṣat-kapolāruṇa-kuṅkumānanāḥ
SB 10.46.46
उद्गायतीनामरविन्दलोचनं व्रजाङ्गनानां दिवमस्पृशद् ध्वनि: । दध्नश्च निर्मन्थनशब्दमिश्रितो निरस्यते येन दिशाममङ्गलम् ॥ ४६ ॥
udgāyatīnām aravinda-locanaṁ vrajāṅganānāṁ divam aspṛśad dhvaniḥ dadhnaś ca nirmanthana-śabda-miśrito nirasyate yena diśām amaṅgalam
SB 10.46.47
भगवत्युदिते सूर्ये नन्दद्वारि व्रजौकस: । दृष्ट्वा रथं शातकौम्भं कस्यायमिति चाब्रुवन् ॥ ४७ ॥
bhagavaty udite sūrye nanda-dvāri vrajaukasaḥ dṛṣṭvā rathaṁ śātakaumbhaṁ kasyāyam iti cābruvan
SB 10.46.48
अक्रूर आगत: किं वा य: कंसस्यार्थसाधक: । येन नीतो मधुपुरीं कृष्ण: कमललोचन: ॥ ४८ ॥
akrūra āgataḥ kiṁ vā yaḥ kaṁsasyārtha-sādhakaḥ yena nīto madhu-purīṁ kṛṣṇaḥ kamala-locanaḥ
SB 10.46.49
किं साधयिष्यत्यस्माभिर्भर्तु: प्रीतस्य निष्कृतिम् । तत: स्त्रीणां वदन्तीनामुद्धवोऽगात् कृताह्निक: ॥ ४९ ॥
kiṁ sādhayiṣyaty asmābhir bhartuḥ prītasya niṣkṛtim tataḥ strīṇāṁ vadantīnām uddhavo ’gāt kṛtāhnikaḥ
Canto 10, Chapter 47
SB 10.47.1-2
श्रीशुक उवाच तं वीक्ष्य कृष्णानुचरं व्रजस्त्रिय: प्रलम्बबाहुं नवकञ्जलोचनम् । पीताम्बरं पुष्करमालिनं लस- न्मुखारविन्दं परिमृष्टकुण्डलम् ॥ १ ॥ सुविस्मिता: कोऽयमपीव्यदर्शन: कुतश्च कस्याच्युतवेषभूषण: । इति स्म सर्वा: परिवव्रुरुत्सुका- स्तमुत्तम:श्लोकपदाम्बुजाश्रयम् ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca taṁ vīkṣya kṛṣānucaraṁ vraja-striyaḥ pralamba-bāhuṁ nava-kañja-locanam pītāmbaraṁ puṣkara-mālinaṁ lasan- mukhāravindaṁ parimṛṣṭa-kuṇḍalam su-vismitāḥ ko ’yam apīvya-darśanaḥ kutaś ca kasyācyuta-veṣa-bhūṣaṇaḥ iti sma sarvāḥ parivavrur utsukās tam uttamaḥ-śloka-padāmbujāśrayam
SB 10.47.3
तं प्रश्रयेणावनता: सुसत्कृतं सव्रीडहासेक्षणसूनृतादिभि: । रहस्यपृच्छन्नुपविष्टमासने विज्ञाय सन्देशहरं रमापते: ॥ ३ ॥
taṁ praśrayeṇāvanatāḥ su-sat-kṛtaṁ sa-vrīḍa-hāsekṣaṇa-sūnṛtādibhiḥ rahasy apṛcchann upaviṣṭam āsane vijñāya sandeśa-haraṁ ramā-pateḥ
SB 10.47.4
जानीमस्त्वां यदुपते: पार्षदं समुपागतम् । भर्त्रेह प्रेषित: पित्रोर्भवान् प्रियचिकीर्षया ॥ ४ ॥
jānīmas tvāṁ yadu-pateḥ pārṣadaṁ samupāgatam bhartreha preṣitaḥ pitror bhavān priya-cikīrṣayā
SB 10.47.5
अन्यथा गोव्रजे तस्य स्मरणीयं न चक्ष्महे । स्नेहानुबन्धो बन्धूनां मुनेरपि सुदुस्त्यज: ॥ ५ ॥
anyathā go-vraje tasya smaraṇīyaṁ na cakṣmahe snehānubandho bandhūnāṁ muner api su-dustyajaḥ
SB 10.47.6
अन्येष्वर्थकृता मैत्री यावदर्थविडम्बनम् । पुम्भि: स्त्रीषु कृता यद्वत् सुमन:स्विव षट्पदै: ॥ ६ ॥
anyeṣv artha-kṛtā maitrī yāvad-artha-viḍambanam pumbhiḥ strīṣu kṛtā yadvat sumanaḥsv iva ṣaṭpadaiḥ
SB 10.47.7
नि:स्वं त्यजन्ति गणिका अकल्पं नृपतिं प्रजा: । अधीतविद्या आचार्यमृत्विजो दत्तदक्षिणम् ॥ ७ ॥
niḥsvaṁ tyajanti gaṇikā akalpaṁ nṛpatiṁ prajāḥ adhīta-vidyā ācāryam ṛtvijo datta-dakṣiṇam
SB 10.47.8
खगा वीतफलं वृक्षं भुक्त्वा चातिथयो गृहम् । दग्धं मृगास्तथारण्यं जारा भुक्त्वा रतां स्त्रियम् ॥ ८ ॥
khagā vīta-phalaṁ vṛkṣaṁ bhuktvā cātithayo gṛham dagdhaṁ mṛgās tathāraṇyaṁ jārā bhuktvā ratāṁ striyam
SB 10.47.9-10
इति गोप्यो हि गोविन्दे गतवाक्कायमानसा: । कृष्णदूते समायाते उद्धवे त्यक्तलौकिका: ॥ ९ ॥ गायन्त्य: प्रियकर्माणि रुदन्त्यश्च गतह्रिय: । तस्य संस्मृत्य संस्मृत्य यानि कैशोरबाल्ययो: ॥ १० ॥
iti gopyo hi govinde gata-vāk-kāya-mānasāḥ kṛṣṇa-dūte samāyāte uddhave tyakta-laukikāḥ gāyantyaḥ prīya-karmāṇi rudantyaś ca gata-hriyaḥ tasya saṁsmṛtya saṁsmṛtya yāni kaiśora-bālyayoḥ
SB 10.47.11
काचिन्मधुकरं दृष्ट्वा ध्यायन्ती कृष्णसङ्गमम् । प्रियप्रस्थापितं दूतं कल्पयित्वेदमब्रवीत् ॥ ११ ॥
kācin madhukaraṁ dṛṣṭvā dhyāyantī kṛṣṇa-saṅgamam priya-prasthāpitaṁ dūtaṁ kalpayitvedam abravīt
SB 10.47.12
गोप्युवाच मधुप कितवबन्धो मा स्पृशाङ्घ्रिं सपत्न्या: कुचविलुलितमालाकुङ्कुमश्मश्रुभिर्न: । वहतु मधुपतिस्तन्मानिनीनां प्रसादं यदुसदसि विडम्ब्यं यस्य दूतस्त्वमीदृक् ॥ १२ ॥
gopy uvāca madhupa kitava-bandho mā spṛśaṅghriṁ sapatnyāḥ kuca-vilulita-mālā-kuṅkuma-śmaśrubhir naḥ vahatu madhu-patis tan-māninīnāṁ prasādaṁ yadu-sadasi viḍambyaṁ yasya dūtas tvam īdṛk
SB 10.47.13
सकृदधरसुधां स्वां मोहिनीं पाययित्वा सुमनस इव सद्यस्तत्यजेऽस्मान् भवादृक् । परिचरति कथं तत्पादपद्मं नु पद्मा ह्यपि बत हृतचेता ह्युत्तम:श्लोकजल्पै: ॥ १३ ॥
sakṛd adhara-sudhāṁ svāṁ mohinīṁ pāyayitvā sumanasa iva sadyas tatyaje ’smān bhavādṛk paricarati kathaṁ tat-pāda-padmaṁ nu padmā hy api bata hṛta-cetā hy uttamaḥ-śloka-jalpaiḥ
SB 10.47.14
किमिह बहु षडङ्घ्रे गायसि त्वं यदूना- मधिपतिमगृहाणामग्रतो न: पुराणम् । विजयसखसखीनां गीयतां तत्प्रसङ्ग: क्षपितकुचरुजस्ते कल्पयन्तीष्टमिष्टा: ॥ १४ ॥
kim iha bahu ṣaḍ-aṅghre gāyasi tvaṁ yadūnām adhipatim agṛhāṇām agrato naḥ purāṇam vijaya-sakha-sakhīnāṁ gīyatāṁ tat-prasaṅgaḥ kṣapita-kuca-rujas te kalpayantīṣṭam iṣṭāḥ
SB 10.47.15
दिवि भुवि च रसायां का: स्त्रियस्तद्दुरापा: कपटरुचिरहासभ्रूविजृम्भस्य या: स्यु: । चरणरज उपास्ते यस्य भूतिर्वयं का अपि च कृपणपक्षे ह्युत्तम:श्लोकशब्द: ॥ १५ ॥
divi bhuvi ca rasāyāṁ kāḥ striyas tad-durāpāḥ kapaṭa-rucira-hāsa-bhrū-vijṛmbhasya yāḥ syuḥ caraṇa-raja upāste yasya bhūtir vayaṁ kā api ca kṛpaṇa-pakṣe hy uttamaḥ-śloka-śabdaḥ
SB 10.47.16
विसृज शिरसि पादं वेद्म्यहं चाटुकारै- रनुनयविदुषस्तेऽभ्येत्य दौत्यैर्मुकुन्दात् । स्वकृत इह विसृष्टापत्यपत्यन्यलोका व्यसृजदकृतचेता: किं नु सन्धेयमस्मिन् ॥ १६ ॥
visṛja śirasi pādaṁ vedmy ahaṁ cātu-kārair anunaya-viduṣas te ’bhyetya dautyair mukundāt sva-kṛta iha viṣṛṣṭāpatya-paty-anya-lokā vyasṛjad akṛta-cetāḥ kiṁ nu sandheyam asmin
SB 10.47.17
मृगयुरिव कपीन्द्रं विव्यधे लुब्धधर्मा स्त्रियमकृत विरूपां स्त्रीजित: कामयानाम् । बलिमपि बलिमत्त्वावेष्टयद् ध्वाङ्क्षवद्- यस्तदलमसितसख्यैर्दुस्त्यजस्तत्कथार्थ: ॥ १७ ॥
mṛgayur iva kapīndraṁ vivyadhe lubdha-dharmā striyam akṛta virūpāṁ strī-jitaḥ kāma-yānām balim api balim attvāveṣṭayad dhvāṅkṣa-vad yas tad alam asita-sakhyair dustyajas tat-kathārthaḥ
SB 10.47.18
यदनुचरितलीलाकर्णपीयूषविप्रुट्- सकृददनविधूतद्वन्द्वधर्मा विनष्टा: । सपदि गृहकुटुम्बं दीनमुत्सृज्य दीना बहव इह विहङ्गा भिक्षुचर्यां चरन्ति ॥ १८ ॥
yad-anucarita-līlā-karṇa-pīyūṣa-vipruṭ- sakṛd-adana-vidhūta-dvandva-dharmā vinaṣṭāḥ sapadi gṛha-kuṭumbaṁ dīnam utsṛjya dīnā bahava iha vihaṅgā bhikṣu-caryāṁ caranti
SB 10.47.19
वयमृतमिव जिह्मव्याहृतं श्रद्दधाना: कुलिकरुतमिवाज्ञा: कृष्णवध्वो हरिण्य: । ददृशुरसकृदेतत्तन्नखस्पर्शतीव्र- स्मररुज उपमन्त्रिन् भण्यतामन्यवार्ता ॥ १९ ॥
vayam ṛtam iva jihma-vyāhṛtaṁ śraddadhānāḥ kulika-rutam ivājñāḥ kṛṣṇa-vadhvo hariṇyaḥ dadṛśur asakṛd etat tan-nakha-sparśa-tīvra smara-ruja upamantrin bhaṇyatām anya-vārtā
SB 10.47.20
प्रियसख पुनरागा: प्रेयसा प्रेषित: किं वरय किमनुरुन्धे माननीयोऽसि मेऽङ्ग । नयसि कथमिहास्मान् दुस्त्यजद्वन्द्वपार्श्वं सततमुरसि सौम्य श्रीर्वधू: साकमास्ते ॥ २० ॥
priya-sakha punar āgāḥ preyasā preṣitaḥ kiṁ varaya kim anurundhe mānanīyo ’si me ’ṅga nayasi katham ihāsmān dustyaja-dvandva-pārśvaṁ satatam urasi saumya śrīr vadhūḥ sākam āste
SB 10.47.21
अपि बत मधुपुर्यामार्यपुत्रोऽधुनास्ते स्मरति स पितृगेहान् सौम्य बन्धूंश्च गोपान् । क्वचिदपि स कथा न: किङ्करीणां गृणीते भुजमगुरुसुगन्धं मूर्ध्न्यधास्यत् कदा नु ॥ २१ ॥
api bata madhu-puryām ārya-putro ’dhunāste smarati sa pitṛ-gehān saumya bandhūṁś ca gopān kvacid api sa kathā naḥ kiṅkarīṇāṁ gṛṇīte bhujam aguru-sugandhaṁ mūrdhny adhāsyat kadā nu
SB 10.47.22
श्रीशुक उवाच अथोद्धवो निशम्यैवं कृष्णदर्शनलालसा: । सान्त्वयन् प्रियसन्देशैर्गोपीरिदमभाषत ॥ २२ ॥
śrī-śuka uvāca athoddhavo niśamyaivaṁ kṛṣṇa-darśana-lālasāḥ sāntvayan priya-sandeśair gopīr idam abhāṣata
SB 10.47.23
श्रीउद्धव उवाच अहो यूयं स्म पूर्णार्था भवत्यो लोकपूजिता: । वासुदेवे भगवति यासामित्यर्पितं मन: ॥ २३ ॥
śrī-uddhava uvāca aho yūyaṁ sma pūrṇārthā bhavatyo loka-pūjitāḥ vāsudeve bhagavati yāsām ity arpitaṁ manaḥ
SB 10.47.24
दानव्रततपोहोम जपस्वाध्यायसंयमै: । श्रेयोभिर्विविधैश्चान्यै: कृष्णे भक्तिर्हि साध्यते ॥ २४ ॥
dāna-vrata-tapo-homa japa-svādhyāya-saṁyamaiḥ śreyobhir vividhaiś cānyaiḥ kṛṣṇe bhaktir hi sādhyate
SB 10.47.25
भगवत्युत्तम:श्लोके भवतीभिरनुत्तमा । भक्ति: प्रवर्तिता दिष्ट्या मुनीनामपि दुर्लभा ॥ २५ ॥
bhagavaty uttamaḥ-śloke bhavatībhir anuttamā bhaktiḥ pravartitā diṣṭyā munīnām api durlabhā
SB 10.47.26
दिष्ट्या पुत्रान्पतीन्देहान् स्वजनान्भवनानि च । हित्वावृणीत यूयं यत् कृष्णाख्यं पुरुषं परम् ॥ २६ ॥
diṣṭyā putrān patīn dehān sva-janān bhavanāni ca hitvāvṛnīta yūyaṁ yat kṛṣṇākhyaṁ puruṣaṁ param
SB 10.47.27
सर्वात्मभावोऽधिकृतो भवतीनामधोक्षजे । विरहेण महाभागा महान्मेऽनुग्रह: कृत: ॥ २७ ॥
sarvātma-bhāvo ’dhikṛto bhavatīnām adhokṣaje viraheṇa mahā-bhāgā mahān me ’nugrahaḥ kṛtaḥ
SB 10.47.28
श्रूयतां प्रियसन्देशो भवतीनां सुखावह: । यमादायागतो भद्रा अहं भर्तू रहस्कर: ॥ २८ ॥
śrūyatāṁ priya-sandeśo bhavatīnāṁ sukhāvahaḥ yam ādāyāgato bhadrā ahaṁ bhartū rahas-karaḥ
SB 10.47.29
श्रीभगवानुवाच भवतीनां वियोगो मे न हि सर्वात्मना क्वचित् । यथा भूतानि भूतेषु खं वाय्वग्निर्जलं मही । तथाहं च मन:प्राणभूतेन्द्रियगुणाश्रय: ॥ २९ ॥
śrī-bhagavān uvāca bhavatīnāṁ viyogo me na hi sarvātmanā kvacit yathā bhūtāni bhūteṣu khaṁ vāyv-agnir jalaṁ mahī tathāhaṁ ca manaḥ-prāṇa- bhūtendriya-guṇāśrayaḥ
SB 10.47.30
आत्मन्येवात्मनात्मानं सृजे हन्म्यनुपालये । आत्ममायानुभावेन भूतेन्द्रियगुणात्मना ॥ ३० ॥
ātmany evātmanātmānaṁ sṛje hanmy anupālaye ātma-māyānubhāvena bhūtendriya-guṇātmanā
SB 10.47.31
आत्मा ज्ञानमय: शुद्धो व्यतिरिक्तोऽगुणान्वय: । सुषुप्तिस्वप्नजाग्रद्भिर्मायावृत्तिभिरीयते ॥ ३१ ॥
ātmā jñāna-mayaḥ śuddho vyatirikto ’guṇānvayaḥ suṣupti-svapna-jāgradbhir māyā-vṛttibhir īyate
SB 10.47.32
येनेन्द्रियार्थान् ध्यायेत मृषा स्वप्नवदुत्थित: । तन्निरुन्ध्यादिन्द्रियाणि विनिद्र: प्रत्यपद्यत ॥ ३२ ॥
yenendriyārthān dhyāyeta mṛṣā svapna-vad utthitaḥ tan nirundhyād indriyāṇi vinidraḥ pratyapadyata
SB 10.47.33
एतदन्त: समाम्नायो योग: साङ्ख्यं मनीषिणाम् । त्यागस्तपो दम: सत्यं समुद्रान्ता इवापगा: ॥ ३३ ॥
etad-antaḥ samāmnāyo yogaḥ sāṅkhyaṁ manīṣiṇām tyāgas tapo damaḥ satyaṁ samudrāntā ivāpagāḥ
SB 10.47.34
यत्त्वहं भवतीनां वै दूरे वर्ते प्रियो दृशाम् । मनस: सन्निकर्षार्थं मदनुध्यानकाम्यया ॥ ३४ ॥
yat tv ahaṁ bhavatīnāṁ vai dūre varte priyo dṛśām manasaḥ sannikarṣārthaṁ mad-anudhyāna-kāmyayā
SB 10.47.35
यथा दूरचरे प्रेष्ठे मन आविश्य वर्तते । स्त्रीणां च न तथा चेत: सन्निकृष्टेऽक्षिगोचरे ॥ ३५ ॥
yathā dūra-care preṣṭhe mana āviśya vartate strīṇāṁ ca na tathā cetaḥ sannikṛṣṭe ’kṣi-gocare
SB 10.47.36
मय्यावेश्य मन: कृत्स्नं विमुक्ताशेषवृत्ति यत् । अनुस्मरन्त्यो मां नित्यमचिरान्मामुपैष्यथ ॥ ३६ ॥
mayy āveśya manaḥ kṛtsnaṁ vimuktāśeṣa-vṛtti yat anusmarantyo māṁ nityam acirān mām upaiṣyatha
SB 10.47.37
या मया क्रीडता रात्र्यां वनेऽस्मिन्व्रज आस्थिता: । अलब्धरासा: कल्याण्यो मापुर्मद्वीर्यचिन्तया ॥ ३७ ॥
yā mayā krīḍatā rātryāṁ vane ’smin vraja āsthitāḥ alabdha-rāsāḥ kalyāṇyo māpur mad-vīrya-cintayā
SB 10.47.38
श्रीशुक उवाच एवं प्रियतमादिष्टमाकर्ण्य व्रजयोषित: । ता ऊचुरुद्धवं प्रीतास्तत्सन्देशागतस्मृती: ॥ ३८ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ priyatamādiṣṭam ākarṇya vraja-yoṣitaḥ tā ūcur uddhavaṁ prītās tat-sandeśāgata-smṛtīḥ
SB 10.47.39
गोप्य ऊचु: दिष्ट्याहितो हत: कंसो यदूनां सानुगोऽघकृत् । दिष्ट्याप्तैर्लब्धसर्वार्थै: कुशल्यास्तेऽच्युतोऽधुना ॥ ३९ ॥
gopya ūcuḥ diṣṭyāhito hataḥ kaṁso yadūnāṁ sānugo ’gha-kṛt diṣṭyāptair labdha-sarvārthaiḥ kuśaly āste ’cyuto ’dhunā
SB 10.47.40
कच्चिद् गदाग्रज: सौम्य करोति पुरयोषिताम् । प्रीतिं न: स्निग्धसव्रीडहासोदारेक्षणार्चित: ॥ ४० ॥
kaccid gadāgrajaḥ saumya karoti pura-yoṣitām prītiṁ naḥ snigdha-savrīḍa- hāsodārekṣaṇārcitaḥ
SB 10.47.41
कथं रतिविशेषज्ञ: प्रियश्च पुरयोषिताम् । नानुबध्येत तद्वाक्यैर्विभ्रमैश्चानुभाजित: ॥ ४१ ॥
kathaṁ rati-viśeṣa-jñaḥ priyaś ca pura-yoṣitām nānubadhyeta tad-vākyair vibhramaiś cānubhājitaḥ
SB 10.47.42
अपि स्मरति न: साधो गोविन्द: प्रस्तुते क्वचित् । गोष्ठिमध्ये पुरस्त्रीणां ग्राम्या: स्वैरकथान्तरे ॥ ४२ ॥
api smarati naḥ sādho govindaḥ prastute kvacit goṣṭhi-madhye pura-strīṇām grāmyāḥ svaira-kathāntare
SB 10.47.43
ता: किं निशा: स्मरति यासु तदा प्रियाभि- र्वृन्दावने कुमुदकुन्दशशाङ्करम्ये । रेमे क्वणच्चरणनूपुररासगोष्ठ्या- मस्माभिरीडितमनोज्ञकथ: कदाचित् ॥ ४३ ॥
tāḥ kiṁ niśāḥ smarati yāsu tadā priyābhir vṛndāvane kumuda-kunda-śaśāṅka-ramye reme kvaṇac-caraṇa-nūpura-rāsa-goṣṭhyām asmābhir īḍita-manojña-kathaḥ kadācit
SB 10.47.44
अप्येष्यतीह दाशार्हस्तप्ता: स्वकृतया शुचा । सञ्जीवयन् नु नो गात्रैर्यथेन्द्रो वनमम्बुदै: ॥ ४४ ॥
apy eṣyatīha dāśārhas taptāḥ sva-kṛtayā śucā sañjīvayan nu no gātrair yathendro vanam ambudaiḥ
SB 10.47.45
कस्मात् कृष्ण इहायाति प्राप्तराज्यो हताहित: । नरेन्द्रकन्या उद्वाह्य प्रीत: सर्वसुहृद् वृत: ॥ ४५ ॥
kasmāt kṛṣṇa ihāyāti prāpta-rājyo hatāhitaḥ narendra-kanyā udvāhya prītaḥ sarva-suhṛd-vṛtaḥ
SB 10.47.46
किमस्माभिर्वनौकोभिरन्याभिर्वा महात्मन: । श्रीपतेराप्तकामस्य क्रियेतार्थ: कृतात्मन: ॥ ४६ ॥
kim asmābhir vanaukobhir anyābhir vā mahātmanaḥ śrī-pater āpta-kāmasya kriyetārthaḥ kṛtātmanaḥ
SB 10.47.47
परं सौख्यं हि नैराश्यं स्वैरिण्यप्याहपिङ्गला । तज्जानतीनां न: कृष्णे तथाप्याशा दुरत्यया ॥ ४७ ॥
paraṁ saukhyaṁ hi nairāśyaṁ svairiṇy apy āha piṅgalā taj jānatīnāṁ naḥ kṛṣṇe tathāpy āśā duratyayā
SB 10.47.48
क उत्सहेत सन्त्यक्तुमुत्तम:श्लोकसंविदम् । अनिच्छतोऽपि यस्य श्रीरङ्गान्न च्यवते क्वचित् ॥ ४८ ॥
ka utsaheta santyaktum uttamaḥśloka-saṁvidam anicchato ’pi yasya śrīr aṅgān na cyavate kvacit
SB 10.47.49
सरिच्छैलवनोद्देशा गावो वेणुरवा इमे । सङ्कर्षणसहायेन कृष्णेनाचरिता: प्रभो ॥ ४९ ॥
saric-chaila-vanoddeśā gāvo veṇu-ravā ime saṅkarṣaṇa-sahāyena kṛṣṇenācaritāḥ prabho
SB 10.47.50
पुन: पुन: स्मारयन्ति नन्दगोपसुतं बत । श्रीनिकेतैस्तत्पदकैर्विस्मर्तुं नैव शक्नुम: ॥ ५० ॥
punaḥ punaḥ smārayanti nanda-gopa-sutaṁ bata śrī-niketais tat-padakair vismartuṁ naiva śaknumaḥ
SB 10.47.51
गत्या ललितयोदारहासलीलावलोकनै: । माध्व्या गिरा हृतधिय: कथं तं विस्मरामहे ॥ ५१ ॥
gatyā lalitayodāra- hāsa-līlāvalokanaiḥ mādhvyā girā hṛta-dhiyaḥ kathaṁ taṁ vismarāma he
SB 10.47.52
हे नाथ हे रमानाथ व्रजनाथार्तिनाशन । मग्नमुद्धर गोविन्द गोकुलं वृजिनार्णवात् ॥ ५२ ॥
he nātha he ramā-nātha vraja-nāthārti-nāśana magnam uddhara govinda gokulaṁ vṛjinārṇavāt
SB 10.47.53
श्रीशुक उवाच ततस्ता: कृष्णसन्देशैर्व्यपेतविरहज्वरा: । उद्धवं पूजयां चक्रुर्ज्ञात्वात्मानमधोक्षजम् ॥ ५३ ॥
śrī-śuka uvāca tatas tāḥ kṛṣṇa-sandeśair vyapeta-viraha-jvarāḥ uddhavaṁ pūjayāṁ cakrur jñātvātmānam adhokṣajam
SB 10.47.54
उवास कतिचिन्मासान्गोपीनां विनुदन् शुच: । कृष्णलीलाकथां गायन् रमयामास गोकुलम् ॥ ५४ ॥
uvāsa katicin māsān gopīnāṁ vinudan śucaḥ kṛṣṇa-līlā-kathāṁ gāyan ramayām āsa gokulam
SB 10.47.55
यावन्त्यहानि नन्दस्य व्रजेऽवात्सीत् स उद्धव: । व्रजौकसां क्षणप्रायाण्यासन् कृष्णस्य वार्तया ॥ ५५ ॥
yāvanty ahāni nandasya vraje ’vātsīt sa uddhavaḥ vrajaukasāṁ kṣaṇa-prāyāṇy āsan kṛṣṇasya vārtayā
SB 10.47.56
सरिद्वनगिरिद्रोणीर्वीक्षन् कुसुमितान् द्रुमान् । कृष्णं संस्मारयन् रेमे हरिदासो व्रजौकसाम् ॥ ५६ ॥
sarid-vana-giri-droṇīr vīkṣan kusumitān drumān kṛṣṇaṁ saṁsmārayan reme hari-dāso vrajaukasām
SB 10.47.57
दृष्ट्वैवमादि गोपीनां कृष्णावेशात्मविक्लवम् । उद्धव: परमप्रीतस्ता नमस्यन्निदं जगौ ॥ ५७ ॥
dṛṣṭvaivam-ādi gopīnāṁ kṛṣṇāveśātma-viklavam uddhavaḥ parama-prītas tā namasyann idaṁ jagau
SB 10.47.58
एता: परं तनुभृतो भुवि गोपवध्वो गोविन्द एव निखिलात्मनि रूढभावा: । वाञ्छन्ति यद् भवभियो मुनयो वयं च किं ब्रह्मजन्मभिरनन्तकथारसस्य ॥ ५८ ॥
etāḥ paraṁ tanu-bhṛto bhuvi gopa-vadhvo govinda eva nikhilātmani rūḍha-bhāvāḥ vāñchanti yad bhava-bhiyo munayo vayaṁ ca kiṁ brahma-janmabhir ananta-kathā-rasasya
SB 10.47.59
क्वेमा: स्त्रियो वनचरीर्व्यभिचारदुष्टा: कृष्णे क्व चैष परमात्मनि रूढभाव: । नन्वीश्वरोऽनुभजतोऽविदुषोऽपि साक्षा- च्छ्रेयस्तनोत्यगदराज इवोपयुक्त: ॥ ५९ ॥
kvemāḥ striyo vana-carīr vyabhicāra-duṣṭāḥ kṛṣṇe kva caiṣa paramātmani rūḍha-bhāvaḥ nanv īśvaro ’nubhajato ’viduṣo ’pi sākṣāc chreyas tanoty agada-rāja ivopayuktaḥ
SB 10.47.60
नायं श्रियोऽङ्ग उ नितान्तरते: प्रसाद: स्वर्योषितां नलिनगन्धरुचां कुतोऽन्या: । रासोत्सवेऽस्य भुजदण्डगृहीतकण्ठ- लब्धाशिषां य उदगाद् व्रजवल्लभीनाम् ॥ ६० ॥
nāyaṁ śriyo ’ṅga u nitānta-rateḥ prasādaḥ svar-yoṣitāṁ nalina-gandha-rucāṁ kuto ’nyāḥ rāsotsave ’sya bhuja-daṇḍa-gṛhīta-kaṇṭha- labdhāśiṣāṁ ya udagād vraja-vallabhīnām
SB 10.47.61
आसामहो चरणरेणुजुषामहं स्यां वृन्दावने किमपि गुल्मलतौषधीनाम् । या दुस्त्यजं स्वजनमार्यपथं च हित्वा भेजुर्मुकुन्दपदवीं श्रुतिभिर्विमृग्याम् ॥ ६१ ॥
āsām aho caraṇa-reṇu-juṣām ahaṁ syāṁ vṛndāvane kim api gulma-latauṣadhīnām yā dustyajaṁ sva-janam ārya-pathaṁ ca hitvā bhejur mukunda-padavīṁ śrutibhir vimṛgyām
SB 10.47.62
या वै श्रियार्चितमजादिभिराप्तकामै- र्योगेश्वरैरपि यदात्मनि रासगोष्ठ्याम् । कृष्णस्य तद् भगवत: चरणारविन्दं न्यस्तं स्तनेषु विजहु: परिरभ्य तापम् ॥ ६२ ॥
yā vai śriyārcitam ajādibhir āpta-kāmair yogeśvarair api yad ātmani rāsa-goṣṭhyām kṛṣṇasya tad bhagavataḥ caraṇāravindaṁ nyastaṁ staneṣu vijahuḥ parirabhya tāpam
SB 10.47.63
वन्दे नन्दव्रजस्त्रीणां पादरेणुमभीक्ष्णश: । यासां हरिकथोद्गीतं पुनाति भुवनत्रयम् ॥ ६३ ॥
vande nanda-vraja-strīṇāṁ pāda-reṇum abhīkṣṇaśaḥ yāsāṁ hari-kathodgītaṁ punāti bhuvana-trayam
SB 10.47.64
श्रीशुक उवाच अथ गोपीरनुज्ञाप्य यशोदां नन्दमेव च । गोपानामन्त्र्य दाशार्हो यास्यन्नारुरुहे रथम् ॥ ६४ ॥
śrī-śuka uvāca atha gopīr anujñāpya yaśodāṁ nandam eva ca gopān āmantrya dāśārho yāsyann āruruhe ratham
SB 10.47.65
तं निर्गतं समासाद्य नानोपायनपाणय: । नन्दादयोऽनुरागेण प्रावोचन्नश्रुलोचना: ॥ ६५ ॥
taṁ nirgataṁ samāsādya nānopāyana-pāṇayaḥ nandādayo ’nurāgeṇa prāvocann aśru-locanāḥ
SB 10.47.66
मनसो वृत्तयो न: स्यु: कृष्णपादाम्बुजाश्रया: । वाचोऽभिधायिनीर्नाम्नां कायस्तत्प्रह्वणादिषु ॥ ६६ ॥
manaso vṛttayo naḥ syuḥ kṛṣṇa pādāmbujāśrayāḥ vāco ’bhidhāyinīr nāmnāṁ kāyas tat-prahvaṇādiṣu
SB 10.47.67
कर्मभिर्भ्राम्यमाणानां यत्र क्वापीश्वरेच्छया । मङ्गलाचरितैर्दानै रतिर्न: कृष्ण ईश्वरे ॥ ६७ ॥
karmabhir bhrāmyamāṇānāṁ yatra kvāpīśvarecchayā maṅgalācaritair dānai ratir naḥ kṛṣṇa īśvare
SB 10.47.68
एवं सभाजितो गोपै: कृष्णभक्त्या नराधिप । उद्धव: पुनरागच्छन्मथुरां कृष्णपालिताम् ॥ ६८ ॥
evaṁ sabhājito gopaiḥ kṛṣṇa-bhaktyā narādhipa uddhavaḥ punar āgacchan mathurāṁ kṛṣṇa-pālitām
SB 10.47.69
कृष्णाय प्रणिपत्याह भक्त्युद्रेकं व्रजौकसाम् । वसुदेवाय रामाय राज्ञे चोपायनान्यदात् ॥ ६९ ॥
kṛṣṇāya praṇipatyāha bhakty-udrekaṁ vrajaukasām vasudevāya rāmāya rājñe copāyanāny adāt
Canto 10, Chapter 48
SB 10.48.1
श्रीशुक उवाच अथ विज्ञाय भगवान् सर्वात्मा सर्वदर्शन: । सैरन्ध्रया: कामतप्ताया: प्रियमिच्छन् गृहं ययौ ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca atha vijñāya bhagavān sarvātmā sarva-darśanaḥ sairandhryāḥ kāma-taptāyāḥ priyam icchan gṛhaṁ yayau
SB 10.48.2
महार्होपस्करैराढ्यं कामोपायोपबृंहितम् । मुक्तादामपताकाभिर्वितानशयनासनै: । धूपै: सुरभिभिर्दीपै: स्रग्गन्धैरपि मण्डितम् ॥ २ ॥
mahārhopaskarair āḍhyaṁ kāmopāyopabṛṁhitam muktā-dāma-patākābhir vitāna-śayanāsanaiḥ dhūpaiḥ surabhibhir dīpaiḥ srag-gandhair api maṇḍitam
SB 10.48.3
गृहं तमायान्तमवेक्ष्य सासनात् सद्य: समुत्थाय हि जातसम्भ्रमा । यथोपसङ्गम्य सखीभिरच्युतं सभाजयामास सदासनादिभि: ॥ ३ ॥
gṛhaṁ tam āyāntam avekṣya sāsanāt sadyaḥ samutthāya hi jāta-sambhramā yathopasaṅgamya sakhībhir acyutaṁ sabhājayām āsa sad-āsanādibhiḥ
SB 10.48.4
तथोद्धव: साधु तयाभिपूजितो न्यषीददुर्व्यामभिमृश्य चासनम् । कृष्णोऽपि तूर्णं शयनं महाधनं विवेश लोकाचरितान्यनुव्रत: ॥ ४ ॥
tathoddhavaḥ sādhutayābhipūjito nyaṣīdad urvyām abhimṛśya cāsanam kṛṣṇo ’pi tūrṇaṁ śayanaṁ mahā-dhanaṁ viveśa lokācaritāny anuvrataḥ
SB 10.48.5
सा मज्जनालेपदुकूलभूषण- स्रग्गन्धताम्बूलसुधासवादिभि: । प्रसाधितात्मोपससार माधवं सव्रीडलीलोत्स्मितविभ्रमेक्षितै: ॥ ५ ॥
sā majjanālepa-dukūla-bhūṣaṇa srag-gandha-tāmbūla-sudhāsavādibhiḥ prasādhitātmopasasāra mādhavaṁ sa-vrīḍa-līlotsmita-vibhramekṣitaiḥ
SB 10.48.6
आहूय कान्तां नवसङ्गमह्रिया विशङ्कितां कङ्कणभूषिते करे । प्रगृह्य शय्यामधिवेश्य रामया रेमेऽनुलेपार्पणपुण्यलेशया ॥ ६ ॥
āhūya kāntāṁ nava-saṅgama-hriyā viśaṅkitāṁ kaṅkaṇa-bhūṣite kare pragṛhya śayyām adhiveśya rāmayā reme ’nulepārpaṇa-puṇya-leśayā
SB 10.48.7
सानङ्गतप्तकुचयोरुरसस्तथाक्ष्णो- र्जिघ्रन्त्यनन्तचरणेन रुजो मृजन्ती । दोर्भ्यां स्तनान्तरगतं परिरभ्य कान्त- मानन्दमूर्तिमजहादतिदीर्घतापम् ॥ ७ ॥
sānaṅga-tapta-kucayor urasas tathākṣṇor jighranty ananta-caraṇena rujo mṛjantī dorbhyāṁ stanāntara-gataṁ parirabhya kāntam ānanda-mūrtim ajahād ati-dīrgha-tāpam
SB 10.48.8
सैवं कैवल्यनाथं तं प्राप्य दुष्प्राप्यमीश्वरम् । अङ्गरागार्पणेनाहो दुर्भगेदमयाचत ॥ ८ ॥
saivaṁ kaivalya-nāthaṁ taṁ prāpya duṣprāpyam īśvaram aṅga-rāgārpaṇenāho durbhagedam ayācata
SB 10.48.9
सहोष्यतामिह प्रेष्ठ दिनानि कतिचिन्मया । रमस्व नोत्सहे त्यक्तुं सङ्गं तेऽम्बुरुहेक्षण ॥ ९ ॥
sahoṣyatām iha preṣṭha dināni katicin mayā ramasva notsahe tyaktuṁ saṅgaṁ te ’mburuhekṣaṇa
SB 10.48.10
तस्यै कामवरं दत्त्वा मानयित्वा च मानद: । सहोद्धवेन सर्वेश: स्वधामागमद् ऋद्धिमत् ॥ १० ॥
tasyai kāma-varaṁ dattvā mānayitvā ca māna-daḥ sahoddhavena sarveśaḥ sva-dhāmāgamad ṛddhimat
SB 10.48.11
दुराराध्यं समाराध्य विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । यो वृणीते मनोग्राह्यमसत्त्वात् कुमनीष्यसौ ॥ ११ ॥
durārdhyaṁ samārādhya viṣṇuṁ sarveśvareśvaram yo vṛṇīte mano-grāhyam asattvāt kumanīṣy asau
SB 10.48.12
अक्रूरभवनं कृष्ण: सहरामोद्धव: प्रभु: । किञ्चिच्चिकीर्षयन् प्रागादक्रूरप्रीयकाम्यया ॥ १२ ॥
akrūra-bhavanaṁ kṛṣṇaḥ saha-rāmoddhavaḥ prabhuḥ kiñcic cikīrṣayan prāgād akrūra-priya-kāmyayā
SB 10.48.13-14
स तान्नरवरश्रेष्ठानाराद् वीक्ष्य स्वबान्धवान् । प्रत्युत्थाय प्रमुदित: परिष्वज्याभिनन्द्य च ॥ १३ ॥ ननाम कृष्णं रामं च स तैरप्यभिवादित: । पूजयामास विधिवत् कृतासनपरिग्रहान् ॥ १४ ॥
sa tān nara-vara-śreṣṭhān ārād vīkṣya sva-bāndhavān pratyutthāya pramuditaḥ pariṣvajyābhinandya ca nanāma kṛṣṇaṁ rāmaṁ ca sa tair apy abhivāditaḥ pūjayām āsa vidhi-vat kṛtāsana-parigrahān
SB 10.48.15-16
पादावनेजनीरापो धारयन् शिरसा नृप । अर्हणेनाम्बरैर्दिव्यैर्गन्धस्रग्भूषणोत्तमै: ॥ १५ ॥ अर्चित्वा शिरसानम्य पादावङ्कगतौ मृजन् । प्रश्रयावनतोऽक्रूर: कृष्णरामावभाषत ॥ १६ ॥
pādāvanejanīr āpo dhārayan śirasā nṛpa arhaṇenāmbarair divyair gandha-srag-bhūṣaṇottamaiḥ arcitvā śirasānamya pādāv aṅka-gatau mṛjan praśrayāvanato ’krūraḥ kṛṣṇa-rāmāv abhāṣata
SB 10.48.17
दिष्ट्या पापो हत: कंस: सानुगो वामिदं कुलम् । भवद्भयामुद्धृतं कृच्छ्राद् दुरन्ताच्च समेधितम् ॥ १७ ॥
diṣṭyā pāpo hataḥ kaṁsaḥ sānugo vām idaṁ kulam bhavadbhyām uddhṛtaṁ kṛcchrād durantāc ca samedhitam
SB 10.48.18
युवां प्रधानपुरुषौ जगद्धेतू जगन्मयौ । भवद्भयां न विना किञ्चित्परमस्ति न चापरम् ॥ १८ ॥
yuvāṁ pradhāna-puruṣau jagad-dhetū jagan-mayau bhavadbhyāṁ na vinā kiñcit param asti na cāparam
SB 10.48.19
आत्मसृष्टमिदं विश्वमन्वाविश्य स्वशक्तिभि: । ईयते बहुधा ब्रह्मन् श्रुतप्रत्यक्षगोचरम् ॥ १९ ॥
ātma-sṛṣṭam idaṁ viśvam anvāviśya sva-śaktibhiḥ īyate bahudhā brahman śruta-pratyakṣa-gocaram
SB 10.48.20
यथा हि भूतेषु चराचरेषु मह्यादयो योनिषु भान्ति नाना । एवं भवान् केवल आत्मयोनि- ष्वात्मात्मतन्त्रो बहुधा विभाति ॥ २० ॥
yathā hi bhūteṣu carācareṣu mahy-ādayo yoniṣu bhānti nānā evaṁ bhavān kevala ātma-yoniṣv ātmātma-tantro bahudhā vibhāti
SB 10.48.21
सृजस्यथो लुम्पसि पासि विश्वं रजस्तम:सत्त्वगुणै: स्वशक्तिभि: । न बध्यसे तद्गुणकर्मभिर्वा ज्ञानात्मनस्ते क्व च बन्धहेतु: ॥ २१ ॥
sṛjasy atho lumpasi pāsi viśvaṁ rajas-tamaḥ-sattva-guṇaiḥ sva-śaktibhiḥ na badhyase tad-guṇa-karmabhir vā jñānātmanas te kva ca bandha-hetuḥ
SB 10.48.22
देहाद्युपाधेरनिरूपितत्वाद् भवो न साक्षान्न भिदात्मन: स्यात् । अतो न बन्धस्तव नैव मोक्ष: स्यातां निकामस्त्वयि नोऽविवेक: ॥ २२ ॥
dehādy-upādher anirūpitatvād bhavo na sākṣān na bhidātmanaḥ syāt ato na bandhas tava naiva mokṣaḥ syātām nikāmas tvayi no ’vivekaḥ
SB 10.48.23
त्वयोदितोऽयं जगतो हिताय यदा यदा वेदपथ: पुराण: । बाध्येत पाषण्डपथैरसद्भि- स्तदा भवान् सत्त्वगुणं बिभर्ति ॥ २३ ॥
tvayodito ’yaṁ jagato hitāya yadā yadā veda-pathaḥ purāṇaḥ bādhyeta pāṣaṇḍa-pathair asadbhis tadā bhavān sattva-guṇaṁ bibharti
SB 10.48.24
स त्वं प्रभोऽद्य वसुदेवगृहेऽवतीर्ण: स्वांशेन भारमपनेतुमिहासि भूमे: । अक्षौहिणीशतवधेन सुरेतरांश- राज्ञाममुष्य च कुलस्य यशो वितन्वन् ॥ २४ ॥
sa tvam prabho ’dya vasudeva-gṛhe ’vatīrṇaḥ svāṁśena bhāram apanetum ihāsi bhūmeḥ akṣauhiṇī-śata-vadhena suretarāṁśa- rājñām amuṣya ca kulasya yaśo vitanvan
SB 10.48.25
अद्येश नो वसतय: खलु भूरिभागा य: सर्वदेवपितृभूतनृदेवमूर्ति: । यत्पादशौचसलिलं त्रिजगत् पुनाति स त्वं जगद्गुरुरधोक्षज या: प्रविष्ट: ॥ २५ ॥
adyeśa no vasatayaḥ khalu bhūri-bhāgā yaḥ sarva-deva-pitṛ-bhūta-nṛ-deva-mūrtiḥ yat-pāda-śauca-salilaṁ tri-jagat punāti sa tvaṁ jagad-gurur adhokṣaja yāḥ praviṣṭaḥ
SB 10.48.26
क: पण्डितस्त्वदपरं शरणं समीयाद् भक्तप्रियादृतगिर: सुहृद: कृतज्ञात् । सर्वान् ददाति सुहृदो भजतोऽभिकामा- नात्मानमप्युपचयापचयौ न यस्य ॥ २६ ॥
kaḥ paṇḍitas tvad aparaṁ śaraṇaṁ samīyād bhakta-priyād ṛta-giraḥ suhṛdaḥ kṛta-jñāt sarvān dadāti suhṛdo bhajato ’bhikāmān ātmānam apy upacayāpacayau na yasya
SB 10.48.27
दिष्ट्या जनार्दन भवानिह न: प्रतीतो योगेश्वरैरपि दुरापगति: सुरेशै: । छिन्ध्याशु न: सुतकलत्रधनाप्तगेह- देहादिमोहरशनां भवदीयमायाम् ॥ २७ ॥
diṣṭyā janārdana bhavān iha naḥ pratīto yogeśvarair api durāpa-gatiḥ sureśaiḥ chindhy āśu naḥ suta-kalatra-dhanāpta-geha- dehādi-moha-raśanāṁ bhavadīya-māyām
SB 10.48.28
इत्यर्चित: संस्तुतश्च भक्तेन भगवान् हरि: । अक्रूरं सस्मितं प्राह गीर्भि: सम्मोहयन्निव ॥ २८ ॥
ity arcitaḥ saṁstutaś ca bhaktena bhagavān hariḥ akrūraṁ sa-smitaṁ prāha gīrbhiḥ sammohayann iva
SB 10.48.29
श्रीभगवानुवाच त्वं नो गुरु: पितृव्यश्च श्लाघ्यो बन्धुश्च नित्यदा । वयं तु रक्ष्या: पोष्याश्च अनुकम्प्या: प्रजा हि व: ॥ २९ ॥
śrī-bhagavān uvāca tvaṁ no guruḥ pitṛvyaś ca ślāghyo bandhuś ca nityadā vayaṁ tu rakṣyāḥ poṣyāś ca anukampyāḥ prajā hi vaḥ
SB 10.48.30
भवद्विधा महाभागा निषेव्या अर्हसत्तमा: । श्रेयस्कामैर्नृभिर्नित्यं देवा: स्वार्था न साधव: ॥ ३० ॥
bhavad-vidhā mahā-bhāgā niṣevyā arha-sattamāḥ śreyas-kāmair nṛbhir nityaṁ devāḥ svārthā na sādhavaḥ
SB 10.48.31
न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामया: । ते पुनन्त्युरुकालेन दर्शनादेव साधव: ॥ ३१ ॥
na hy am-mayāni tīrthāni na devā mṛc-chilā-mayāḥ te punanty uru-kālena darśanād eva sādhavaḥ
SB 10.48.32
स भवान् सुहृदां वै न: श्रेयान् श्रेयश्चिकीर्षया । जिज्ञासार्थं पाण्डवानां गच्छस्व त्वं गजाह्वयम् ॥ ३२ ॥
sa bhavān suhṛdāṁ vai naḥ śreyān śreyaś-cikīrṣayā jijñāsārthaṁ pāṇḍavānāṁ gacchasva tvaṁ gajāhvayam
SB 10.48.33
पितर्युपरते बाला: सह मात्रा सुदु:खिता: । आनीता: स्वपुरं राज्ञा वसन्त इति शुश्रुम ॥ ३३ ॥
pitary uparate bālāḥ saha mātrā su-duḥkhitāḥ ānītāḥ sva-puraṁ rājñā vasanta iti śuśruma
SB 10.48.34
तेषु राजाम्बिकापुत्रो भ्रातृपुत्रेषु दीनधी: । समो न वर्तते नूनं दुष्पुत्रवशगोऽन्धदृक् ॥ ३४ ॥
teṣu rājāmbikā-putro bhrātṛ-putreṣu dīna-dhīḥ samo na vartate nūnaṁ duṣputra-vaśa-go ’ndha-dṛk
SB 10.48.35
गच्छ जानीहि तद् वृत्तमधुना साध्वसाधु वा । विज्ञाय तद् विधास्यामो यथा शं सुहृदां भवेत् ॥ ३५ ॥
gaccha jānīhi tad-vṛttam adhunā sādhv asādhu vā vijñāya tad vidhāsyāmo yathā śaṁ suhṛdāṁ bhavet
SB 10.48.36
इत्यक्रूरं समादिश्य भगवान् हरिरीश्वर: । सङ्कर्षणोद्धवाभ्यां वै तत: स्वभवनं ययौ ॥ ३६ ॥
ity akrūraṁ samādiśya bhagavān harir īśvaraḥ saṅkarṣaṇoddhavābhyāṁ vai tataḥ sva-bhavanaṁ yayau
Canto 10, Chapter 49
SB 10.49.1-2
श्रीशुक उवाच स गत्वा हास्तिनपुरं पौरवेन्द्रयशोऽङ्कितम् । ददर्श तत्राम्बिकेयं सभीष्मं विदुरं पृथाम् ॥ १ ॥ सहपुत्रं च बाह्लीकं भारद्वाजं सगौतमम् । कर्णं सुयोधनं द्रौणिं पाण्डवान् सुहृदोऽपरान् ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca sa gatvā hāstinapuraṁ pauravendra-yaśo-’ṅkitam dadarśa tatrāmbikeyaṁ sa-bhīṣmaṁ viduraṁ pṛthām saha-putraṁ ca bāhlīkaṁ bhāradvājaṁ sa-gautamam karnaṁ suyodhanaṁ drauṇiṁ pāṇḍavān suhṛdo ’parān
SB 10.49.3
यथावदुपसङ्गम्य बन्धुभिर्गान्दिनीसुत: । सम्पृष्टस्तै: सुहृद्वार्तां स्वयं चापृच्छदव्ययम् ॥ ३ ॥
yathāvad upasaṅgamya bandhubhir gāndinī-sutaḥ sampṛṣṭas taiḥ suhṛd-vārtāṁ svayaṁ cāpṛcchad avyayam
SB 10.49.4
उवास कतिचिन्मासान् राज्ञो वृत्तविवित्सया । दुष्प्रजस्याल्पसारस्य खलच्छन्दानुवर्तिन: ॥ ४ ॥
uvāsa katicin māsān rājño vṛtta-vivitsayā duṣprajasyālpa-sārasya khala-cchandānuvartinaḥ
SB 10.49.5-6
तेज ओजो बलं वीर्यं प्रश्रयादींश्च सद्गुणान् । प्रजानुरागं पार्थेषु न सहद्भिश्चिकीर्षितम् ॥ ५ ॥ कृतं च धार्तराष्ट्रैर्यद् गरदानाद्यपेशलम् । आचख्यौ सर्वमेवास्मै पृथा विदुर एव च ॥ ६ ॥
teja ojo balaṁ vīryaṁ praśrayādīṁś ca sad-guṇān prajānurāgaṁ pārtheṣu na sahadbhiś cikīṛṣitam kṛtaṁ ca dhārtarāṣṭrair yad gara-dānādy apeśalam ācakhyau sarvam evāsmai pṛthā vidura eva ca
SB 10.49.7
पृथा तु भ्रातरं प्राप्तमक्रूरमुपसृत्य तम् । उवाच जन्मनिलयं स्मरन्त्यश्रुकलेक्षणा ॥ ७ ॥
pṛthā tu bhrātaraṁ prāptam akrūram upasṛtya tam uvāca janma-nilayaṁ smaranty aśru-kalekṣaṇā
SB 10.49.8
अपि स्मरन्ति न: सौम्य पितरौ भ्रातरश्च मे । भगिन्यौ भ्रातृपुत्राश्च जामय: सख्य एव च ॥ ८ ॥
api smaranti naḥ saumya pitarau bhrātaraś ca me bhaginyau bhrātṛ-putrāś ca jāmayaḥ sakhya eva ca
SB 10.49.9
भ्रात्रेयो भगवान् कृष्ण: शरण्यो भक्तवत्सल: । पैतृष्वस्रेयान् स्मरति रामश्चाम्बुरुहेक्षण: ॥ ९ ॥
bhrātreyo bhagavān kṛṣṇaḥ śaraṇyo bhakta-vatsalaḥ paitṛ-ṣvasreyān smarati rāmaś cāmburuhekṣaṇaḥ
SB 10.49.10
सपत्नमध्ये शोचन्तीं वृकानां हरिणीमिव । सान्त्वयिष्यति मां वाक्यै: पितृहीनांश्च बालकान् ॥ १० ॥
sapatna-madhye śocantīṁ vṛkānāṁ hariṇīm iva sāntvayiṣyati māṁ vākyaiḥ pitṛ-hīnāṁś ca bālakān
SB 10.49.11
कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वभावन । प्रपन्नां पाहि गोविन्द शिशुभिश्चावसीदतीम् ॥ ११ ॥
kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-yogin viśvātman viśva-bhāvana prapannāṁ pāhi govinda śiśubhiś cāvasīdatīm
SB 10.49.12
नान्यत्तव पदाम्भोजात् पश्यामि शरणं नृणाम् । बिभ्यतां मृत्युसंसारादीश्वरस्यापवर्गिकात् ॥ १२ ॥
nānyat tava padāmbhojāt paśyāmi śaraṇaṁ nṛṇām bibhyatāṁ mṛtyu-saṁsārād īsvarasyāpavargikāt
SB 10.49.13
नम: कृष्णाय शुद्धाय ब्रह्मणे परमात्मने । योगेश्वराय योगाय त्वामहं शरणं गता ॥ १३ ॥
namaḥ kṛṣṇāya śuddhāya brahmaṇe paramātmane yogeśvarāya yogāya tvām ahaṁ śaraṇaṁ gatā
SB 10.49.14
श्रीशुक उवाच इत्यनुस्मृत्य स्वजनं कृष्णं च जगदीश्वरम् । प्रारुदद् दु:खिता राजन् भवतां प्रपितामही ॥ १४ ॥
śrī-śuka uvāca ity anusmṛtya sva-janaṁ kṛṣṇaṁ ca jagad-īśvaram prārudad duḥkhitā rājan bhavatāṁ prapitāmahī
SB 10.49.15
समदु:खसुखोऽक्रूरो विदुरश्च महायशा: । सान्त्वयामासतु: कुन्तीं तत्पुत्रोत्पत्तिहेतुभि: ॥ १५ ॥
sama-duḥkha-sukho ’krūro viduraś ca mahā-yaśāḥ sāntvayām āsatuḥ kuntīṁ tat-putrotpatti-hetubhiḥ
SB 10.49.16
यास्यन् राजानमभ्येत्य विषमं पुत्रलालसम् । अवदत् सुहृदां मध्ये बन्धुभि: सौहृदोदितम् ॥ १६ ॥
yāsyan rājānam abhyetya viṣamaṁ putra-lālasam avadat suhṛdāṁ madhye bandhubhiḥ sauhṛdoditam
SB 10.49.17
अक्रूर उवाच भो भो वैचित्रवीर्य त्वं कुरूणां कीर्तिवर्धन । भ्रातर्युपरते पाण्डावधुनासनमास्थित: ॥ १७ ॥
akrūra uvāca bho bho vaicitravīrya tvaṁ kurūṇāṁ kīrti-vardhana bhrātary uparate pāṇḍāv adhunāsanam āsthitaḥ
SB 10.49.18
धर्मेण पालयन्नुर्वीं प्रजा: शीलेन रञ्जयन् । वर्तमान: सम: स्वेषु श्रेय: कीर्तिमवाप्स्यसि ॥ १८ ॥
dharmeṇa pālayann urvīṁ prajāḥ śīlena rañjayan vartamānaḥ samaḥ sveṣu śreyaḥ kīrtim avāpsyasi
SB 10.49.19
अन्यथा त्वाचरँल्लोके गर्हितो यास्यसे तम: । तस्मात् समत्वे वर्तस्व पाण्डवेष्वात्मजेषु च ॥ १९ ॥
anyathā tv ācaraḻ loke garhito yāsyase tamaḥ tasmāt samatve vartasva pāṇḍaveṣv ātmajeṣu ca
SB 10.49.20
नेह चात्यन्तसंवास: कस्यचित् केनचित् सह । राजन् स्वेनापि देहेन किमु जायात्मजादिभि: ॥ २० ॥
neha cātyanta-saṁvāsaḥ kasyacit kenacit saha rājan svenāpi dehena kim u jāyātmajādibhiḥ
SB 10.49.21
एक: प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रलीयते । एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम् ॥ २१ ॥
ekaḥ prasūyate jantur eka eva pralīyate eko ’nubhuṅkte sukṛtam eka eva ca duṣkṛtam
SB 10.49.22
अधर्मोपचितं वित्तं हरन्त्यन्येऽल्पमेधस: । सम्भोजनीयापदेशैर्जलानीव जलौकस: ॥ २२ ॥
adharmopacitaṁ vittaṁ haranty anye ’lpa-medhasaḥ sambhojanīyāpadeśair jalānīva jalaukasaḥ
SB 10.49.23
पुष्णाति यानधर्मेण स्वबुद्ध्या तमपण्डितम् । तेऽकृतार्थं प्रहिण्वन्ति प्राणा राय: सुतादय: ॥ २३ ॥
puṣṇāti yān adharmeṇa sva-buddhyā tam apaṇḍitam te ’kṛtārthaṁ prahiṇvanti prāṇā rāyaḥ sutādayaḥ
SB 10.49.24
स्वयं किल्बिषमादाय तैस्त्यक्तो नार्थकोविद: । असिद्धार्थो विशत्यन्धं स्वधर्मविमुखस्तम: ॥ २४ ॥
svayaṁ kilbiṣam ādāya tais tyakto nārtha-kovidaḥ asiddhārtho viśaty andhaṁ sva-dharma-vimukhas tamaḥ
SB 10.49.25
तस्माल्लोकमिमं राजन् स्वप्नमायामनोरथम् । वीक्ष्यायम्यात्मनात्मानं सम: शान्तो भव प्रभो ॥ २५ ॥
tasmāl lokam imaṁ rājan svapna-māyā-manoratham vīkṣyāyamyātmanātmānaṁ samaḥ śānto bhava prabho
SB 10.49.26
धृतराष्ट्र उवाच यथा वदति कल्याणीं वाचं दानपते भवान् । तथानया न तृप्यामि मर्त्य: प्राप्य यथामृतम् ॥ २६ ॥
dhṛtarāṣṭra uvāca yathā vadati kalyāṇīṁ vācaṁ dāna-pate bhavān tathānayā na tṛpyāmi martyaḥ prāpya yathāmṛtam
SB 10.49.27
तथापि सूनृता सौम्य हृदि न स्थीयते चले । पुत्रानुरागविषमे विद्युत् सौदामनी यथा ॥ २७ ॥
tathāpi sūnṛtā saumya hṛdi na sthīyate cale putrānurāga-viṣame vidyut saudāmanī yathā
SB 10.49.28
ईश्वरस्य विधिं को नु विधुनोत्यन्यथा पुमान् । भूमेर्भारावताराय योऽवतीर्णो यदो: कुले ॥ २८ ॥
īśvarasya vidhiṁ ko nu vidhunoty anyathā pumān bhūmer bhārāvatārāya yo ’vatīrṇo yadoḥ kule
SB 10.49.29
यो दुर्विमर्शपथया निजमाययेदं सृष्ट्वा गुणान् विभजते तदनुप्रविष्ट: । तस्मै नमो दुरवबोधविहारतन्त्र- संसारचक्रगतये परमेश्वराय ॥ २९ ॥
yo durvimarśa-pathayā nija-māyayedaṁ sṛṣṭvā guṇān vibhajate tad-anupraviṣṭaḥ tasmai namo duravabodha-vihāra-tantra- saṁsāra-cakra-gataye parameśvarāya
SB 10.49.30
श्रीशुक उवाच इत्यभिप्रेत्य नृपतेरभिप्रायं स यादव: । सुहृद्भि: समनुज्ञात: पुनर्यदुपुरीमगात् ॥ ३० ॥
śrī-śuka uvāca ity abhipretya nṛpater abhiprāyaṁ sa yādavaḥ suhṛdbhiḥ samanujñātaḥ punar yadu-purīm agāt
SB 10.49.31
शशंस रामकृष्णाभ्यां धृतराष्ट्रविचेष्टितम् । पाण्डवान् प्रति कौरव्य यदर्थं प्रेषित: स्वयम् ॥ ३१ ॥
śaśaṁsa rāma-kṛṣṇābhyāṁ dhṛtarāṣṭra-viceṣṭitam pāṇdavān prati kauravya yad-arthaṁ preṣitaḥ svayam
Canto 10, Chapter 50
SB 10.50.1
श्रीशुक उवाच अस्ति: प्राप्तिश्च कंसस्य महिष्यौ भरतर्षभ । मृते भर्तरि दु:खार्ते ईयतु: स्म पितुर्गृहान् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca astiḥ prāptiś ca kaṁsasya mahiṣyau bharatarṣabha mṛte bhartari duḥkhārte īyatuḥ sma pitur gṛhān
SB 10.50.2
पित्रे मगधराजाय जरासन्धाय दु:खिते । वेदयां चक्रतु: सर्वमात्मवैधव्यकारणम् ॥ २ ॥
pitre magadha-rājāya jarāsandhāya duḥkhite vedayāṁ cakratuḥ sarvam ātma-vaidhavya-kāraṇam
SB 10.50.3
स तदप्रियमाकर्ण्य शोकामर्षयुतो नृप । अयादवीं महीं कर्तुं चक्रे परममुद्यमम् ॥ ३ ॥
sa tad apriyam ākarṇya śokāmarṣa-yuto nṛpa ayādavīṁ mahīṁ kartuṁ cakre paramam udyamam
SB 10.50.4
अक्षौहिणीभिर्विंशत्या तिसृभिश्चापि संवृत: । यदुराजधानीं मथुरां न्यरुधत् सर्वतोदिशम् ॥ ४ ॥
akṣauhiṇībhir viṁśatyā tisṛbhiś cāpi saṁvṛtaḥ yadu-rājadhānīṁ mathurāṁ nyarudhat sarvato diśam
SB 10.50.5-6
निरीक्ष्य तद्बलं कृष्ण उद्वेलमिव सागरम् । स्वपुरं तेन संरुद्धं स्वजनं च भयाकुलम् ॥ ५ ॥ चिन्तयामास भगवान् हरि: कारणमानुष: । तद्देशकालानुगुणं स्वावतारप्रयोजनम् ॥ ६ ॥
nirīkṣya tad-balaṁ kṛṣṇa udvelam iva sāgaram sva-puraṁ tena saṁruddhaṁ sva-janaṁ ca bhayākulam cintayām āsa bhagavān hariḥ kāraṇa-mānuṣaḥ tad-deśa-kālānuguṇaṁ svāvatāra-prayojanam
SB 10.50.7-8
हनिष्यामि बलं ह्येतद्भुवि भारं समाहितम् । मागधेन समानीतं वश्यानां सर्वभूभुजाम् ॥ ७ ॥ अक्षौहिणीभि: सङ्ख्यातं भटाश्वरथकुञ्जरै: । मागधस्तु न हन्तव्यो भूय: कर्ता बलोद्यमम् ॥ ८ ॥
haniṣyāmi balaṁ hy etad bhuvi bhāraṁ samāhitam māgadhena samānītaṁ vaśyānāṁ sarva-bhūbhujām akṣauhiṇībhiḥ saṅkhyātaṁ bhaṭāśva-ratha-kuñjaraiḥ māgadhas tu na hantavyo bhūyaḥ kartā balodyamam
SB 10.50.9
एतदर्थोऽवतारोऽयं भूभारहरणाय मे । संरक्षणाय साधूनां कृतोऽन्येषां वधाय च ॥ ९ ॥
etad-artho ’vatāro ’yaṁ bhū-bhāra-haraṇāya me saṁrakṣaṇāya sādhūnāṁ kṛto ’nyeṣāṁ vadhāya ca
SB 10.50.10
अन्योऽपि धर्मरक्षायै देह: संभ्रियते मया । विरामायाप्यधर्मस्य काले प्रभवत: क्वचित् ॥ १० ॥
anyo ’pi dharma-rakṣāyai dehaḥ saṁbhriyate mayā virāmāyāpy adharmasya kāle prabhavataḥ kvacit
SB 10.50.11
एवं ध्यायति गोविन्द आकाशात् सूर्यवर्चसौ । रथावुपस्थितौ सद्य: ससूतौ सपरिच्छदौ ॥ ११ ॥
evaṁ dhyāyati govinda ākāśāt sūrya-varcasau rathāv upasthitau sadyaḥ sa-sūtau sa-paricchadau
SB 10.50.12
आयुधानि च दिव्यानि पुराणानि यदृच्छया । दृष्ट्वा तानि हृषीकेश: सङ्कर्षणमथाब्रवीत् ॥ १२ ॥
āyudhāni ca divyāni purāṇāni yadṛcchayā dṛṣṭvā tāni hṛṣīkeśaḥ saṅkarṣaṇam athābravīt
SB 10.50.13-14
पश्यार्य व्यसनं प्राप्तं यदूनां त्वावतां प्रभो । एष ते रथ आयातो दयितान्यायुधानि च ॥ १३ ॥ एतदर्थं हि नौ जन्म साधूनामीश शर्मकृत् । त्रयोविंशत्यनीकाख्यं भूमेर्भारमपाकुरु ॥ १४ ॥
paśyārya vyasanaṁ prāptaṁ yadūnāṁ tvāvatāṁ prabho eṣa te ratha āyāto dayitāny āyudhāni ca etad-arthaṁ hi nau janma sādhūnām īśa śarma-kṛt trayo-viṁśaty-anīkākhyaṁ bhūmer bhāram apākuru
SB 10.50.15
एवं सम्मन्त्र्य दाशार्हौ दंशितौ रथिनौ पुरात् । निर्जग्मतु: स्वायुधाढ्यौ बलेनाल्पीयसा वृतौ ॥ १५ ॥
evaṁ sammantrya dāśārhau daṁśitau rathinau purāt nirjagmatuḥ svāyudhāḍhyau balenālpīyasā vṛtau
SB 10.50.16
शङ्खं दध्मौ विनिर्गत्य हरिर्दारुकसारथि: । ततोऽभूत् परसैन्यानां हृदि वित्रासवेपथु: ॥ १६ ॥
śaṅkhaṁ dadhmau vinirgatya harir dāruka-sārathiḥ tato ’bhūt para-sainyānāṁ hṛdi vitrāsa-vepathuḥ
SB 10.50.17
तावाह मागधो वीक्ष्य हे कृष्ण पुरुषाधम । न त्वया योद्धुमिच्छामि बालेनैकेन लज्जया । गुप्तेन हि त्वया मन्द न योत्स्ये याहि बन्धुहन् ॥ १७ ॥
tāv āha māgadho vīkṣya he kṛṣṇa puruṣādhama na tvayā yoddhum icchāmi bālenaikena lajjayā guptena hi tvayā manda na yotsye yāhi bandhu-han
SB 10.50.18
तव राम यदि श्रद्धा युध्यस्व धैर्यमुद्वह । हित्वा वा मच्छरैश्छिन्नं देहं स्वर्याहि मां जहि ॥ १८ ॥
tava rāma yadi śraddhā yudhyasva dhairyam udvaha hitvā vā mac-charaiś chinnaṁ dehaṁ svar yāhi māṁ jahi
SB 10.50.19
श्रीभगवानुवाच न वै शूरा विकत्थन्ते दर्शयन्त्येव पौरुषम् । न गृह्णीमो वचो राजन्नातुरस्य मुमूर्षत: ॥ १९ ॥
śrī-bhagavān uvāca na vai śūrā vikatthante darśayanty eva pauruṣam na gṛhṇīmo vaco rājann āturasya mumūrṣataḥ
SB 10.50.20
श्रीशुक उवाच जरासुतस्तावभिसृत्य माधवौ महाबलौघेन बलीयसावृणोत् । ससैन्ययानध्वजवाजिसारथी सूर्यानलौ वायुरिवाभ्ररेणुभि: ॥ २० ॥
śrī-śuka uvāca jarā-sutas tāv abhisṛtya mādhavau mahā-balaughena balīyasāvṛnot sa-sainya-yāna-dhvaja-vāji-sārathī sūryānalau vāyur ivābhra-reṇubhiḥ
SB 10.50.21
सुपर्णतालध्वजचिह्नितौ रथा- वलक्षयन्त्यो हरिरामयोर्मृधे । स्त्रिय: पुराट्टालकहर्म्यगोपुरं समाश्रिता: सम्मुमुहु: शुचार्दिता: ॥ २१ ॥
suparṇa-tāla-dhvaja-cihitnau rathāv alakṣayantyo hari-rāmayor mṛdhe striyaḥ purāṭṭālaka-harmya-gopuraṁ samāśritāḥ sammumuhuḥ śucārditaḥ
SB 10.50.22
हरि: परानीकपयोमुचां मुहु: शिलीमुखात्युल्बणवर्षपीडितम् । स्वसैन्यमालोक्य सुरासुरार्चितं व्यस्फूर्जयच्छार्ङ्गशरासनोत्तमम् ॥ २२ ॥
hariḥ parānīka-payomucāṁ muhuḥ śilīmukhāty-ulbaṇa-varṣa-pīḍitam sva-sainyam ālokya surāsurārcitaṁ vyasphūrjayac chārṅga-śarāsanottamam
SB 10.50.23
गृह्णन् निशङ्गादथ सन्दधच्छरान् विकृष्य मुञ्चन् शितबाणपूगान् । निघ्नन् रथान् कुञ्जरवाजिपत्तीन् निरन्तरं यद्वदलातचक्रम् ॥ २३ ॥
gṛhṇan niśaṅgād atha sandadhac charān vikṛṣya muñcan śita-bāṇa-pūgān nighnan rathān kuñjara-vāji-pattīn nirantaraṁ yadvad alāta-cakram
SB 10.50.24
निर्भिन्नकुम्भा: करिणो निपेतु- रनेकशोऽश्वा: शरवृक्णकन्धरा: । रथा हताश्वध्वजसूतनायका: पदायतश्छिन्नभुजोरुकन्धरा: ॥ २४ ॥
nirbhinna-kumbhāḥ kariṇo nipetur anekaśo ’śvāḥ śara-vṛkṇa-kandharāḥ rathā hatāśva-dhvaja-sūta-nāyakāḥ padāyataś chinna-bhujoru-kandharāḥ
SB 10.50.25-28
सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥
sañchidyamāna-dvipadebha-vājinām aṅga-prasūtāḥ śataśo ’sṛg-āpagāḥ bhujāhayaḥ pūruṣa-śīrṣa-kacchapā hata-dvipa-dvīpa-haya grahākulāḥ karoru-mīnā nara-keśa-śaivalā dhanus-taraṅgāyudha-gulma-saṅkulāḥ acchūrikāvarta-bhayānakā mahā- maṇi-pravekābharaṇāśma-śarkarāḥ pravartitā bhīru-bhayāvahā mṛdhe manasvināṁ harṣa-karīḥ parasparam vinighnatārīn muṣalena durmadān saṅkarṣaṇenāparīmeya-tejasā balaṁ tad aṅgārṇava-durga-bhairavaṁ duranta-pāraṁ magadhendra-pālitam kṣayaṁ praṇītaṁ vasudeva-putrayor vikrīḍitaṁ taj jagad-īśayoḥ param
SB 10.50.29
स्थित्युद्भवान्तं भुवनत्रयस्य य: समीहितेऽनन्तगुण: स्वलीलया । न तस्य चित्रं परपक्षनिग्रह- स्तथापि मर्त्यानुविधस्य वर्ण्यते ॥ २९ ॥
sthity-udbhavāntaṁ bhuvana-trayasya yaḥ samīhite ’nanta-guṇaḥ sva-līlayā na tasya citraṁ para-pakṣa-nigrahas tathāpi martyānuvidhasya varṇyate
SB 10.50.30
जग्राह विरथं रामो जरासन्धं महाबलम् । हतानीकावशिष्टासुं सिंह: सिंहमिवौजसा ॥ ३० ॥
jagrāha virathaṁ rāmo jarāsandhaṁ mahā-balam hatānīkāvaśiṣṭāsuṁ siṁhaḥ siṁham ivaujasā
SB 10.50.31
बध्यमानं हतारातिं पाशैर्वारुणमानुषै: । वारयामास गोविन्दस्तेन कार्यचिकीर्षया ॥ ३१ ॥
badhyamānaṁ hatārātiṁ pāśair vāruṇa-mānuṣaiḥ vārayām āsa govindas tena kārya-cikīrṣayā
SB 10.50.32-33
स मुक्तो लोकनाथाभ्यां व्रीडितो वीरसम्मत: । तपसे कृतसङ्कल्पो वारित: पथि राजभि: ॥ ३२ ॥ वाक्यै: पवित्रार्थपदैर्नयनै: प्राकृतैरपि । स्वकर्मबन्धप्राप्तोऽयं यदुभिस्ते पराभव: ॥ ३३ ॥
sā mukto loka-nāthābhyāṁ vrīḍito vīra-sammataḥ tapase kṛta-saṅkalpo vāritaḥ pathi rājabhiḥ vākyaiḥ pavitrārtha-padair nayanaiḥ prākṛtair api sva-karma-bandha-prāpto ’yaṁ yadubhis te parābhavaḥ
SB 10.50.34
हतेषु सर्वानीकेषु नृपो बार्हद्रथस्तदा । उपेक्षितो भगवता मगधान् दुर्मना ययौ ॥ ३४ ॥
hateṣu sarvānīkeṣu nṛpo bārhadrathas tadā upekṣito bhagavatā magadhān durmanā yayau
SB 10.50.35-36
मुकुन्दोऽप्यक्षतबलो निस्तीर्णारिबलार्णव: । विकीर्यमाण: कुसुमैस्त्रीदशैरनुमोदित: ॥ ३५ ॥ माथुरैरुपसङ्गम्य विज्वरैर्मुदितात्मभि: । उपगीयमानविजय: सूतमागधवन्दिभि: ॥ ३६ ॥
mukundo ’py akṣata-balo nistīrṇāri-balārṇavaḥ vikīryamāṇaḥ kusumais trīdaśair anumoditaḥ māthurair upasaṅgamya vijvarair muditātmabhiḥ upagīyamāna-vijayaḥ sūta-māgadha-vandibhiḥ
SB 10.50.37-38
शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकश: । वीणावेणुमृदङ्गानि पुरं प्रविशति प्रभौ ॥ ३७ ॥ सिक्तमार्गां हृष्टजनां पताकाभिरभ्यलङ्कृताम् । निर्घुष्टां ब्रह्मघोषेण कौतुकाबद्धतोरणाम् ॥ ३८ ॥
śaṅkha-dundubhayo nedur bherī-tūryāṇy anekaśaḥ vīṇā-veṇu-mṛdaṅgāni puraṁ praviśati prabhau sikta-mārgāṁ hṛṣṭa-janāṁ patākābhir abhyalaṅkṛtām nirghuṣṭāṁ brahma-ghoṣeṇa kautukābaddha-toraṇām
SB 10.50.39
निचीयमानो नारीभिर्माल्यदध्यक्षताङ्कुरै: । निरीक्ष्यमाण: सस्नेहं प्रीत्युत्कलितलोचनै: ॥ ३९ ॥
nicīyamāno nārībhir mālya-dadhy-akṣatāṅkuraiḥ nirīkṣyamāṇaḥ sa-snehaṁ prīty-utkalita-locanaiḥ
SB 10.50.40
आयोधनगतं वित्तमनन्तं वीरभूषणम् । यदुराजाय तत् सर्वमाहृतं प्रादिशत्प्रभु: ॥ ४० ॥
āyodhana-gataṁ vittam anantaṁ vīra-bhūṣaṇam yadu-rājāya tat sarvam āhṛtaṁ prādiśat prabhuḥ
SB 10.50.41
एवं सप्तदशकृत्वस्तावत्यक्षौहिणीबल: । युयुधे मागधो राजा यदुभि: कृष्णपालितै: ॥ ४१ ॥
evaṁ saptadaśa-kṛtvas tāvaty akṣauhiṇī-balaḥ yuyudhe māgadho rājā yadubhiḥ kṛṣṇa-pālitaiḥ
SB 10.50.42
अक्षिण्वंस्तद्बलं सर्वं वृष्णय: कृष्णतेजसा । हतेषु स्वेष्वनीकेषु त्यक्तोऽगादरिभिर्नृप: ॥ ४२ ॥
akṣiṇvaṁs tad-balaṁ sarvaṁ vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-tejasā hateṣu sveṣv anīkeṣu tyakto ’gād aribhir nṛpaḥ
SB 10.50.43
अष्टादशमसङ्ग्राम आगामिनि तदन्तरा । नारदप्रेषितो वीरो यवन: प्रत्यदृश्यत ॥ ४३ ॥
aṣṭādaśama saṅgrāma āgāmini tad-antarā nārada-preṣito vīro yavanaḥ pratyadṛśyata
SB 10.50.44
रुरोध मथुरामेत्य तिसृभिर्म्लेच्छकोटिभि: । नृलोके चाप्रतिद्वन्द्वो वृष्णीन्श्रुत्वात्मसम्मितान् ॥ ४४ ॥
rurodha mathurām etya tisṛbhir mleccha-koṭibhiḥ nṛ-loke cāpratidvandvo vṛṣṇīn śrutvātma-sammitān
SB 10.50.45
तं दृष्ट्वाचिन्तयत् कृष्ण: सङ्कर्षणसहायवान् । अहो यदूनां वृजिनं प्राप्तं ह्युभयतो महत् ॥ ४५ ॥
taṁ dṛṣṭvācintayat kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇa sahāyavān aho yadūnāṁ vṛjinaṁ prāptaṁ hy ubhayato mahat
SB 10.50.46
यवनोऽयं निरुन्धेऽस्मानद्य तावन्महाबल: । मागधोऽप्यद्य वा श्वो वा परश्वो वागमिष्यति ॥ ४६ ॥
yavano ’yaṁ nirundhe ’smān adya tāvan mahā-balaḥ māgadho ’py adya vā śvo vā paraśvo vāgamiṣyati
SB 10.50.47
आवयो: युध्यतोरस्य यद्यागन्ता जरासुत: । बन्धून् हनिष्यत्यथवा नेष्यते स्वपुरं बली ॥ ४७ ॥
āvayoḥ yudhyator asya yady āgantā jarā-sutaḥ bandhūn haniṣyaty atha vā neṣyate sva-puraṁ balī
SB 10.50.48
तस्मादद्य विधास्यामो दुर्गं द्विपददुर्गमम् । तत्र ज्ञातीन् समाधाय यवनं घातयामहे ॥ ४८ ॥
tasmād adya vidhāsyāmo durgaṁ dvipada-durgamam tatra jñātīn samādhāya yavanaṁ ghātayāmahe
SB 10.50.49
इति सम्मन्त्र्य भगवान् दुर्गं द्वादशयोजनम् । अन्त:समुद्रे नगरं कृत्स्नाद्भुतमचीकरत् ॥ ४९ ॥
iti sammantrya bhagavān durgaṁ dvādaśa-yojanam antaḥ-samudre nagaraṁ kṛtsnādbhutam acīkarat
SB 10.50.50-53
दृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम् ॥ ५० ॥ सुरद्रुमलतोद्यानविचित्रोपवनान्वितम् । हेमशृङ्गैर्दिविस्पृग्भि: स्फटिकाट्टालगोपुरै: ॥ ५१ ॥ राजतारकुटै: कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतै: । रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकत स्थलै: ॥ ५२ ॥ वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्लभीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्लसत् ॥ ५३ ॥
dṛśyate yatra hi tvāṣṭraṁ vijñānaṁ śilpa-naipuṇam rathyā-catvara-vīthībhir yathā-vāstu vinirmitam sura-druma-latodyāna- vicitropavanānvitam hema-śṛṅgair divi-spṛgbhiḥ sphaṭikāṭṭāla-gopuraiḥ rājatārakuṭaiḥ koṣṭhair hema-kumbhair alaṅkṛtaiḥ ratna-kūtair gṛhair hemair mahā-mārakata-sthalaiḥ vāstoṣpatīnāṁ ca gṛhair vallabhībhiś ca nirmitam cātur-varṇya-janākīrṇaṁ yadu-deva-gṛhollasat
SB 10.50.54
सुधर्मां पारिजातं च महेन्द्र: प्राहिणोद्धरे: । यत्र चावस्थितो मर्त्यो मर्त्यधर्मैर्न युज्यते ॥ ५४ ॥
sudharmāṁ pārijātaṁ ca mahendraḥ prāhiṇod dhareḥ yatra cāvasthito martyo martya-dharmair na yujyate
SB 10.50.55
श्यामैकवर्णान् वरुणो हयान् शुक्लान्मनोजवान् । अष्टौ निधिपति: कोशान् लोकपालो निजोदयान् ॥ ५५ ॥
śyāmaika-varṇān varuṇo hayān śuklān mano-javān aṣṭau nidhi-patiḥ kośān loka-pālo nijodayān
SB 10.50.56
यद् यद् भगवता दत्तमाधिपत्यं स्वसिद्धये । सर्वं प्रत्यर्पयामासुर्हरौ भूमिगते नृप ॥ ५६ ॥
yad yad bhagavatā dattam ādhipatyaṁ sva-siddhaye sarvaṁ pratyarpayām āsur harau bhūmi-gate nṛpa
SB 10.50.57
तत्र योगप्रभावेन नीत्वा सर्वजनं हरि: । प्रजापालेन रामेण कृष्ण: समनुमन्त्रित: । निर्जगाम पुरद्वारात् पद्ममाली निरायुध: ॥ ५७ ॥
tatra yoga-prabhāvena nītvā sarva-janaṁ hariḥ prajā-pālena rāmeṇa kṛṣṇaḥ samanumantritaḥ nirjagāma pura-dvārāt padma-mālī nirāyudhaḥ
Canto 10, Chapter 51
SB 10.51.1-6
श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥
śrī-śuka uvāca taṁ vilokya viniṣkrāntam ujjihānam ivoḍupam darśanīyatamaṁ śyāmaṁ pīta-kauśeya-vāsasam śrīvatsa-vakṣasaṁ bhrājat kaustubhāmukta-kandharam pṛthu-dīrgha-catur-bāhuṁ nava-kañjāruṇekṣaṇam nitya-pramuditaṁ śrīmat su-kapolaṁ śuci-smitam mukhāravindaṁ bibhrāṇaṁ sphuran-makara-kuṇḍalam vāsudevo hy ayam iti pumān śrīvatsa-lāñchanaḥ catur-bhujo ’ravindākṣo vana-māly ati-sundaraḥ lakṣaṇair nārada-proktair nānyo bhavitum arhati nirāyudhaś calan padbhyāṁ yotsye ’nena nirāyudhaḥ iti niścitya yavanaḥ prādravad taṁ parāṅ-mukham anvadhāvaj jighṛkṣus taṁ durāpam api yoginām
SB 10.51.7
हस्तप्राप्तमिवात्मानं हरीणा स पदे पदे । नीतो दर्शयता दूरं यवनेशोऽद्रिकन्दरम् ॥ ७ ॥
hasta-prāptam ivātmānaṁ harīṇā sa pade pade nīto darśayatā dūraṁ yavaneśo ’dri-kandaram
SB 10.51.8
पलायनं यदुकुले जातस्य तव नोचितम् । इति क्षिपन्ननुगतो नैनं प्रापाहताशुभ: ॥ ८ ॥
palāyanaṁ yadu-kule jātasya tava nocitam iti kṣipann anugato nainaṁ prāpāhatāśubhaḥ
SB 10.51.9
एवं क्षिप्तोऽपि भगवान्प्राविशद् गिरिकन्दरम् । सोऽपि प्रविष्टस्तत्रान्यं शयानं ददृशे नरम् ॥ ९ ॥
evaṁ kṣipto ’pi bhagavān prāviśad giri-kandaram so ’pi praviṣṭas tatrānyaṁ śayānaṁ dadṛśe naram
SB 10.51.10
नन्वसौ दूरमानीय शेते मामिह साधुवत् । इति मत्वाच्युतं मूढस्तं पदा समताडयत् ॥ १० ॥
nanv asau dūram ānīya śete mām iha sādhu-vat iti matvācyutaṁ mūḍhas taṁ padā samatāḍayat
SB 10.51.11
स उत्थाय चिरं सुप्त: शनैरुन्मील्य लोचने । दिशो विलोकयन् पार्श्वे तमद्राक्षीदवस्थितम् ॥ ११ ॥
sa utthāya ciraṁ suptaḥ śanair unmīlya locane diśo vilokayan pārśve tam adrākṣīd avasthitam
SB 10.51.12
स तावत्तस्य रुष्टस्य दृष्टिपातेन भारत । देहजेनाग्निना दग्धो भस्मसादभवत् क्षणात् ॥ १२ ॥
sa tāvat tasya ruṣṭasya dṛṣṭi-pātena bhārata deha-jenāgninā dagdho bhasma-sād abhavat kṣaṇāt
SB 10.51.13
श्रीराजोवाच को नाम स पुमान् ब्रह्मन् कस्य किंवीर्य एव च । कस्माद् गुहां गत: शिष्ये किंतेजो यवनार्दन: ॥ १३ ॥
śrī-rājovāca ko nāma sa pumān brahman kasya kiṁ-vīrya eva ca kasmād guhāṁ gataḥ śiṣye kiṁ-tejo yavanārdanaḥ
SB 10.51.14
श्रीशुक उवाच स इक्ष्वाकुकुले जातो मान्धातृतनयो महान् । मुचुकुन्द इति ख्यातो ब्रह्मण्य: सत्यसङ्गर: ॥ १४ ॥
śrī-śuka uvāca sa ikṣvāku-kule jāto māndhātṛ-tanayo mahān mucukunda iti khyāto brahmaṇyaḥ satya-saṅgaraḥ
SB 10.51.15
स याचित: सुरगणैरिन्द्राद्यैरात्मरक्षणे । असुरेभ्य: परित्रस्तैस्तद्रक्षां सोऽकरोच्चिरम् ॥ १५ ॥
sa yācitaḥ sura-gaṇair indrādyair ātma-rakṣaṇe asurebhyaḥ paritrastais tad-rakṣāṁ so ’karoc ciram
SB 10.51.16
लब्ध्वा गुहं ते स्व:पालं मुचुकुन्दमथाब्रुवन् । राजन् विरमतां कृच्छ्राद् भवान् न: परिपालनात् ॥ १६ ॥
labdhvā guhaṁ te svaḥ-pālaṁ mucukundam athābruvan rājan viramatāṁ kṛcchrād bhavān naḥ paripālanāt
SB 10.51.17
नरलोकं परित्यज्य राज्यं निहतकण्टकम् । अस्मान् पालयतो वीर कामास्ते सर्व उज्झिता: ॥ १७ ॥
nara-lokaṁ parityajya rājyaṁ nihata-kaṇṭakam asmān pālayato vīra kāmās te sarva ujjhitāḥ
SB 10.51.18
सुता महिष्यो भवतो ज्ञातयोऽमात्यमन्त्रिण: । प्रजाश्च तुल्यकालीना नाधुना सन्ति कालिता: ॥ १८ ॥
sutā mahiṣyo bhavato jñātayo ’mātya-mantrinaḥ prajāś ca tulya-kālīnā nādhunā santi kālitāḥ
SB 10.51.19
कालो बलीयान् बलिनां भगवानीश्वरोऽव्यय: । प्रजा: कालयते क्रीडन् पशुपालो यथा पशून् ॥ १९ ॥
kālo balīyān balināṁ bhagavān īśvaro ’vyayaḥ prajāḥ kālayate krīḍan paśu-pālo yathā paśūn
SB 10.51.20
वरं वृणीष्व भद्रं ते ऋते कैवल्यमद्य न: । एक एवेश्वरस्तस्य भगवान् विष्णुरव्यय: ॥ २० ॥
varaṁ vṛṇīṣva bhadraṁ te ṛte kaivalyam adya naḥ eka eveśvaras tasya bhagavān viṣṇur avyayaḥ
SB 10.51.21
एवमुक्त: स वै देवानभिवन्द्य महायशा: । अशयिष्ट गुहाविष्टो निद्रया देवदत्तया ॥ २१ ॥
evam uktaḥ sa vai devān abhivandya mahā-yaśāḥ aśayiṣṭa guhā-viṣṭo nidrayā deva-dattayā
SB 10.51.22
यवने भस्मसान्नीते भगवान् सात्वतर्षभ: । आत्मानं दर्शयामास मुचुकुन्दाय धीमते ॥ २२ ॥
yavane bhasma-sān nīte bhagavān sātvatarṣabhaḥ ātmānaṁ darśayām āsa mucukundāya dhīmate
SB 10.51.23-26
तमालोक्य घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभेन विराजितम् ॥ २३ ॥ चतुर्भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ २४ ॥ प्रेक्षणीयं नृलोकस्य सानुरागस्मितेक्षणम् । अपीव्यवयसं मत्तमृगेन्द्रोदारविक्रमम् ॥ २५ ॥ पर्यपृच्छन्महाबुद्धिस्तेजसा तस्य धर्षित: । शङ्कित: शनकै राजा दुर्धर्षमिव तेजसा ॥ २६ ॥
tam ālokya ghana-śyāmaṁ pīta-kauśeya-vāsasam śrīvatsa-vakṣasaṁ bhrājat kaustubhena virājitam catur-bhujaṁ rocamānaṁ vaijayantyā ca mālayā cāru-prasanna-vadanaṁ sphuran-makara-kuṇḍalam prekṣaṇīyaṁ nṛ-lokasya sānurāga-smitekṣaṇam apīvya-vayasaṁ matta- mṛgendrodāra-vikramam paryapṛcchan mahā-buddhis tejasā tasya dharṣitaḥ śaṅkitaḥ śanakai rājā durdharṣam iva tejasā
SB 10.51.27
श्रीमुचुकुन्द उवाच को भवानिह सम्प्राप्तो विपिने गिरिगह्वरे । पद्भ्यां पद्मपलाशाभ्यां विचरस्युरुकण्टके ॥ २७ ॥
śrī-mucukunda uvāca ko bhavān iha samprāpto vipine giri-gahvare padbhyāṁ padma-palāśābhyāṁ vicarasy uru-kaṇṭake
SB 10.51.28
किंस्वित्तेजस्विनां तेजो भगवान् वा विभावसु: । सूर्य: सोमो महेन्द्रो वा लोकपालोऽपरोऽपि वा ॥ २८ ॥
kiṁ svit tejasvināṁ tejo bhagavān vā vibhāvasuḥ sūryaḥ somo mahendro vā loka-pālo paro ’pi vā
SB 10.51.29
मन्ये त्वां देवदेवानां त्रयाणां पुरुषर्षभम् । यद् बाधसे गुहाध्वान्तं प्रदीप: प्रभया यथा ॥ २९ ॥
manye tvāṁ deva-devānāṁ trayāṇāṁ puruṣarṣabham yad bādhase guhā-dhvāntaṁ pradīpaḥ prabhayā yathā
SB 10.51.30
शुश्रूषतामव्यलीकमस्माकं नरपुङ्गव । स्वजन्म कर्म गोत्रं वा कथ्यतां यदि रोचते ॥ ३० ॥
śuśrūṣatām avyalīkam asmākaṁ nara-puṅgava sva-janma karma gotraṁ vā kathyatāṁ yadi rocate
SB 10.51.31
वयं तु पुरुषव्याघ्र ऐक्ष्वाका: क्षत्रबन्धव: । मुचुकुन्द इति प्रोक्तो यौवनाश्वात्मज: प्रभो ॥ ३१ ॥
vayaṁ tu puruṣa-vyāghra aikṣvākāḥ kṣatra-bandhavaḥ mucukunda iti prokto yauvanāśvātmajaḥ prabho
SB 10.51.32
चिरप्रजागरश्रान्तो निद्रयापहतेन्द्रिय: । शयेऽस्मिन् विजने कामं केनाप्युत्थापितोऽधुना ॥ ३२ ॥
cira-prajāgara-śrānto nidrayāpahatendriyaḥ śaye ’smin vijane kāmaṁ kenāpy utthāpito ’dhunā
SB 10.51.33
सोऽपि भस्मीकृतो नूनमात्मीयेनैव पाप्मना । अनन्तरं भवान् श्रीमाल्ँ लक्षितोऽमित्रशासन: ॥ ३३ ॥
so ’pi bhasmī-kṛto nūnam ātmīyenaiva pāpmanā anantaraṁ bhavān śrīmāḻ lakṣito ’mitra-śāsanaḥ
SB 10.51.34
तेजसा तेऽविषह्येण भूरि द्रष्टुं न शक्नुम: । हतौजसा महाभाग माननीयोऽसि देहिनाम् ॥ ३४ ॥
tejasā te ’viṣahyeṇa bhūri draṣṭuṁ na śaknumaḥ hataujasā mahā-bhāga mānanīyo ’si dehinām
SB 10.51.35
एवं सम्भाषितो राज्ञा भगवान् भूतभावन: । प्रत्याह प्रहसन् वाण्या मेघनादगभीरया ॥ ३५ ॥
evaṁ sambhāṣito rājñā bhagavān bhūta-bhāvanaḥ pratyāha prahasan vāṇyā megha-nāda-gabhīrayā
SB 10.51.36
श्रीभगवानुवाच जन्मकर्माभिधानानि सन्ति मेऽङ्ग सहस्रश: । न शक्यन्तेऽनुसङ्ख्यातुमनन्तत्वान्मयापि हि ॥ ३६ ॥
śrī-bhagavān uvāca janma-karmābhidhānāni santi me ’ṅga sahasraśaḥ na śakyante ’nusaṅkhyātum anantatvān mayāpi hi
SB 10.51.37
क्वचिद् रजांसि विममे पार्थिवान्युरुजन्मभि: । गुणकर्माभिधानानि न मे जन्मानि कर्हिचित् ॥ ३७ ॥
kvacid rajāṁsi vimame pārthivāny uru-janmabhiḥ guṇa-karmābhidhānāni na me janmāni karhicit
SB 10.51.38
कालत्रयोपपन्नानि जन्मकर्माणि मे नृप । अनुक्रमन्तो नैवान्तं गच्छन्ति परमर्षय: ॥ ३८ ॥
kāla-trayopapannāni janma-karmāṇi me nṛpa anukramanto naivāntaṁ gacchanti paramarṣayaḥ
SB 10.51.39-40
तथाप्यद्यतनान्यङ्ग शृणुष्व गदतो मम । विज्ञापितो विरिञ्चेन पुराहं धर्मगुप्तये । भूमेर्भारायमाणानामसुराणां क्षयाय च ॥ ३९ ॥ अवतीर्णो यदुकुले गृह आनकदुन्दुभे: । वदन्ति वासुदेवेति वसुदेवसुतं हि माम् ॥ ४० ॥
tathāpy adyatanāny aṅga śṛnuṣva gadato mama vijñāpito viriñcena purāhaṁ dharma-guptaye bhūmer bhārāyamāṇānām asurāṇāṁ kṣayāya ca avatīrṇo yadu-kule gṛha ānakadundubheḥ vadanti vāsudeveti vasudeva-sutaṁ hi mām
SB 10.51.41
कालनेमिर्हत: कंस: प्रलम्बाद्याश्च सद्द्विष: । अयं च यवनो दग्धो राजंस्ते तिग्मचक्षुषा ॥ ४१ ॥
kālanemir hataḥ kaṁsaḥ pralambādyāś ca sad-dviṣaḥ ayaṁ ca yavano dagdho rājaṁs te tigma-cakṣuṣā
SB 10.51.42
सोऽहं तवानुग्रहार्थं गुहामेतामुपागत: । प्रार्थित: प्रचुरं पूर्वं त्वयाहं भक्तवत्सल: ॥ ४२ ॥
so ’haṁ tavānugrahārthaṁ guhām etām upāgataḥ prārthitaḥ pracuraṁ pūrvaṁ tvayāhaṁ bhakta-vatsalaḥ
SB 10.51.43
वरान्वृणीष्व राजर्षे सर्वान् कामान् ददामि ते । मां प्रसन्नो जन: कश्चिन्न भूयोऽर्हति शोचितुम् ॥ ४३ ॥
varān vṛṇīṣva rājarṣe sarvān kāmān dadāmi te māṁ prasanno janaḥ kaścin na bhūyo ’rhati śocitum
SB 10.51.44
श्रीशुक उवाच इत्युक्तस्तं प्रणम्याह मुचुकुन्दो मुदान्वित: । ज्ञात्वा नारायणं देवं गर्गवाक्यमनुस्मरन् ॥ ४४ ॥
śrī-śuka uvāca ity uktas taṁ praṇamyāha mucukundo mudānvitaḥ jñātvā nārāyaṇaṁ devaṁ garga-vākyam anusmaran
SB 10.51.45
श्रीमुचुकुन्द उवाच विमोहितोऽयं जन ईश मायया त्वदीयया त्वां न भजत्यनर्थदृक् । सुखाय दु:खप्रभवेषु सज्जते गृहेषु योषित् पुरुषश्च वञ्चित: ॥ ४५ ॥
śrī-mucukunda uvāca vimohito ’yaṁ jana īśa māyayā tvadīyayā tvāṁ na bhajaty anartha-dṛk sukhāya duḥkha-prabhaveṣu sajjate gṛheṣu yoṣit puruṣaś ca vañcitaḥ
SB 10.51.46
लब्ध्वा जनो दुर्लभमत्र मानुषं कथञ्चिदव्यङ्गमयत्नतोऽनघ । पादारविन्दं न भजत्यसन्मति- र्गृहान्धकूपे पतितो यथा पशु: ॥ ४६ ॥
labdhvā jano durlabham atra mānuṣaṁ kathañcid avyaṅgam ayatnato ’nagha pādāravindaṁ na bhajaty asan-matir gṛhāndha-kūpe patito yathā paśuḥ
SB 10.51.47
ममैष कालोऽजित निष्फलो गतो राज्यश्रियोन्नद्धमदस्य भूपते: । मर्त्यात्मबुद्धे: सुतदारकोशभू- ष्वासज्जमानस्य दुरन्तचिन्तया ॥ ४७ ॥
mamaiṣa kālo ’jita niṣphalo gato rājya-śriyonnaddha-madasya bhū-pateḥ martyātma-buddheḥ suta-dāra-kośa-bhūṣv āsajjamānasya duranta-cintayā
SB 10.51.48
कलेवरेऽस्मिन् घटकुड्यसन्निभे निरूढमानो नरदेव इत्यहम् । वृतो रथेभाश्वपदात्यनीकपै- र्गां पर्यटंस्त्वागणयन् सुदुर्मद: ॥ ४८ ॥
kalevare ’smin ghaṭa-kuḍya-sannibhe nirūḍha-māno nara-deva ity aham vṛto rathebhāśva-padāty-anīkapair gāṁ paryaṭaṁs tvāgaṇayan su-durmadaḥ
SB 10.51.49
प्रमत्तमुच्चैरितिकृत्यचिन्तया प्रवृद्धलोभं विषयेषु लालसम् । त्वमप्रमत्त: सहसाभिपद्यसे क्षुल्लेलिहानोऽहिरिवाखुमन्तक: ॥ ४९ ॥
pramattam uccair itikṛtya-cintayā pravṛddha-lobhaṁ viṣayeṣu lālasam tvam apramattaḥ sahasābhipadyase kṣul-lelihāno ’hir ivākhum antakaḥ
SB 10.51.50
पुरा रथैर्हेमपरिष्कृतैश्चरन् मतंगजैर्वा नरदेवसंज्ञित: । स एव कालेन दुरत्ययेन ते कलेवरो विट्कृमिभस्मसंज्ञित: ॥ ५० ॥
purā rathair hema-pariṣkṛtaiś caran mataṁ-gajair vā nara-deva-saṁjñitaḥ sa eva kālena duratyayena te kalevaro viṭ-kṛmi-bhasma-saṁjñitaḥ
SB 10.51.51
निर्जित्य दिक्चक्रमभूतविग्रहो वरासनस्थ: समराजवन्दित: । गृहेषु मैथुन्यसुखेषु योषितां क्रीडामृग: पूरुष ईश नीयते ॥ ५१ ॥
nirjitya dik-cakram abhūta-vigraho varāsana-sthaḥ sama-rāja-vanditaḥ gṛheṣu maithunya-sukheṣu yoṣitāṁ krīḍā-mṛgaḥ pūruṣa īśa nīyate
SB 10.51.52
करोति कर्माणि तप:सुनिष्ठितो निवृत्तभोगस्तदपेक्षयाददत् । पुनश्च भूयासमहं स्वराडिति प्रवृद्धतर्षो न सुखाय कल्पते ॥ ५२ ॥
karoti karmāṇi tapaḥ-suniṣṭhito nivṛtta-bhogas tad-apekṣayādadat punaś ca bhūyāsam ahaṁ sva-rāḍ iti pravṛddha-tarṣo na sukhāya kalpate
SB 10.51.53
भवापवर्गो भ्रमतो यदा भवे- ज्जनस्य तर्ह्यच्युत सत्समागम: । सत्सङ्गमो यर्हि तदैव सद्गतौ परावरेशे त्वयि जायते मति: ॥ ५३ ॥
bhavāpavargo bhramato yadā bhavej janasya tarhy acyuta sat-samāgamaḥ sat-saṅgamo yarhi tadaiva sad-gatau parāvareśe tvayi jāyate matiḥ
SB 10.51.54
मन्ये ममानुग्रह ईश ते कृतो राज्यानुबन्धापगमो यदृच्छया । य: प्रार्थ्यते साधुभिरेकचर्यया वनं विविक्षद्भिरखण्डभूमिपै: ॥ ५४ ॥
manye mamānugraha īśa te kṛto rājyānubandhāpagamo yadṛcchayā yaḥ prārthyate sādhubhir eka-caryayā vanaṁ vivikṣadbhir akhaṇḍa-bhūmi-paiḥ
SB 10.51.55
न कामयेऽन्यं तव पादसेवना- दकिञ्चनप्रार्थ्यतमाद्वरं विभो । आराध्य कस्त्वां ह्यपवर्गदं हरे वृणीत आर्यो वरमात्मबन्धनम् ॥ ५५ ॥
na kāmaye ’nyaṁ tava pāda-sevanād akiñcana-prārthyatamād varaṁ vibho ārādhya kas tvāṁ hy apavarga-daṁ hare vṛṇīta āryo varam ātma-bandhanam
SB 10.51.56
तस्माद्विसृज्याशिष ईश सर्वतो रजस्तम:सत्त्वगुणानुबन्धना: । निरञ्जनं निर्गुणमद्वयं परं त्वां ज्ञाप्तिमात्रं पुरुषं व्रजाम्यहम् ॥ ५६ ॥
tasmād visṛjyāśiṣa īśa sarvato rajas-tamaḥ-sattva-guṇānubandhanāḥ nirañjanaṁ nirguṇam advayaṁ paraṁ tvāṁ jñāpti-mātraṁ puruṣaṁ vrajāmy aham
SB 10.51.57
चिरमिह वृजिनार्तस्तप्यमानोऽनुतापै- रवितृषषडमित्रोऽलब्धशान्ति: कथञ्चित् । शरणद समुपेतस्त्वत्पदाब्जं परात्म- नभयमृतमशोकं पाहि मापन्नमीश ॥ ५७ ॥
ciram iha vṛjinārtas tapyamāno ’nutāpair avitṛṣa-ṣaḍ-amitro ’labdha-śāntiḥ kathañcit śaraṇa-da samupetas tvat-padābjaṁ parātman abhayam ṛtam aśokaṁ pāhi māpannam īśa
SB 10.51.58
श्रीभगवानुवाच सार्वभौम महाराज मतिस्ते विमलोर्जिता । वरै: प्रलोभितस्यापि न कामैर्विहता यत: ॥ ५८ ॥
śrī-bhagavān uvāca sārvabhauma mahā-rāja matis te vimalorjitā varaiḥ pralobhitasyāpi na kāmair vihatā yataḥ
SB 10.51.59
प्रलोभितो वरैर्यत्त्वमप्रमादाय विद्धि तत् । न धीरेकान्तभक्तानामाशीर्भिर्भिद्यते क्वचित् ॥ ५९ ॥
pralobhito varair yat tvam apramādāya viddhi tat na dhīr ekānta-bhaktānām āśīrbhir bhidyate kvacit
SB 10.51.60
युञ्जानानामभक्तानां प्राणायामादिभिर्मन: । अक्षीणवासनं राजन् दृश्यते पुनरुत्थितम् ॥ ६० ॥
yuñjānānām abhaktānāṁ prāṇāyāmādibhir manaḥ akṣīṇa-vāsanaṁ rājan dṛśyate punar utthitam
SB 10.51.61
विचरस्व महीं कामं मय्यावेशितमानस: । अस्त्वेवं नित्यदा तुभ्यं भक्तिर्मय्यनपायिनी ॥ ६१ ॥
vicarasva mahīṁ kāmaṁ mayy āveśita-mānasaḥ astv evaṁ nityadā tubhyaṁ bhaktir mayy anapāyinī
SB 10.51.62
क्षात्रधर्मस्थितो जन्तून् न्यवधीर्मृगयादिभि: । समाहितस्तत्तपसा जह्यघं मदुपाश्रित: ॥ ६२ ॥
kṣātra-dharma-sthito jantūn nyavadhīr mṛgayādibhiḥ samāhitas tat tapasā jahy aghaṁ mad-upāśritaḥ
SB 10.51.63
जन्मन्यनन्तरे राजन् सर्वभूतसुहृत्तम: । भूत्वा द्विजवरस्त्वं वै मामुपैष्यसि केवलम् ॥ ६३ ॥
janmany anantare rājan sarva-bhūta-suhṛttamaḥ bhūtvā dvija-varas tvaṁ vai mām upaiṣyasi kevalam
Canto 10, Chapter 52
SB 10.52.1
श्रीशुक उवाच इत्थं सोऽनग्रहीतोऽङ्ग कृष्णेनेक्ष्वाकुनन्दन: । तं परिक्रम्य सन्नम्य निश्चक्राम गुहामुखात् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca itthaṁ so ’nagrahīto ’nga kṛṣṇenekṣvāku nandanaḥ taṁ parikramya sannamya niścakrāma guhā-mukhāt
SB 10.52.2
संवीक्ष्य क्षुल्लकान् मर्त्यान् पशून्वीरुद्वनस्पतीन् । मत्वा कलियुगं प्राप्तं जगाम दिशमुत्तराम् ॥ २ ॥
saṁvīkṣya kṣullakān martyān paśūn vīrud-vanaspatīn matvā kali-yugaṁ prāptaṁ jagāma diśam uttarām
SB 10.52.3
तप:श्रद्धायुतो धीरो नि:सङ्गो मुक्तसंशय: । समाधाय मन: कृष्णे प्राविशद् गन्धमादनम् ॥ ३ ॥
tapaḥ-śraddhā-yuto dhīro niḥsaṅgo mukta-saṁśayaḥ samādhāya manaḥ kṛṣṇe prāviśad gandhamādanam
SB 10.52.4
बदर्याश्रममासाद्य नरनारायणालयम् । सर्वद्वन्द्वसह: शान्तस्तपसाराधयद्धरिम् ॥ ४ ॥
badary-āśramam āsādya nara-nārāyaṇālayam sarva-dvandva-sahaḥ śāntas tapasārādhayad dharim
SB 10.52.5
भगवान् पुनराव्रज्य पुरीं यवनवेष्टिताम् । हत्वा म्लेच्छबलं निन्ये तदीयं द्वारकां धनम् ॥ ५ ॥
bhagavān punar āvrajya purīṁ yavana-veṣṭitām hatvā mleccha-balaṁ ninye tadīyaṁ dvārakāṁ dhanam
SB 10.52.6
नीयमाने धने गोभिर्नृभिश्चाच्युतचोदितै: । आजगाम जरासन्धस्त्रयोविंशत्यनीकप: ॥ ६ ॥
nīyamāne dhane gobhir nṛbhiś cācyuta-coditaiḥ ājagāma jarāsandhas trayo-viṁśaty-anīka-paḥ
SB 10.52.7
विलोक्य वेगरभसं रिपुसैन्यस्य माधवौ । मनुष्यचेष्टामापन्नौ राजन् दुद्रुवतुर्द्रुतम् ॥ ७ ॥
vilokya vega-rabhasaṁ ripu-sainyasya mādhavau manuṣya-ceṣṭām āpannau rājan dudruvatur drutam
SB 10.52.8
विहाय वित्तं प्रचुरमभीतौ भीरुभीतवत् । पद्भ्यां पद्मपलाशाभ्यां चेलतुर्बहुयोजनम् ॥ ८ ॥
vihāya vittaṁ pracuram abhītau bhīru-bhīta-vat padbhyāṁ palāśābhyāṁ celatur bahu-yojanam
SB 10.52.9
पलायमानौ तौ दृष्ट्वा मागध: प्रहसन्बली । अन्वधावद् रथानीकैरीशयोरप्रमाणवित् ॥ ९ ॥
palāyamānau tau dṛṣṭvā māgadhaḥ prahasan balī anvadhāvad rathānīkair īśayor apramāṇa-vit
SB 10.52.10
प्रद्रुत्य दूरं संश्रान्तौ तुङ्गमारुहतां गिरिम् । प्रवर्षणाख्यं भगवान् नित्यदा यत्र वर्षति ॥ १० ॥
pradrutya dūraṁ saṁśrāntau tuṅgam āruhatāṁ girim pravarṣaṇākhyaṁ bhagavān nityadā yatra varṣati
SB 10.52.11
गिरौ निलीनावाज्ञाय नाधिगम्य पदं नृप । ददाह गिरिमेधोभि: समन्तादग्निमुत्सृजन् ॥ ११ ॥
girau nilīnāv ājñāya nādhigamya padaṁ nṛpa dadāha girim edhobhiḥ samantād agnim utsṛjan
SB 10.52.12
तत उत्पत्य तरसा दह्यमानतटादुभौ । दशैकयोजनात्तुङ्गान्निपेततुरधो भुवि ॥ १२ ॥
tata utpatya tarasā dahyamāna-taṭād ubhau daśaika-yojanāt tuṅgān nipetatur adho bhuvi
SB 10.52.13
अलक्ष्यमाणौ रिपुणा सानुगेन यदूत्तमौ । स्वपुरं पुनरायातौ समुद्रपरिखां नृप ॥ १३ ॥
alakṣyamāṇau ripuṇā sānugena yadūttamau sva-puraṁ punar āyātau samudra-parikhāṁ nṛpa
SB 10.52.14
सोऽपि दग्धाविति मृषा मन्वानो बलकेशवौ । बलमाकृष्य सुमहन्मगधान् मागधो ययौ ॥ १४ ॥
so ’pi dagdhāv iti mṛṣā manvāno bala-keśavau balam ākṛṣya su-mahan magadhān māgadho yayau
SB 10.52.15
आनर्ताधिपति: श्रीमान् रैवतो रैवतीं सुताम् । ब्रह्मणा चोदित: प्रादाद् बलायेति पुरोदितम् ॥ १५ ॥
ānartādhipatiḥ śrīmān raivato raivatīṁ sutām brahmaṇā coditaḥ prādād balāyeti puroditam
SB 10.52.16-17
भगवानपि गोविन्द उपयेमे कुरूद्वह । वैदर्भीं भीष्मकसुतां श्रियो मात्रां स्वयंवरे ॥ १६ ॥ प्रमथ्य तरसा राज्ञ: शाल्वादींश्चैद्यपक्षगान् । पश्यतां सर्वलोकानां तार्क्ष्यपुत्र: सुधामिव ॥ १७ ॥
bhagavān api govinda upayeme kurūdvaha vaidarbhīṁ bhīṣmaka-sutāṁ śriyo mātrāṁ svayaṁvare pramathya tarasā rājñaḥ śālvādīṁś caidya-pakṣa-gān paśyatāṁ sarva-lokānāṁ tārkṣya-putraḥ sudhām iva
SB 10.52.18
श्रीराजोवाच भगवान् भीष्मकसुतां रुक्मिणीं रुचिराननाम् । राक्षसेन विधानेन उपयेम इति श्रुतम् ॥ १८ ॥
śrī-rājovāca bhagavān bhīṣmaka-sutāṁ rukmiṇīṁ rucirānanām rākṣasena vidhānena upayema iti śrutam
SB 10.52.19
भगवन् श्रोतुमिच्छामि कृष्णस्यामिततेजस: । यथा मागधशाल्वादीन् जित्वा कन्यामुपाहरत् ॥ १९ ॥
bhagavan śrotum icchāmi kṛṣṇasyāmita-tejasaḥ yathā māgadha-śālvādīn jitvā kanyām upāharat
SB 10.52.20
ब्रह्मन् कृष्णकथा: पुण्या माध्वीर्लोकमलापहा: । को नु तृप्येत शृण्वान: श्रुतज्ञो नित्यनूतना: ॥ २० ॥
brahman kṛṣṇa-kathāḥ puṇyā mādhvīr loka-malāpahāḥ ko nu tṛpyeta śṛṇvānaḥ śruta-jño nitya-nūtanāḥ
SB 10.52.21
श्रीबादरायणिरुवाच राजासीद् भीष्मको नाम विदर्भाधिपतिर्महान् । तस्य पञ्चाभवन् पुत्रा: कन्यैका च वरानना ॥ २१ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca rājāsīd bhīṣmako nāma vidarbhādhipatir mahān tasya pancābhavan putrāḥ kanyaikā ca varānanā
SB 10.52.22
रुक्म्यग्रजो रुक्मरथो रुक्मबाहुरनन्तर: । रुक्मकेशो रुक्ममाली रुक्मिण्येषा स्वसा सती ॥ २२ ॥
rukmy agrajo rukmaratho rukmabāhur anantaraḥ rukmakeśo rukmamālī rukmiṇy eṣā svasā satī
SB 10.52.23
सोपश्रुत्य मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणश्रिय: । गृहागतैर्गीयमानास्तं मेने सदृशं पतिम् ॥ २३ ॥
sopaśrutya mukundasya rūpa-vīrya-guṇa-śriyaḥ gṛhāgatair gīyamānās taṁ mene sadṛśaṁ patim
SB 10.52.24
तां बुद्धिलक्षणौदार्यरूपशीलगुणाश्रयाम् । कृष्णश्च सदृशीं भार्यां समुद्वोढुं मनो दधे ॥ २४ ॥
tāṁ buddhi-lakṣaṇaudārya- rūpa-śīla-guṇāśrayām kṛṣṇaś ca sadṛśīṁ bhāryāṁ samudvoḍhuṁ mano dadhe
SB 10.52.25
बन्धूनामिच्छतां दातुं कृष्णाय भगिनीं नृप । ततो निवार्य कृष्णद्विड् रुक्मी चैद्यममन्यत ॥ २५ ॥
bandhūnām icchatāṁ dātuṁ kṛṣṇāya bhaginīṁ nṛpa tato nivārya kṛṣṇa-dviḍ rukmī caidyam amanyata
SB 10.52.26
तदवेत्यासितापाङ्गी वैदर्भी दुर्मना भृशम् । विचिन्त्याप्तं द्विजं कञ्चित् कृष्णाय प्राहिणोद्द्रुतम् ॥ २६ ॥
tad avetyāsitāpāṅgī vaidarbhī durmanā bhṛśam vicintyāptaṁ dvijaṁ kañcit kṛṣṇāya prāhiṇod drutam
SB 10.52.27
द्वारकां स समभ्येत्य प्रतीहारै: प्रवेशित: । अपश्यदाद्यं पुरुषमासीनं काञ्चनासने ॥ २७ ॥
dvārakāṁ sa samabhyetya pratīhāraiḥ praveśitaḥ apaśyad ādyaṁ puruṣam āsīnaṁ kāñcanāsane
SB 10.52.28
दृष्ट्वा ब्रह्मण्यदेवस्तमवरुह्य निजासनात् । उपवेश्यार्हयां चक्रे यथात्मानं दिवौकस: ॥ २८ ॥
dṛṣṭvā brahmaṇya-devas tam avaruhya nijāsanāt upaveśyārhayāṁ cakre yathātmānaṁ divaukasaḥ
SB 10.52.29
तं भुक्तवन्तं विश्रान्तमुपगम्य सतां गति: । पाणिनाभिमृशन् पादावव्यग्रस्तमपृच्छत ॥ २९ ॥
taṁ bhuktavantaṁ viśrāntam upagamya satāṁ gatiḥ pāṇinābhimṛśan pādāv avyagras tam apṛcchata
SB 10.52.30
कच्चिद् द्विजवरश्रेष्ठ धर्मस्ते वृद्धसम्मत: । वर्तते नातिकृच्छ्रेण सन्तुष्टमनस: सदा ॥ ३० ॥
kaccid dvija-vara-śreṣṭha dharmas te vṛddha-sammataḥ vartate nāti-kṛcchreṇa santuṣṭa-manasaḥ sadā
SB 10.52.31
सन्तुष्टो यर्हि वर्तेत ब्राह्मणो येन केनचित् । अहीयमान: स्वद्धर्मात् स ह्यस्याखिलकामधुक् ॥ ३१ ॥
santuṣṭo yarhi varteta brāhmaṇo yena kenacit ahīyamānaḥ svad dharmāt sa hy asyākhila-kāma-dhuk
SB 10.52.32
असन्तुष्टोऽसकृल्लोकानाप्नोत्यपि सुरेश्वर: । अकिञ्चनोऽपि सन्तुष्ट: शेते सर्वाङ्गविज्वर: ॥ ३२ ॥
asantuṣṭo ’sakṛl lokān āpnoty api sureśvaraḥ akiñcano ’pi santuṣṭaḥ śete sarvāṅga-vijvaraḥ
SB 10.52.33
विप्रान् स्वलाभसन्तुष्टान् साधून् भूतसुहृत्तमान् । निरहङ्कारिण: शान्तान् नमस्ये शिरसासकृत् ॥ ३३ ॥
viprān sva-lābha-santuṣṭān sādhūn bhūta-suhṛttamān nirahaṅkāriṇaḥ śāntān namasye śirasāsakṛt
SB 10.52.34
कच्चिद् व: कुशलं ब्रह्मन् राजतो यस्य हि प्रजा: । सुखं वसन्ति विषये पाल्यमाना: स मे प्रिय: ॥ ३४ ॥
kaccid vaḥ kuśalaṁ brahman rājato yasya hi prajāḥ sukhaṁ vasanti viṣaye pālyamānāḥ sa me priyaḥ
SB 10.52.35
यतस्त्वमागतो दुर्गं निस्तीर्येह यदिच्छया । सर्वं नो ब्रूह्यगुह्यं चेत् किं कार्यं करवाम ते ॥ ३५ ॥
yatas tvam āgato durgaṁ nistīryeha yad-icchayā sarvaṁ no brūhy aguhyaṁ cet kiṁ kāryaṁ karavāma te
SB 10.52.36
एवं सम्पृष्टसम्प्रश्नो ब्राह्मण: परमेष्ठिना । लीलागृहीतदेहेन तस्मै सर्वमवर्णयत् ॥ ३६ ॥
evaṁ sampṛṣṭa-sampraśno brāhmaṇaḥ parameṣṭhinā līlā-gṛhīta-dehena tasmai sarvam avarṇayat
SB 10.52.37
श्रीरुक्मिण्युवाच श्रुत्वा गुणान् भुवनसुन्दर शृण्वतां ते निर्विश्य कर्णविवरैर्हरतोऽङ्गतापम् । रूपं दृशां दृशिमतामखिलार्थलाभं त्वय्यच्युताविशति चित्तमपत्रपं मे ॥ ३७ ॥
śrī-rukmiṇy uvāca śrutvā guṇān bhuvana-sundara śṛṇvatāṁ te nirviśya karṇa-vivarair harato ’ṅga-tāpam rūpaṁ dṛśāṁ dṛśimatām akhilārtha-lābhaṁ tvayy acyutāviśati cittam apatrapaṁ me
SB 10.52.38
का त्वा मुकुन्द महती कुलशीलरूप- विद्यावयोद्रविणधामभिरात्मतुल्यम् । धीरा पतिं कुलवती न वृणीत कन्या काले नृसिंह नरलोकमनोऽभिरामम् ॥ ३८ ॥
kā tvā mukunda mahatī kula-śīla-rūpa- vidyā-vayo-draviṇa-dhāmabhir ātma-tulyam dhīrā patiṁ kulavatī na vṛṇīta kanyā kāle nṛ-siṁha nara-loka-mano-’bhirāmam
SB 10.52.39
तन्मे भवान् खलु वृत: पतिरङ्ग जाया- मात्मार्पितश्च भवतोऽत्र विभो विधेहि । मा वीरभागमभिमर्शतु चैद्य आराद् गोमायुवन्मृगपतेर्बलिमम्बुजाक्ष ॥ ३९ ॥
tan me bhavān khalu vṛtaḥ patir aṅga jāyām ātmārpitaś ca bhavato ’tra vibho vidhehi mā vīra-bhāgam abhimarśatu caidya ārād gomāyu-van mṛga-pater balim ambujākṣa
SB 10.52.40
पूर्तेष्टदत्तनियमव्रतदेवविप्र- गुर्वर्चनादिभिरलं भगवान् परेश: । आराधितो यदि गदाग्रज एत्य पाणिं गृह्णातु मे न दमघोषसुतादयोऽन्ये ॥ ४० ॥
pūrteṣṭa-datta-niyama-vrata-deva-vipra gurv-arcanādibhir alaṁ bhagavān pareśaḥ ārādhito yadi gadāgraja etya pāṇiṁ gṛhṇātu me na damaghoṣa-sutādayo ’nye
SB 10.52.41
श्वोभाविनि त्वमजितोद्वहने विदर्भान् गुप्त: समेत्य पृतनापतिभि: परीत: । निर्मथ्य चैद्यमगधेन्द्रबलं प्रसह्य मां राक्षसेन विधिनोद्वह वीर्यशुल्काम् ॥ ४१ ॥
śvo bhāvini tvam ajitodvahane vidarbhān guptaḥ sametya pṛtanā-patibhiḥ parītaḥ nirmathya caidya-magadhendra-balaṁ prasahya māṁ rākṣasena vidhinodvaha vīrya-śulkām
SB 10.52.42
अन्त:पुरान्तरचरीमनिहत्य बन्धून्- त्वामुद्वहे कथमिति प्रवदाम्युपायम् । पूर्वेद्युरस्ति महती कुलदेवयात्रा यस्यां बहिर्नववधूर्गिरिजामुपेयात् ॥ ४२ ॥
antaḥ-purāntara-carīm anihatya bandhūn tvām udvahe katham iti pravadāmy upāyam pūrve-dyur asti mahatī kula-deva-yātrā yasyāṁ bahir nava-vadhūr girijām upeyāt
SB 10.52.43
यस्याङ्घ्रिपङ्कजरज:स्नपनं महान्तो वाञ्छन्त्युमापतिरिवात्मतमोऽपहत्यै । यर्ह्यम्बुजाक्ष न लभेय भवत्प्रसादं जह्यामसून्व्रतकृशान् शतजन्मभि: स्यात् ॥ ४३ ॥
yasyāṅghri-paṅkaja-rajaḥ-snapanaṁ mahānto vāñchanty umā-patir ivātma-tamo-’pahatyai yarhy ambujākṣa na labheya bhavat-prasādaṁ jahyām asūn vrata-kṛśān śata-janmabhiḥ syāt
SB 10.52.44
ब्राह्मण उवाच इत्येते गुह्यसन्देशा यदुदेव मयाहृता: । विमृश्य कर्तुं यच्चात्र क्रियतां तदनन्तरम् ॥ ४४ ॥
brāhmaṇa uvāca ity ete guhya-sandeśā yadu-deva mayāhṛtāḥ vimṛśya kartuṁ yac cātra kriyatāṁ tad anantaram
Canto 10, Chapter 53
SB 10.53.1
श्रीशुक उवाच वैदर्भ्या: स तु सन्देशं निशम्य यदुनन्दन: । प्रगृह्य पाणिना पाणिं प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca vaidarbhyāḥ sa tu sandeśaṁ niśamya yadu-nandanaḥ pragṛhya pāṇinā pāṇiṁ prahasann idam abravīt
SB 10.53.2
श्रीभगवानुवाच तथाहमपि तच्चित्तो निद्रां च न लभे निशि । वेदाहं रुक्मिणा द्वेषान्ममोद्वाहो निवारित: ॥ २ ॥
śrī-bhagavān uvāca tathāham api tac-citto nidrāṁ ca na labhe niśi vedāham rukmiṇā dveṣān mamodvāho nivāritaḥ
SB 10.53.3
तामानयिष्य उन्मथ्य राजन्यापसदान् मृधे । मत्परामनवद्याङ्गीमेधसोऽग्निशिखामिव ॥ ३ ॥
tām ānayiṣya unmathya rājanyāpasadān mṛdhe mat-parām anavadyāṅgīm edhaso ’gni-śikhām iva
SB 10.53.4
श्रीशुक उवाच उद्वाहर्क्षं च विज्ञाय रुक्मिण्या मधुसूदन: । रथ: संयुज्यतामाशु दारुकेत्याह सारथिम् ॥ ४ ॥
śrī-śuka uvāca udvāharkṣaṁ ca vijñāya rukmiṇyā madhusūdanaḥ rathaḥ saṁyujyatām āśu dārukety āha sārathim
SB 10.53.5
स चाश्वै: शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकै: । युक्तं रथमुपानीय तस्थौ प्राञ्जलिरग्रत: ॥ ५ ॥
sa cāśvaiḥ śaibya-sugrīva- meghapuṣpa-balāhakaiḥ yuktaṁ ratham upānīya tasthau prāñjalir agrataḥ
SB 10.53.6
आरुह्य स्यन्दनं शौरिर्द्विजमारोप्य तूर्णगै: । आनर्तादेकरात्रेण विदर्भानगमद्धयै: ॥ ६ ॥
āruhya syandanaṁ śaurir dvijam āropya tūrṇa-gaiḥ ānartād eka-rātreṇa vidarbhān agamad dhayaiḥ
SB 10.53.7
राजा स कुण्डिनपति: पुत्रस्नेहवशानुग: । शिशुपालाय स्वां कन्यां दास्यन् कर्माण्यकारयत् ॥ ७ ॥
rājā sa kuṇḍina-patiḥ putra-sneha-vaśānugaḥ śiśupālāya svāṁ kanyāṁ dāsyan karmāṇy akārayat
SB 10.53.8-9
पुरं सम्मृष्टसंसिक्तमार्गरथ्याचतुष्पथम् । चित्रध्वजपताकाभिस्तोरणै: समलङ्कृतम् ॥ ८ ॥ स्रग्गन्धमाल्याभरणैर्विरजोऽम्बरभूषितै: । जुष्टं स्त्रीपुरुषै: श्रीमद्गृहैरगुरुधूपितै: ॥ ९ ॥
puraṁ sammṛṣṭa-saṁsikta- mārga-rathyā-catuṣpatham citra-dhvaja-patākābhis toraṇaiḥ samalaṅkṛtam srag-gandha-mālyābharaṇair virajo-’mbara-bhūṣitaiḥ juṣṭaṁ strī-puruṣaiḥ śrīmad- gṛhair aguru-dhūpitaiḥ
SB 10.53.10
पितृन् देवान् समभ्यर्च्य विप्रांश्च विधिवन्नृप । भोजयित्वा यथान्यायं वाचयामास मङ्गलम् ॥ १० ॥
pitṝn devān samabhyarcya viprāṁś ca vidhi-van nṛpa bhojayitvā yathā-nyāyaṁ vācayām āsa maṅgalam
SB 10.53.11
सुस्नातां सुदतीं कन्यां कृतकौतुकमङ्गलाम् । आहतांशुकयुग्मेन भूषितां भूषणोत्तमै: ॥ ११ ॥
su-snātāṁ su-datīṁ kanyāṁ kṛta-kautuka-maṅgalām āhatāṁśuka-yugmena bhūṣitāṁ bhūṣaṇottamaiḥ
SB 10.53.12
चक्रु: सामर्ग्यजुर्मन्त्रैर्वध्वा रक्षां द्विजोत्तमा: । पुरोहितोऽथर्वविद्वै जुहाव ग्रहशान्तये ॥ १२ ॥
cakruḥ sāma-rg-yajur-mantrair vadhvā rakṣāṁ dvijottamāḥ purohito ’tharva-vid vai juhāva graha-śāntaye
SB 10.53.13
हिरण्यरूप्यवासांसि तिलांश्च गुडमिश्रितान् । प्रादाद् धेनूश्च विप्रेभ्यो राजा विधिविदां वर: ॥ १३ ॥
hiraṇya-rūpya vāsāṁsi tilāṁś ca guḍa-miśritān prādād dhenūś ca viprebhyo rājā vidhi-vidāṁ varaḥ
SB 10.53.14
एवं चेदिपती राजा दमघोष: सुताय वै । कारयामास मन्त्रज्ञै: सर्वमभ्युदयोचितम् ॥ १४ ॥
evaṁ cedi-patī rājā damaghoṣaḥ sutāya vai kārayām āsa mantra-jñaiḥ sarvam abhyudayocitam
SB 10.53.15
मदच्युद्भिर्गजानीकै: स्यन्दनैर्हेममालिभि: । पत्त्यश्वसङ्कुलै: सैन्यै: परीत: कुण्डिनं ययौ ॥ १५ ॥
mada-cyudbhir gajānīkaiḥ syandanair hema-mālibhiḥ patty-aśva-saṅkulaiḥ sainyaiḥ parītaḥ kuṇdīnaṁ yayau
SB 10.53.16
तं वै विदर्भाधिपति: समभ्येत्याभिपूज्य च । निवेशयामास मुदा कल्पितान्यनिवेशने ॥ १६ ॥
taṁ vai vidarbhādhipatiḥ samabhyetyābhipūjya ca niveśayām āsa mudā kalpitānya-niveśane
SB 10.53.17
तत्र शाल्वो जरासन्धो दन्तवक्रो विदूरथ: । आजग्मुश्चैद्यपक्षीया: पौण्ड्रकाद्या: सहस्रश: ॥ १७ ॥
tatra śālvo jarāsandho dantavakro vidūrathaḥ ājagmuś caidya-pakṣīyāḥ pauṇḍrakādyāḥ sahasraśaḥ
SB 10.53.18-19
कृष्णरामद्विषो यत्ता: कन्यां चैद्याय साधितुम् । यद्यागत्य हरेत् कृष्णो रामाद्यैर्यदुभिर्वृत: ॥ १८ ॥ योत्स्याम: संहतास्तेन इति निश्चितमानसा: । आजग्मुर्भूभुज: सर्वे समग्रबलवाहना: ॥ १९ ॥
kṛṣṇa-rāma-dviṣo yattāḥ kanyāṁ caidyāya sādhitum yady āgatya haret kṛṣno rāmādyair yadubhir vṛtaḥ yotsyāmaḥ saṁhatās tena iti niścita-mānasāḥ ājagmur bhū-bhujaḥ sarve samagra-bala-vāhanāḥ
SB 10.53.20-21
श्रुत्वैतद् भगवान् रामो विपक्षीयनृपोद्यमम् । कृष्णं चैकं गतं हर्तुं कन्यां कलहशङ्कित: ॥ २० ॥ बलेन महता सार्धं भ्रातृस्नेहपरिप्लुत: । त्वरित: कुण्डिनं प्रागाद् गजाश्वरथपत्तिभि: ॥ २१ ॥
śrutvaitad bhagavān rāmo vipakṣīya nṛpodyamam kṛṣṇaṁ caikaṁ gataṁ hartuṁ kanyāṁ kalaha-śaṅkitaḥ balena mahatā sārdhaṁ bhrātṛ-sneha-pariplutaḥ tvaritaḥ kuṇḍinaṁ prāgād gajāśva-ratha-pattibhiḥ
SB 10.53.22
भीष्मकन्या वरारोहा काङ्क्षन्त्यागमनं हरे: । प्रत्यापत्तिमपश्यन्ती द्विजस्याचिन्तयत्तदा ॥ २२ ॥
bhīṣma-kanyā varārohā kāṅkṣanty āgamanaṁ hareḥ pratyāpattim apaśyantī dvijasyācintayat tadā
SB 10.53.23
अहो त्रियामान्तरित उद्वाहो मेऽल्पराधस: । नागच्छत्यरविन्दाक्षो नाहं वेद्म्यत्र कारणम् । सोऽपि नावर्ततेऽद्यापि मत्सन्देशहरो द्विज: ॥ २३ ॥
aho tri-yāmāntarita udvāho me ’lpa-rādhasaḥ nāgacchaty aravindākṣo nāhaṁ vedmy atra kāraṇam so ’pi nāvartate ’dyāpi mat-sandeśa-haro dvijaḥ
SB 10.53.24
अपि मय्यनवद्यात्मा दृष्ट्वा किञ्चिज्जुगुप्सितम् । मत्पाणिग्रहणे नूनं नायाति हि कृतोद्यम: ॥ २४ ॥
api mayy anavadyātmā dṛṣṭvā kiñcij jugupsitam mat-pāṇi-grahaṇe nūnaṁ nāyāti hi kṛtodyamaḥ
SB 10.53.25
दुर्भगाया न मे धाता नानुकूलो महेश्वर: । देवी वा विमुखी गौरी रुद्राणी गिरिजा सती ॥ २५ ॥
durbhagāyā na me dhātā nānukūlo maheśvaraḥ devī vā vimukhī gaurī rudrāṇī girijā satī
SB 10.53.26
एवं चिन्तयती बाला गोविन्दहृतमानसा । न्यमीलयत कालज्ञा नेत्रे चाश्रुकलाकुले ॥ २६ ॥
evaṁ cintayatī bālā govinda-hṛta-mānasā nyamīlayata kāla-jñā netre cāśru-kalākule
SB 10.53.27
एवं वध्वा: प्रतीक्षन्त्या गोविन्दागमनं नृप । वाम ऊरुर्भुजो नेत्रमस्फुरन् प्रियभाषिण: ॥ २७ ॥
evaṁ vadhvāḥ pratīkṣantyā govindāgamanaṁ nṛpa vāma ūrur bhujo netram asphuran priya-bhāṣiṇaḥ
SB 10.53.28
अथ कृष्णविनिर्दिष्ट: स एव द्विजसत्तम: । अन्त:पुरचरीं देवीं राजपुत्रीं ददर्श ह ॥ २८ ॥
atha kṛṣṇa-vinirdiṣṭaḥ sa eva dvija-sattamaḥ antaḥpura-carīṁ devīṁ rāja-putrīm dadarśa ha
SB 10.53.29
सा तं प्रहृष्टवदनमव्यग्रात्मगतिं सती । आलक्ष्य लक्षणाभिज्ञा समपृच्छच्छुचिस्मिता ॥ २९ ॥
sā taṁ prahṛṣṭa-vadanam avyagrātma-gatiṁ satī ālakṣya lakṣaṇābhijñā samapṛcchac chuci-smitā
SB 10.53.30
तस्या आवेदयत् प्राप्तं शशंस यदुनन्दनम् । उक्तं च सत्यवचनमात्मोपनयनं प्रति ॥ ३० ॥
tasyā āvedayat prāptaṁ śaśaṁsa yadu-nandanam uktaṁ ca satya-vacanam ātmopanayanaṁ prati
SB 10.53.31
तमागतं समाज्ञाय वैदर्भी हृष्टमानसा । न पश्यन्ती ब्राह्मणाय प्रियमन्यन्ननाम सा ॥ ३१ ॥
tam āgataṁ samājñāya vaidarbhī hṛṣṭa-mānasā na paśyantī brāhmaṇāya priyam anyan nanāma sā
SB 10.53.32
प्राप्तौ श्रुत्वा स्वदुहितुरुद्वाहप्रेक्षणोत्सुकौ । अभ्ययात्तूर्यघोषेण रामकृष्णौ समर्हणै: ॥ ३२ ॥
prāptau śrutvā sva-duhitur udvāha-prekṣaṇotsukau abhyayāt tūrya-ghoṣeṇa rāma-kṛṣṇau samarhaṇaiḥ
SB 10.53.33
मधुपर्कमुपानीय वासांसि विरजांसि स: । उपायनान्यभीष्टानि विधिवत् समपूजयत् ॥ ३३ ॥
madhu-parkam upānīya vāsāṁsi virajāṁsi saḥ upāyanāny abhīṣṭāni vidhi-vat samapūjayat
SB 10.53.34
तयोर्निवेशनं श्रीमदुपाकल्प्य महामति: । ससैन्ययो: सानुगयोरातिथ्यं विदधे यथा ॥ ३४ ॥
tayor niveśanaṁ śrīmad upākalpya mahā-matiḥ sa-sainyayoḥ sānugayor ātithyaṁ vidadhe yathā
SB 10.53.35
एवं राज्ञां समेतानां यथावीर्यं यथावय: । यथाबलं यथावित्तं सर्वै: कामै: समर्हयत् ॥ ३५ ॥
evaṁ rājñāṁ sametānāṁ yathā-vīryaṁ yathā-vayaḥ yathā-balaṁ yathā-vittaṁ sarvaiḥ kāmaiḥ samarhayat
SB 10.53.36
कृष्णमागतमाकर्ण्य विदर्भपुरवासिन: । आगत्य नेत्राञ्जलिभि: पपुस्तन्मुखपङ्कजम् ॥ ३६ ॥
kṛṣṇam āgatam ākarṇya vidarbha-pura-vāsinaḥ āgatya netrāñjalibhiḥ papus tan-mukha-paṅkajam
SB 10.53.37
अस्यैव भार्या भवितुं रुक्मिण्यर्हति नापरा । असावप्यनवद्यात्मा भैष्म्या: समुचित: पति: ॥ ३७ ॥
asyaiva bhāryā bhavituṁ rukmiṇy arhati nāparā asāv apy anavadyātmā bhaiṣmyāḥ samucitaḥ patiḥ
SB 10.53.38
किञ्चित्सुचरितं यन्नस्तेन तुष्टस्त्रिलोककृत् । अनुगृह्णातु गृह्णातु वैदर्भ्या: पाणिमच्युत: ॥ ३८ ॥
kiñcit su-caritaṁ yan nas tena tuṣṭas tri-loka-kṛt anugṛhṇātu gṛhṇātu vaidarbhyāḥ pāṇim acyutaḥ
SB 10.53.39
एवं प्रेमकलाबद्धा वदन्ति स्म पुरौकस: । कन्या चान्त:पुरात् प्रागाद् भटैर्गुप्ताम्बिकालयम् ॥ ३९ ॥
evaṁ prema-kalā-baddhā vadanti sma puraukasaḥ kanyā cāntaḥ-purāt prāgād bhaṭair guptāmbikālayam
SB 10.53.40-41
पद्भ्यां विनिर्ययौ द्रष्टुं भवान्या: पादपल्लवम् । सा चानुध्यायती सम्यङ्मुकुन्दचरणाम्बुजम् ॥ ४० ॥ यतवाङ्मातृभि: सार्धं सखीभि: परिवारिता । गुप्ता राजभटै: शूरै: सन्नद्धैरुद्यतायुधै: । मृदङ्गशङ्खपणवास्तूर्यभेर्यश्च जघ्निरे ॥ ४१ ॥
padbhyāṁ viniryayau draṣṭuṁ bhavānyāḥ pāda-pallavam sā cānudhyāyatī samyaṅ mukunda-caraṇāmbujam yata-vāṅ mātṛbhiḥ sārdhaṁ sakhībhiḥ parivāritā guptā rāja-bhaṭaiḥ śūraiḥ sannaddhair udyatāyudhaiḥ mṛḍaṅga-śaṅkha-paṇavās tūrya-bheryaś ca jaghnire
SB 10.53.42-43
नानोपहारबलिभिर्वारमुख्या: सहस्रश: । स्रग्गन्धवस्त्राभरणैर्द्विजपत्न्य: स्वलङ्कृता: ॥ ४२ ॥ गायन्त्यश्च स्तुवन्तश्च गायका वाद्यवादका: । परिवार्य वधूं जग्मु: सूतमागधवन्दिन: ॥ ४३ ॥
nānopahāra balibhir vāramukhyāḥ sahasraśaḥ srag-gandha-vastrābharaṇair dvija-patnyaḥ sv-alaṅkṛtāḥ gāyantyaś ca stuvantaś ca gāyakā vādya-vādakāḥ parivārya vadhūṁ jagmuḥ sūta-māgadha-vandinaḥ
SB 10.53.44
आसाद्य देवीसदनं धौतपादकराम्बुजा । उपस्पृश्य शुचि: शान्ता प्रविवेशाम्बिकान्तिकम् ॥ ४४ ॥
āsādya devī-sadanaṁ dhauta-pāda-karāmbujā upaspṛśya śuciḥ śāntā praviveśāmbikāntikam
SB 10.53.45
तां वै प्रवयसो बालां विधिज्ञा विप्रयोषित: । भवानीं वन्दयांचक्रुर्भवपत्नीं भवान्विताम् ॥ ४५ ॥
tāṁ vai pravayaso bālāṁ vidhi-jñā vipra-yoṣitaḥ bhavānīṁ vandayāṁ cakrur bhava-patnīṁ bhavānvitām
SB 10.53.46
नमस्ये त्वाम्बिकेऽभीक्ष्णं स्वसन्तानयुतां शिवाम् । भूयात् पतिर्मे भगवान् कृष्णस्तदनुमोदताम् ॥ ४६ ॥
namasye tvāmbike ’bhīkṣṇaṁ sva-santāna-yutāṁ śivām bhūyāt patir me bhagavān kṛṣṇas tad anumodatām
SB 10.53.47-48
अद्भिर्गन्धाक्षतैर्धूपैर्वास:स्रङ्माल्यभूषणै: । नानोपहारबलिभि: प्रदीपावलिभि: पृथक् ॥ ४७ ॥ विप्रस्त्रिय: पतिमतीस्तथा तै: समपूजयत् । लवणापूपताम्बूलकण्ठसूत्रफलेक्षुभि: ॥ ४८ ॥
adbhir gandhākṣatair dhūpair vāsaḥ-sraṅ-mālya bhūṣaṇaiḥ nānopahāra-balibhiḥ pradīpāvalibhiḥ pṛthak vipra-striyaḥ patimatīs tathā taiḥ samapūjayat lavaṇāpūpa-tāmbūla- kaṇṭha-sūtra-phalekṣubhiḥ
SB 10.53.49
तस्यै स्त्रियस्ता: प्रददु: शेषां युयुजुराशिष: । ताभ्यो देव्यै नमश्चक्रे शेषां च जगृहे वधू: ॥ ४९ ॥
tasyai striyas tāḥ pradaduḥ śeṣāṁ yuyujur āśiṣaḥ tābhyo devyai namaś cakre śeṣāṁ ca jagṛhe vadhūḥ
SB 10.53.50
मुनिव्रतमथ त्यक्त्वा निश्चक्रामाम्बिकागृहात् । प्रगृह्य पाणिना भृत्यां रत्नमुद्रोपशोभिना ॥ ५० ॥
muni-vratam atha tyaktvā niścakrāmāmbikā-gṛhāt pragṛhya pāṇinā bhṛtyāṁ ratna-mudropaśobhinā
SB 10.53.51-55
तां देवमायामिव धीरमोहिनीं सुमध्यमां कुण्डलमण्डिताननाम् । श्यामां नितम्बार्पितरत्नमेखलां व्यञ्जत्स्तनीं कुन्तलशङ्कितेक्षणाम् । शुचिस्मितां बिम्बफलाधरद्युति- शोणायमानद्विजकुन्दकुड्मलाम् ॥ ५१ ॥ पदा चलन्तीं कलहंसगामिनीं सिञ्जत्कलानूपुरधामशोभिना । विलोक्य वीरा मुमुहु: समागता यशस्विनस्तत्कृतहृच्छयार्दिता: ॥ ५२ ॥ यां वीक्ष्य ते नृपतयस्तदुदारहास- व्रीदावलोकहृतचेतस उज्झितास्त्रा: । पेतु: क्षितौ गजरथाश्वगता विमूढा यात्राच्छलेन हरयेऽर्पयतीं स्वशोभाम् ॥ ५३ ॥ सैवं शनैश्चलयती चलपद्मकोशौ प्राप्तिं तदा भगवत: प्रसमीक्षमाणा । उत्सार्य वामकरजैरलकानपाङ्गै: प्राप्तान् ह्रियैक्षत नृपान् ददृशेऽच्युतं च ॥ ५४ ॥ तां राजकन्यां रथमारुरुक्षतीं जहार कृष्णो द्विषतां समीक्षताम् ॥ ५५ ॥
tāṁ deva-māyām iva dhīra-mohinīṁ su-madhyamāṁ kuṇḍala-maṇḍitānanām śyāmāṁ nitambārpita-ratna-mekhalāṁ vyañjat-stanīṁ kuntala-śaṅkitekṣaṇām śuci-smitāṁ bimba-phalādhara-dyuti- śoṇāyamāna-dvija-kunda-kuḍmalām padā calantīṁ kala-haṁsa-gāminīṁ siñjat-kalā-nūpura-dhāma-śobhinā vilokya vīrā mumuhuḥ samāgatā yaśasvinas tat-kṛta-hṛc-chayārditāḥ yāṁ vīkṣya te nṛpatayas tad udāra-hāsa- vrīdāvaloka-hṛta-cetasa ujjhitāstrāḥ petuḥ kṣitau gaja-rathāśva-gatā vimūḍhā yātrā-cchalena haraye ’rpayatīṁ sva-śobhām saivaṁ śanaiś calayatī cala-padma-kośau prāptiṁ tadā bhagavataḥ prasamīkṣamāṇā utsārya vāma-karajair alakān apaṅgaiḥ prāptān hriyaikṣata nṛpān dadṛśe ’cyutaṁ ca tāṁ rāja-kanyāṁ ratham ārurakṣatīṁ jahāra kṛṣṇo dviṣatāṁ samīkṣatām
SB 10.53.56
रथं समारोप्य सुपर्णलक्षणं राजन्यचक्रं परिभूय माधव: । ततो ययौ रामपुरोगम: शनै: शृगालमध्यादिव भागहृद्धरि: ॥ ५६ ॥
rathaṁ samāropya suparṇa-lakṣaṇaṁ rājanya-cakraṁ paribhūya mādhavaḥ tato yayau rāma-purogamaḥ śanaiḥ śṛgāla-madhyād iva bhāga-hṛd dhariḥ
SB 10.53.57
तं मानिन: स्वाभिभवं यश:क्षयं परे जरासन्धमुखा न सेहिरे । अहो धिगस्मान् यश आत्तधन्वनां गोपैर्हृतं केशरिणां मृगैरिव ॥ ५७ ॥
taṁ māninaḥ svābhibhavaṁ yaśaḥ-kṣayaṁ pare jarāsandha-mukhā na sehire aho dhig asmān yaśa ātta-dhanvanāṁ gopair hṛtaṁ keśariṇāṁ mṛgair iva
Canto 10, Chapter 54
SB 10.54.1
श्रीशुक उवाच इति सर्वे सुसंरब्धा वाहानारुह्य दंशिता: । स्वै: स्वैर्बलै: परिक्रान्ता अन्वीयुर्धृतकार्मुका: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca iti sarve su-saṁrabdhā vāhān āruhya daṁśitāḥ svaiḥ svair balaiḥ parikrāntā anvīyur dhṛta-kārmukāḥ
SB 10.54.2
तानापतत आलोक्य यादवानीकयूथपा: । तस्थुस्तत्सम्मुखा राजन्विस्फूर्ज्य स्वधनूंषि ते ॥ २ ॥
tān āpatata ālokya yādavānīka-yūthapāḥ tasthus tat-sammukhā rājan visphūrjya sva-dhanūṁṣi te
SB 10.54.3
अश्वपृष्ठे गजस्कन्धे रथोपस्थेऽस्त्र कोविदा: । मुमुचु: शरवर्षाणि मेघा अद्रिष्वपो यथा ॥ ३ ॥
aśva-pṛṣṭhe gaja-skandhe rathopasthe ’stra kovidāḥ mumucuḥ śara-varṣāṇi meghā adriṣv apo yathā
SB 10.54.4
पत्युर्बलं शरासारैश्छन्नं वीक्ष्य सुमध्यमा । सव्रीड्मैक्षत्तद्वक्त्रं भयविह्वललोचना ॥ ४ ॥
patyur balaṁ śarāsāraiś channaṁ vīkṣya su-madhyamā sa-vrīḍm aikṣat tad-vaktraṁ bhaya-vihvala-locanā
SB 10.54.5
प्रहस्य भगवानाह मा स्म भैर्वामलोचने । विनङ्क्ष्यत्यधुनैवैतत्तावकै: शात्रवं बलम् ॥ ५ ॥
prahasya bhagavān āha mā sma bhair vāma-locane vinaṅkṣyaty adhunaivaitat tāvakaiḥ śātravaṁ balam
SB 10.54.6
तेषां तद्विक्रमं वीरा गदसङ्कर्षणादय: । अमृष्यमाणा नाराचैर्जघ्नुर्हयगजान् रथान् ॥ ६ ॥
teṣāṁ tad-vikramaṁ vīrā gada-saṅkarṣanādayaḥ amṛṣyamāṇā nārācair jaghnur haya-gajān rathān
SB 10.54.7
पेतु: शिरांसि रथिनामश्विनां गजिनां भुवि । सकुण्डलकिरीटानि सोष्णीषाणि च कोटिश: ॥ ७ ॥
petuḥ śirāṁsi rathinām aśvināṁ gajināṁ bhuvi sa-kuṇḍala-kirīṭāni soṣṇīṣāṇi ca koṭiśaḥ
SB 10.54.8
हस्ता: सासिगदेष्वासा: करभा ऊरवोऽङ्घ्रय: । अश्वाश्वतरनागोष्ट्रखरमर्त्यशिरांसि च ॥ ८ ॥
hastāḥ sāsi-gadeṣv-āsāḥ karabhā ūravo ’ṅghrayaḥ aśvāśvatara-nāgoṣṭra- khara-martya-śirāṁsi ca
SB 10.54.9
हन्यमानबलानीका वृष्णिभिर्जयकाङ्क्षिभि: । राजानो विमुखा जग्मुर्जरासन्धपुर:सरा: ॥ ९ ॥
hanyamāna-balānīkā vṛṣṇibhir jaya-kāṅkṣibhiḥ rājāno vimukhā jagmur jarāsandha-puraḥ-sarāḥ
SB 10.54.10
शिशुपालं समभ्येत्य हृतदारमिवातुरम् । नष्टत्विषं गतोत्साहं शुष्यद्वदनमब्रुवन् ॥ १० ॥
śiśupālaṁ samabhyetya hṛta-dāram ivāturam naṣṭa-tviṣaṁ gatotsāhaṁ śuṣyad-vadanam abruvan
SB 10.54.11
भो भो: पुरुषशार्दूल दौर्मनस्यमिदं त्यज । न प्रियाप्रिययो राजन् निष्ठा देहिषु दृश्यते ॥ ११ ॥
bho bhoḥ puruṣa-śārdūla daurmanasyam idaṁ tyaja na priyāpriyayo rājan niṣṭhā dehiṣu dṛśyate
SB 10.54.12
यथा दारुमयी योषित् नृत्यते कुहकेच्छया । एवमीश्वरतन्त्रोऽयमीहते सुखदु:खयो: ॥ १२ ॥
yathā dāru-mayī yoṣit nṛtyate kuhakecchayā evam īśvara-tantro ’yam īhate sukha-duḥkhayoḥ
SB 10.54.13
शौरे: सप्तदशाहं वै संयुगानि पराजित: । त्रयोविंशतिभि: सैन्यैर्जिग्ये एकमहं परम् ॥ १३ ॥
śaureḥ sapta-daśāhaṁ vai saṁyugāni parājitaḥ trayo-viṁśatibhiḥ sainyair jigye ekam ahaṁ param
SB 10.54.14
तथाप्यहं न शोचामि न प्रहृष्यामि कर्हिचित् । कालेन दैवयुक्तेन जानन् विद्रावितं जगत् ॥ १४ ॥
tathāpy ahaṁ na śocāmi na prahṛṣyāmi karhicit kālena daiva-yuktena jānan vidrāvitaṁ jagat
SB 10.54.15
अधुनापि वयं सर्वे वीरयूथपयूथपा: । पराजिता: फल्गुतन्त्रैर्यदुभि: कृष्णपालितै: ॥ १५ ॥
adhunāpi vayaṁ sarve vīra-yūthapa-yūthapāḥ parājitāḥ phalgu-tantrair yadubhiḥ kṛṣṇa-pālitaiḥ
SB 10.54.16
रिपवो जिग्युरधुना काल आत्मानुसारिणि । तदा वयं विजेष्यामो यदा काल: प्रदक्षिण: ॥ १६ ॥
ripavo jigyur adhunā kāla ātmānusāriṇi tadā vayaṁ vijeṣyāmo yadā kālaḥ pradakṣiṇaḥ
SB 10.54.17
श्रीशुक उवाच एवं प्रबोधितो मित्रैश्चैद्योऽगात् सानुग: पुरम् । हतशेषा: पुनस्तेऽपि ययु: स्वं स्वं पुरं नृपा: ॥ १७ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ prabodhito mitraiś caidyo ’gāt sānugaḥ puram hata-śeṣāḥ punas te ’pi yayuḥ svaṁ svaṁ puraṁ nṛpāḥ
SB 10.54.18
रुक्मी तु राक्षसोद्वाहं कृष्णद्विडसहन् स्वसु: । पृष्ठतोऽन्वगमत् कृष्णमक्षौहिण्या वृतो बली ॥ १८ ॥
rukmī tu rākṣasodvāhaṁ kṛṣṇa-dviḍ asahan svasuḥ pṛṣṭhato ’nvagamat kṛṣṇam akṣauhiṇyā vṛto balī
SB 10.54.19-20
रुक्म्यमर्षी सुसंरब्ध: शृण्वतां सर्वभूभुजाम् । प्रतिजज्ञे महाबाहुर्दंशित: सशरासन: ॥ १९ ॥ अहत्वा समरे कृष्णमप्रत्यूह्य च रुक्मिणीम् । कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामि सत्यमेतद् ब्रवीमि व: ॥ २० ॥
rukmy amarṣī su-saṁrabdhaḥ śṛṇvatāṁ sarva-bhūbhujām pratijajñe mahā-bāhur daṁśitaḥ sa-śarāsanaḥ ahatvā samare kṛṣṇam apratyūhya ca rukmiṇīm kuṇḍinaṁ na pravekṣyāmi satyam etad bravīmi vaḥ
SB 10.54.21
इत्युक्त्वा रथमारुह्य सारथिं प्राह सत्वर: । चोदयाश्वान् यत: कृष्ण: तस्य मे संयुगं भवेत् ॥ २१ ॥
ity uktvā ratham āruhya sārathiṁ prāha satvaraḥ codayāśvān yataḥ kṛṣṇaḥ tasya me saṁyugaṁ bhavet
SB 10.54.22
अद्याहं निशितैर्बाणैर्गोपालस्य सुदुर्मते: । नेष्ये वीर्यमदं येन स्वसा मे प्रसभं हृता ॥ २२ ॥
adyāhaṁ niśitair bāṇair gopālasya su-durmateḥ neṣye vīrya-madaṁ yena svasā me prasabhaṁ hṛtā
SB 10.54.23
विकत्थमान: कुमतिरीश्वरस्याप्रमाणवित् । रथेनैकेन गोविन्दं तिष्ठ तिष्ठेत्यथाह्वयत् ॥ २३ ॥
vikatthamānaḥ kumatir īśvarasyāpramāṇa-vit rathenaikena govindaṁ tiṣṭha tiṣṭhety athāhvayat
SB 10.54.24
धनुर्विकृष्य सुदृढं जघ्ने कृष्णं त्रिभि: शरै: । आह चात्र क्षणं तिष्ठ यदूनां कुलपांसन ॥ २४ ॥
dhanur vikṛṣya su-dṛḍhaṁ jaghne kṛṣṇaṁ tribhiḥ śaraiḥ āha cātra kṣaṇaṁ tiṣṭha yadūnāṁ kula-pāṁsana
SB 10.54.25
यत्र यासि स्वसारं मे मुषित्वा ध्वाङ्क्षवद्धवि: । हरिष्येऽद्य मदं मन्द मायिन: कूटयोधिन: ॥ २५ ॥
yatra yāsi svasāraṁ me muṣitvā dhvāṅkṣa-vad dhaviḥ hariṣye ’dya madaṁ manda māyinaḥ kūṭa-yodhinaḥ
SB 10.54.26
यावन्न मे हतो बाणै: शयीथा मुञ्च दारीकाम् । स्मयन् कृष्णो धनुश्छित्त्वा षड्भिर्विव्याध रुक्मिणम् ॥ २६ ॥
yāvan na me hato bāṇaiḥ śayīthā muñca dārīkām smayan kṛṣṇo dhanuś chittvā ṣaḍbhir vivyādha rukmiṇam
SB 10.54.27
अष्टभिश्चतुरो वाहान् द्वाभ्यां सूतं ध्वजं त्रिभि: । स चान्यद्धनुराधाय कृष्णं विव्याध पञ्चभि: ॥ २७ ॥
aṣṭabhiś caturo vāhān dvābhyāṁ sūtaṁ dhvajaṁ tribhiḥ sa cānyad dhanur ādhāya kṛṣṇaṁ vivyādha pañcabhiḥ
SB 10.54.28
तैस्ताडित: शरौघैस्तु चिच्छेद धनुरच्युत: । पुनरन्यदुपादत्त तदप्यच्छिनदव्यय: ॥ २८ ॥
tais tāditaḥ śaraughais tu ciccheda dhanur acyutaḥ punar anyad upādatta tad apy acchinad avyayaḥ
SB 10.54.29
परिघं पट्टिशं शूलं चर्मासी शक्तितोमरौ । यद् यदायुधमादत्त तत्सर्वं सोऽच्छिनद्धरि: ॥ २९ ॥
parighaṁ paṭṭiśaṁ śūlaṁ carmāsī śakti-tomarau yad yad āyudham ādatta tat sarvaṁ so ’cchinad dhariḥ
SB 10.54.30
ततो रथादवप्लुत्य खड्गपाणिर्जिघांसया । कृष्णमभ्यद्रवत् क्रुद्ध: पतङ्ग इव पावकम् ॥ ३० ॥
tato rathād avaplutya khaḍga-pāṇir jighāṁsayā kṛṣṇam abhyadravat kruddhaḥ pataṅga iva pāvakam
SB 10.54.31
तस्य चापतत: खड्गं तिलशश्चर्म चेषुभि: । छित्त्वासिमाददे तिग्मं रुक्मिणं हन्तुमुद्यत: ॥ ३१ ॥
tasya cāpatataḥ khaḍgaṁ tilaśaś carma ceṣubhiḥ chittvāsim ādade tigmaṁ rukmiṇaṁ hantum udyataḥ
SB 10.54.32
दृष्ट्वा भ्रातृवधोद्योगं रुक्मिणी भयविह्वला । पतित्वा पादयोर्भर्तुरुवाच करुणं सती ॥ ३२ ॥
dṛṣṭvā bhrātṛ-vadhodyogaṁ rukmiṇī bhaya-vihvalā patitvā pādayor bhartur uvāca karuṇaṁ satī
SB 10.54.33
श्रीरुक्मिण्युवाच योगेश्वराप्रमेयात्मन् देवदेव जगत्पते । हन्तुं नार्हसि कल्याण भ्रातरं मे महाभुज ॥ ३३ ॥
śrī-rukmiṇy uvāca yogeśvarāprameyātman deva-deva jagat-pate hantuṁ nārhasi kalyāṇa bhrātaraṁ me mahā-bhuja
SB 10.54.34
श्रीशुक उवाच तया परित्रासविकम्पिताङ्गया शुचावशुष्यन्मुखरुद्धकण्ठया । कातर्यविस्रंसितहेममालया गृहीतपाद: करुणो न्यवर्तत ॥ ३४ ॥
śrī-śuka uvāca tayā paritrāsa-vikampitāṅgayā śucāvaśuṣyan-mukha-ruddha-kaṇṭhayā kātarya-visraṁsita-hema-mālayā gṛhīta-pādaḥ karuṇo nyavartata
SB 10.54.35
चैलेन बद्ध्वा तमसाधुकारीणं सश्मश्रुकेशं प्रवपन् व्यरूपयत् । तावन्ममर्दु: परसैन्यमद्भुतं यदुप्रवीरा नलिनीं यथा गजा: ॥ ३५ ॥
cailena baddhvā tam asādhu-kārīṇaṁ sa-śmaśru-keśaṁ pravapan vyarūpayat tāvan mamarduḥ para-sainyam adbhutaṁ yadu-pravīrā nalinīṁ yathā gajāḥ
SB 10.54.36
कृष्णान्तिकमुपव्रज्य ददृशुस्तत्र रुक्मिणम् । तथाभूतं हतप्रायं दृष्ट्वा सङ्कर्षणो विभु: । विमुच्य बद्धं करुणो भगवान् कृष्णमब्रवीत् ॥ ३६ ॥
kṛṣṇāntikam upavrajya dadṛśus tatra rukmiṇam tathā-bhūtaṁ hata-prāyaṁ dṛṣṭvā saṅkarṣaṇo vibhuḥ vimucya baddhaṁ karuṇo bhagavān kṛṣṇam abravīt
SB 10.54.37
असाध्विदं त्वया कृष्ण कृतमस्मज्जुगुप्सितम् । वपनं श्मश्रुकेशानां वैरूप्यं सुहृदो वध: ॥ ३७ ॥
asādhv idaṁ tvayā kṛṣṇa kṛtam asmaj-jugupsitam vapanaṁ śmaśru-keśānāṁ vairūpyaṁ suhṛdo vadhaḥ
SB 10.54.38
मैवास्मान् साध्व्यसूयेथा भ्रातुर्वैरूप्यचिन्तया । सुखदु:खदो न चान्योऽस्ति यत: स्वकृतभुक् पुमान् ॥ ३८ ॥
maivāsmān sādhvy asūyethā bhrātur vairūpya-cintayā sukha-duḥkha-do na cānyo ’sti yataḥ sva-kṛta-bhuk pumān
SB 10.54.39
बन्धुर्वधार्हदोषोऽपि न बन्धोर्वधमर्हति । त्याज्य: स्वेनैव दोषेण हत: किं हन्यते पुन: ॥ ३९ ॥
bandhur vadhārha-doṣo ’pi na bandhor vadham arhati tyājyaḥ svenaiva doṣeṇa hataḥ kiṁ hanyate punaḥ
SB 10.54.40
क्षत्रियाणामयं धर्म: प्रजापतिविनिर्मित: । भ्रातापि भ्रातरं हन्याद् येन घोरतमस्तत: ॥ ४० ॥
kṣatriyāṇām ayaṁ dharmaḥ prajāpati-vinirmitaḥ bhrātāpi bhrātaraṁ hanyād yena ghoratamas tataḥ
SB 10.54.41
राज्यस्य भूमेर्वित्तस्य स्त्रियो मानस्य तेजस: । मानिनोऽन्यस्य वा हेतो: श्रीमदान्धा: क्षिपन्ति हि ॥ ४१ ॥
rājyasya bhūmer vittasya striyo mānasya tejasaḥ mānino ’nyasya vā hetoḥ śrī-madāndhāḥ kṣipanti hi
SB 10.54.42
तवेयं विषमा बुद्धि: सर्वभूतेषु दुर्हृदाम् । यन्मन्यसे सदाभद्रं सुहृदां भद्रमज्ञवत् ॥ ४२ ॥
taveyaṁ viṣamā buddhiḥ sarva-bhūteṣu durhṛdām yan manyase sadābhadraṁ suhṛdāṁ bhadram ajña-vat
SB 10.54.43
आत्ममोहो नृणामेव कल्पते देवमायया । सुहृद् दुर्हृदुदासीन इति देहात्ममानिनाम् ॥ ४३ ॥
ātma-moho nṛṇām eva kalpate deva-māyayā suhṛd durhṛd udāsīna iti dehātma-māninām
SB 10.54.44
एक एव परो ह्यात्मा सर्वेषामपि देहिनाम् । नानेव गृह्यते मूढैर्यथा ज्योतिर्यथा नभ: ॥ ४४ ॥
eka eva paro hy ātmā sarveṣām api dehinām nāneva gṛhyate mūḍhair yathā jyotir yathā nabhaḥ
SB 10.54.45
देह आद्यन्तवानेष द्रव्यप्राणगुणात्मक: । आत्मन्यविद्यया क्लृप्त: संसारयति देहिनम् ॥ ४५ ॥
deha ādy-antavān eṣa dravya-prāṇa-guṇātmakaḥ ātmany avidyayā kḷptaḥ saṁsārayati dehinam
SB 10.54.46
नात्मनोऽन्येन संयोगो वियोगश्चासत: सति । तद्धेतुत्वात्तत्प्रसिद्धेर्दृग्रूपाभ्यां यथा रवे: ॥ ४६ ॥
nātmano ’nyena saṁyogo viyogaś casataḥ sati tad-dhetutvāt tat-prasiddher dṛg-rūpābhyāṁ yathā raveḥ
SB 10.54.47
जन्मादयस्तु देहस्य विक्रियानात्मन: क्वचित् । कलानामिव नैवेन्दोर्मृतिर्ह्यस्य कुहूरिव ॥ ४७ ॥
janmādayas tu dehasya vikriyā nātmanaḥ kvacit kalānām iva naivendor mṛtir hy asya kuhūr iva
SB 10.54.48
यथा शयान आत्मानं विषयान् फलमेव च । अनुभुङ्क्ते ऽप्यसत्यर्थे तथाप्नोत्यबुधो भवम् ॥ ४८ ॥
yathā śayāna ātmānaṁ viṣayān phalam eva ca anubhuṅkte ’py asaty arthe tathāpnoty abudho bhavam
SB 10.54.49
तस्मादज्ञानजं शोकमात्मशोषविमोहनम् । तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य स्वस्था भव शुचिस्मिते ॥ ४९ ॥
tasmād ajñāna-jaṁ śokam ātma-śoṣa-vimohanam tattva-jñānena nirhṛtya sva-sthā bhava śuci-smite
SB 10.54.50
श्रीशुक उवाच एवं भगवता तन्वी रामेण प्रतिबोधिता । वैमनस्यं परित्यज्य मनो बुद्ध्या समादधे ॥ ५० ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ bhagavatā tanvī rāmeṇa pratibodhitā vaimanasyaṁ parityajya mano buddhyā samādadhe
SB 10.54.51
प्राणावशेष उत्सृष्टो द्विड्भिर्हतबलप्रभ: । स्मरन् विरूपकरणं वितथात्ममनोरथ: । चक्रे भोजकटं नाम निवासाय महत्पुरम् ॥ ५१ ॥
prāṇāvaśeṣa utsṛṣṭo dviḍbhir hata-bala-prabhaḥ smaran virūpa-karaṇaṁ vitathātma-manorathaḥ cakre bhojakaṭaṁ nāma nivāsāya mahat puram
SB 10.54.52
अहत्वा दुर्मतिं कृष्णमप्रत्यूह्य यवीयसीम् । कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामीत्युक्त्वा तत्रावसद् रुषा ॥ ५२ ॥
ahatvā durmatiṁ kṛṣṇam apratyūhya yavīyasīm kuṇḍinaṁ na pravekṣyāmīty uktvā tatrāvasad ruṣā
SB 10.54.53
भगवान् भीष्मकसुतामेवं निर्जित्य भूमिपान् । पुरमानीय विधिवदुपयेमे कुरूद्वह ॥ ५३ ॥
bhagavān bhīṣmaka-sutām evaṁ nirjitya bhūmi-pān puram ānīya vidhi-vad upayeme kurūdvaha
SB 10.54.54
तदा महोत्सवो नृणां यदुपुर्यां गृहे गृहे । अभूदनन्यभावानां कृष्णे यदुपतौ नृप ॥ ५४ ॥
tadā mahotsavo nṝṇāṁ yadu-puryāṁ gṛhe gṛhe abhūd ananya-bhāvānāṁ kṛṣṇe yadu-patau nṛpa
SB 10.54.55
नरा नार्यश्च मुदिता: प्रमृष्टमणिकुण्डला: । पारिबर्हमुपाजह्रुर्वरयोश्चित्रवाससो: ॥ ५५ ॥
narā nāryaś ca muditāḥ pramṛṣṭa-maṇi-kuṇḍalāḥ pāribarham upājahrur varayoś citra-vāsasoḥ
SB 10.54.56
सा वृष्णिपुर्युत्तम्भितेन्द्रकेतुभि- र्विचित्रमाल्याम्बररत्नतोरणै: । बभौ प्रतिद्वार्युपक्लृप्तमङ्गलै- रापूर्णकुम्भागुरुधूपदीपकै: ॥ ५६ ॥
sā vṛṣṇi-pury uttambhitendra-ketubhir vicitra-mālyāmbara-ratna-toraṇaiḥ babhau prati-dvāry upakḷpta-maṅgalair āpūrṇa-kumbhāguru-dhūpa-dīpakaiḥ
SB 10.54.57
सिक्तमार्गा मदच्युद्भिराहूतप्रेष्ठभूभुजाम् । गजैर्द्वा:सु परामृष्टरम्भापूगोपशोभिता ॥ ५७ ॥
sikta-mārgā mada-cyudbhir āhūta-preṣṭha-bhūbhujām gajair dvāḥsu parāmṛṣṭa- rambhā-pūgopaśobhitā
SB 10.54.58
कुरुसृञ्जयकैकेयविदर्भयदुकुन्तय: । मिथो मुमुदिरे तस्मिन् सम्भ्रमात् परिधावताम् ॥ ५८ ॥
kuru-sṛñjaya-kaikeya- vidarbha-yadu-kuntayaḥ mitho mumudire tasmin sambhramāt paridhāvatām
SB 10.54.59
रुक्मिण्या हरणं श्रुत्वा गीयमानं ततस्तत: । राजानो राजकन्याश्च बभूवुर्भृशविस्मिता: ॥ ५९ ॥
rukmiṇyā haraṇaṁ śrutvā gīyamānaṁ tatas tataḥ rājāno rāja-kanyāś ca babhūvur bhṛśa-vismitāḥ
SB 10.54.60
द्वारकायामभूद् राजन् महामोद: पुरौकसाम् । रुक्मिण्या रमयोपेतं दृष्ट्वा कृष्णं श्रिय: पतिम् ॥ ६० ॥
dvārakāyām abhūd rājan mahā-modaḥ puraukasām rukmiṇyā ramayopetaṁ dṛṣṭvā kṛṣṇaṁ śriyaḥ patim
Canto 10, Chapter 55
SB 10.55.1
श्रीशुक उवाच कामस्तु वासुदेवांशो दग्ध: प्राग् रुद्रमन्युना । देहोपपत्तये भूयस्तमेव प्रत्यपद्यत ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca kāmas tu vāsudevāṁśo dagdhaḥ prāg rudra-manyunā dehopapattaye bhūyas tam eva pratyapadyata
SB 10.55.2
स एव जातो वैदर्भ्यां कृष्णवीर्यसमुद्भव: । प्रद्युम्न इति विख्यात: सर्वतोऽनवम: पितु: ॥ २ ॥
sa eva jāto vaidarbhyāṁ kṛṣṇa-vīrya-samudbhavaḥ pradyumna iti vikhyātaḥ sarvato ’navamaḥ pituḥ
SB 10.55.3
तं शम्बर: कामरूपी हृत्वा तोकमनिर्दशम् । स विदित्वात्मन: शत्रुं प्रास्योदन्वत्यगाद् गृहम् ॥ ३ ॥
taṁ śambaraḥ kāma-rūpī hṛtvā tokam anirdaśam sa viditvātmanaḥ śatruṁ prāsyodanvaty agād gṛham
SB 10.55.4
तं निर्जगार बलवान् मीन: सोऽप्यपरै: सह । वृतो जालेन महता गृहीतो मत्स्यजीविभि: ॥ ४ ॥
taṁ nirjagāra balavān mīnaḥ so ’py aparaiḥ saha vṛto jālena mahatā gṛhīto matsya-jīvibhiḥ
SB 10.55.5
तं शम्बराय कैवर्ता उपाजह्रुरुपायनम् । सूदा महानसं नीत्वावद्यन् सुधितिनाद्भुतम् ॥ ५ ॥
taṁ śambarāya kaivartā upājahrur upāyanam sūdā mahānasaṁ nītvā- vadyan sudhitinādbhutam
SB 10.55.6
दृष्ट्वा तदुदरे बालं मायावत्यै न्यवेदयन् । नारदोऽकथयत् सर्वं तस्या: शङ्कितचेतस: । बालस्य तत्त्वमुत्पत्तिं मत्स्योदरनिवेशनम् ॥ ६ ॥
dṛṣṭvā tad-udare bālam māyāvatyai nyavedayan nārado ’kathayat sarvaṁ tasyāḥ śaṅkita-cetasaḥ bālasya tattvam utpattiṁ matsyodara-niveśanam
SB 10.55.7-8
सा च कामस्य वै पत्नी रतिर्नाम यशस्विनी । पत्युर्निर्दग्धदेहस्य देहोत्पत्तिं प्रतीक्षती ॥ ७ ॥ निरूपिता शम्बरेण सा सूदौदनसाधने । कामदेवं शिशुं बुद्ध्वा चक्रे स्नेहं तदार्भके ॥ ८ ॥
sā ca kāmasya vai patnī ratir nāma yaśasvinī patyur nirdagdha-dehasya dehotpattim pratīkṣatī nirūpitā śambareṇa sā sūdaudana-sādhane kāmadevaṁ śiśuṁ buddhvā cakre snehaṁ tadārbhake
SB 10.55.9
नातिदीर्घेण कालेन स कार्ष्णि रूढयौवन: । जनयामास नारीणां वीक्षन्तीनां च विभ्रमम् ॥ ९ ॥
nāti-dīrgheṇa kālena sa kārṣṇi rūḍha-yauvanaḥ janayām āsa nārīṇāṁ vīkṣantīnāṁ ca vibhramam
SB 10.55.10
सा तं पतिं पद्मदलायतेक्षणं प्रलम्बबाहुं नरलोकसुन्दरम् । सव्रीडहासोत्तभितभ्रुवेक्षती प्रीत्योपतस्थे रतिरङ्ग सौरतै: ॥ १० ॥
sā tam patiṁ padma-dalāyatekṣaṇaṁ pralamba-bāhuṁ nara-loka-sundaram sa-vrīḍa-hāsottabhita-bhruvekṣatī prītyopatasthe ratir aṅga saurataiḥ
SB 10.55.11
तामह भगवान् कार्ष्णिर्मातस्ते मतिरन्यथा । मातृभावमतिक्रम्य वर्तसे कामिनी यथा ॥ ११ ॥
tām aha bhagavān kārṣṇir mātas te matir anyathā mātṛ-bhāvam atikramya vartase kāminī yathā
SB 10.55.12
रतिरुवाच भवान् नारायणसुत: शम्बरेणहृतो गृहात् । अहं तेऽधिकृता पत्नी रति: कामो भवान् प्रभो ॥ १२ ॥
ratir uvāca bhavān nārāyaṇa-sutaḥ śambareṇa hṛto gṛhāt ahaṁ te ’dhikṛtā patnī ratiḥ kāmo bhavān prabho
SB 10.55.13
एष त्वानिर्दशं सिन्धावक्षिपच्छम्बरोऽसुर: । मत्स्योऽग्रसीत्तदुदरादित: प्राप्तो भवान् प्रभो ॥ १३ ॥
eṣa tvānirdaśaṁ sindhāv akṣipac chambaro ’suraḥ matsyo ’grasīt tad-udarād itaḥ prāpto bhavān prabho
SB 10.55.14
तमिमं जहि दुर्धर्षं दुर्जयं शत्रुमात्मन: । मायाशतविदं तं च मायाभिर्मोहनादिभि: ॥ १४ ॥
tam imaṁ jahi durdharṣaṁ durjayaṁ śatrum ātmanaḥ māyā-śata-vidaṁ taṁ ca māyābhir mohanādibhiḥ
SB 10.55.15
परीशोचति ते माता कुररीव गतप्रजा । पुत्रस्नेहाकुला दीना विवत्सा गौरिवातुरा ॥ १५ ॥
parīśocati te mātā kurarīva gata-prajā putra-snehākulā dīnā vivatsā gaur ivāturā
SB 10.55.16
प्रभाष्यैवं ददौ विद्यां प्रद्युम्नाय महात्मने । मायावती महामायां सर्वमायाविनाशिनीम् ॥ १६ ॥
prabhāṣyaivaṁ dadau vidyāṁ pradyumnāya mahātmane māyāvatī mahā-māyāṁ sarva-māyā-vināśinīm
SB 10.55.17
स च शम्बरमभ्येत्य संयुगाय समाह्वयत् । अविषह्यैस्तमाक्षेपै: क्षिपन् सञ्जनयन् कलिम् ॥ १७ ॥
sa ca śambaram abhyetya saṁyugāya samāhvayat aviṣahyais tam ākṣepaiḥ kṣipan sañjanayan kalim
SB 10.55.18
सोऽधिक्षिप्तो दुर्वाचोभि: पदाहत इवोरग: । निश्चक्राम गदापाणिरमर्षात्ताम्रलोचन: ॥ १८ ॥
so ’dhikṣipto durvācobhiḥ padāhata ivoragaḥ niścakrāma gadā-pāṇir amarṣāt tāmra-locanaḥ
SB 10.55.19
गदामाविध्य तरसा प्रद्युम्नाय महात्मने । प्रक्षिप्य व्यनदन्नादं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम् ॥ १९ ॥
gadām āvidhya tarasā pradyumnāya mahātmane prakṣipya vyanadan nādaṁ vajra-niṣpeṣa-niṣṭhuram
SB 10.55.20
तामापतन्तीं भगवान् प्रद्युम्नो गदया गदाम् । अपास्य शत्रवे क्रुद्ध: प्राहिणोत् स्वगदां नृप ॥ २० ॥
tām āpatantīṁ bhagavān pradyumno gadayā gadām apāsya śatrave kruddhaḥ prāhiṇot sva-gadāṁ nṛpa
SB 10.55.21
स च मायां समाश्रित्य दैतेयीं मयदर्शितम् । मुमुचेऽस्त्रमयं वर्षं कार्ष्णौ वैहायसोऽसुर: ॥ २१ ॥
sa ca māyāṁ samāśritya daiteyīṁ maya-darśitam mumuce ’stra-mayaṁ varṣaṁ kārṣṇau vaihāyaso ’suraḥ
SB 10.55.22
बाध्यमानोऽस्त्रवर्षेण रौक्मिणेयो महारथ: । सत्त्वात्मिकां महाविद्यां सर्वमायोपमर्दिनीम् ॥ २२ ॥
bādhyamāno ’stra-varṣeṇa raukmiṇeyo mahā-rathaḥ sattvātmikāṁ mahā-vidyāṁ sarva-māyopamardinīm
SB 10.55.23
ततो गौह्यकगान्धर्वपैशाचोरगराक्षसी: । प्रायुङ्क्त शतशो दैत्य: कार्ष्णिर्व्यधमयत्स ता: ॥ २३ ॥
tato gauhyaka-gāndharva- paiśācoraga-rākṣasīḥ prāyuṅkta śataśo daityaḥ kārṣṇir vyadhamayat sa tāḥ
SB 10.55.24
निशातमसिमुद्यम्य सकिरीटं सकुण्डलम् । शम्बरस्य शिर: कायात् ताम्रश्मश्र्वोजसाहरत् ॥ २४ ॥
niśātam asim udyamya sa-kirīṭaṁ sa-kuṇḍalam śambarasya śiraḥ kāyāt tāmra-śmaśrv ojasāharat
SB 10.55.25
आकीर्यमाणो दिविजै: स्तुवद्भि: कुसुमोत्करै: । भार्ययाम्बरचारिण्या पुरं नीतो विहायसा ॥ २५ ॥
ākīryamāṇo divi-jaiḥ stuvadbhiḥ kusumotkaraiḥ bhāryayāmbara-cāriṇyā puraṁ nīto vihāyasā
SB 10.55.26
अन्त:पुरवरं राजन् ललनाशतसङ्कुलम् । विवेश पत्न्या गगनाद् विद्युतेव बलाहक: ॥ २६ ॥
antaḥ-pura-varaṁ rājan lalanā-śata-saṅkulam viveśa patnyā gaganād vidyuteva balāhakaḥ
SB 10.55.27-28
तं दृष्ट्वा जलदश्यामं पीतकौशेयवाससम् । प्रलम्बबाहुं ताम्राक्षं सुस्मितं रुचिराननम् ॥ २७ ॥ स्वलङ्कृतमुखाम्भोजं नीलवक्रालकालिभि: । कृष्णं मत्वा स्त्रियो ह्रीता निलिल्युस्तत्र तत्र ह ॥ २८ ॥
taṁ dṛṣṭvā jalada-śyāmaṁ pīta-kauśeya-vāsasam pralamba-bāhuṁ tāmrākṣaṁ su-smitaṁ rucirānanam sv-alaṅkṛta-mukhāmbhojaṁ nīla-vakrālakālibhiḥ kṛṣṇaṁ matvā striyo hrītā nililyus tatra tatra ha
SB 10.55.29
अवधार्य शनैरीषद्वैलक्षण्येन योषित: । उपजग्मु: प्रमुदिता: सस्त्रीरत्नं सुविस्मिता: ॥ २९ ॥
avadhārya śanair īṣad vailakṣaṇyena yoṣitaḥ upajagmuḥ pramuditāḥ sa-strī ratnaṁ su-vismitāḥ
SB 10.55.30
अथ तत्रासितापाङ्गी वैदर्भी वल्गुभाषिणी । अस्मरत् स्वसुतं नष्टं स्नेहस्नुतपयोधरा ॥ ३० ॥
atha tatrāsitāpāṅgī vaidarbhī valgu-bhāṣiṇī asmarat sva-sutaṁ naṣṭaṁ sneha-snuta-payodharā
SB 10.55.31
को न्वयं नरवैदूर्य: कस्य वा कमलेक्षण: । धृत: कया वा जठरे केयं लब्धा त्वनेन वा ॥ ३१ ॥
ko nv ayam nara-vaidūryaḥ kasya vā kamalekṣaṇaḥ dhṛtaḥ kayā vā jaṭhare keyaṁ labdhā tv anena vā
SB 10.55.32
मम चाप्यात्मजो नष्टो नीतो य: सूतिकागृहात् । एतत्तुल्यवयोरूपो यदि जीवति कुत्रचित् ॥ ३२ ॥
mama cāpy ātmajo naṣṭo nīto yaḥ sūtikā-gṛhāt etat-tulya-vayo-rūpo yadi jīvati kutracit
SB 10.55.33
कथं त्वनेन सम्प्राप्तं सारूप्यं शार्ङ्गधन्वन: । आकृत्यावयवैर्गत्या स्वरहासावलोकनै: ॥ ३३ ॥
kathaṁ tv anena samprāptaṁ sārūpyaṁ śārṅga-dhanvanaḥ ākṛtyāvayavair gatyā svara-hāsāvalokanaiḥ
SB 10.55.34
स एव वा भवेन्नूनं यो मे गर्भे धृतोऽर्भक: । अमुष्मिन् प्रीतिरधिका वाम: स्फुरति मे भुज: ॥ ३४ ॥
sa eva vā bhaven nūnaṁ yo me garbhe dhṛto ’rbhakaḥ amuṣmin prītir adhikā vāmaḥ sphurati me bhujaḥ
SB 10.55.35
एवं मीमांसमानायां वैदर्भ्यां देवकीसुत: । देवक्यानकदुन्दुभ्यामुत्तम:श्लोक आगमत् ॥ ३५ ॥
evaṁ mīmāṁsamaṇāyāṁ vaidarbhyāṁ devakī-sutaḥ devaky-ānakadundubhyām uttamaḥ-śloka āgamat
SB 10.55.36
विज्ञातार्थोऽपि भगवांस्तूष्णीमास जनार्दन: । नारदोऽकथयत् सर्वं शम्बराहरणादिकम् ॥ ३६ ॥
vijñātārtho ’pi bhagavāṁs tūṣṇīm āsa janārdanaḥ nārado ’kathayat sarvaṁ śambarāharaṇādikam
SB 10.55.37
तच्छ्रुत्वा महदाश्चर्यं कृष्णान्त:पुरयोषित: । अभ्यनन्दन् बहूनब्दान् नष्टं मृतमिवागतम् ॥ ३७ ॥
tac chrutvā mahad āścaryaṁ kṛṣṇāntaḥ-pura-yoṣitaḥ abhyanandan bahūn abdān naṣṭaṁ mṛtam ivāgatam
SB 10.55.38
देवकी वसुदेवश्च कृष्णरामौ तथा स्त्रिय: । दम्पती तौ परिष्वज्य रुक्मिणी च ययुर्मुदम् ॥ ३८ ॥
devakī vasudevaś ca kṛṣṇa-rāmau tathā striyaḥ dampatī tau pariṣvajya rukmiṇī ca yayur mudam
SB 10.55.39
नष्टं प्रद्युम्नमायातमाकर्ण्य द्वारकौकस: । अहो मृत इवायातो बालो दिष्ट्येति हाब्रुवन् ॥ ३९ ॥
naṣṭaṁ pradyumnam āyātam ākarṇya dvārakaukasaḥ aho mṛta ivāyāto bālo diṣṭyeti hābruvan
SB 10.55.40
यं वै मुहु: पितृसरूपनिजेशभावा- स्तन्मातरो यदभजन् रहरूढभावा: । चित्रं न तत् खलु रमास्पदबिम्बबिम्बे कामे स्मरेऽक्षविषये किमुतान्यनार्य: ॥ ४० ॥
yaṁ vai muhuḥ pitṛ-sarūpa-nijeśa-bhāvās tan-mātaro yad abhajan raha-rūḍha-bhāvāḥ citraṁ na tat khalu ramāspada-bimba-bimbe kāme smare ’kṣa-viṣaye kim utānya-nāryaḥ
Canto 10, Chapter 56
SB 10.56.1
श्रीशुक उवाच सत्राजित: स्वतनयां कृष्णाय कृतकिल्बिष: । स्यमन्तकेन मणिना स्वयमुद्यम्य दत्तवान् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca satrājitaḥ sva-tanayāṁ kṛṣṇāya kṛta-kilbiṣaḥ syamantakena maṇinā svayam udyamya dattavān
SB 10.56.2
श्रीराजोवाच सत्राजित: किमकरोद् ब्रह्मन् कृष्णस्य किल्बिष: । स्यमन्तक: कुतस्तस्य कस्माद् दत्ता सुता हरे: ॥ २ ॥
śrī-rājovāca satrājitaḥ kim akarod brahman kṛṣṇasya kilbiṣaḥ syamantakaḥ kutas tasya kasmād dattā sutā hareḥ
SB 10.56.3
श्रीशुक उवाच आसीत् सत्राजित: सूर्यो भक्तस्य परम: सखा । प्रीतस्तस्मै मणिं प्रादात् स च तुष्ट: स्यमन्तकम् ॥ ३ ॥
śrī-śuka uvāca āsīt satrājitaḥ sūryo bhaktasya paramaḥ sakhā prītas tasmai maṇiṁ prādāt sa ca tuṣṭaḥ syamantakam
SB 10.56.4
स तं बिभ्रन् मणिं कण्ठे भ्राजमानो यथा रवि: । प्रविष्टो द्वारकां राजन् तेजसा नोपलक्षित: ॥ ४ ॥
sa taṁ bibhran maṇiṁ kaṇṭhe bhrājamāno yathā raviḥ praviṣṭo dvārakāṁ rājan tejasā nopalakṣitaḥ
SB 10.56.5
तं विलोक्य जना दूरात्तेजसा मुष्टदृष्टय: । दीव्यतेऽक्षैर्भगवते शशंसु: सूर्यशङ्किता: ॥ ५ ॥
taṁ vilokya janā dūrāt tejasā muṣṭa-dṛṣṭayaḥ dīvyate ’kṣair bhagavate śaśaṁsuḥ sūrya-śaṅkitāḥ
SB 10.56.6
नारायण नमस्तेऽस्तु शङ्खचक्रगदाधर । दामोदरारविन्दाक्ष गोविन्द यदुनन्दन ॥ ६ ॥
nārāyaṇa namas te ’stu śaṅkha-cakra-gadā-dhara dāmodarāravindākṣa govinda yadu-nandana
SB 10.56.7
एष आयाति सविता त्वां दिदृक्षुर्जगत्पते । मुष्णन् गभस्तिचक्रेण नृणां चक्षूंषि तिग्मगु: ॥ ७ ॥
eṣa āyāti savitā tvāṁ didṛkṣur jagat-pate muṣṇan gabhasti-cakreṇa nṛṇāṁ cakṣūṁṣi tigma-guḥ
SB 10.56.8
नन्वन्विच्छन्ति ते मार्गं त्रिलोक्यां विबुधर्षभा: । ज्ञात्वाद्य गूढं यदुषु द्रष्टुं त्वां यात्यज: प्रभो ॥ ८ ॥
nanv anvicchanti te mārgaṁ trī-lokyāṁ vibudharṣabhāḥ jñātvādya gūḍhaṁ yaduṣu draṣṭuṁ tvāṁ yāty ajaḥ prabho
SB 10.56.9
श्रीशुक उवाच निशम्य बालवचनं प्रहस्याम्बुजलोचन: । प्राह नासौ रविर्देव: सत्राजिन्मणिना ज्वलन् ॥ ९ ॥
śrī-śuka uvāca niśamya bāla-vacanaṁ prahasyāmbuja-locanaḥ prāha nāsau ravir devaḥ satrājin maṇinā jvalan
SB 10.56.10
सत्राजित् स्वगृहं श्रीमत् कृतकौतुकमङ्गलम् । प्रविश्य देवसदने मणिं विप्रैर्न्यवेशयत् ॥ १० ॥
satrājit sva-gṛhaṁ śrīmat kṛta-kautuka-maṅgalam praviśya deva-sadane maṇiṁ viprair nyaveśayat
SB 10.56.11
दिने दिने स्वर्णभारानष्टौ स सृजति प्रभो । दुर्भिक्षमार्यरिष्टानि सर्पाधिव्याधयोऽशुभा: । न सन्ति मायिनस्तत्र यत्रास्तेऽभ्यर्चितो मणि: ॥ ११ ॥
dine dine svarṇa-bhārān aṣṭau sa sṛjati prabho durbhikṣa-māry-ariṣṭāni sarpādhi-vyādhayo ’śubhāḥ na santi māyinas tatra yatrāste ’bhyarcito maṇiḥ
SB 10.56.12
स याचितो मणिं क्वापि यदुराजाय शौरिणा । नैवार्थकामुक: प्रादाद् याच्ञाभङ्गमतर्कयन् ॥ १२ ॥
sa yācito maṇiṁ kvāpi yadu-rājāya śauriṇā naivārtha-kāmukaḥ prādād yācñā-bhaṅgam atarkayan
SB 10.56.13
तमेकदा मणिं कण्ठे प्रतिमुच्य महाप्रभम् । प्रसेनो हयमारुह्य मृगायां व्यचरद् वने ॥ १३ ॥
tam ekadā maṇiṁ kaṇṭhe pratimucya mahā-prabham praseno hayam āruhya mṛgāyāṁ vyacarad vane
SB 10.56.14
प्रसेनं सहयं हत्वा मणिमाच्छिद्य केशरी । गिरिं विशन् जाम्बवता निहतो मणिमिच्छता ॥ १४ ॥
prasenaṁ sa-hayaṁ hatvā maṇim ācchidya keśarī giriṁ viśan jāmbavatā nihato maṇim icchatā
SB 10.56.15
सोऽपि चक्रे कुमारस्य मणिं क्रीडनकं बिले । अपश्यन् भ्रातरं भ्राता सत्राजित् पर्यतप्यत ॥ १५ ॥
so ’pi cakre kumārasya maṇiṁ krīḍanakaṁ bile apaśyan bhrātaraṁ bhrātā satrājit paryatapyata
SB 10.56.16
प्राय: कृष्णेन निहतो मणिग्रीवो वनं गत: । भ्राता ममेति तच्छ्रुत्वा कर्णे कर्णेऽजपन् जना: ॥ १६ ॥
prāyaḥ kṛṣṇena nihato maṇi-grīvo vanaṁ gataḥ bhrātā mameti tac chrutvā karṇe karṇe ’japan janāḥ
SB 10.56.17
भगवांस्तदुपश्रुत्य दुर्यशो लिप्तमात्मनि । मार्ष्टुं प्रसेनपदवीमन्वपद्यत नागरै: ॥ १७ ॥
bhagavāṁs tad upaśrutya duryaśo liptam ātmani mārṣṭuṁ prasena-padavīm anvapadyata nāgaraiḥ
SB 10.56.18
हतं प्रसेनं अश्वं च वीक्ष्य केशरिणा वने । तं चाद्रिपृष्ठे निहतमृक्षेण ददृशुर्जना: ॥ १८ ॥
hataṁ prasenaṁ aśvaṁ ca vīkṣya keśariṇā vane taṁ cādri-pṛṣṭhe nihatam ṛkṣeṇa dadṛśur janāḥ
SB 10.56.19
ऋक्षराजबिलं भीममन्धेन तमसावृतम् । एको विवेश भगवानवस्थाप्य बहि: प्रजा: ॥ १९ ॥
ṛkṣa-rāja-bilaṁ bhīmam andhena tamasāvṛtam eko viveśa bhagavān avasthāpya bahiḥ prajāḥ
SB 10.56.20
तत्र दृष्ट्वा मणिप्रेष्ठं बालक्रीडनकं कृतम् । हर्तुं कृतमतिस्तस्मिन्नवतस्थेऽर्भकान्तिके ॥ २० ॥
tatra dṛṣṭvā maṇi-preṣṭhaṁ bāla-krīḍanakaṁ kṛtam hartuṁ kṛta-matis tasminn avatasthe ’rbhakāntike
SB 10.56.21
तमपूर्वं नरं दृष्ट्वा धात्री चुक्रोश भीतवत् । तच्छ्रुत्वाभ्यद्रवत् क्रुद्धो जाम्बवान् बलिनां वर: ॥ २१ ॥
tam apūrvaṁ naraṁ dṛṣṭvā dhātrī cukrośa bhīta-vat tac chrutvābhyadravat kruddho jāmbavān balināṁ varaḥ
SB 10.56.22
स वै भगवता तेन युयुधे स्वामिनात्मन: । पुरुषं प्राकृतं मत्वा कुपितो नानुभाववित् ॥ २२ ॥
sa vai bhagavatā tena yuyudhe svāmīnātmanaḥ puruṣam prākṛtaṁ matvā kupito nānubhāva-vit
SB 10.56.23
द्वन्द्वयुद्धं सुतुमुलमुभयोर्विजिगीषतो: । आयुधाश्मद्रुमैर्दोर्भि: क्रव्यार्थे श्येनयोरिव ॥ २३ ॥
dvandva-yuddhaṁ su-tumulam ubhayor vijigīṣatoḥ āyudhāśma-drumair dorbhiḥ kravyārthe śyenayor iva
SB 10.56.24
आसीत्तदष्टाविंशाहमितरेतरमुष्टिभि: । वज्रनिष्पेषपरुषैरविश्रममहर्निशम् ॥ २४ ॥
āsīt tad aṣṭā-vimśāham itaretara-muṣṭibhiḥ vajra-niṣpeṣa-paruṣair aviśramam ahar-niśam
SB 10.56.25
कृष्णमुष्टिविनिष्पातनिष्पिष्टाङ्गोरुबन्धन: । क्षीणसत्त्व: स्विन्नगात्रस्तमाहातीव विस्मित: ॥ २५ ॥
kṛṣṇa-muṣṭi-viniṣpāta niṣpiṣṭāṅgoru bandhanaḥ kṣīṇa-sattvaḥ svinna-gātras tam āhātīva vismitaḥ
SB 10.56.26
जाने त्वां सर्वभूतानां प्राण ओज: सहो बलम् । विष्णुं पुराणपुरुषं प्रभविष्णुमधीश्वरम् ॥ २६ ॥
jāne tvāṁ saṛva-bhūtānāṁ prāṇa ojaḥ saho balam viṣṇuṁ purāṇa-puruṣaṁ prabhaviṣṇum adhīśvaram
SB 10.56.27
त्वं हि विश्वसृजां स्रष्टा सृष्टानामपि यच्च सत् । काल: कलयतामीश: पर आत्मा तथात्मनाम् ॥ २७ ॥
tvaṁ hi viśva-sṛjām sraṣṭā sṛṣṭānām api yac ca sat kālaḥ kalayatām īśaḥ para ātmā tathātmanām
SB 10.56.28
यस्येषदुत्कलितरोषकटाक्षमोक्षै- र्वर्त्मादिशत् क्षुभितनक्रतिमिङ्गलोऽब्धि: । सेतु: कृत: स्वयश उज्ज्वलिता च लङ्का रक्ष:शिरांसि भुवि पेतुरिषुक्षतानि ॥ २८ ॥
yasyeṣad-utkalita-roṣa-kaṭākṣa-mokṣair vartmādiśat kṣubhita-nakra-timiṅgalo ’bdhiḥ setuḥ kṛtaḥ sva-yaśa ujjvalitā ca laṅkā rakṣaḥ-śirāṁsi bhuvi petur iṣu-kṣatāni
SB 10.56.29-30
इति विज्ञातविज्ञानमृक्षराजानमच्युत: । व्याजहार महाराज भगवान् देवकीसुत: ॥ २९ ॥ अभिमृश्यारविन्दाक्ष: पाणिना शंकरेण तम् । कृपया परया भक्तं मेघगम्भीरया गिरा ॥ ३० ॥
iti vijñāta-viijñānam ṛkṣa-rājānam acyutaḥ vyājahāra mahā-rāja bhagavān devakī-sutaḥ abhimṛśyāravindākṣaḥ pāṇinā śaṁ-kareṇa tam kṛpayā parayā bhaktaṁ megha-gambhīrayā girā
SB 10.56.31
मणिहेतोरिह प्राप्ता वयमृक्षपते बिलम् । मिथ्याभिशापं प्रमृजन्नात्मनो मणिनामुना ॥ ३१ ॥
maṇi-hetor iha prāptā vayam ṛkṣa-pate bilam mithyābhiśāpaṁ pramṛjann ātmano maṇināmunā
SB 10.56.32
इत्युक्त: स्वां दुहितरं कन्यां जाम्बवतीं मुदा । अर्हणार्थं स मणिना कृष्णायोपजहार ह ॥ ३२ ॥
ity uktaḥ svāṁ duhitaraṁ kanyāṁ jāmbavatīṁ mudā arhaṇārtham sa maṇinā kṛṣṇāyopajahāra ha
SB 10.56.33
अदृष्ट्वा निर्गमं शौरे: प्रविष्टस्य बिलं जना: । प्रतीक्ष्य द्वादशाहानि दु:खिता: स्वपुरं ययु: ॥ ३३ ॥
adṛṣṭvā nirgamaṁ śaureḥ praviṣṭasya bilaṁ janāḥ pratīkṣya dvādaśāhāni duḥkhitāḥ sva-puraṁ yayuḥ
SB 10.56.34
निशम्य देवकी देवी रक्मिण्यानकदुन्दुभि: । सुहृदो ज्ञातयोऽशोचन् बिलात् कृष्णमनिर्गतम् ॥ ३४ ॥
niśamya devakī devī rakmiṇy ānakadundubhiḥ suhṛdo jñātayo ’śocan bilāt kṛṣṇam anirgatam
SB 10.56.35
सत्राजितं शपन्तस्ते दु:खिता द्वारकौकस: । उपतस्थुश्चन्द्रभागां दुर्गां कृष्णोपलब्धये ॥ ३५ ॥
satrājitaṁ śapantas te duḥkhitā dvārakaukasaḥ upatasthuś candrabhāgāṁ durgāṁ kṛṣṇopalabdhaye
SB 10.56.36
तेषां तु देव्युपस्थानात् प्रत्यादिष्टाशिषा स च । प्रादुर्बभूव सिद्धार्थ: सदारो हर्षयन् हरि: ॥ ३६ ॥
teṣāṁ tu devy-upasthānāt pratyādiṣṭāśiṣā sa ca prādurbabhūva siddhārthaḥ sa-dāro harṣayan hariḥ
SB 10.56.37
उपलभ्य हृषीकेशं मृतं पुनरिवागतम् । सह पत्न्या मणिग्रीवं सर्वे जातमहोत्सवा: ॥ ३७ ॥
upalabhya hṛṣīkeśaṁ mṛtaṁ punar ivāgatam saha patnyā maṇi-grīvaṁ sarve jāta-mahotsavāḥ
SB 10.56.38
सत्राजितं समाहूय सभायां राजसन्निधौ । प्राप्तिं चाख्याय भगवान् मणिं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ३८ ॥
satrājitaṁ samāhūya sabhāyāṁ rāja-sannidhau prāptiṁ cākhyāya bhagavān maṇiṁ tasmai nyavedayat
SB 10.56.39
स चातिव्रीडितो रत्नं गृहीत्वावाङ्मुखस्तत: । अनुतप्यमानो भवनमगमत् स्वेन पाप्मना ॥ ३९ ॥
sa cāti-vrīḍito ratnaṁ gṛhītvāvāṅ-mukhas tataḥ anutapyamāno bhavanam agamat svena pāpmanā
SB 10.56.40-42
सोऽनुध्यायंस्तदेवाघं बलवद्विग्रहाकुल: । कथं मृजाम्यात्मरज: प्रसीदेद् वाच्युत: कथम् ॥ ४० ॥ किं कृत्वा साधु मह्यं स्यान्न शपेद् वा जनो यथा । अदीर्घदर्शनं क्षुद्रं मूढं द्रविणलोलुपम् ॥ ४१ ॥ दास्ये दुहितरं तस्मै स्त्रीरत्नं रत्नमेव च । उपायोऽयं समीचीनस्तस्य शान्तिर्न चान्यथा ॥ ४२ ॥
so ’nudhyāyaṁs tad evāghaṁ balavad-vigrahākulaḥ kathaṁ mṛjāmy ātma-rajaḥ prasīded vācyutaḥ katham kim kṛtvā sādhu mahyaṁ syān na śaped vā jano yathā adīrgha-darśanaṁ kṣudraṁ mūḍhaṁ draviṇa-lolupam dāsye duhitaraṁ tasmai strī-ratnaṁ ratnam eva ca upāyo ’yaṁ samīcīnas tasya śāntir na cānyathā
SB 10.56.43
एवं व्यवसितो बुद्ध्या सत्राजित् स्वसुतां शुभाम् । मणिं च स्वयमुद्यम्य कृष्णायोपजहार ह ॥ ४३ ॥
evaṁ vyavasito buddhyā satrājit sva-sutāṁ śubhām maṇiṁ ca svayam udyamya kṛṣṇāyopajahāra ha
SB 10.56.44
तां सत्यभामां भगवानुपयेमे यथाविधि । बहुभिर्याचितां शीलरूपौदार्यगुणान्विताम् ॥ ४४ ॥
tāṁ satyabhāmāṁ bhagavān upayeme yathā-vidhi bahubhir yācitāṁ śīla- rūpaudārya-guṇānvitām
SB 10.56.45
भगवानाह न मणिं प्रतीच्छामो वयं नृप । तवास्तां देवभक्तस्य वयं च फलभागिन: ॥ ४५ ॥
bhagavān āha na maṇiṁ pratīcchāmo vayaṁ nṛpa tavāstāṁ deva-bhaktasya vayaṁ ca phala-bhāginaḥ
Canto 10, Chapter 57
SB 10.57.1
श्रीबादरायणिरुवाच विज्ञातार्थोऽपि गोविन्दो दग्धानाकर्ण्य पाण्डवान् । कुन्तीं च कुल्यकरणे सहरामो ययौ कुरून् ॥ १ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca vijñātārtho ’pi govindo dagdhān ākarṇya pāṇḍavān kuntīṁ ca kulya-karaṇe saha-rāmo yayau kurūn
SB 10.57.2
भीष्मं कृपं सविदुरं गान्धारीं द्रोणमेव च । तुल्यदु:खौ च सङ्गम्य हा कष्टमिति होचतु: ॥ २ ॥
bhīṣmaṁ kṛpaṁ sa viduraṁ gāndhārīṁ droṇam eva ca tulya-duḥkhau ca saṅgamya hā kaṣṭam iti hocatuḥ
SB 10.57.3
लब्ध्वैतदन्तरं राजन् शतधन्वानमूचतु: । अक्रूरकृतवर्माणौ मनि: कस्मान्न गृह्यते ॥ ३ ॥
labdhvaitad antaraṁ rājan śatadhanvānam ūcatuḥ akrūra-kṛtavarmāṇau maniḥ kasmān na gṛhyate
SB 10.57.4
योऽस्मभ्यं सम्प्रतिश्रुत्य कन्यारत्नं विगर्ह्य न: । कृष्णायादान्न सत्राजित् कस्माद् भ्रातरमन्वियात् ॥ ४ ॥
yo ’smabhyaṁ sampratiśrutya kanyā-ratnaṁ vigarhya naḥ kṛṣṇāyādān na satrājit kasmād bhrātaram anviyāt
SB 10.57.5
एवं भिन्नमतिस्ताभ्यां सत्राजितमसत्तम: । शयानमवधील्लोभात् स पाप: क्षीणजीवित: ॥ ५ ॥
evaṁ bhinna-matis tābhyāṁ satrājitam asattamaḥ śayānam avadhīl lobhāt sa pāpaḥ kṣīṇa jīvitaḥ
SB 10.57.6
स्त्रीणां विक्रोशमानानां क्रन्दन्तीनामनाथवत् । हत्वा पशून् सौनिकवन्मणिमादाय जग्मिवान् ॥ ६ ॥
strīṇāṁ vikrośamānānāṁ krandantīnām anātha-vat hatvā paśūn saunika-van maṇim ādāya jagmivān
SB 10.57.7
सत्यभामा च पितरं हतं वीक्ष्य शुचार्पिता । व्यलपत्तात तातेति हा हतास्मीति मुह्यती ॥ ७ ॥
satyabhāmā ca pitaraṁ hataṁ vīkṣya śucārpitā vyalapat tāta tāteti hā hatāsmīti muhyatī
SB 10.57.8
तैलद्रोण्यां मृतं प्रास्य जगाम गजसाह्वयम् । कृष्णाय विदितार्थाय तप्ताचख्यौ पितुर्वधम् ॥ ८ ॥
taila-droṇyāṁ mṛtaṁ prāsya jagāma gajasāhvayam kṛṣṇāya viditārthāya taptācakhyau pitur vadham
SB 10.57.9
तदाकर्ण्येश्वरौ राजन्ननुसृत्य नृलोकताम् । अहो न: परमं कष्टमित्यस्राक्षौ विलेपतु: ॥ ९ ॥
tad ākarṇyeśvarau rājann anusṛtya nṛ-lokatām aho naḥ paramaṁ kaṣṭam ity asrākṣau vilepatuḥ
SB 10.57.10
आगत्य भगवांस्तस्मात् सभार्य: साग्रज: पुरम् । शतधन्वानमारेभे हन्तुं हर्तुं मणिं तत: ॥ १० ॥
āgatya bhagavāṁs tasmāt sa-bhāryaḥ sāgrajaḥ puram śatadhanvānam ārebhe hantuṁ hartuṁ maṇiṁ tataḥ
SB 10.57.11
सोऽपि कृतोद्यमं ज्ञात्वा भीत: प्राणपरीप्सया । साहाय्ये कृतवर्माणमयाचत स चाब्रवीत् ॥ ११ ॥
so ’pi kṛtodyamaṁ jñātvā bhītaḥ prāṇa-parīpsayā sāhāyye kṛtavarmāṇam ayācata sa cābravīt
SB 10.57.12-13
नाहमीस्वरयो: कुर्यां हेलनं रामकृष्णयो: । को नु क्षेमाय कल्पेत तयोर्वृजिनमाचरन् ॥ १२ ॥ कंस: सहानुगोऽपीतो यद्द्वेषात्त्याजित: श्रिया । जरासन्ध: सप्तदश संयुगाद् विरथो गत: ॥ १३ ॥
nāham īsvarayoḥ kuryāṁ helanaṁ rāma-kṛṣṇayoḥ ko nu kṣemāya kalpeta tayor vṛjinam ācaran kaṁsaḥ sahānugo ’pīto yad-dveṣāt tyājitaḥ śriyā jarāsandhaḥ saptadaśa- saṁyugād viratho gataḥ
SB 10.57.14
प्रत्याख्यात: स चाक्रूरं पार्ष्णिग्राहमयाचत । सोऽप्याह को विरुध्येत विद्वानीश्वरयोर्बलम् ॥ १४ ॥
pratyākhyātaḥ sa cākrūraṁ pārṣṇi-grāham ayācata so ’py āha ko virudhyeta vidvān īśvarayor balam
SB 10.57.15
य इदं लीलया विश्वं सृजत्यवति हन्ति च । चेष्टां विश्वसृजो यस्य न विदुर्मोहिताजया ॥ १५ ॥
ya idaṁ līlayā viśvaṁ sṛjaty avati hanti ca ceṣṭāṁ viśva-sṛjo yasya na vidur mohitājayā
SB 10.57.16
य: सप्तहायन: शैलमुत्पाट्यैकेन पाणिना । दधार लीलया बाल उच्छिलीन्ध्रमिवार्भक: ॥ १६ ॥
yaḥ sapta-hāyanaḥ śailam utpāṭyaikena pāṇinā dadhāra līlayā bāla ucchilīndhram ivārbhakaḥ
SB 10.57.17
नमस्तस्मै भगवते कृष्णायाद्भुतकर्मणे । अनन्तायादिभूताय कूटस्थायात्मने नम: ॥ १७ ॥
namas tasmai bhagavate kṛṣṇāyādbhuta-karmaṇe anantāyādi-bhūtāya kūṭa-sthāyātmane namaḥ
SB 10.57.18
प्रत्याख्यात: स तेनापि शतधन्वा महामणिम् । तस्मिन् न्यस्याश्वमारुह्य शतयोजनगं ययौ ॥ १८ ॥
pratyākhyātaḥ sa tenāpi śatadhanvā mahā-maṇim tasmin nyasyāśvam āruhya śata-yojana-gaṁ yayau
SB 10.57.19
गरुडध्वजमारुह्य रथं रामजनार्दनौ । अन्वयातां महावेगैरश्वै राजन् गुरुद्रुहम् ॥ १९ ॥
garuḍa-dhvajam āruhya rathaṁ rāma-janārdanau anvayātāṁ mahā-vegair aśvai rājan guru-druham
SB 10.57.20
मिथिलायामुपवने विसृज्य पतितं हयम् । पद्भ्यामधावत् सन्त्रस्त: कृष्णोऽप्यन्वद्रवद् रुषा ॥ २० ॥
mithilāyām upavane visṛjya patitaṁ hayam padbhyām adhāvat santrastaḥ kṛṣṇo ’py anvadravad ruṣā
SB 10.57.21
पदातेर्भगवांस्तस्य पदातिस्तिग्मनेमिना । चक्रेण शिर उत्कृत्य वाससोर्व्यचिनोन्मणिम् ॥ २१ ॥
padāter bhagavāṁs tasya padātis tigma-neminā cakreṇa śira utkṛtya vāsasor vyacinon maṇim
SB 10.57.22
अलब्धमणिरागत्य कृष्ण आहाग्रजान्तिकम् । वृथा हत: शतधनुर्मणिस्तत्र न विद्यते ॥ २२ ॥
alabdha-maṇir āgatya kṛṣṇa āhāgrajāntikam vṛthā hataḥ śatadhanur maṇis tatra na vidyate
SB 10.57.23
तत आह बलो नूनं स मणि: शतधन्वना । कस्मिंश्चित् पुरुषे न्यस्तस्तमन्वेष पुरं व्रज ॥ २३ ॥
tata āha balo nūnaṁ sa maṇiḥ śatadhanvanā kasmiṁścit puruṣe nyastas tam anveṣa puraṁ vraja
SB 10.57.24
अहं वैदेहमिच्छामि द्रष्टुं प्रियतमं मम । इत्युक्त्वा मिथिलां राजन् विवेश यदुनन्दन: ॥ २४ ॥
ahaṁ vaideham icchāmi draṣṭuṁ priyatamaṁ mama ity uktvā mithilāṁ rājan viveśa yada-nandanaḥ
SB 10.57.25
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय मैथिल: प्रीतमानस: । अर्हयामास विधिवदर्हणीयं समर्हणै: ॥ २५ ॥
taṁ dṛṣṭvā sahasotthāya maithilaḥ prīta-mānasaḥ arhayāṁ āsa vidhi-vad arhaṇīyaṁ samarhaṇaiḥ
SB 10.57.26
उवास तस्यां कतिचिन्मिथिलायां समा विभु: । मानित: प्रीतियुक्तेन जनकेन महात्मना । ततोऽशिक्षद् गदां काले धार्तराष्ट्र: सुयोधन: ॥ २६ ॥
uvāsa tasyāṁ katicin mithilāyāṁ samā vibhuḥ mānitaḥ prīti-yuktena janakena mahātmanā tato ’śikṣad gadāṁ kāle dhārtarāṣṭraḥ suyodhanaḥ
SB 10.57.27
केशवो द्वारकामेत्य निधनं शतधन्वन: । अप्राप्तिं च मणे: प्राह प्रियाया: प्रियकृद् विभु: ॥ २७ ॥
keśavo dvārakām etya nidhanaṁ śatadhanvanaḥ aprāptiṁ ca maṇeḥ prāha priyāyāḥ priya-kṛd vibhuḥ
SB 10.57.28
तत: स कारयामास क्रिया बन्धोर्हतस्य वै । साकं सुहृद्भिर्भगवान् या या: स्यु: साम्परायिकी: ॥ २८ ॥
tataḥ sa kārayām āsa kriyā bandhor hatasya vai sākaṁ suhṛdbhir bhagavān yā yāḥ syuḥ sāmparāyikīḥ
SB 10.57.29
अक्रूर: कृतवर्मा च श्रुत्वा शतधनोर्वधम् । व्यूषतुर्भयवित्रस्तौ द्वारकाया: प्रयोजकौ ॥ २९ ॥
akrūraḥ kṛtavarmā ca śrutvā śatadhanor vadham vyūṣatur bhaya-vitrastau dvārakāyāḥ prayojakau
SB 10.57.30
अक्रूरे प्रोषितेऽरिष्टान्यासन् वै द्वारकौकसाम् । शारीरा मानसास्तापा मुहुर्दैविकभौतिका: ॥ ३० ॥
akrūre proṣite ’riṣṭāny āsan vai dvārakaukasām śārīrā mānasās tāpā muhur daivika-bhautikāḥ
SB 10.57.31
इत्यङ्गोपदिशन्त्येके विस्मृत्य प्रागुदाहृतम् । मुनिवासनिवासे किं घटेतारिष्टदर्शनम् ॥ ३१ ॥
ity aṅgopadiśanty eke vismṛtya prāg udāhṛtam muni-vāsa-nivāse kiṁ ghaṭetāriṣṭa-darśanam
SB 10.57.32
देवेऽवर्षति काशीश: श्वफल्कायागताय वै । स्वसुतां गान्दिनीं प्रादात् ततोऽवर्षत् स्म काशिषु ॥ ३२ ॥
deve ’varṣati kāśīśaḥ śvaphalkāyāgatāya vai sva-sutāṁ gāṇdinīṁ prādāt tato ’varṣat sma kāśiṣu
SB 10.57.33
तत्सुतस्तत्प्रभावोऽसावक्रूरो यत्र यत्र ह । देवोऽभिवर्षते तत्र नोपतापा न मारीका: ॥ ३३ ॥
tat-sutas tat-prabhāvo ’sāv akrūro yatra yatra ha devo ’bhivarṣate tatra nopatāpā na mārīkāḥ
SB 10.57.34
इति वृद्धवच: श्रुत्वा नैतावदिह कारणम् । इति मत्वा समानाय्य प्राहाक्रूरं जनार्दन: ॥ ३४ ॥
iti vṛddha-vacaḥ śrutvā naitāvad iha kāraṇam iti matvā samānāyya prāhākrūraṁ janārdanaḥ
SB 10.57.35-36
पूजयित्वाभिभाष्यैनं कथयित्वा प्रिया: कथा: । विज्ञाताखिलचित्तज्ञ: स्मयमान उवाच ह ॥ ३५ ॥ ननु दानपते न्यस्तस्त्वय्यास्ते शतधन्वना । स्यमन्तको मनि: श्रीमान् विदित: पूर्वमेव न: ॥ ३६ ॥
pūjayitvābhibhāṣyainaṁ kathayitvā priyāḥ kathāḥ vijñātākhila-citta jñaḥ smayamāna uvāca ha nanu dāna-pate nyastas tvayy āste śatadhanvanā syamantako maniḥ śrīmān viditaḥ pūrvam eva naḥ
SB 10.57.37
सत्राजितोऽनपत्यत्वाद् गृह्णीयुर्दुहितु: सुता: । दायं निनीयाप: पिण्डान् विमुच्यर्णं च शेषितम् ॥ ३७ ॥
satrājito ’napatyatvād gṛhṇīyur duhituḥ sutāḥ dāyaṁ ninīyāpaḥ piṇḍān vimucyarṇaṁ ca śeṣitam
SB 10.57.38-39
तथापि दुर्धरस्त्वन्यैस्त्वय्यास्तां सुव्रते मणि: । किन्तु मामग्रज: सम्यङ्न प्रत्येति मणिं प्रति ॥ ३८ ॥ दर्शयस्व महाभाग बन्धूनां शान्तिमावह । अव्युच्छिन्ना मखास्तेऽद्य वर्तन्ते रुक्मवेदय: ॥ ३९ ॥
tathāpi durdharas tv anyais tvayy āstāṁ su-vrate maṇiḥ kintu mām agrajaḥ samyaṅ na pratyeti maṇiṁ prati darśayasva mahā-bhāga bandhūnāṁ śāntim āvaha avyucchinnā makhās te ’dya vartante rukma-vedayaḥ
SB 10.57.40
एवं सामभिरालब्ध: श्वफल्कतनयो मणिम् । आदाय वाससाच्छन्न: ददौ सूर्यसमप्रभम् ॥ ४० ॥
evaṁ sāmabhir ālabdhaḥ śvaphalka-tanayo maṇim ādāya vāsasācchannaḥ dadau sūrya-sama-prabham
SB 10.57.41
स्यमन्तकं दर्शयित्वा ज्ञातिभ्यो रज आत्मन: । विमृज्य मणिना भूयस्तस्मै प्रत्यर्पयत् प्रभु: ॥ ४१ ॥
syamantakaṁ darśayitvā jñātibhyo raja ātmanaḥ vimṛjya maṇinā bhūyas tasmai pratyarpayat prabhuḥ
SB 10.57.42
यस्त्वेतद् भगवत ईश्वरस्य विष्णो- र्वीर्याढ्यं वृजिनहरं सुमङ्गलं च । आख्यानं पठति शृणोत्यनुस्मरेद् वा दुष्कीर्तिं दुरितमपोह्य याति शान्तिम् ॥ ४२ ॥
yas tv etad bhagavata īśvarasya viṣṇor vīryāḍhyaṁ vṛjina-haraṁ su-maṅgalaṁ ca ākhyānaṁ paṭhati śṛṇoty anusmared vā duṣkīrtiṁ duritam apohya yāti śāntim
Canto 10, Chapter 58
SB 10.58.1
श्रीशुक उवाच एकदा पाण्डवान् द्रष्टुं प्रतीतान् पुरुषोत्तम: । इन्द्रप्रस्थं गत: श्रीमान् युयुधानादिभिर्वृत: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca ekadā pāṇḍavān draṣṭuṁ pratītān puruṣottamaḥ indraprasthaṁ gataḥ śṛīmān yuyudhānādibhir vṛtaḥ
SB 10.58.2
दृष्ट्वा तमागतं पार्था मुकुन्दमखिलेश्वरम् । उत्तस्थुर्युगपद् वीरा: प्राणा मुख्यमिवागतम् ॥ २ ॥
dṛṣṭvā tam āgataṁ pārthā mukundam akhileśvaram uttasthur yugapad vīrāḥ prāṇā mukhyam ivāgatam
SB 10.58.3
परिष्वज्याच्युतं वीरा अङ्गसङ्गहतैनस: । सानुरागस्मितं वक्त्रं वीक्ष्य तस्य मुदं ययु: ॥ ३ ॥
pariṣvajyācyutaṁ vīrā aṅga-saṅga-hatainasaḥ sānurāga-smitaṁ vaktraṁ vīkṣya tasya mudaṁ yayuḥ
SB 10.58.4
युधिष्ठिरस्य भीमस्य कृत्वा पादाभिवन्दनम् । फाल्गुनं परिरभ्याथ यमाभ्यां चाभिवन्दित: ॥ ४ ॥
yudhiṣṭhirasya bhīmasya kṛtvā pādābhivandanam phālgunaṁ parirabhyātha yamābhyāṁ cābhivanditaḥ
SB 10.58.5
परमासन आसीनं कृष्णा कृष्णमनिन्दिता । नवोढा व्रीडिता किञ्चिच्छनैरेत्याभ्यवन्दत ॥ ५ ॥
paramāsana āsīnaṁ kṛṣṇā kṛṣṇam aninditā navoḍhā vrīḍitā kiñcic chanair etyābhyavandata
SB 10.58.6
तथैव सात्यकि: पार्थै: पूजितश्चाभिवन्दित: । निषसादासनेऽन्ये च पूजिता: पर्युपासत ॥ ६ ॥
tathaiva sātyakiḥ pārthaiḥ pūjitaś cābhivanditaḥ niṣasādāsane ’nye ca pūjitāḥ paryupāsata
SB 10.58.7
पृथां समागत्य कृताभिवादन- स्तयातिहार्दार्द्रदृशाभिरम्भित: । आपृष्टवांस्तां कुशलं सहस्नुषां पितृष्वसारं परिपृष्टबान्धव: ॥ ७ ॥
pṛthām samāgatya kṛtābhivādanas tayāti-hārdārdra-dṛśābhirambhitaḥ āpṛṣṭavāṁs tāṁ kuśalaṁ saha-snuṣāṁ pitṛ-ṣvasāram paripṛṣṭa-bāndhavaḥ
SB 10.58.8
तमाह प्रेमवैक्लव्यरुद्धकण्ठाश्रुलोचना । स्मरन्ती तान् बहून् क्लेशान् क्लेशापायात्मदर्शनम् ॥ ८ ॥
tam āha prema-vaiklavya- ruddha-kaṇṭhāśru-locanā smarantī tān bahūn kleśān kleśāpāyātma-darśanam
SB 10.58.9
तदैव कुशलं नोऽभूत् सनाथास्ते कृता वयम् । ज्ञतीन् न: स्मरता कृष्ण भ्राता मे प्रेषितस्त्वया ॥ ९ ॥
tadaiva kuśalaṁ no ’bhūt sa-nāthās te kṛtā vayam jñatīn naḥ smaratā kṛṣṇa bhrātā me preṣitas tvayā
SB 10.58.10
न तेऽस्ति स्वपरभ्रान्तिर्विश्वस्य सुहृदात्मन: । तथापि स्मरतां शश्वत् क्लेशान् हंसि हृदि स्थित: ॥ १० ॥
na te ’sti sva-para-bhrāntir viśvasya suhṛd-ātmanaḥ tathāpi smaratāṁ śaśvat kleśān haṁsi hṛdi sthitaḥ
SB 10.58.11
युधिष्ठिर उवाच किं न आचरितं श्रेयो न वेदाहमधीश्वर । योगेश्वराणां दुर्दर्शो यन्नो दृष्ट: कुमेधसाम् ॥ ११ ॥
yudhiṣṭhira uvāca kiṁ na ācaritaṁ śreyo na vedāham adhīśvara yogeśvarāṇāṁ durdarśo yan no dṛṣṭaḥ ku-medhasām
SB 10.58.12
इति वै वार्षिकान् मासान् राज्ञा सोऽभ्यर्थित: सुखम् । जनयन् नयनानन्दमिन्द्रप्रस्थौकसां विभु: ॥ १२ ॥
iti vai vārṣikān māsān rājñā so ’bhyarthitaḥ sukham janayan nayanānandam indraprasthaukasāṁ vibhuḥ
SB 10.58.13-14
एकदा रथमारुह्य विजयो वानरध्वजम् । गाण्डीवं धनुरादाय तूणौ चाक्षयसायकौ ॥ १३ ॥ साकं कृष्णेन सन्नद्धो विहर्तुं विपिनं महत् । बहुव्यालमृगाकीर्णं प्राविशत् परवीरहा ॥ १४ ॥
ekadā ratham āruhya vijayo vānara-dhvajam gāṇḍīvaṁ dhanur ādāya tūṇau cākṣaya-sāyakau sākaṁ kṛṣṇena sannaddho vihartuṁ vipinaṁ mahat bahu-vyāla-mṛgākīrṇaṁ prāviśat para-vīra-hā
SB 10.58.15
तत्राविध्यच्छरैर्व्याघ्रान् शूकरान् महिषान् रुरून् । शरभान् गवयान् खड्गान् हरिणान् शशशल्लकान् ॥ १५ ॥
tatrāvidhyac charair vyāghrān śūkarān mahiṣān rurūn śarabhān gavayān khaḍgān hariṇān śaśa-śallakān
SB 10.58.16
तान् निन्यु: किङ्करा राज्ञे मेध्यान् पर्वण्युपागते । तृट्परीत: परिश्रान्तो बिभत्सुर्यमुनामगात् ॥ १६ ॥
tān ninyuḥ kiṅkarā rājñe medhyān parvaṇy upāgate tṛṭ-parītaḥ pariśrānto bibhatsur yamunām agāt
SB 10.58.17
तत्रोपस्पृश्य विशदं पीत्वा वारि महारथौ । कृष्णौ ददृशतु: कन्यां चरन्तीं चारुदर्शनाम् ॥ १७ ॥
tatropaspṛśya viśadaṁ pītvā vāri mahā-rathau kṛṣṇau dadṛśatuḥ kanyāṁ carantīṁ cāru-darśanām
SB 10.58.18
तामासाद्य वरारोहां सुद्विजां रुचिराननाम् । पप्रच्छ प्रेषित: सख्या फाल्गुन: प्रमदोत्तमाम् ॥ १८ ॥
tām āsādya varārohāṁ su-dvijāṁ rucirānanām papraccha preṣitaḥ sakhyā phālgunaḥ pramadottamām
SB 10.58.19
का त्वं कस्यासि सुश्रोणि कुतो वा किं चिकीर्षसि । मन्ये त्वां पतिमिच्छन्तीं सर्वं कथय शोभने ॥ १९ ॥
kā tvaṁ kasyāsi su-śroṇi kuto vā kiṁ cikīrṣasi manye tvāṁ patim icchantīṁ sarvaṁ kathaya śobhane
SB 10.58.20
श्रीकालिन्द्युवाच अहं देवस्य सवितुर्दुहिता पतिमिच्छती । विष्णुं वरेण्यं वरदं तप: परममास्थित: ॥ २० ॥
śrī-kālindy uvāca ahaṁ devasya savitur duhitā patim icchatī viṣṇuṁ vareṇyaṁ vara-daṁ tapaḥ paramam āsthitaḥ
SB 10.58.21
नान्यं पतिं वृणे वीर तमृते श्रीनिकेतनम् । तुष्यतां मे स भगवान् मुकुन्दोऽनाथसंश्रय: ॥ २१ ॥
nānyaṁ patiṁ vṛṇe vīra tam ṛte śrī-niketanam tuṣyatāṁ me sa bhagavān mukundo ’nātha-saṁśrayaḥ
SB 10.58.22
कालिन्दीति समाख्याता वसामि यमुनाजले । निर्मिते भवने पित्रा यावदच्युतदर्शनम् ॥ २२ ॥
kālindīti samākhyātā vasāmi yamunā-jale nirmite bhavane pitrā yāvad acyuta-darśanam
SB 10.58.23
तथावदद् गुडाकेशो वासुदेवाय सोऽपि ताम् । रथमारोप्य तद् विद्वान् धर्मराजमुपागमत् ॥ २३ ॥
tathāvadad guḍākeśo vāsudevāya so ’pi tām ratham āropya tad-vidvān dharma-rājam upāgamat
SB 10.58.24
यदैव कृष्ण: सन्दिष्ट: पार्थानां परमाद्भुतम् । कारयामास नगरं विचित्रं विश्वकर्मणा ॥ २४ ॥
yadaiva kṛṣṇaḥ sandiṣṭaḥ pārthānāṁ paramādbutam kārayām āsa nagaraṁ vicitraṁ viśvakarmaṇā
SB 10.58.25
भगवांस्तत्र निवसन् स्वानां प्रियचिकीर्षया । अग्नये खाण्डवं दातुमर्जुनस्यास सारथि: ॥ २५ ॥
bhagavāṁs tatra nivasan svānāṁ priya-cikīrṣayā agnaye khāṇḍavaṁ dātum arjunasyāsa sārathiḥ
SB 10.58.26
सोऽग्निस्तुष्टो धनुरदाद्धयान् श्वेतान् रथं नृप । अर्जुनायाक्षयौ तूणौ वर्म चाभेद्यमस्त्रिभि: ॥ २६ ॥
so ’gnis tuṣṭo dhanur adād dhayān śvetān rathaṁ nṛpa arjunāyākṣayau tūṇau varma cābhedyam astribhiḥ
SB 10.58.27
मयश्च मोचितो वह्ने: सभां सख्य उपाहरत् । यस्मिन् दुर्योधनस्यासीज्जलस्थलदृशिभ्रम: ॥ २७ ॥
mayaś ca mocito vahneḥ sabhāṁ sakhya upāharat yasmin duryodhanasyāsīj jala-sthala-dṛśi-bhramaḥ
SB 10.58.28
स तेन समनुज्ञात: सुहृद्भिश्चानुमोदित: । आययौ द्वारकां भूय: सात्यकिप्रमुखैर्वृत: ॥ २८ ॥
sa tena samanujñātaḥ suhṛdbhiś cānumoditaḥ āyayau dvārakāṁ bhūyaḥ sātyaki-pramakhair vṛtaḥ
SB 10.58.29
अथोपयेमे कालिन्दीं सुपुण्यर्त्वृक्ष ऊर्जिते । वितन्वन् परमानन्दं स्वानां परममङ्गल: ॥ २९ ॥
athopayeme kālindīṁ su-puṇya-rtv-ṛkṣa ūrjite vitanvan paramānandaṁ svānāṁ parama-maṅgalaḥ
SB 10.58.30
विन्द्यानुविन्द्यावावन्त्यौ दुर्योधनवशानुगौ । स्वयंवरे स्वभगिनीं कृष्णे सक्तां न्यषेधताम् ॥ ३० ॥
vindyānuvindyāv āvantyau duryodhana-vaśānugau svayaṁvare sva-bhaginīṁ kṛṣṇe saktāṁ nyaṣedhatām
SB 10.58.31
राजाधिदेव्यास्तनयां मित्रविन्दां पितृष्वसु: । प्रसह्य हृतवान् कृष्णो राजन् राज्ञां प्रपश्यताम् ॥ ३१ ॥
rājādhidevyās tanayāṁ mitravindāṁ pitṛ-ṣvasuḥ prasahya hṛtavān kṛṣṇo rājan rājñāṁ prapaśyatām
SB 10.58.32
नग्नजिन्नाम कौशल्य आसीद् राजातिधार्मिक: । तस्य सत्याभवत् कन्या देवी नाग्नजिती नृप ॥ ३२ ॥
nagnajin nāma kauśalya āsīd rājāti-dhārmikaḥ tasya satyābhavat kanyā devī nāgnajitī nṛpa
SB 10.58.33
न तां शेकुर्नृपा वोढुमजित्वा सप्त गोवृषान् । तीक्ष्णशृङ्गान् सुदुर्धर्षान् वीर्यगन्धासहान् खलान् ॥ ३३ ॥
na tāṁ śekur nṛpā voḍhum ajitvā sapta-go-vṛṣān tīkṣṇa-śṛṅgān su-durdharṣān vīrya-gandhāsahān khalān
SB 10.58.34
तां श्रुत्वा वृषजिल्लभ्यां भगवान् सात्वतां पति: । जगाम कौशल्यपुरं सैन्येन महता वृत: ॥ ३४ ॥
tāṁ śrutvā vṛṣa-jil-labhyāṁ bhagavān sātvatāṁ patiḥ jagāma kauśalya-puraṁ sainyena mahatā vṛtaḥ
SB 10.58.35
स कोशलपति: प्रीत: प्रत्युत्थानासनादिभि: । अर्हणेनापि गुरुणा पूजयन् प्रतिनन्दित: ॥ ३५ ॥
sa kośala-patiḥ prītaḥ pratyutthānāsanādibhiḥ arhaṇenāpi guruṇā pūjayan pratinanditaḥ
SB 10.58.36
वरं विलोक्याभिमतं समागतं नरेन्द्रकन्या चकमे रमापतिम् । भूयादयं मे पतिराशिषोऽनल: करोतु सत्या यदि मे धृतो व्रत: ॥ ३६ ॥
varaṁ vilokyābhimataṁ samāgataṁ narendra-kanyā cakame ramā-patim bhūyād ayaṁ me patir āśiṣo ’nalaḥ karotu satyā yadi me dhṛto vrataḥ
SB 10.58.37
यत्पादपङ्कजरज: शिरसा बिभर्ति श्रीरब्जज: सगिरिश: सहलोकपालै: । लीलातनु: स्वकृतसेतुपरीप्सया य: कालेऽदधत्स भगवान् मम केन तुष्येत् ॥ ३७ ॥
yat-pāda-paṅkaja-rajaḥ śirasā bibharti śṛīr abya-jaḥ sa-giriśaḥ saha loka-pālaiḥ līlā-tanuḥ sva-kṛta-setu-parīpsayā yaḥ kāle ’dadhat sa bhagavān mama kena tuṣyet
SB 10.58.38
अर्चितं पुनरित्याह नारायण जगत्पते । आत्मानन्देन पूर्णस्य करवाणि किमल्पक: ॥ ३८ ॥
arcitaṁ punar ity āha nārāyaṇa jagat-pate ātmānandena pūrṇasya karavāṇi kim alpakaḥ
SB 10.58.39
श्रीशुक उवाच तमाह भगवान् हृष्ट: कृतासनपरिग्रह: । मेघगम्भीरया वाचा सस्मितं कुरुनन्दन ॥ ३९ ॥
śrī-śuka uvāca tam āha bhagavān hṛṣṭaḥ kṛtāsana-parigrahaḥ megha-gambhīrayā vācā sa-smitaṁ kuru-nandana
SB 10.58.40
श्रीभगवानुवाच नरेन्द्र याच्ञा कविभिर्विगर्हिता राजन्यबन्धोर्निजधर्मवर्तिन: । तथापि याचे तव सौहृदेच्छया कन्यां त्वदीयां न हि शुल्कदा वयम् ॥ ४० ॥
śrī-bhagavān uvāca narendra yācñā kavibhir vigarhitā rājanya-bandhor nija-dharma-vartinaḥ tathāpi yāce tava sauhṛdecchayā kanyāṁ tvadīyāṁ na hi śulka-dā vayam
SB 10.58.41
श्रीराजोवाच कोऽन्यस्तेऽभ्यधिको नाथ कन्यावर इहेप्सित: । गुणैकधाम्नो यस्याङ्गे श्रीर्वसत्यनपायिनी ॥ ४१ ॥
śrī-rājovāca ko ’nyas te ’bhyadhiko nātha kanyā-vara ihepsitaḥ guṇaika-dhāmno yasyāṅge śrīr vasaty anapāyinī
SB 10.58.42
किन्त्वस्माभि: कृत: पूर्वं समय: सात्वतर्षभ । पुंसां वीर्यपरीक्षार्थं कन्यावरपरीप्सया ॥ ४२ ॥
kintv asmābhiḥ kṛtaḥ pūrvaṁ samayaḥ sātvatarṣabha puṁsāṁ vīrya-parīkṣārthaṁ kanyā-vara-parīpsayā
SB 10.58.43
सप्तैते गोवृषा वीर दुर्दान्ता दुरवग्रहा: । एतैर्भग्ना: सुबहवो भिन्नगात्रा नृपात्मजा: ॥ ४३ ॥
saptaite go-vṛṣā vīra durdāntā duravagrahāḥ etair bhagnāḥ su-bahavo bhinna-gātrā nṛpātmajāḥ
SB 10.58.44
यदिमे निगृहीता: स्युस्त्वयैव यदुनन्दन । वरो भवानभिमतो दुहितुर्मे श्रिय:पते ॥ ४४ ॥
yad ime nigṛhītāḥ syus tvayaiva yadu-nandana varo bhavān abhimato duhitur me śriyaḥ-pate
SB 10.58.45
एवं समयमाकर्ण्य बद्ध्वा परिकरं प्रभु: । आत्मानं सप्तधा कृत्वा न्यगृह्णाल्लीलयैव तान् ॥ ४५ ॥
evaṁ samayam ākarṇya baddhvā parikaraṁ prabhuḥ ātmānaṁ saptadhā kṛtvā nyagṛhṇāl līlayaiva tān
SB 10.58.46
बद्ध्वा तान् दामभि: शौरिर्भग्नदर्पान् हतौजस: । व्यकर्षल्लीलया बद्धान् बालो दारुमयान् यथा ॥ ४६ ॥
baddhvā tān dāmabhiḥ śaurir bhagna-darpān hataujasaḥ vyakarsal līlayā baddhān bālo dāru-mayān yathā
SB 10.58.47
तत: प्रीत: सुतां राजा ददौ कृष्णाय विस्मित: । तां प्रत्यगृह्णाद् भगवान् विधिवत् सदृशीं प्रभु: ॥ ४७ ॥
tataḥ prītaḥ sutāṁ rājā dadau kṛṣṇāya vismitaḥ tāṁ pratyagṛhṇād bhagavān vidhi-vat sadṛśīṁ prabhuḥ
SB 10.58.48
राजपत्न्यश्च दुहितु: कृष्णं लब्ध्वा प्रियं पतिम् । लेभिरे परमानन्दं जातश्च परमोत्सव: ॥ ४८ ॥
rāja-patnyaś ca duhituḥ kṛṣṇaṁ labdhvā priyaṁ patim lebhire paramānandaṁ jātaś ca paramotsavaḥ
SB 10.58.49
शङ्खभेर्यानका नेदुर्गीतवाद्यद्विजाशिष: । नरा नार्य: प्रमुदिता: सुवास:स्रगलङ्कृता: ॥ ४९ ॥
śaṅkha-bhery-ānakā nedur gīta-vādya-dvijāśiṣaḥ narā nāryaḥ pramuditāḥ suvāsaḥ-srag-alaṅkṛtāḥ
SB 10.58.50-51
दशधेनुसहस्राणि पारिबर्हमदाद् विभु: । युवतीनां त्रिसाहस्रं निष्कग्रीवसुवाससम् ॥ ५० ॥ नवनागसहस्राणि नागाच्छतगुणान् रथान् । रथाच्छतगुणानश्वानश्वाच्छतगुणान् नरान् ॥ ५१ ॥
daśa-dhenu-sahasrāṇi pāribarham adād vibhuḥ yuvatīnāṁ tri-sāhasraṁ niṣka-grīva-suvāsasam nava-nāga-sahasrāṇi nāgāc chata-guṇān rathān rathāc chata-guṇān aśvān aśvāc chata-guṇān narān
SB 10.58.52
दम्पती रथमारोप्य महत्या सेनया वृतौ । स्नेहप्रक्लिन्नहृदयो यापयामास कोशल: ॥ ५२ ॥
dampatī ratham āropya mahatyā senayā vṛtau sneha-praklinna-hṛdayo yāpayām āsa kośalaḥ
SB 10.58.53
श्रुत्वैतद् रुरुधुर्भूपा नयन्तं पथि कन्यकाम् । भग्नवीर्या: सुदुर्मर्षा यदुभिर्गोवृषै: पुरा ॥ ५३ ॥
śrutvaitad rurudhur bhūpā nayantaṁ pathi kanyakām bhagna-vīryāḥ su-durmarṣā yadubhir go-vṛṣaiḥ purā
SB 10.58.54
तानस्यत: शरव्रातान् बन्धुप्रियकृदर्जुन: । गाण्डीवी कालयामास सिंह: क्षुद्रमृगानिव ॥ ५४ ॥
tān asyataḥ śara-vrātān bandhu-priya-kṛd arjunaḥ gāṇḍīvī kālayām āsa siṁhaḥ kṣudra-mṛgān iva
SB 10.58.55
पारिबर्हमुपागृह्य द्वारकामेत्य सत्यया । रेमे यदूनामृषभो भगवान् देवकीसुत: ॥ ५५ ॥
pāribarham upāgṛhya dvārakām etya satyayā reme yadūnām ṛṣabho bhagavān devakī-sutaḥ
SB 10.58.56
श्रुतकीर्ते: सुतां भद्रां उपयेमे पितृष्वसु: । कैकेयीं भ्रातृभिर्दत्तां कृष्ण: सन्तर्दनादिभि: ॥ ५६ ॥
śrutakīrteḥ sutāṁ bhadrāṁ upayeme pitṛ-ṣvasuḥ kaikeyīṁ bhrātṛbhir dattāṁ kṛṣṇaḥ santardanādibhiḥ
SB 10.58.57
सुतां च मद्राधिपतेर्लक्ष्मणां लक्षणैर्युताम् । स्वयंवरे जहारैक: स सुपर्ण: सुधामिव ॥ ५७ ॥
sutāṁ ca madrādhipater lakṣmaṇāṁ lakṣaṇair yatām svayaṁvare jahāraikaḥ sa suparṇaḥ sudhām iva
SB 10.58.58
अन्याश्चैवंविधा भार्या: कृष्णस्यासन् सहस्रश: । भौमं हत्वा तन्निरोधादाहृताश्चारुदर्शना: ॥ ५८ ॥
anyāś caivaṁ-vidhā bhāryāḥ kṛṣṇasyāsan sahasraśaḥ bhaumaṁ hatvā tan-nirodhād āhṛtāś cāru-darśanāḥ
Canto 10, Chapter 59
SB 10.59.1
श्रीराजोवाच यथा हतो भगवता भौमो येने च ता: स्त्रिय: । निरुद्धा एतदाचक्ष्व विक्रमं शार्ङ्गधन्वन: ॥ १ ॥
śrī-rājovāca yathā hato bhagavatā bhaumo yene ca tāḥ striyaḥ niruddhā etad ācakṣva vikramaṁ śārṅga-dhanvanaḥ
SB 10.59.2-3
श्रीशुक उवाच इन्द्रेण हृतछत्रेण हृतकुण्डलबन्धुना । हृतामराद्रिस्थानेन ज्ञापितो भौमचेष्टितम् । सभार्यो गरुडारूढ: प्राग्ज्योतिषपुरं ययौ ॥ २ ॥ गिरिदुर्गै: शस्त्रदुर्गैर्जलाग्न्यनिलदुर्गमम् । मुरपाशायुतैर्घोरैर्दृढै: सर्वत आवृतम् ॥ ३ ॥
śrī-śuka uvāca indreṇa hṛta-chatreṇa hṛta-kuṇḍala-bandhunā hṛtāmarādri-sthānena jñāpito bhauma-ceṣṭitam sa-bhāryo garuḍārūḍhaḥ prāg-jyotiṣa-puraṁ yayau giri-durgaiḥ śastra-durgair jalāgny-anila-durgamam mura-pāśāyutair ghorair dṛḍhaiḥ sarvata āvṛtam
SB 10.59.4
गदया निर्बिभेदाद्रीन् शस्त्रदुर्गाणि सायकै: । चक्रेणाग्निं जलं वायुं मुरपाशांस्तथासिना ॥ ४ ॥
gadayā nirbibhedādrīn śastra-durgāṇi sāyakaiḥ cakreṇāgniṁ jalaṁ vāyuṁ mura-pāśāṁs tathāsinā
SB 10.59.5
शङ्खनादेन यन्त्राणि हृदयानि मनस्विनाम् । प्राकारं गदया गुर्व्या निर्बिभेद गदाधर: ॥ ५ ॥
śaṅkha-nādena yantrāṇi hṛdayāni manasvinām prākāraṁ gadayā gurvyā nirbibheda gadādharaḥ
SB 10.59.6
पाञ्चजन्यध्वनिं श्रुत्वा युगान्तशनिभीषणम् । मुर: शयान उत्तस्थौ दैत्य: पञ्चशिरा जलात् ॥ ६ ॥
pāñcajanya-dhvaniṁ śrutvā yugāntaśani-bhīṣaṇam muraḥ śayāna uttasthau daityaḥ pañca-śirā jalāt
SB 10.59.7
त्रिशूलमुद्यम्य सुदुर्निरीक्षणो युगान्तसूर्यानलरोचिरुल्बण: । ग्रसंस्त्रिलोकीमिव पञ्चभिर्मुखै- रभ्यद्रवत्तार्क्ष्यसुतं यथोरग: ॥ ७ ॥
tri-śūlam udyamya su-durnirīkṣaṇo yugānta-sūryānala-rocir ulbaṇaḥ grasaṁs tri-lokīm iva pañcabhir mukhair abhyadravat tārkṣya-sutaṁ yathoragaḥ
SB 10.59.8
आविध्य शूलं तरसा गरुत्मते निरस्य वक्त्रैर्व्यनदत्स पञ्चभि: । स रोदसी सर्वदिशोऽम्बरं महा- नापूरयन्नण्डकटाहमावृणोत् ॥ ८ ॥
āvidhya śūlaṁ tarasā garutmate nirasya vaktrair vyanadat sa pañcabhiḥ sa rodasī sarva-diśo ’mbaraṁ mahān āpūrayann aṇḍa-kaṭāham āvṛṇot
SB 10.59.9
तदापतद् वै त्रिशिखं गरुत्मते हरि: शराभ्यामभिनत्त्रिधोजसा । मुखेषु तं चापि शरैरताडयत् तस्मै गदां सोऽपि रुषा व्यमुञ्चत ॥ ९ ॥
tadāpatad vai tri-śikhaṁ garutmate hariḥ śarābhyām abhinat tridhojasā mukheṣu taṁ cāpi śarair atāḍayat tasmai gadāṁ so ’pi ruṣā vyamuñcata
SB 10.59.10
तामापतन्तीं गदया गदां मृधे गदाग्रजो निर्बिभिदे सहस्रधा । उद्यम्य बाहूनभिधावतोऽजित: शिरांसि चक्रेण जहार लीलया ॥ १० ॥
tām āpatantīṁ gadayā gadāṁ mṛdhe gadāgrajo nirbibhide sahasradhā udyamya bāhūn abhidhāvato ’jitaḥ śirāṁsi cakreṇa jahāra līlayā
SB 10.59.11
व्यसु: पपाताम्भसि कृत्तशीर्षो निकृत्तशृङ्गोऽद्रिरिवेन्द्रतेजसा । तस्यात्मजा: सप्त पितुर्वधातुरा: प्रतिक्रियामर्षजुष: समुद्यता: ॥ ११ ॥
vyasuḥ papātāmbhasi kṛtta-śīrṣo nikṛtta-śṛṅgo ’drir ivendra-tejasā tasyātmajāḥ sapta pitur vadhāturāḥ pratikriyāmarṣa-juṣaḥ samudyatāḥ
SB 10.59.12
ताम्रोऽन्तरिक्ष: श्रवणो विभावसु- र्वसुर्नभस्वानरुणश्च सप्तम: । पीठं पुरस्कृत्य चमूपतिं मृधे भौमप्रयुक्ता निरगन् धृतायुधा: ॥ १२ ॥
tāmro ’ntarikṣaḥ śravaṇo vibhāvasur vasur nabhasvān aruṇaś ca saptamaḥ pīṭhaṁ puraskṛtya camū-patiṁ mṛdhe bhauma-prayuktā niragan dhṛtāyudhāḥ
SB 10.59.13
प्रायुञ्जतासाद्य शरानसीन् गदा: शक्त्यृष्टिशूलान्यजिते रुषोल्बणा: । तच्छस्त्रकूटं भगवान् स्वमार्गणै- रमोघवीर्यस्तिलशश्चकर्त ह ॥ १३ ॥
prāyuñjatāsādya śarān asīn gadāḥ śakty-ṛṣṭi-śūlāny ajite ruṣolbaṇāḥ tac-chastra-kūṭaṁ bhagavān sva-mārgaṇair amogha-vīryas tilaśaś cakarta ha
SB 10.59.14
तान् पीठमुख्याननयद् यमक्षयं निकृत्तशीर्षोरुभुजाङ्घ्रिवर्मण: । स्वानीकपानच्युतचक्रसायकै- स्तथा निरस्तान् नरको धरासुत: । निरीक्ष्य दुर्मर्षण आस्रवन्मदै- र्गजै: पयोधिप्रभवैर्निराक्रमात् ॥ १४ ॥
tān pīṭha-mukhyān anayad yama-kṣayaṁ nikṛtta-śīrṣoru-bhujāṅghri-varmaṇaḥ svānīka-pān acyuta-cakra-sāyakais tathā nirastān narako dharā-sutaḥ nirīkṣya durmarṣaṇa āsravan-madair gajaiḥ payodhi-prabhavair nirākramāt
SB 10.59.15
दृष्ट्वा सभार्यं गरुडोपरि स्थितं सूर्योपरिष्टात् सतडिद् घनं यथा । कृष्णं स तस्मै व्यसृजच्छतघ्नीं योधाश्च सर्वे युगपच्च विव्यधु: ॥ १५ ॥
dṛṣṭvā sa-bhāryaṁ garuḍopari sthitaṁ sūryopariṣṭāt sa-taḍid ghanaṁ yathā kṛṣṇaṁ sa tasmai vyasṛjac chata-ghnīṁ yodhāś ca sarve yugapac ca vivyadhuḥ
SB 10.59.16
तद् भौमसैन्यं भगवान् गदाग्रजो विचित्रवाजैर्निशितै: शिलीमुखै: । निकृत्तबाहूरुशिरोध्रविग्रहं चकार तर्ह्येव हताश्वकुञ्जरम् ॥ १६ ॥
tad bhauma-sainyaṁ bhagavān gadāgrajo vicitra-vājair niśitaiḥ śilīmukhaiḥ nikṛtta-bāhūru-śirodhra-vigrahaṁ cakāra tarhy eva hatāśva-kuñjaram
SB 10.59.17-19
यानि योधै: प्रयुक्तानि शस्त्रास्त्राणि कुरूद्वह । हरिस्तान्यच्छिनत्तीक्ष्णै: शरैरेकैकशस्त्रिभि: ॥ १७ ॥ उह्यमान: सुपर्णेन पक्षाभ्यां निघ्नता गजान् । गुरुत्मता हन्यमानास्तुण्डपक्षनखेर्गजा: ॥ १८ ॥ पुरमेवाविशन्नार्ता नरको युध्ययुध्यत ॥ १९ ॥
yāni yodhaiḥ prayuktāni śastrāstrāṇi kurūdvaha haris tāny acchinat tīkṣṇaiḥ śarair ekaikaśas trībhiḥ uhyamānaḥ suparṇena pakṣābhyāṁ nighnatā gajān gurutmatā hanyamānās tuṇḍa-pakṣa-nakher gajāḥ puram evāviśann ārtā narako yudhy ayudhyata
SB 10.59.20
दृष्ट्वा विद्रावितं सैन्यं गरुडेनार्दितं स्वकं । तं भौम: प्राहरच्छक्त्या वज्र: प्रतिहतो यत: । नाकम्पत तया विद्धो मालाहत इव द्विप: ॥ २० ॥
dṛṣṭvā vidrāvitaṁ sainyaṁ garuḍenārditaṁ svakaṁ taṁ bhaumaḥ prāharac chaktyā vajraḥ pratihato yataḥ nākampata tayā viddho mālāhata iva dvipaḥ
SB 10.59.21
शूलं भौमोऽच्युतं हन्तुमाददे वितथोद्यम: । तद्विसर्गात् पूर्वमेव नरकस्य शिरो हरि: । अपाहरद् गजस्थस्य चक्रेण क्षुरनेमिना ॥ २१ ॥
śūlaṁ bhaumo ’cyutaṁ hantum ādade vitathodyamaḥ tad-visargāt pūrvam eva narakasya śiro hariḥ apāharad gaja-sthasya cakreṇa kṣura-neminā
SB 10.59.22
सकुण्डलं चारुकिरीटभूषणं बभौ पृथिव्यां पतितं समुज्ज्वलम् । हा हेति साध्वित्यृषय: सुरेश्वरा माल्यैर्मुकुन्दं विकिरन्त ईडिरे ॥ २२ ॥
sa-kuṇḍalaṁ cāru-kirīṭa-bhūṣaṇaṁ babhau pṛthivyāṁ patitam samujjvalam ha heti sādhv ity ṛṣayaḥ sureśvarā mālyair mukundaṁ vikiranta īdire
SB 10.59.23
ततश्च भू: कृष्णमुपेत्य कुण्डले प्रतप्तजाम्बूनदरत्नभास्वरे । सवैजयन्त्या वनमालयार्पयत् प्राचेतसं छत्रमथो महामणिम् ॥ २३ ॥
tataś ca bhūḥ kṛṣṇam upetya kuṇḍale pratapta-jāmbūnada-ratna-bhāsvare sa-vaijayantyā vana-mālayārpayat prācetasaṁ chatram atho mahā-maṇim
SB 10.59.24
अस्तौषीदथ विश्वेशं देवी देववरार्चितम् । प्राञ्जलि: प्रणता राजन् भक्तिप्रवणया धिया ॥ २४ ॥
astauṣīd atha viśveśaṁ devī deva-varārcitam prāñjaliḥ praṇatā rājan bhakti-pravaṇayā dhiyā
SB 10.59.25
भूमिरुवाच नमस्ते देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर । भक्तेच्छोपात्तरूपाय परमात्मन् नमोऽस्तु ते ॥ २५ ॥
bhūmir uvāca namas te deva-deveśa śaṅkha-cakra-gadā-dhara bhaktecchopātta-rūpāya paramātman namo ’stu te
SB 10.59.26
नम: पङ्कजनाभाय नम: पङ्कजमालिने । नम: पङ्कजनेत्राय नमस्ते पङ्कजाङ्घ्रये ॥ २६ ॥
namaḥ paṅkaja-nābhāya namaḥ paṅkaja-māline namaḥ paṅkaja-netrāya namas te paṅkajāṅghraye
SB 10.59.27
नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय विष्णवे । पुरुषायादिबीजाय पूर्णबोधाय ते नम: ॥ २७ ॥
namo bhagavate tubhyaṁ vāsudevāya viṣṇave puruṣāyādi-bījāya pūrṇa-bodhāya te namaḥ
SB 10.59.28
अजाय जनयित्रेऽस्य ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । परावरात्मन् भूतात्मन् परमात्मन् नमोऽस्तु ते ॥ २८ ॥
ajāya janayitre ’sya brahmaṇe ’nanta-śaktaye parāvarātman bhūtātman paramātman namo ’stu te
SB 10.59.29
त्वं वै सिसृक्षुरज उत्कटं प्रभो तमो निरोधाय बिभर्ष्यसंवृत: । स्थानाय सत्त्वं जगतो जगत्पते काल: प्रधानं पुरुषो भवान् पर: ॥ २९ ॥
tvaṁ vai sisṛkṣur aja utkaṭaṁ prabho tamo nirodhāya bibharṣy asaṁvṛtaḥ sthānāya sattvaṁ jagato jagat-pate kālaḥ pradhānaṁ puruṣo bhavān paraḥ
SB 10.59.30
अहं पयो ज्योतिरथानिलो नभो मात्राणि देवा मन इन्द्रियाणि । कर्ता महानित्यखिलं चराचरं त्वय्यद्वितीये भगवन्नयं भ्रम: ॥ ३० ॥
ahaṁ payo jyotir athānilo nabho mātrāṇi devā mana indriyāṇi kartā mahān ity akhilaṁ carācaraṁ tvayy advitīye bhagavan ayaṁ bhramaḥ
SB 10.59.31
तस्यात्मजोऽयं तव पादपङ्कजं भीत: प्रपन्नार्तिहरोपसादित: । तत् पालयैनं कुरु हस्तपङ्कजं शिरस्यमुष्याखिलकल्मषापहम् ॥ ३१ ॥
tasyātmajo ’yaṁ tava pāda-paṅkajaṁ bhītaḥ prapannārti-haropasāditaḥ tat pālayainaṁ kuru hasta-paṅkajaṁ śirasy amuṣyākhila-kalmaṣāpaham
SB 10.59.32
श्रीशुक उवाच इति भूम्यर्थितो वाग्भिर्भगवान् भक्तिनम्रया । दत्त्वाभयं भौमगृहं प्राविशत् सकलर्द्धिमत् ॥ ३२ ॥
śrī-śuka uvāca iti bhūmy-arthito vāgbhir bhagavān bhakti-namrayā dattvābhayaṁ bhauma-gṛham prāviśat sakalarddhimat
SB 10.59.33
तत्र राजन्यकन्यानां षट्सहस्राधिकायुतम् । भौमाहृतानां विक्रम्य राजभ्यो ददृशे हरि: ॥ ३३ ॥
tatra rājanya-kanyānāṁ ṣaṭ-sahasrādhikāyutam bhaumāhṛtānāṁ vikramya rājabhyo dadṛśe hariḥ
SB 10.59.34
तं प्रविष्टं स्त्रियो वीक्ष्य नरवर्यं विमोहिता: । मनसा वव्रिरेऽभीष्टं पतिं दैवोपसादितम् ॥ ३४ ॥
tam praviṣṭaṁ striyo vīkṣya nara-varyaṁ vimohitāḥ manasā vavrire ’bhīṣṭaṁ patiṁ daivopasāditam
SB 10.59.35
भूयात् पतिरयं मह्यं धाता तदनुमोदताम् । इति सर्वा: पृथक् कृष्णे भावेन हृदयं दधु: ॥ ३५ ॥
bhūyāt patir ayaṁ mahyaṁ dhātā tad anumodatām iti sarvāḥ pṛthak kṛṣṇe bhāvena hṛdayaṁ dadhuḥ
SB 10.59.36
ता: प्राहिणोद्द्वारवतीं सुमृष्टविरजोऽम्बरा: । नरयानैर्महाकोशान् रथाश्वान् द्रविणं महत् ॥ ३६ ॥
tāḥ prāhiṇod dvāravatīṁ su-mṛṣṭa-virajo-’mbarāḥ nara-yānair mahā-kośān rathāśvān draviṇaṁ mahāt
SB 10.59.37
ऐरावतकुलेभांश्च चतुर्दन्तांस्तरस्विन: । पाण्डुरांश्च चतु:षष्टिं प्रेरयामास केशव: ॥ ३७ ॥
airāvata-kulebhāṁś ca catur-dantāṁs tarasvinaḥ pāṇḍurāṁś ca catuḥ-ṣaṣṭiṁ prerayām āsa keśavaḥ
SB 10.59.38-39
गत्वा सुरेन्द्रभवनं दत्त्वादित्यै च कुण्डले । पूजितस्त्रिदशेन्द्रेण महेन्द्रयाण्या च सप्रिय: ॥ ३८ ॥ चोदितो भार्ययोत्पाट्य पारिजातं गरुत्मति । आरोप्य सेन्द्रान् विबुधान् निर्जित्योपानयत्पुरम् ॥ ३९ ॥
gatvā surendra-bhavanaṁ dattvādityai ca kuṇḍale pūjitas tridaśendreṇa mahendryāṇyā ca sa-priyaḥ codito bhāryayotpāṭya pārījātaṁ garutmati āropya sendrān vibudhān nirjityopānayat puram
SB 10.59.40
स्थापित: सत्यभामाया गृहोद्यानोपशोभन: । अन्वगुर्भ्रमरा: स्वर्गात् तद्गन्धासवलम्पटा: ॥ ४० ॥
sthāpitaḥ satyabhāmāyā gṛhodyānopaśobhanaḥ anvagur bhramarāḥ svargāt tad-gandhāsava-lampaṭāḥ
SB 10.59.41
ययाच आनम्य किरीटकोटिभि: पादौ स्पृशन्नच्युतमर्थसाधनम् । सिद्धार्थ एतेन विगृह्यते महा- नहो सुराणां च तमो धिगाढ्यताम् ॥ ४१ ॥
yayāca ānamya kirīṭa-koṭibhiḥ pādau spṛśann acyutam artha-sādhanam siddhārtha etena vigṛhyate mahān aho surāṇāṁ ca tamo dhig āḍhyatām
SB 10.59.42
अथो मुहूर्त एकस्मिन् नानागारेषु ता: स्त्रिय: । यथोपयेमे भगवान् तावद् रूपधरोऽव्यय: ॥ ४२ ॥
atho muhūrta ekasmin nānāgāreṣu tāḥ striyaḥ yathopayeme bhagavān tāvad-rūpa-dharo ’vyayaḥ
SB 10.59.43
गृहेषु तासामनपाय्यतर्ककृ- न्निरस्तसाम्यातिशयेष्ववस्थित: । रेमे रमाभिर्निजकामसम्प्लुतो यथेतरो गार्हकमेधिकांश्चरन् ॥ ४३ ॥
gṛheṣu tāsām anapāyy atarka-kṛn nirasta-sāmyātiśayeṣv avasthitaḥ reme ramābhir nija-kāma-sampluto yathetaro gārhaka-medhikāṁś caran
SB 10.59.44
इत्थं रमापतिमवाप्य पतिं स्त्रियस्ता ब्रह्मादयोऽपि न विदु: पदवीं यदीयाम् । भेजुर्मुदाविरतमेधितयानुराग- हासावलोकनवसङ्गमजल्पलज्जा: ॥ ४४ ॥
itthaṁ ramā-patim avāpya patiṁ striyas tā brahmādayo ’pi na viduḥ padavīṁ yadīyām bhejur mudāviratam edhitayānurāga hāsāvaloka-nava-saṅgama-jalpa-lajjāḥ
SB 10.59.45
प्रत्युद्गमासनवरार्हणपादशौच- ताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यै: । केशप्रसारशयनस्नपनोपहार्यै- र्दासीशता अपि विभोर्विदधु: स्म दास्यम् ॥ ४५ ॥
pratyudgamāsana-varārhaṇa-pada-śauca- tāmbūla-viśramaṇa-vījana-gandha-mālyaiḥ keśa-prasāra-śayana-snapanopahāryaiḥ dāsī-śatā api vibhor vidadhuḥ sma dāsyam
Canto 10, Chapter 60
SB 10.60.1
श्रीबादरायणिरुवाच कर्हिचित् सुखमासीनं स्वतल्पस्थं जगद्गुरुम् । पतिं पर्यचरद् भैष्मी व्यजनेन सखीजनै: ॥ १ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca karhicit sukham āsīnaṁ sva-talpa-sthaṁ jagad-gurum patiṁ paryacarad bhaiṣmī vyajanena sakhī-janaiḥ
SB 10.60.2
यस्त्वेतल्लीलया विश्वं सृजत्यत्त्यवतीश्वर: । स हि जात: स्वसेतूनां गोपीथाय यदुष्वज: ॥ २ ॥
yas tv etal līlayā viśvaṁ sṛjaty atty avatīśvaraḥ sa hi jātaḥ sva-setūnāṁ gopīthāya yaduṣv ajaḥ
SB 10.60.3-6
तस्मिनन्तर्गृहे भ्राजन्मुक्तादामविलम्बिना । विराजिते वितानेन दीपैर्मणिमयैरपि ॥ ३ ॥ मल्लिकादामभि: पुष्पैर्द्विरेफकुलनादिते । जालरन्ध्रप्रविष्टैश्च गोभिश्चन्द्रमसोऽमलै: ॥ ४ ॥ पारिजातवनामोदवायुनोद्यानशालिना । धूपैरगुरुजै राजन् जालरन्ध्रविनिर्गतै: ॥ ५ ॥ पय:फेननिभे शुभ्रे पर्यङ्के कशिपूत्तमे । उपतस्थे सुखासीनं जगतामीश्वरं पतिम् ॥ ६ ॥
tasmin antar-gṛhe bhrājan- muktā-dāma-vilambinā virājite vitānena dīpair maṇi-mayair api mallikā-dāmabhiḥ puṣpair dvirepha-kula-nādite jāla-randhra-praviṣṭaiś ca gobhiś candramaso ’malaiḥ pārijāta-vanāmoda- vāyunodyāna-śālinā dhūpair aguru-jai rājan jāla-randhra-vinirgataiḥ payaḥ-phena-nibhe śubhre paryaṅke kaśipūttame upatasthe sukhāsīnaṁ jagatām īśvaraṁ patim
SB 10.60.7
वालव्यजनमादाय रत्नदण्डं सखीकरात् । तेन वीजयती देवी उपासां चक्र ईश्वरम् ॥ ७ ॥
vāla-vyajanam ādāya ratna-daṇḍaṁ sakhī-karāt tena vījayatī devī upāsāṁ cakra īśvaram
SB 10.60.8
सोपाच्युतं क्वणयती मणिनूपुराभ्यां रेजेऽङ्गुलीयवलयव्यजनाग्रहस्ता । वस्त्रान्तगूढकुचकुङ्कुमशोणहार- भासा नितम्बधृतया च परार्ध्यकाञ्च्या ॥ ८ ॥
sopācyutaṁ kvaṇayatī maṇi-nūpurābhyāṁ reje ’ṅgulīya-valaya-vyajanāgra-hastā vastrānta-gūḍha-kuca-kuṅkuma-śoṇa-hāra- bhāsā nitamba-dhṛtayā ca parārdhya-kāñcyā
SB 10.60.9
तां रूपिणीं श्रियमनन्यगतिं निरीक्ष्य या लीलया धृततनोरनुरूपरूपा । प्रीत: स्मयन्नलककुण्डलनिष्ककण्ठ- वक्त्रोल्लसत्स्मितसुधां हरिराबभाषे ॥ ९ ॥
tāṁ rūpiṇīṁ śrīyam ananya-gatiṁ nirīkṣya yā līlayā dhṛta-tanor anurūpa-rūpā prītaḥ smayann alaka-kuṇḍala-niṣka-kaṇṭha- vaktrollasat-smita-sudhāṁ harir ābabhāṣe
SB 10.60.10
श्रीभगवानुवाच राजपुत्रीप्सिता भूपैर्लोकपालविभूतिभि: । महानुभावै: श्रीमद्भी रूपौदार्यबलोर्जितै: ॥ १० ॥
śrī-bhagavān uvāca rāja-putrīpsitā bhūpair loka-pāla-vibhūtibhiḥ mahānubhāvaiḥ śrīmadbhī rūpaudārya-balorjitaiḥ
SB 10.60.11
तान्प्राप्तानर्थिनो हित्वा चैद्यादीन् स्मरदुर्मदान् । दत्ता भ्रात्रा स्वपित्रा च कस्मान्नो ववृषेऽसमान् ॥ ११ ॥
tān prāptān arthino hitvā caidyādīn smara-durmadān dattā bhrātrā sva-pitrā ca kasmān no vavṛṣe ’samān
SB 10.60.12
राजभ्यो बिभ्यत: सुभ्रु समुद्रं शरणं गतान् । बलवद्भि: कृतद्वेषान् प्रायस्त्यक्तनृपासनान् ॥ १२ ॥
rājabhyo bibhyataḥ su-bhru samudraṁ śaraṇaṁ gatān balavadbhiḥ kṛta-dveṣān prāyas tyakta-nṛpāsanān
SB 10.60.13
अस्पष्टवर्त्मनां पुंसामलोकपथमीयुषाम् । आस्थिता: पदवीं सुभ्रु प्राय: सीदन्ति योषित: ॥ १३ ॥
aspaṣṭa-vartmanām puṁsām aloka-patham īyuṣām āsthitāḥ padavīṁ su-bhru prāyaḥ sīdanti yoṣitaḥ
SB 10.60.14
निष्किञ्चना वयं शश्वन्निष्किञ्चनजनप्रिया: । तस्मात् प्रायेण न ह्याढ्या मां भजन्ति सुमध्यमे ॥ १४ ॥
niṣkiñcanā vayaṁ śaśvan niṣkiñcana-jana-priyāḥ tasmā tprāyeṇa na hy āḍhyā māṁ bhajanti su-madhyame
SB 10.60.15
ययोरात्मसमं वित्तं जन्मैश्वर्याकृतिर्भव: । तयोर्विवाहो मैत्री च नोत्तमाधमयो: क्वचित् ॥ १५ ॥
yayor ātma-samaṁ vittaṁ janmaiśvaryākṛtir bhavaḥ tayor vivāho maitrī ca nottamādhamayoḥ kvacit
SB 10.60.16
वैदर्भ्येतदविज्ञाय त्वयादीर्घसमीक्षया । वृता वयं गुणैर्हीना भिक्षुभि: श्लाघिता मुधा ॥ १६ ॥
vaidarbhy etad avijñāya tvayādīrgha-samīkṣayā vṛtā vayaṁ guṇair hīnā bhikṣubhiḥ ślāghitā mudhā
SB 10.60.17
अथात्मनोऽनुरूपं वै भजस्व क्षत्रियर्षभम् । येन त्वमाशिष: सत्या इहामुत्र च लप्स्यसे ॥ १७ ॥
athātmano ’nurūpaṁ vai bhajasva kṣatriyarṣabham yena tvam āśiṣaḥ satyā ihāmutra ca lapsyase
SB 10.60.18
चैद्यशाल्वजरासन्धदन्तवक्रादयो नृपा: । मम द्विषन्ति वामोरु रुक्मी चापि तवाग्रज: ॥ १८ ॥
caidya-śālva-jarāsandha dantavakrādayo nṛpāḥ mama dviṣanti vāmoru rukmī cāpi tavāgrajaḥ
SB 10.60.19
तेषां वीर्यमदान्धानां दृप्तानां स्मयनुत्तये । आनितासि मया भद्रे तेजोपहरतासताम् ॥ १९ ॥
teṣāṁ vīrya-madāndhānāṁ dṛptānāṁ smaya-nuttaye ānitāsi mayā bhadre tejopaharatāsatām
SB 10.60.20
उदासीना वयं नूनं न स्त्र्यपत्यार्थकामुका: । आत्मलब्ध्यास्महे पूर्णा गेहयोर्ज्योतिरक्रिया: ॥ २० ॥
udāsīnā vayaṁ nūnaṁ na stry-apatyārtha-kāmukāḥ ātma-labdhyāsmahe pūrṇā gehayor jyotir-akriyāḥ
SB 10.60.21
श्रीशुक उवाच एतावदुक्त्वा भगवानात्मानं वल्लभामिव । मन्यमानामविश्लेषात् तद्दर्पघ्न उपारमत् ॥ २१ ॥
śrī-śuka uvāca etāvad uktvā bhagavān ātmānaṁ vallabhām iva manyamānām aviśleṣāt tad-darpa-ghna upāramat
SB 10.60.22
इति त्रिलोकेशपतेस्तदात्मन: प्रियस्य देव्यश्रुतपूर्वमप्रियम् । आश्रुत्य भीता हृदि जातवेपथु- श्चिन्तां दुरन्तां रुदती जगाम ह ॥ २२ ॥
iti trilokeśa-pates tadātmanaḥ priyasya devy aśruta-pūrvam apriyam āśrutya bhītā hṛdi jāta-vepathuś cintāṁ durantāṁ rudatī jagāma ha
SB 10.60.23
पदा सुजातेन नखारुणश्रिया भुवं लिखन्त्यश्रुभिरञ्जनासितै: । आसिञ्चती कुङ्कुमरूषितौ स्तनौ तस्थावधोमुख्यतिदु:खरुद्धवाक् ॥ २३ ॥
padā su-jātena nakhāruṇa-śrīyā bhuvaṁ likhanty aśrubhir añjanāsitaiḥ āsiñcatī kuṅkuma-rūṣitau stanau tasthāv adho-mukhy ati-duḥkha-ruddha-vāk
SB 10.60.24
तस्या: सुदु:खभयशोकविनष्टबुद्धे- र्हस्ताच्छ्लथद्वलयतो व्यजनं पपात । देहश्च विक्लवधिय: सहसैव मुह्यन् रम्भेव वायुविहतो प्रविकीर्य केशान् ॥ २४ ॥
tasyāḥ su-duḥkha-bhaya-śoka-vinaṣṭa-buddher hastāc chlathad-valayato vyajanaṁ papāta dehaś ca viklava-dhiyaḥ sahasaiva muhyan rambheva vāyu-vihato pravikīrya keśān
SB 10.60.25
तद् दृष्ट्वा भगवान् कृष्ण: प्रियाया: प्रेमबन्धनम् । हास्यप्रौढिमजानन्त्या: करुण: सोऽन्वकम्पत ॥ २५ ॥
tad dṛṣṭvā bhagavān kṛṣṇaḥ priyāyāḥ prema-bandhanam hāsya-prauḍhim ajānantyāḥ karuṇaḥ so ’nvakampata
SB 10.60.26
पर्यङ्कादवरुह्याशु तामुत्थाप्य चतुर्भुज: । केशान् समुह्य तद्वक्त्रं प्रामृजत् पद्मपाणिना ॥ २६ ॥
paryaṅkād avaruhyāśu tām utthāpya catur-bhujaḥ keśān samuhya tad-vaktraṁ prāmṛjat padma-pāṇinā
SB 10.60.27-28
प्रमृज्याश्रुकले नेत्रे स्तनौ चोपहतौ शुचा । आश्लिष्य बाहुना राजननन्यविषयां सतीम् ॥ २७ ॥ सान्त्वयामास सान्त्वज्ञ: कृपया कृपणां प्रभु: । हास्यप्रौढिभ्रमच्चित्तामतदर्हां सतां गति: ॥ २८ ॥
pramṛjyāśru-kale netre stanau copahatau śucā āśliṣya bāhunā rājan ananya-viṣayāṁ satīm sāntvayām āsa sāntva-jñaḥ kṛpayā kṛpaṇāṁ prabhuḥ hāsya-prauḍhi-bhramac-cittām atad-arhāṁ satāṁ gatiḥ
SB 10.60.29
श्रीभगवानुवाच मा मा वैदर्भ्यसूयेथा जाने त्वां मत्परायणाम् । त्वद्वच: श्रोतुकामेन क्ष्वेल्याचरितमङ्गने ॥ २९ ॥
śrī-bhagavān uvāca mā mā vaidarbhy asūyethā jāne tvāṁ mat-parāyaṇām tvad-vacaḥ śrotu-kāmena kṣvelyācaritam aṅgane
SB 10.60.30
मुखं च प्रेमसंरम्भस्फुरिताधरमीक्षितुम् । कटाक्षेपारुणापाङ्गं सुन्दरभ्रुकुटीतटम् ॥ ३० ॥
mukhaṁ ca prema-saṁrambha- sphuritādharam īkṣitum kaṭā-kṣepāruṇāpāṅgaṁ sundara-bhru-kuṭī-taṭam
SB 10.60.31
अयं हि परमो लाभो गृहेषु गृहमेधिनाम् । यन्नर्मैरीयते याम: प्रियया भीरु भामिनि ॥ ३१ ॥
ayaṁ hi paramo lābho gṛheṣu gṛha-medhinām yan narmair īyate yāmaḥ priyayā bhīru bhāmini
SB 10.60.32
श्रीशुक उवाच सैवं भगवता राजन् वैदर्भी परिसान्त्विता । ज्ञात्वा तत्परिहासोक्तिं प्रियत्यागभयं जहौ ॥ ३२ ॥
śrī-śuka uvāca saivaṁ bhagavatā rājan vaidarbhī parisāntvitā jñātvā tat-parihāsoktiṁ priya-tyāga-bhayaṁ jahau
SB 10.60.33
बभाष ऋषभं पुंसां वीक्षन्ती भगवन्मुखम् । सव्रीडहासरुचिरस्निग्धापाङ्गेन भारत ॥ ३३ ॥
babhāṣa ṛṣabhaṁ puṁsāṁ vīkṣantī bhagavan-mukham sa-vrīḍa-hāsa-rucira- snigdhāpāṅgena bhārata
SB 10.60.34
श्रीरुक्मिण्युवाच नन्वेवमेतदरविन्दविलोचनाह यद्वै भवान् भगवतोऽसदृशी विभूम्न: । क्व स्वे महिम्न्यभिरतो भगवांस्त्र्यधीश: क्वाहं गुणप्रकृतिरज्ञगृहीतपादा ॥ ३४ ॥
śrī-rukmiṇy uvāca nanv evam etad aravinda-vilocanāha yad vai bhavān bhagavato ’sadṛśī vibhūmnaḥ kva sve mahimny abhirato bhagavāṁs try-adhīśaḥ kvāhaṁ guṇa-prakṛtir ajña-gṛhīta-pādā
SB 10.60.35
सत्यं भयादिव गुणेभ्य उरुक्रमान्त: शेते समुद्र उपलम्भनमात्र आत्मा । नित्यं कदिन्द्रियगणै: कृतविग्रहस्त्वं त्वत्सेवकैर्नृपपदं विधुतं तमोऽन्धम् ॥ ३५ ॥
satyaṁ bhayād iva guṇebhya urukramāntaḥ śete samudra upalambhana-mātra ātmā nityaṁ kad-indriya-gaṇaiḥ kṛta-vigrahas tvaṁ tvat-sevakair nṛpa-padaṁ vidhutaṁ tamo ’ndham
SB 10.60.36
त्वत्पादपद्ममकरन्दजुषां मुनीनां वर्त्मास्फुटं नृपशुभिर्ननु दुर्विभाव्यम् । यस्मादलौकिकमिवेहितमीश्वरस्य भूमंस्तवेहितमथो अनु ये भवन्तम् ॥ ३६ ॥
tvat-pāda-padma-makaranda-juṣāṁ munīnāṁ vartmāsphuṭaṁ nr-paśubhir nanu durvibhāvyam yasmād alaukikam ivehitam īśvarasya bhūmaṁs tavehitam atho anu ye bhavantam
SB 10.60.37
निष्किञ्चनो ननु भवान् न यतोऽस्ति किञ्चिद् यस्मै बलिं बलिभुजोऽपि हरन्त्यजाद्या: । न त्वा विदन्त्यसुतृपोऽन्तकमाढ्यतान्धा: प्रेष्ठो भवान् बलिभुजामपि तेऽपि तुभ्यम् ॥ ३७ ॥
niṣkiñcano nanu bhavān na yato ’sti kiñcid yasmai baliṁ bali-bhujo ’pi haranty ajādyāḥ na tvā vidanty asu-tṛpo ’ntakam āḍhyatāndhāḥ preṣṭho bhavān bali-bhujām api te ’pi tubhyam
SB 10.60.38
त्वं वै समस्तपुरुषार्थमय: फलात्मा यद्वाञ्छया सुमतयो विसृजन्ति कृत्स्नम् । तेषां विभो समुचितो भवत: समाज: पुंस: स्त्रियाश्च रतयो: सुखदु:खिनोर्न ॥ ३८ ॥
tvaṁ vai samasta-puruṣārtha-mayaḥ phalātmā yad-vāñchayā su-matayo visṛjanti kṛtsnam teṣāṁ vibho samucito bhavataḥ samājaḥ puṁsaḥ striyāś ca ratayoḥ sukha-duḥkhinor na
SB 10.60.39
त्वं न्यस्तदण्डमुनिभिर्गदितानुभाव आत्मात्मदश्च जगतामिति मे वृतोऽसि । हित्वा भवद्भ्रुव उदीरितकालवेग ध्वस्ताशिषोऽब्जभवनाकपतीन् कुतोऽन्ये ॥ ३९ ॥
tvaṁ nyasta-daṇḍa-munibhir gaditānubhāva ātmātma-daś ca jagatām iti me vṛto ’si hitvā bhavad-bhruva udīrita-kāla-vega- dhvastāśiṣo ’bja-bhava-nāka-patīn kuto ’nye
SB 10.60.40
जाड्यं वचस्तव गदाग्रज यस्तु भूपान् विद्राव्य शार्ङ्गनिनदेन जहर्थ मां त्वम् । सिंहो यथा स्वबलिमीश पशून् स्वभागं तेभ्यो भयाद् यदुदधिं शरणं प्रपन्न: ॥ ४० ॥
jāḍyaṁ vacas tava gadāgraja yas tu bhūpān vidrāvya śārṅga-ninadena jahartha māṁ tvam siṁho yathā sva-balim īśa paśūn sva-bhāgaṁ tebhyo bhayād yad udadhiṁ śaraṇaṁ prapannaḥ
SB 10.60.41
यद्वाञ्छया नृपशिखामणयोऽङ्गवैन्य- जायन्तनाहुषगयादय ऐक्यपत्यम् । राज्यं विसृज्य विविशुर्वनमम्बुजाक्ष सीदन्ति तेऽनुपदवीं त इहास्थिता: किम् ॥ ४१ ॥
yad-vāñchayā nṛpa-śikhāmaṇayo ’nga-vainya- jāyanta-nāhuṣa-gayādaya aikya-patyam rājyaṁ visṛjya viviśur vanam ambujākṣa sīdanti te ’nupadavīṁ ta ihāsthitāḥ kim
SB 10.60.42
कान्यं श्रयेत तव पादसरोजगन्ध- माघ्राय सन्मुखरितं जनतापवर्गम् । लक्ष्म्यालयं त्वविगणय्य गुणालयस्य मर्त्या सदोरुभयमर्थविविक्तदृष्टि: ॥ ४२ ॥
kānyaṁ śrayeta tava pāda-saroja-gandham āghrāya san-mukharitaṁ janatāpavargam lakṣmy-ālayaṁ tv avigaṇayya guṇālayasya martyā sadoru-bhayam artha-viviita-dṛṣṭiḥ
SB 10.60.43
तं त्वानुरूपमभजं जगतामधीश- मात्मानमत्र च परत्र च कामपूरम् । स्यान्मे तवाङ्घ्रिररणं सृतिभिर्भ्रमन्त्या यो वै भजन्तमुपयात्यनृतापवर्ग: ॥ ४३ ॥
taṁ tvānurūpam abhajaṁ jagatām adhīśam ātmānam atra ca paratra ca kāma-pūram syān me tavāṅghrir araṇaṁ sṛtibhir bhramantyā yo vai bhajantam upayāty anṛtāpavargaḥ
SB 10.60.44
तस्या: स्युरच्युत नृपा भवतोपदिष्टा: स्त्रीणां गृहेषु खरगोश्वविडालभृत्या: । यत्कर्णमूलमरिकर्षण नोपयायाद् युष्मत्कथा मृडविरिञ्चसभासु गीता ॥ ४४ ॥
tasyāḥ syur acyuta nṛpā bhavatopadiṣṭāḥ strīṇāṁ gṛheṣu khara-go-śva-viḍāla-bhṛtyāḥ yat-karṇa-mūlam ari-karṣaṇa nopayāyād yuṣmat-kathā mṛḍa-viriñca-sabhāsu gītā
SB 10.60.45
त्वक्श्मश्रुरोमनखकेशपिनद्धमन्त- र्मांसास्थिरक्तकृमिविट्कफपित्तवातम् । जीवच्छवं भजति कान्तमतिर्विमूढा या ते पदाब्जमकरन्दमजिघ्रती स्त्री ॥ ४५ ॥
tvak-śmaśru-roma-nakha-keśa-pinaddham antar māṁsāsthi-rakta-kṛmi-viṭ-kapha-pitta-vātam jīvac-chavaṁ bhajati kānta-matir vimūḍhā yā te padābja-makarandam ajighratī strī
SB 10.60.46
अस्त्वम्बुजाक्ष मम ते चरणानुराग आत्मन् रतस्य मयि चानतिरिक्तदृष्टे: । यर्ह्यस्य वृद्धय उपात्तरजोऽतिमात्रो मामीक्षसे तदु ह न: परमानुकम्पा ॥ ४६ ॥
astv ambujākṣa mama te caraṇānurāga ātman ratasya mayi cānatirikta-dṛṣṭeḥ yarhy asya vṛddhaya upātta-rajo-’ti-mātro mām īkṣase tad u ha naḥ paramānukampā
SB 10.60.47
नैवालीकमहं मन्ये वचस्ते मधुसूदन । अम्बाया एव हि प्राय: कन्याया: स्याद् रति: क्वचित् ॥ ४७ ॥
naivālīkam ahaṁ manye vacas te madhusūdana ambāyā eva hi prāyaḥ kanyāyāḥ syād ratiḥ kvacit
SB 10.60.48
व्यूढायाश्चापि पुंश्चल्या मनोऽभ्येति नवं नवम् । बुधोऽसतीं न बिभृयात् तां बिभ्रदुभयच्युत: ॥ ४८ ॥
vyūḍhāyāś cāpi puṁścalyā mano ’bhyeti navaṁ navam budho ’satīṁ na bibhṛyāt tāṁ bibhrad ubhaya-cyutaḥ
SB 10.60.49
श्रीभगवानुवाच साध्व्येतच्छ्रोतुकामैस्त्वं राजपुत्री प्रलम्भिता । मयोदितं यदन्वात्थ सर्वं तत् सत्यमेव हि ॥ ४९ ॥
śrī-bhagavān uvāca sādhvy etac-chrotu-kāmais tvaṁ rāja-putrī pralambhitā mayoditaṁ yad anvāttha sarvaṁ tat satyam eva hi
SB 10.60.50
यान् यान् कामयसे कामान् मय्यकामाय भामिनि । सन्ति ह्येकान्तभक्तायास्तव कल्याणि नित्यद ॥ ५० ॥
yān yān kāmayase kāmān mayy akāmāya bhāmini santi hy ekānta-bhaktāyās tava kalyāṇi nityada
SB 10.60.51
उपलब्धं पतिप्रेम पातिव्रत्यं च तेऽनघे । यद्वाक्यैश्चाल्यमानाया न धीर्मय्यपकर्षिता ॥ ५१ ॥
upalabdhaṁ pati-prema pāti-vratyaṁ ca te ’naghe yad vākyaiś cālyamānāyā na dhīr mayy apakarṣitā
SB 10.60.52
ये मां भजन्ति दाम्पत्ये तपसा व्रतचर्यया । कामात्मानोऽपवर्गेशं मोहिता मम मायया ॥ ५२ ॥
ye māṁ bhajanti dāmpatye tapasā vrata-caryayā kāmātmāno ’pavargeśaṁ mohitā mama māyayā
SB 10.60.53
मां प्राप्य मानिन्यपवर्गसम्पदं वाञ्छन्ति ये सम्पद एव तत्पतिम् । ते मन्दभागा निरयेऽपि ये नृणां मात्रात्मकत्वात्निरय: सुसङ्गम: ॥ ५३ ॥
māṁ prāpya māniny apavarga-sampadaṁ vāñchanti ye sampada eva tat-patim te manda-bhāgā niraye ’pi ye nṛṇāṁ mātrātmakatvāt nirayaḥ su-saṅgamaḥ
SB 10.60.54
दिष्ट्या गृहेश्वर्यसकृन्मयि त्वया कृतानुवृत्तिर्भवमोचनी खलै: । सुदुष्करासौ सुतरां दुराशिषो ह्यसुंभराया निकृतिं जुष: स्त्रिया: ॥ ५४ ॥
diṣṭyā gṛheśvary asakṛn mayi tvayā kṛtānuvṛttir bhava-mocanī khalaiḥ su-duṣkarāsau sutarāṁ durāśiṣo hy asuṁ-bharāyā nikṛtiṁ juṣaḥ striyāḥ
SB 10.60.55
न त्वादृशीं प्रणयिनीं गृहिणीं गृहेषु पश्यामि मानिनि यया स्वविवाहकाले । प्राप्तान् नृपान्न विगणय्य रहोहरो मे प्रस्थापितो द्विज उपश्रुतसत्कथस्य ॥ ५५ ॥
na tvādṛśīm praṇayinīṁ gṛhiṇīṁ gṛheṣu paśyāmi mānini yayā sva-vivāha-kāle prāptān nṛpān na vigaṇayya raho-haro me prasthāpito dvija upaśruta-sat-kathasya
SB 10.60.56
भ्रातुर्विरूपकरणं युधि निर्जितस्य प्रोद्वाहपर्वणि च तद्वधमक्षगोष्ठ्याम् । दु:खं समुत्थमसहोऽस्मदयोगभीत्या नैवाब्रवी: किमपि तेन वयं जितास्ते ॥ ५६ ॥
bhrātur virūpa-karaṇaṁ yudhi nirjitasya prodvāha-parvaṇi ca tad-vadham akṣa-goṣṭhyām duḥkhaṁ samuttham asaho ’smad-ayoga-bhītyā naivābravīḥ kim api tena vayaṁ jitās te
SB 10.60.57
दूतस्त्वयात्मलभने सुविविक्तमन्त्र: प्रस्थापितो मयि चिरायति शून्यमेतत् । मत्वा जिहास इदमङ्गमनन्ययोग्यं तिष्ठेत तत्त्वयि वयं प्रतिनन्दयाम: ॥ ५७ ॥
dūtas tvayātma-labhane su-vivikta-mantraḥ prasthāpito mayi cirāyati śūnyam etat matvā jihāsa idaṁ aṅgam ananya-yogyaṁ tiṣṭheta tat tvayi vayaṁ pratinandayāmaḥ
SB 10.60.58
श्रीशुक उवाच एवं सौरतसंलापैर्भगवान् जगदीश्वर: । स्वरतो रमया रेमे नरलोकं विडम्बयन् ॥ ५८ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ saurata-saṁlāpair bhagavān jagad-īśvaraḥ sva-rato ramayā reme nara-lokaṁ viḍambayan
SB 10.60.59
तथान्यासामपि विभुर्गृहेषु गृहवानिव । आस्थितो गृहमेधीयान् धर्मान् लोकगुरुर्हरि: ॥ ५९ ॥
tathānyāsām api vibhur gṛhesu gṛhavān iva āsthito gṛha-medhīyān dharmān loka-gurur hariḥ
Canto 10, Chapter 61
SB 10.61.1
श्रीशुक उवाच एकैकशस्ता: कृष्णस्य पुत्रान् दश दशाबला: । अजीजनन्ननवमान्पितु: सर्वात्मसम्पदा ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca ekaikaśas tāḥ kṛṣṇasya putrān daśa-daśābaāḥ ajījanann anavamān pituḥ sarvātma-sampadā
SB 10.61.2
गृहादनपगं वीक्ष्य राजपुत्र्योऽच्युतं स्थितम् । प्रेष्ठं न्यमंसत स्वं स्वं न तत्तत्त्वविद: स्त्रिय: ॥ २ ॥
gṛhād anapagaṁ vīkṣya rāja-putryo ’cyutaṁ sthitam preṣṭhaṁ nyamaṁsata svaṁ svaṁ na tat-tattva-vidaḥ striyaḥ
SB 10.61.3
चार्वब्जकोशवदनायतबाहुनेत्र- सप्रेमहासरसवीक्षितवल्गुजल्पै: । सम्मोहिता भगवतो न मनो विजेतुं स्वैर्विभ्रमै: समशकन् वनिता विभूम्न: ॥ ३ ॥
cārv-abja-kośa-vadanāyata-bāhu-netra- sa-prema-hāsa-rasa-vīkṣita-valgu-jalpaiḥ sammohitā bhagavato na mano vijetuṁ svair vibhramaiḥ samaśakan vanitā vibhūmnaḥ
SB 10.61.4
स्मायावलोकलवदर्शितभावहारि- भ्रूमण्डलप्रहितसौरतमन्त्रशौण्डै: । पत्न्यस्तु षोडशसहस्रमनङ्गबाणै- र्यस्येन्द्रियं विमथितुं करणैर्न शेकु: ॥ ४ ॥
smāyāvaloka-lava-darśita-bhāva-hāri bhrū-maṇḍala-prahita-saurata-mantra-śauṇḍaiḥ patnyas tu śoḍaśa-sahasram anaṅga-bāṇair yasyendriyaṁ vimathitum karaṇair na śekuḥ
SB 10.61.5
इत्थं रमापतिमवाप्य पतिं स्त्रियस्ता ब्रह्मादयोऽपि न विदु: पदवीं यदीयाम् । भेजुर्मुदाविरतमेधितयानुराग- हासावलोकनवसङ्गमलालसाद्यम् ॥ ५ ॥
itthaṁ ramā-patim avāpya patiṁ striyas tā brahmādayo ’pi na viduḥ padavīṁ yadīyām bhejur mudāviratam edhitayānurāga- hāsāvaloka-nava-saṅgama-lālasādyam
SB 10.61.6
प्रत्युद्गमासनवरार्हणपादशौच- ताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यै: । केशप्रसारशयनस्नपनोपहार्यै- र्दासीशता अपि विभोर्विदधु: स्म दास्यम् ॥ ६ ॥
pratyudgamāsana-varārhaṇa-pāda-śauca- tāmbūla-viśramaṇa-vījana-gandha-mālyaiḥ keśa-prasāra-śayana-snapanopahāryaiḥ dāsī-śatā api vibhor vidadhuḥ sma dāsyam
SB 10.61.7
तासां या दशपुत्राणां कृष्णस्त्रीणां पुरोदिता: । अष्टौ महिष्यस्तत्पुत्रान् प्रद्युम्नादीन् गृणामि ते ॥ ७ ॥
tāsāṁ yā daśa-putrāṇāṁ kṛṣṇa-strīṇāṁ puroditāḥ aṣṭau mahiṣyas tat-putrān pradyumnādīn gṛṇāmi te
SB 10.61.8-9
चारुदेष्ण: सुदेष्णश्च चारुदेहश्च वीर्यवान् । सुचारुश्चारुगुप्तश्च भद्रचारुस्तथापर: ॥ ८ ॥ चारुचन्द्रो विचारुश्च चारुश्च दशमो हरे: । प्रद्युम्नप्रमुखा जाता रुक्मिण्यां नावमा: पितु: ॥ ९ ॥
cārudeṣṇaḥ sudeṣṇaś ca cārudehaś ca vīryavān sucāruś cāruguptaś ca bhadracārus tathāparaḥ cārucandro vicāruś ca cāruś ca daśamo hareḥ pradyumna-pramukhā jātā rukmiṇyāṁ nāvamāḥ pituḥ
SB 10.61.10-12
भानु: सुभानु: स्वर्भानु: प्रभानुर्भानुमांस्तथा । चन्द्रभानुर्बृहद्भानुरतिभानुस्तथाष्टम: ॥ १० ॥ श्रीभानु: प्रतिभानुश्च सत्यभामात्मजा दश । साम्ब: सुमित्र: पुरुजिच्छतजिच्च सहस्रजित् ॥ ११ ॥ विजयश्चित्रकेतुश्च वसुमान् द्रविड: क्रतु: । जाम्बवत्या: सुता ह्येते साम्बाद्या: पितृसम्मता: ॥ १२ ॥
bhānuḥ subhānuḥ svarbhānuḥ prabhānur bhānumāṁs tathā candrabhānur bṛhadbhānur atibhānus tathāṣṭamaḥ śrībhānuḥ pratibhānuś ca satyabhāmātmajā daśa sāmbaḥ sumitraḥ purujic chatajic ca sahasrajit viyayaś citraketuś ca vasumān draviḍaḥ kratuḥ jāmbavatyāḥ sutā hy ete sāmbādyāḥ pitṛ-sammatāḥ
SB 10.61.13
वीरश्चन्द्रोऽश्वसेनश्च चित्रगुर्वेगवान् वृष: । आम: शङ्कुर्वसु: श्रीमान् कुन्तिर्नाग्नजिते: सुता: ॥ १३ ॥
vīraś candro ’śvasenaś ca citragur vegavān vṛṣaḥ āmaḥ śaṅkur vasuḥ śrīmān kuntir nāgnajiteḥ sutāḥ
SB 10.61.14
श्रुत: कविर्वृषो वीर: सुबाहुर्भद्र एकल: । शान्तिर्दर्श: पूर्णमास: कालिन्द्या: सोमकोऽवर: ॥ १४ ॥
śrutaḥ kavir vṛṣo vīraḥ subāhur bhadra ekalaḥ śāntir darśaḥ pūrṇamāsaḥ kālindyāḥ somako ’varaḥ
SB 10.61.15
प्रघोषो गात्रवान्सिंहो बल: प्रबल ऊर्धग: । माद्रया: पुत्रा महाशक्ति: सह ओजोऽपराजित: ॥ १५ ॥
praghoṣo gātravān siṁho balaḥ prabala ūrdhagaḥ mādryāḥ putrā mahāśaktiḥ saha ojo ’parājitaḥ
SB 10.61.16
वृको हर्षोऽनिलो गृध्रो वर्धनोन्नाद एव च । महांस: पावनो वह्निर्मित्रविन्दात्मजा: क्षुधि: ॥ १६ ॥
vṛko harṣo ’nilo gṛdhro vardhanonnāda eva ca mahāṁsaḥ pāvano vahnir mitravindātmajāḥ kṣudhiḥ
SB 10.61.17
सङ्ग्रामजिद् बृहत्सेन: शूर: प्रहरणोऽरिजित् । जय: सुभद्रो भद्राया वाम आयुश्च सत्यक: ॥ १७ ॥
saṅgrāmajid bṛhatsenaḥ śūraḥ praharaṇo ’rijit jayaḥ subhadro bhadrāyā vāma āyuś ca satyakaḥ
SB 10.61.18
दीप्तिमांस्ताम्रतप्ताद्या रोहिण्यास्तनया हरे: । प्रद्यम्नाच्चानिरुद्धोऽभूद्रुक्मवत्यां महाबल: । पुत्र्यां तु रुक्मिणो राजन् नाम्ना भोजकटे पुरे ॥ १८ ॥
dīptimāṁs tāmrataptādyā rohiṇyās tanayā hareḥ pradyamnāc cāniruddho ’bhūd rukmavatyāṁ mahā-balaḥ putryāṁ tu rukmiṇo rājan nāmnā bhojakaṭe pure
SB 10.61.19
एतेषां पुत्रपौत्राश्च बभूवु: कोटिशो नृप । मातर: कृष्णजातीनां सहस्राणि च षोडश ॥ १९ ॥
eteṣāṁ putra-pautrāś ca babhūvuḥ koṭiśo nṛpa mātaraḥ kṛṣṇa-jātīnāṁ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa
SB 10.61.20
श्रीराजोवाच कथं रुक्म्यरीपुत्राय प्रादाद् दुहितरं युधि । कृष्णेन परिभूतस्तं हन्तुं रन्ध्रं प्रतीक्षते । एतदाख्याहि मे विद्वन् द्विषोर्वैवाहिकं मिथ: ॥ २० ॥
śrī-rājovāca kathaṁ rukmy arī-putrāya prādād duhitaraṁ yudhi kṛṣṇena paribhūtas taṁ hantuṁ randhraṁ pratīkṣate etad ākhyāhi me vidvan dviṣor vaivāhikaṁ mithaḥ
SB 10.61.21
अनागतमतीतं च वर्तमानमतीन्द्रियम् । विप्रकृष्टं व्यवहितं सम्यक् पश्यन्ति योगिन: ॥ २१ ॥
anāgatam atītaṁ ca vartamānam atīndriyam viprakṛṣṭaṁ vyavahitaṁ samyak paśyanti yoginaḥ
SB 10.61.22
श्रीशुक उवाच वृत: स्वयंवरे साक्षादनङ्गोऽङ्गयुतस्तया । राज्ञ: समेतान् निर्जित्य जहारैकरथो युधि ॥ २२ ॥
śrī-śuka uvāca vṛtaḥ svayaṁvare sākṣād anaṇgo ’ṇga-yutas tayā rājñaḥ sametān nirjitya jahāraika-ratho yudhi
SB 10.61.23
यद्यप्यनुस्मरन् वैरं रुक्मी कृष्णावमानित: । व्यतरद् भागिनेयाय सुतां कुर्वन् स्वसु: प्रियम् ॥ २३ ॥
yady apy anusmaran vairaṁ rukmī kṛṣṇāvamānitaḥ vyatarad bhāgineyāya sutāṁ kurvan svasuḥ priyam
SB 10.61.24
रुक्मिण्यास्तनयां राजन् कृतवर्मसुतो बली । उपयेमे विशालाक्षीं कन्यां चारुमतीं किल ॥ २४ ॥
rukmiṇyās tanayāṁ rājan kṛtavarma-suto balī upayeme viśālākṣīṁ kanyāṁ cārumatīṁ kila
SB 10.61.25
दौहित्रायानिरुद्धाय पौत्रीं रुक्म्याददाद्धरे: । रोचनां बद्धवैरोऽपि स्वसु: प्रियचिकीर्षया । जानन्नधर्मं तद् यौनं स्नेहपाशानुबन्धन: ॥ २५ ॥
dauhitrāyāniruddhāya pautrīṁ rukmy ādadād dhareḥ rocanāṁ baddha-vairo ’pi svasuḥ priya-cikīrṣayā jānann adharmaṁ tad yaunaṁ sneha-pāśānubandhanaḥ
SB 10.61.26
तस्मिन्नभ्युदये राजन् रुक्मिणी रामकेशवौ । पुरं भोजकटं जग्मु: साम्बप्रद्युम्नकादय: ॥ २६ ॥
tasminn abhyudaye rājan rukmiṇī rāma-keśavau puraṁ bhojakaṭaṁ jagmuḥ sāmba-pradyumnakādayaḥ
SB 10.61.27-28
तस्मिन् निवृत्त उद्वाहे कालिङ्गप्रमुखा नृपा: । दृप्तास्ते रुक्मिणं प्रोचुर्बलमक्षैर्विनिर्जय ॥ २७ ॥ अनक्षज्ञो ह्ययं राजन्नपि तद्व्यसनं महत् । इत्युक्तो बलमाहूय तेनाक्षैर्रुक्म्यदीव्यत ॥ २८ ॥
tasmin nivṛtta udvāhe kāliṅga-pramukhā nṛpāḥ dṛptās te rukmiṇaṁ procur balam akṣair vinirjaya anakṣa-jño hy ayaṁ rājann api tad-vyasanaṁ mahat ity ukto balam āhūya tenākṣair rukmy adīvyata
SB 10.61.29
शतं सहस्रमयुतं रामस्तत्राददे पणम् । तं तु रुक्म्यजयत्तत्र कालिङ्ग: प्राहसद् बलम् । दन्तान् सन्दर्शयन्नुच्चैर्नामृष्यत्तद्धलायुध: ॥ २९ ॥
śataṁ sahasram ayutaṁ rāmas tatrādade paṇam taṁ tu rukmy ajayat tatra kāliṅgaḥ prāhasad balam dantān sandarśayann uccair nāmṛṣyat tad dhalāyudhaḥ
SB 10.61.30
ततो लक्षं रुक्म्यगृह्णाद्ग्लहं तत्राजयद् बल: । जितवानहमित्याह रुक्मी कैतवमाश्रित: ॥ ३० ॥
tato lakṣaṁ rukmy agṛhṇād glahaṁ tatrājayad balaḥ jitavān aham ity āha rukmī kaitavam āśritaḥ
SB 10.61.31
मन्युना क्षुभित: श्रीमान् समुद्र इव पर्वणि । जात्यारुणाक्षोऽतिरुषा न्यर्बुदं ग्लहमाददे ॥ ३१ ॥
manyunā kṣubhitaḥ śrīmān samudra iva parvaṇi jātyāruṇākṣo ’ti-ruṣā nyarbudaṁ glaham ādade
SB 10.61.32
तं चापि जितवान् रामो धर्मेण छलमाश्रित: । रुक्मी जितं मयात्रेमे वदन्तु प्राश्निका इति ॥ ३२ ॥
taṁ cāpi jitavān rāmo dharmeṇa chalam āśritaḥ rukmī jitaṁ mayātreme vadantu prāśnikā iti
SB 10.61.33
तदाब्रवीन्नभोवाणी बलेनैव जितो ग्लह: । धर्मतो वचनेनैव रुक्मी वदति वै मृषा ॥ ३३ ॥
tadābravīn nabho-vāṇī balenaiva jito glahaḥ dharmato vacanenaiva rukmī vadati vai mṛṣā
SB 10.61.34
तामनादृत्य वैदर्भो दुष्टराजन्यचोदित: । सङ्कर्षणं परिहसन् बभाषे कालचोदित: ॥ ३४ ॥
tām anādṛtya vaidarbho duṣṭa-rājanya-coditaḥ saṅkarṣaṇaṁ parihasan babhāṣe kāla-coditaḥ
SB 10.61.35
नैवाक्षकोविदा यूयं गोपाला वनगोचरा: । अक्षैर्दीव्यन्ति राजानो बाणैश्च न भवादृशा: ॥ ३५ ॥
naivākṣa-kovidā yūyaṁ gopālā vana-gocarāḥ akṣair dīvyanti rājāno bāṇaiś ca na bhavādṛśāḥ
SB 10.61.36
रुक्मिणैवमधिक्षिप्तो राजभिश्चोपहासित: । क्रुद्ध: परिघमुद्यम्य जघ्ने तं नृम्णसंसदि ॥ ३६ ॥
rukmiṇaivam adhikṣipto rājabhiś copahāsitaḥ kruddhaḥ parigham udyamya jaghne taṁ nṛmṇa-saṁsadi
SB 10.61.37
कलिङ्गराजं तरसा गृहीत्वा दशमे पदे । दन्तानपातयत् क्रुद्धो योऽहसद् विवृतैर्द्विजै: ॥ ३७ ॥
kaliṅga-rājaṁ tarasā gṛhītvā daśame pade dantān apātayat kruddho yo ’hasad vivṛtair dvijaiḥ
SB 10.61.38
अन्ये निर्भिन्नबाहूरुशिरसो रुधिरोक्षिता: । राजानो दुद्रवर्भीता बलेन परिघार्दिता: ॥ ३८ ॥
anye nirbhinna-bāhūru- śiraso rudhirokṣitāḥ rājāno dudravar bhītā balena paṅghārditāḥ
SB 10.61.39
निहते रुक्मिणि श्याले नाब्रवीत् साध्वसाधु वा । रक्मिणीबलयो राजन् स्नेहभङ्गभयाद्धरि: ॥ ३९ ॥
nihate rukmiṇi śyāle nābravīt sādhv asādhu vā rakmiṇī-balayo rājan sneha-bhaṅga-bhayād dhariḥ
SB 10.61.40
ततोऽनिरुद्धं सह सूर्यया वरं रथं समारोप्य ययु: कुशस्थलीम् । रामादयो भोजकटाद् दशार्हा: सिद्धाखिलार्था मधुसूदनाश्रया: ॥ ४० ॥
tato ’niruddhaṁ saha sūryayā varaṁ rathaṁ samāropya yayuḥ kuśasthalīm rāmādayo bhojakaṭād daśārhāḥ siddhākhilārthā madhusūdanāśrayāḥ
Canto 10, Chapter 62
SB 10.62.1
श्रीराजोवाच बाणस्य तनयामूषामुपयेमे यदूत्तम: । तत्र युद्धमभूद् घोरं हरिशङ्करयोर्महत् । एतत् सर्वं महायोगिन् समाख्यातुं त्वमर्हसि ॥ १ ॥
śrī-rājovāca bāṇasya tanayām ūṣām upayeme yadūttamaḥ tatra yuddham abhūd ghoraṁ hari-śaṅkarayor mahat etat sarvaṁ mahā-yogin samākhyātuṁ tvam arhasi
SB 10.62.2
श्रीशुक उवाच बाण: पुत्रशतज्येष्ठो बलेरासीन्महात्मन: । येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी ॥ तस्यौरस: सुतो बाण: शिवभक्तिरत: सदा । मान्यो वदान्यो धीमांश्च सत्यसन्धो दृढव्रत: । शोणिताख्ये पुरे रम्ये स राज्यमकरोत् पुरा ॥ तस्य शम्भो: प्रासादेन किङ्करा इव तेऽमरा: । सहस्रबाहुर्वाद्येन ताण्डवेऽतोषयन्मृडम् ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca bāṇaḥ putra-śata-jyeṣṭho baler āsīn mahātmanaḥ yena vāmana-rūpāya haraye ’dāyi medinī tasyaurasaḥ suto bānaḥ śiva-bhakti-rataḥ sadā mānyo vadānyo dhīmāṁś ca satya-sandho dṛḍha-vrataḥ śoṇitākhye pure ramye sa rājyam akarot purā tasya śambhoḥ prasādena kiṅkarā iva te ’marāḥ sahasra-bāhur vādyena tāṇdave ’toṣayan mṛḍam
SB 10.62.3
भगवान् सर्वभूतेश: शरण्यो भक्तवत्सल: । वरेण छन्दयामास स तं वव्रे पुराधिपम् ॥ ३ ॥
bhagavān sarva-bhūteśaḥ śaraṇyo bhakta-vatsalaḥ vareṇa chandayām āsa sa taṁ vavre purādhipam
SB 10.62.4
स एकदाह गिरिशं पार्श्वस्थं वीर्यदुर्मद: । किरीटेनार्कवर्णेन संस्पृशंस्तत्पदाम्बुजम् ॥ ४ ॥
sa ekadāha giriśaṁ pārśva-sthaṁ vīrya-durmadaḥ kirīṭenārka-varṇena saṁspṛśaṁs tat-padāmbujam
SB 10.62.5
नमस्ये त्वां महादेव लोकानां गुरुमीश्वरम् । पुंसामपूर्णकामानां कामपूरामराङ्घ्रिपम् ॥ ५ ॥
namasye tvāṁ mahā-deva lokānāṁ gurum īśvaram puṁsām apūrṇa-kāmānāṁ kāma-pūrāmarāṅghripam
SB 10.62.6
दो:सहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवत् । त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वदृते समम् ॥ ६ ॥
doḥ-sahasraṁ tvayā dattaṁ paraṁ bhārāya me ’bhavat tri-lokyāṁ pratiyoddhāraṁ na labhe tvad ṛte samam
SB 10.62.7
कण्डूत्या निभृतैर्दोर्भिर्युयुत्सुर्दिग्गजानहम् । आद्यायां चूर्णयन्नद्रीन् भीतास्तेऽपि प्रदुद्रुवु: ॥ ७ ॥
kaṇḍūtyā nibhṛtair dorbhir yuyutsur dig-gajān aham ādyāyāṁ cūrṇayann adrīn bhītās te ’pi pradudruvuḥ
SB 10.62.8
तच्छ्रुत्वा भगवान् क्रुद्ध: केतुस्ते भज्यते यदा । त्वद्दर्पघ्नं भवेन्मूढ संयुगं मत्समेन ते ॥ ८ ॥
tac chrutvā bhagavān kruddhaḥ ketus te bhajyate yadā tvad-darpa-ghnaṁ bhaven mūḍha saṁyugaṁ mat-samena te
SB 10.62.9
इत्युक्त: कुमतिर्हृष्ट: स्वगृहं प्राविशन्नृप । प्रतीक्षन् गिरिशादेशं स्ववीर्यनशनं कुधी: ॥ ९ ॥
ity uktaḥ kumatir hṛṣṭaḥ sva-gṛhaṁ prāviśan nṛpa pratīkṣan giriśādeśaṁ sva-vīrya-naśanam kudhīḥ
SB 10.62.10
तस्योषा नाम दुहिता स्वप्ने प्राद्युम्निना रतिम् । कन्यालभत कान्तेन प्रागदृष्टश्रुतेन सा ॥ १० ॥
tasyoṣā nāma duhitā svapne prādyumninā ratim kanyālabhata kāntena prāg adṛṣṭa-śrutena sā
SB 10.62.11
सा तत्र तमपश्यन्ती क्वासि कान्तेति वादिनी । सखीनां मध्य उत्तस्थौ विह्वला व्रीडिता भृशम् ॥ ११ ॥
sā tatra tam apaśyantī kvāsi kānteti vādinī sakhīnāṁ madhya uttasthau vihvalā vrīḍitā bhṛśam
SB 10.62.12
बाणस्य मन्त्री कुम्भाण्डश्चित्रलेखा च तत्सुता । सख्यपृच्छत् सखीमूषां कौतूहलसमन्विता ॥ १२ ॥
bāṇasya mantrī kumbhāṇḍaś citralekhā ca tat-sutā sakhy apṛcchat sakhīm ūṣāṁ kautūhala-samanvitā
SB 10.62.13
कं त्वं मृगयसे सुभ्रु कीदृशस्ते मनोरथ: । हस्तग्राहं न तेऽद्यापि राजपुत्र्युपलक्षये ॥ १३ ॥
kaṁ tvaṁ mṛgayase su-bhru kīdṛśas te manorathaḥ hasta-grāhaṁ na te ’dyāpi rāja-putry upalakṣaye
SB 10.62.14
दृष्ट: कश्चिन्नर: स्वप्ने श्याम: कमललोचन: । पीतवासा बृहद्बाहुर्योषितां हृदयंगम: ॥ १४ ॥
dṛṣṭaḥ kaścin naraḥ svapne śyāmaḥ kamala-locanaḥ pīta-vāsā bṛhad-bāhur yoṣitāṁ hṛdayaṁ-gamaḥ
SB 10.62.15
तमहं मृगये कान्तं पाययित्वाधरं मधु । क्वापि यात: स्पृहयतीं क्षिप्त्वा मां वृजिनार्णवे ॥ १५ ॥
tam ahaṁ mṛgaye kāntaṁ pāyayitvādharaṁ madhu kvāpi yātaḥ spṛhayatīṁ kṣiptvā māṁ vṛjinārṇave
SB 10.62.16
चित्रलेखोवाच व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाव्यते । तमानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश ॥ १६ ॥
citralekhovāca vyasanaṁ te ’pakarṣāmi tri-lokyāṁ yadi bhāvyate tam āneṣye varaṁ yas te mano-hartā tam ādiśa
SB 10.62.17
इत्युक्त्वा देवगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगान् । दैत्यविद्याधरान् यक्षान् मनुजांश्च यथालिखत् ॥ १७ ॥
ity uktvā deva-gandharva siddha-cāraṇa-pannagān daitya-vidyādharān yakṣān manujāṁś ca yathālikhat
SB 10.62.18-19
मनुजेषु च सा वृष्णीन् शूरमानकदुन्दुभिम् । व्यलिखद् रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं वीक्ष्य लज्जिता ॥ १८ ॥ अनिरुद्धं विलिखितं वीक्ष्योषावाङ्मुखी ह्रिया । सोऽसावसाविति प्राह स्मयमाना महीपते ॥ १९ ॥
manujeṣu ca sā vṛṣnīn śūram ānakadundubhim vyalikhad rāma-kṛṣṇau ca pradyumnaṁ vīkṣya lajjitā aniruddhaṁ vilikhitaṁ vīkṣyoṣāvāṅ-mukhī hriyā so ’sāv asāv iti prāha smayamānā mahī-pate
SB 10.62.20
चित्रलेखा तमाज्ञाय पौत्रं कृष्णस्य योगिनी । ययौ विहायसा राजन् द्वारकां कृष्णपालिताम् ॥ २० ॥
citralekhā tam ājñāya pautraṁ kṛṣṇasya yoginī yayau vihāyasā rājan dvārakāṁ kṛṣṇa-pālitām
SB 10.62.21
तत्र सुप्तं सुपर्यङ्के प्राद्युम्निं योगमास्थिता । गृहीत्वा शोणितपुरं सख्यै प्रियमदर्शयत् ॥ २१ ॥
tatra suptaṁ su-paryaṅke prādyumniṁ yogam āsthitā gṛhītvā śoṇita-puraṁ sakhyai priyam adarśayat
SB 10.62.22
सा च तं सुन्दरवरं विलोक्य मुदितानना । दुष्प्रेक्ष्ये स्वगृहे पुम्भी रेमे प्राद्युम्निना समम् ॥ २२ ॥
sā ca taṁ sundara-varaṁ vilokya muditānanā duṣprekṣye sva-gṛhe pumbhī reme prādyumninā samam
SB 10.62.23-24
परार्ध्यवास:स्रग्गन्धधूपदीपासनादिभि: । पानभोजनभक्ष्यैश्च वाक्यै: शुश्रूषणार्चित: ॥ २३ ॥ गूढ: कन्यापुरे शश्वत्प्रवृद्धस्नेहया तया । नाहर्गणान् स बुबुधे ऊषयापहृतेन्द्रिय: ॥ २४ ॥
parārdhya-vāsaḥ-srag-gandha- dhūpa-dīpāsanādibhiḥ pāna-bhojana-bhakṣyaiś ca vākyaiḥ śuśrūṣaṇārcitaḥ gūḍhaḥ kanyā-pure śaśvat- pravṛddha-snehayā tayā nāhar-gaṇān sa bubudhe ūṣayāpahṛtendriyaḥ
SB 10.62.25-26
तां तथा यदुवीरेण भुज्यमानां हतव्रताम् । हेतुभिर्लक्षयां चक्रुरापृईतां दुरवच्छदै: ॥ २५ ॥ भटा आवेदयां चक्रू राजंस्ते दुहितुर्वयम् । विचेष्टितं लक्षयाम कन्याया: कुलदूषणम् ॥ २६ ॥
tāṁ tathā yadu-vīreṇa bhujyamānāṁ hata-vratām hetubhir lakṣayāṁ cakrur āpṛītāṁ duravacchadaiḥ bhaṭā āvedayāṁ cakrū rājaṁs te duhitur vayam viceṣṭitaṁ lakṣayāma kanyāyāḥ kula-dūṣaṇam
SB 10.62.27
अनपायिभिरस्माभिर्गुप्तायाश्च गृहे प्रभो । कन्याया दूषणं पुम्भिर्दुष्प्रेक्ष्याया न विद्महे ॥ २७ ॥
anapāyibhir asmābhir guptāyāś ca gṛhe prabho kanyāyā dūṣaṇaṁ pumbhir duṣprekṣyāyā na vidmahe
SB 10.62.28
तत: प्रव्यथितो बाणो दुहितु: श्रुतदूषण: । त्वरित: कन्यकागारं प्राप्तोऽद्राक्षीद् यदूद्वहम् ॥ २८ ॥
tataḥ pravyathito bāṇo duhituḥ śruta-dūṣaṇaḥ tvaritaḥ kanyakāgāraṁ prāpto ’drākṣīd yadūdvaham
SB 10.62.29-30
कामात्मजं तं भुवनैकसुन्दरं श्यामं पिशङ्गाम्बरमम्बुजेक्षणम् । बृहद्भुजं कुण्डलकुन्तलत्विषा स्मितावलोकेन च मण्डिताननम् ॥ २९ ॥ दीव्यन्तमक्षै: प्रिययाभिनृम्णया तदङ्गसङ्गस्तनकुङ्कुमस्रजम् । बाह्वोर्दधानं मधुमल्लिकाश्रितां तस्याग्र आसीनमवेक्ष्य विस्मित: ॥ ३० ॥
kāmātmajaṁ taṁ bhuvanaika-sundaraṁ śyāmaṁ piśaṅgāmbaram ambujekṣaṇam bṛhad-bhujaṁ kuṇḍala-kuntala-tviṣā smitāvalokena ca maṇḍitānanam dīvyantam akṣaiḥ priyayābhinṛmṇayā tad-aṅga-saṅga-stana-kuṅkuma-srajam bāhvor dadhānaṁ madhu-mallikāśritāṁ tasyāgra āsīnam avekṣya vismitaḥ
SB 10.62.31
स तं प्रविष्टं वृतमाततायिभि- र्भटैरनीकैरवलोक्य माधव: । उद्यम्य मौर्वं परिघं व्यवस्थितो यथान्तको दण्डधरो जिघांसया ॥ ३१ ॥
sa taṁ praviṣṭaṁ vṛtam ātatāyibhir bhaṭair anīkair avalokya mādhavaḥ udyamya maurvaṁ parighaṁ vyavasthito yathāntako daṇḍa-dharo jighāṁsayā
SB 10.62.32
जिघृक्षया तान् परित: प्रसर्पत: शुनो यथा शूकरयूथपोऽहनत् । ते हन्यमाना भवनाद् विनिर्गता निर्भिन्नमूर्धोरुभुजा: प्रदुद्रुवु: ॥ ३२ ॥
jighṛkṣayā tān paritaḥ prasarpataḥ śuno yathā śūkara-yūthapo ’hanat te hanyamānā bhavanād vinirgatā nirbhinna-mūrdhoru-bhujāḥ pradudruvuḥ
SB 10.62.33
तं नागपाशैर्बलिनन्दनो बली घ्नन्तं स्वसैन्यं कुपितो बबन्ध ह । ऊषा भृशं शोकविषादविह्वला बद्धं निशम्याश्रुकलाक्ष्यरौत्सीत् ॥ ३३ ॥
taṁ nāga-pāśair bali-nandano balī ghnantaṁ sva-sainyaṁ kupito babandha ha ūṣā bhṛśaṁ śoka-viṣāda-vihvalā baddhaṁ niśamyāśru-kalākṣy arautsīt
Canto 10, Chapter 63
SB 10.63.1
श्रीशुक उवाच अपश्यतां चानिरुद्धं तद्बन्धूनां च भारत । चत्वारो वार्षिका मासा व्यतीयुरनुशोचताम् ॥ १ ॥
śṛī-śuka uvāca apaśyatāṁ cāniruddhaṁ tad-bandhūnāṁ ca bhārata catvāro vārṣikā māsā vyatīyur anuśocatām
SB 10.63.2
नारदात्तदुपाकर्ण्य वार्तां बद्धस्य कर्म च । प्रययु: शोणितपुरं वृष्णय: कृष्णदैवता: ॥ २ ॥
nāradāt tad upākarṇya vārtāṁ baddhasya karma ca prayayuḥ śoṇita-puraṁ vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-daivatāḥ
SB 10.63.3-4
प्रद्युम्नो युयुधानश्च गद: साम्बोऽथ सारण: । नन्दोपनन्दभद्राद्या रामकृष्णानुवर्तिन: ॥ ३ ॥ अक्षौहिणीभिर्द्वादशभि: समेता: सर्वतोदिशम् । रुरुधुर्बाणनगरं समन्तात् सात्वतर्षभा: ॥ ४ ॥
pradyumno yuyudhānaś ca gadaḥ sāmbo ’tha sāraṇaḥ nandopananda-bhadrādyā rāma-kṛṣṇānuvartinaḥ akṣauhiṇībhir dvādaśabhiḥ sametāḥ sarvato diśam rurudhur bāṇa-nagaraṁ samantāt sātvatarṣabhāḥ
SB 10.63.5
भज्यमानपुरोद्यानप्राकाराट्टालगोपुरम् । प्रेक्षमाणो रुषाविष्टस्तुल्यसैन्योऽभिनिर्ययौ ॥ ५ ॥
bhajyamāna-purodyāna- prākārāṭṭāla-gopuram prekṣamāṇo ruṣāviṣṭas tulya-sainyo ’bhiniryayau
SB 10.63.6
बाणार्थे भगवान् रुद्र: ससुत: प्रमथैर्वृत: । आरुह्य नन्दिवृषभं युयुधे रामकृष्णयो: ॥ ६ ॥
bāṇārthe bhagavān rudraḥ sa-sutaḥ pramathair vṛtaḥ āruhya nandi-vṛṣabhaṁ yuyudhe rāma-kṛṣṇayoḥ
SB 10.63.7
आसीत्सुतुमुलं युद्धमद्भुतं रोमहर्षणम् । कृष्णशङ्करयो राजन् प्रद्युम्नगुहयोरपि ॥ ७ ॥
āsīt su-tumulaṁ yuddham adbhutaṁ roma-harṣaṇam kṛṣṇa-śaṅkarayo rājan pradyumna-guhayor api
SB 10.63.8
कुम्भाण्डकूपकर्णाभ्यां बलेन सह संयुग: । साम्बस्य बाणपुत्रेण बाणेन सह सात्यके: ॥ ८ ॥
kumbhāṇḍa-kūpakarṇābhyāṁ balena saha saṁyugaḥ sāmbasya bāṇa-putreṇa bāṇena saha sātyakeḥ
SB 10.63.9
ब्रह्मादय: सुराधीशा मुनय: सिद्धचारणा: । गन्धर्वाप्सरसो यक्षा विमानैर्द्रष्टुमागमन् ॥ ९ ॥
brahmādayaḥ surādhīśā munayaḥ siddha-cāraṇāḥ gandharvāpsaraso yakṣā vimānair draṣṭum āgaman
SB 10.63.10-11
शङ्करानुचरान् शौरिर्भूतप्रमथगुह्यकान् । डाकिनीर्यातुधानांश्च वेतालान् सविनायकान् ॥ १० ॥ प्रेतमातृपिशाचांश्च कुष्माण्डान् ब्रह्मराक्षसान् । द्रावयामास तीक्ष्णाग्रै: शरै: शार्ङ्गधनुश्च्युतै: ॥ ११ ॥
śaṅkarānucarān śaurir bhūta-pramatha-guhyakān ḍākinīr yātudhānāṁś ca vetālān sa-vināyakān preta-mātṛ-piśācāṁś ca kuṣmāṇḍān brahma-rākṣasān drāvayām āsa tīkṣṇāgraiḥ śaraiḥ śārṅga-dhanuś-cyutaiḥ
SB 10.63.12
पृथग्विधानि प्रायुङ्क्त पिणाक्यस्त्राणि शार्ङ्गिणे । प्रत्यस्त्रै: शमयामास शार्ङ्गपाणिरविस्मित: ॥ १२ ॥
pṛthag-vidhāni prāyuṅkta piṇāky astrāṇi śārṅgiṇe praty-astraiḥ śamayām āsa śārṅga-pāṇir avismitaḥ
SB 10.63.13
ब्रह्मास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रं वायव्यस्य च पार्वतम् । आग्नेयस्य च पार्जन्यं नैजं पाशुपतस्य च ॥ १३ ॥
brahmāstrasya ca brahmāstraṁ vāyavyasya ca pārvatam āgneyasya ca pārjanyaṁ naijaṁ pāśupatasya ca
SB 10.63.14
मोहयित्वा तु गिरिशं जृम्भणास्त्रेण जृम्भितम् । बाणस्य पृतनां शौरिर्जघानासिगदेषुभि: ॥ १४ ॥
mohayitvā tu giriśaṁ jṛmbhaṇāstreṇa jṛmbhitam bāṇasya pṛtanāṁ śaurir jaghānāsi-gadeṣubhiḥ
SB 10.63.15
स्कन्द: प्रद्युम्नबाणौघैरर्द्यमान: समन्तत: । असृग् विमुञ्चन् गात्रेभ्य: शिखिनापक्रमद् रणात् ॥ १५ ॥
skandaḥ pradyumna-bāṇaughair ardyamānaḥ samantataḥ asṛg vimuñcan gātrebhyaḥ śikhināpakramad raṇāt
SB 10.63.16
कुम्भाण्डकूपकर्णश्च पेततुर्मुषलार्दितौ । दुद्रुवुस्तदनीकानि हतनाथानि सर्वत: ॥ १६ ॥
kumbhāṇḍa-kūpakarṇaś ca petatur muṣalārditau dudruvus tad-anīkani hata-nāthāni sarvataḥ
SB 10.63.17
विशीर्यमाणं स्वबलं दृष्ट्वा बाणोऽत्यमर्षित: । कृष्णमभ्यद्रवत् सङ्ख्ये रथी हित्वैव सात्यकिम् ॥ १७ ॥
viśīryamāṇam sva-balaṁ dṛṣṭvā bāṇo ’ty-amarṣitaḥ kṛṣṇam abhyadravat saṅkhye rathī hitvaiva sātyakim
SB 10.63.18
धनूंष्याकृष्य युगपद् बाण: पञ्चशतानि वै । एकैकस्मिन् शरौ द्वौ द्वौ सन्दधे रणदुर्मद: ॥ १८ ॥
dhanūṁṣy ākṛṣya yugapad bāṇaḥ pañca-śatāni vai ekaikasmin śarau dvau dvau sandadhe raṇa-durmadaḥ
SB 10.63.19
तानि चिच्छेद भगवान् धनूंषि युगपद्धरि: । सारथिं रथमश्वांश्च हत्वा शङ्खमपूरयत् ॥ १९ ॥
tāni ciccheda bhagavān dhanūṁsi yugapad dhariḥ sārathiṁ ratham aśvāṁś ca hatvā śaṅkham apūrayat
SB 10.63.20
तन्माता कोटरा नाम नग्ना मक्तशिरोरुहा । पुरोऽवतस्थे कृष्णस्य पुत्रप्राणरिरक्षया ॥ २० ॥
tan-mātā koṭarā nāma nagnā makta-śiroruhā puro ’vatasthe kṛṣṇasya putra-prāṇa-rirakṣayā
SB 10.63.21
ततस्तिर्यङ्मुखो नग्नामनिरीक्षन् गदाग्रज: । बाणश्च तावद् विरथश्छिन्नधन्वाविशत् पुरम् ॥ २१ ॥
tatas tiryaṅ-mukho nagnām anirīkṣan gadāgrajaḥ bāṇaś ca tāvad virathaś chinna-dhanvāviśat puram
SB 10.63.22
विद्राविते भूतगणे ज्वरस्तु त्रिशिरास्त्रीपात् । अभ्यधावत दाशार्हं दहन्निव दिशो दश ॥ २२ ॥
vidrāvite bhūta-gaṇe jvaras tu trī-śirās trī-pāt abhyadhāvata dāśārhaṁ dahann iva diśo daśa
SB 10.63.23
अथ नारायण: देव: तं दृष्ट्वा व्यसृजज्ज्वरम् । माहेश्वरो वैष्णवश्च युयुधाते ज्वरावुभौ ॥ २३ ॥
atha nārāyaṇaḥ devaḥ taṁ dṛṣṭvā vyasṛjaj jvaram māheśvaro vaiṣṇavaś ca yuyudhāte jvarāv ubhau
SB 10.63.24
माहेश्वर: समाक्रन्दन् वैष्णवेन बलार्दित: । अलब्ध्वाभयमन्यत्र भीतो माहेश्वरो ज्वर: । शरणार्थी हृषीकेशं तुष्टाव प्रयताञ्जलि: ॥ २४ ॥
māheśvaraḥ samākrandan vaiṣṇavena balārditaḥ alabdhvābhayam anyatra bhīto māheśvaro jvaraḥ śaraṇārthī hṛṣīkeśaṁ tuṣṭāva prayatāñjaliḥ
SB 10.63.25
ज्वर उवाच नमामि त्वानन्तशक्तिं परेशं सर्वात्मानं केवलं ज्ञप्तिमात्रम् । विश्वोत्पत्तिस्थानसंरोधहेतुं यत्तद् ब्रह्म ब्रह्मलिङ्गं प्रशान्तम् ॥ २५ ॥
jvara uvāca namāmi tvānanta-śaktiṁ pareśam sarvātmānaṁ kevalaṁ jñapti-mātram viśvotpatti-sthāna-saṁrodha-hetuṁ yat tad brahma brahma-liṅgam praśāntam
SB 10.63.26
कालो दैवं कर्म जीव: स्वभावो द्रव्यं क्षेत्रं प्राण आत्मा विकार: । तत्सङ्घातो बीजरोहप्रवाह- स्त्वन्मायैषा तन्निषेधं प्रपद्ये ॥ २६ ॥
kālo daivaṁ karma jīvaḥ svabhāvo dravyaṁ kṣetraṁ prāṇa ātmā vikāraḥ tat-saṅghāto bīja-roha-pravāhas tvan-māyaiṣā tan-niṣedhaṁ prapadye
SB 10.63.27
नानाभावैर्लीलयैवोपपन्नै- र्देवान् साधून् लोकसेतून् बिभर्षि । हंस्युन्मार्गान् हिंसया वर्तमानान् जन्मैतत्ते भारहाराय भूमे: ॥ २७ ॥
nānā-bhāvair līlayaivopapannair devān sādhūn loka-setūn bibharṣi haṁsy unmārgān hiṁsayā vartamānān janmaitat te bhāra-hārāya bhūmeḥ
SB 10.63.28
तप्तोऽहं ते तेजसा दु:सहेन शान्तोग्रेणात्युल्बणेन ज्वरेण । तावत्तापो देहिनां तेऽङ्घ्रिमूलं नो सेवेरन् यावदाशानुबद्धा: ॥ २८ ॥
tapto ’ham te tejasā duḥsahena śāntogreṇāty-ulbaṇena jvareṇa tāvat tāpo dehināṁ te ’nghri-mūlaṁ no severan yāvad āśānubaddhāḥ
SB 10.63.29
श्रीभगवानुवाच त्रिशिरस्ते प्रसन्नोऽस्मि व्येतु ते मज्ज्वराद् भयम् । यो नौ स्मरति संवादं तस्य त्वन्न भवेद् भयम् ॥ २९ ॥
śrī-bhagavān uvāca tri-śiras te prasanno ’smi vyetu te maj-jvarād bhayam yo nau smarati saṁvādaṁ tasya tvan na bhaved bhayam
SB 10.63.30
इत्युक्तोऽच्युतमानम्य गतो माहेश्वरो ज्वर: । बाणस्तु रथमारूढ: प्रागाद्योत्स्यन् जनार्दनम् ॥ ३० ॥
ity ukto ’cyutam ānamya gato māheśvaro jvaraḥ bāṇas tu ratham ārūḍhaḥ prāgād yotsyan janārdanam
SB 10.63.31
ततो बाहुसहस्रेण नानायुधधरोऽसुर: । मुमोच परमक्रुद्धो बाणांश्चक्रायुधे नृप ॥ ३१ ॥
tato bāhu-sahasreṇa nānāyudha-dharo ’suraḥ mumoca parama-kruddho bāṇāṁś cakrāyudhe nṛpa
SB 10.63.32
तस्यास्यतोऽस्त्राण्यसकृच्चक्रेण क्षुरनेमिना । चिच्छेद भगवान् बाहून् शाखा इव वनस्पते: ॥ ३२ ॥
tasyāsyato ’strāṇy asakṛc cakreṇa kṣura-neminā ciccheda bhagavān bāhūn śākhā iva vanaspateḥ
SB 10.63.33
बाहुषु छिद्यमानेषु बाणस्य भगवान् भव: । भक्तानुकम्प्युपव्रज्य चक्रायुधमभाषत ॥ ३३ ॥
bāhuṣu chidyamāneṣu bāṇasya bhagavān bhavaḥ bhaktānakampy upavrajya cakrāyudham abhāṣata
SB 10.63.34
श्रीरुद्र उवाच त्वं हि ब्रह्म परं ज्योतिर्गूढं ब्रह्मणि वाङ्मये । यं पश्यन्त्यमलात्मान आकाशमिव केवलम् ॥ ३४ ॥
śrī-rudra uvāca tvaṁ hi brahma paraṁ jyotir gūḍhaṁ brahmaṇi vāṅ-maye yaṁ paśyanty amalātmāna ākāśam iva kevalam
SB 10.63.35-36
नाभिर्नभोऽग्निर्मुखमम्बु रेतो द्यौ: शीर्षमाशा: श्रुतिरङ्घ्रिरुर्वी । चन्द्रो मनो यस्य दृगर्क आत्मा अहं समुद्रो जठरं भुजेन्द्र: ॥ ३५ ॥ रोमाणि यस्यौषधयोऽम्बुवाहा: केशा विरिञ्चो धिषणा विसर्ग: । प्रजापतिर्हृदयं यस्य धर्म: स वै भवान् पुरुषो लोककल्प: ॥ ३६ ॥
nābhir nabho ’gnir mukham ambu reto dyauḥ śīrṣam āśāḥ śrutir aṅghrir urvī candro mano yasya dṛg arka ātmā ahaṁ samudro jaṭharaṁ bhujendraḥ romāṇi yasyauṣadhayo ’mbu-vāhāḥ keśā viriñco dhiṣaṇā visargaḥ prajā-patir hṛdayaṁ yasya dharmaḥ sa vai bhavān puruṣo loka-kalpaḥ
SB 10.63.37
तवावतारोऽयमकुण्ठधामन् धर्मस्य गुप्त्यै जगतो हिताय । वयं च सर्वे भवतानुभाविता विभावयामो भुवनानि सप्त ॥ ३७ ॥
tavāvatāro ’yam akuṇṭha-dhāman dharmasya guptyai jagato hitāya vayaṁ ca sarve bhavatānubhāvitā vibhāvayāmo bhuvanāni sapta
SB 10.63.38
त्वमेक आद्य: पुरुषोऽद्वितीय- स्तुर्य: स्वदृग् धेतुरहेतुरीश: । प्रतीयसेऽथापि यथाविकारं स्वमायया सर्वगुणप्रसिद्ध्यै ॥ ३८ ॥
tvam eka ādyaḥ puruṣo ’dvitīyas turyaḥ sva-dṛg dhetur ahetur īśaḥ pratīyase ’thāpi yathā-vikāraṁ sva-māyayā sarva-guṇa-prasiddhyai
SB 10.63.39
यथैव सूर्य: पिहितश्छायया स्वया छायां च रूपाणि च सञ्चकास्ति । एवं गुणेनापिहितो गुणांस्त्व- मात्मप्रदीपो गुणिनश्च भूमन् ॥ ३९ ॥
yathaiva sūryaḥ pihitaś chāyayā svayā chāyāṁ ca rūpāṇi ca sañcakāsti evaṁ guṇenāpihito guṇāṁs tvam ātma-pradīpo guṇinaś ca bhūman
SB 10.63.40
यन्मायामोहितधिय: पुत्रदारगृहादिषु । उन्मज्जन्ति निमज्जन्ति प्रसक्ता वृजिनार्णवे ॥ ४० ॥
yan-māyā-mohita-dhiyaḥ putra-dāra-gṛhādiṣu unmajjanti nimajjanti prasaktā vṛjinārṇave
SB 10.63.41
देवदत्तमिमं लब्ध्वा नृलोकमजितेन्द्रिय: । यो नाद्रियेत त्वत्पादौ स शोच्यो ह्यात्मवञ्चक: ॥ ४१ ॥
deva-dattam imaṁ labdhvā nṛ-lokam ajitendriyaḥ yo nādriyeta tvat-pādau sa śocyo hy ātma-vañcakaḥ
SB 10.63.42
यस्त्वां विसृजते मर्त्य आत्मानं प्रियमीश्वरम् । विपर्ययेन्द्रियार्थार्थं विषमत्त्यमृतं त्यजन् ॥ ४२ ॥
yas tvāṁ visṛjate martya ātmānaṁ priyam īśvaram viparyayendriyārthārthaṁ viṣam atty amṛtaṁ tyajan
SB 10.63.43
अहं ब्रह्माथ विबुधा मुनयश्चामलाशया: । सर्वात्मना प्रपन्नास्त्वामात्मानं प्रेष्ठमीश्वरम् ॥ ४३ ॥
ahaṁ brahmātha vibudhā munayaś cāmalāśayāḥ sarvātmanā prapannās tvām ātmānaṁ preṣṭham īśvaram
SB 10.63.44
तं त्वा जगत्स्थित्युदयान्तहेतुं समं प्रशान्तं सुहृदात्मदैवम् । अनन्यमेकं जगदात्मकेतं भवापवर्गाय भजाम देवम् ॥ ४४ ॥
taṁ tvā jagat-sthity-udayānta-hetuṁ samaṁ prasāntaṁ suhṛd-ātma-daivam ananyam ekaṁ jagad-ātma-ketaṁ bhavāpavargāya bhajāma devam
SB 10.63.45
अयं ममेष्टो दयितोऽनुवर्ती मयाभयं दत्तममुष्य देव । सम्पाद्यतां तद् भवत: प्रसादो यथा हि ते दैत्यपतौ प्रसाद: ॥ ४५ ॥
ayaṁ mameṣṭo dayito ’nuvartī mayābhayaṁ dattam amuṣya deva sampādyatāṁ tad bhavataḥ prasādo yathā hi te daitya-patau prasādaḥ
SB 10.63.46
श्रीभगवानुवाच यदात्थ भगवंस्त्वं न: करवाम प्रियं तव । भवतो यद् व्यवसितं तन्मे साध्वनुमोदितम् ॥ ४६ ॥
śrī-bhagavān uvāca yad āttha bhagavaṁs tvaṁ naḥ karavāma priyaṁ tava bhavato yad vyavasitaṁ tan me sādhv anumoditam
SB 10.63.47
अवध्योऽयं ममाप्येष वैरोचनिसुतोऽसुर: । प्रह्रादाय वरो दत्तो न वध्यो मे तवान्वय: ॥ ४७ ॥
avadhyo ’yaṁ mamāpy eṣa vairocani-suto ’suraḥ prahrādāya varo datto na vadhyo me tavānvayaḥ
SB 10.63.48
दर्पोपशमनायास्य प्रवृक्णा बाहवो मया । सूदितं च बलं भूरि यच्च भारायितं भुव: ॥ ४८ ॥
darpopaśamanāyāsya pravṛkṇā bāhavo mayā sūditaṁ ca balaṁ bhūri yac ca bhārāyitaṁ bhuvaḥ
SB 10.63.49
चत्वारोऽस्य भुजा: शिष्टा भविष्यत्यजरामर: । पार्षदमुख्यो भवतो न कुतश्चिद्भयोऽसुर: ॥ ४९ ॥
catvāro ’sya bhujāḥ śiṣṭā bhaviṣyaty ajarāmaraḥ pārṣada-mukhyo bhavato na kutaścid-bhayo ’suraḥ
SB 10.63.50
इति लब्ध्वाभयं कृष्णं प्रणम्य शिरसासुर: । प्राद्युम्निं रथमारोप्य सवध्वो समुपानयत् ॥ ५० ॥
iti labdhvābhayaṁ kṛṣṇaṁ praṇamya śirasāsuraḥ prādyumniṁ ratham āropya sa-vadhvo samupānayat
SB 10.63.51
अक्षौहिण्या परिवृतं सुवास:समलङ्कृतम् । सपत्नीकं पुरस्कृत्य ययौ रुद्रानुमोदित: ॥ ५१ ॥
akṣauhiṇyā parivṛtaṁ su-vāsaḥ-samalaṅkṛtam sa-patnīkaṁ puras-kṛtya yayau rudrānumoditaḥ
SB 10.63.52
स्वराजधानीं समलङ्कृतां ध्वजै: सतोरणैरुक्षितमार्गचत्वराम् । विवेश शङ्खानकदुन्दुभिस्वनै- रभ्युद्यत: पौरसुहृद्द्विजातिभि: ॥ ५२ ॥
sva-rājadhānīṁ samalaṅkṛtāṁ dhvajaiḥ sa-toraṇair ukṣita-mārga-catvarām viveśa śaṅkhānaka-dundubhi-svanair abhyudyataḥ paura-suhṛd-dvijātibhiḥ
SB 10.63.53
य एवं कृष्णविजयं शङ्करेण च संयुगम् । संस्मरेत् प्रातरुत्थाय न तस्य स्यात् पराजय: ॥ ५३ ॥
ya evaṁ kṛṣṇa-vijayaṁ śaṅkareṇa ca saṁyugam saṁsmaret prātar utthāya na tasya syāt parājayaḥ
Canto 10, Chapter 64
SB 10.64.1
श्रीबादरायणिरुवाच एकदोपवनं राजन् जग्मुर्यदुकुमारका: । विहर्तुं साम्बप्रद्युम्नचारुभानुगदादय: ॥ १ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca ekadopavanaṁ rājan jagmur yadu-kumārakāḥ vihartuṁ sāmba-pradyumna cāru-bhānu-gadādayaḥ
SB 10.64.2
क्रीडित्वा सुचिरं तत्र विचिन्वन्त: पिपासिता: । जलं निरुदके कूपे ददृशु: सत्त्वमद्भुतम् ॥ २ ॥
krīḍitvā su-ciraṁ tatra vicinvantaḥ pipāsitāḥ jalaṁ nirudake kūpe dadṛśuḥ sattvam adbhutam
SB 10.64.3
कृकलासं गिरिनिभं वीक्ष्य विस्मितमानसा: । तस्य चोद्धरणे यत्नं चक्रुस्ते कृपयान्विता: ॥ ३ ॥
kṛkalāsaṁ giri-nibhaṁ vīkṣya vismita-mānasāḥ tasya coddharaṇe yatnaṁ cakrus te kṛpayānvitāḥ
SB 10.64.4
चर्मजैस्तान्तवै: पाशैर्बद्ध्वा पतितमर्भका: । नाशक्नुरन् समुद्धर्तुं कृष्णायाचख्युरुत्सुका: ॥ ४ ॥
carma-jais tāntavaiḥ pāśair baddhvā patitam arbhakāḥ nāśaknuran samuddhartuṁ kṛṣṇāyācakhyur utsukāḥ
SB 10.64.5
तत्रागत्यारविन्दाक्षो भगवान् विश्वभावन: । वीक्ष्योज्जहार वामेन तं करेण स लीलया ॥ ५ ॥
tatrāgatyāravindākṣo bhagavān viśva-bhāvanaḥ vīkṣyojjahāra vāmena taṁ kareṇa sa līlayā
SB 10.64.6
स उत्तम:श्लोककराभिमृष्टो विहाय सद्य: कृकलासरूपम् । सन्तप्तचामीकरचारुवर्ण: स्वर्ग्यद्भुतालङ्करणाम्बरस्रक् ॥ ६ ॥
sa uttamaḥ-śloka-karābhimṛṣṭo vihāya sadyaḥ kṛkalāsa-rūpam santapta-cāmīkara-cāru-varṇaḥ svargy adbhutālaṅkaraṇāmbara-srak
SB 10.64.7
पप्रच्छ विद्वानपि तन्निदानं जनेषु विख्यापयितुं मुकुन्द: । कस्त्वं महाभाग वरेण्यरूपो देवोत्तमं त्वां गणयामि नूनम् ॥ ७ ॥
papraccha vidvān api tan-nidānaṁ janeṣu vikhyāpayituṁ mukundaḥ kas tvaṁ mahā-bhāga vareṇya-rūpo devottamaṁ tvāṁ gaṇayāmi nūnam
SB 10.64.8
सम्प्रापितोऽस्यतदर्ह: सुभद्र । आत्मानमाख्याहि विवित्सतां नो यन्मन्यसे न: क्षममत्र वक्तुम् ॥ ८ ॥
daśām imāṁ vā katamena karmaṇā samprāpito ’sy atad-arhaḥ su-bhadra ātmānam ākhyāhi vivitsatāṁ no yan manyase naḥ kṣamam atra vaktum
SB 10.64.9
श्रीशुक उवाच इति स्म राजा सम्पृष्ट: कृष्णेनानन्तमूर्तिना । माधवं प्रणिपत्याह किरीटेनार्कवर्चसा ॥ ९ ॥
śrī-śuka uvāca iti sma rājā sampṛṣṭaḥ kṛṣṇenānanta-mūrtinā mādhavaṁ praṇipatyāha kirīṭenārka-varcasā
SB 10.64.10
नृग उवाच नृगो नाम नरेन्द्रोऽहमिक्ष्वाकुतनय: प्रभो । दानिष्वाख्यायमानेषु यदि ते कर्णमस्पृशम् ॥ १० ॥
nṛga uvāca nṛgo nāma narendro ’ham ikṣvāku-tanayaḥ prabho dāniṣv ākhyāyamāneṣu yadi te karṇam aspṛśam
SB 10.64.11
किं नु तेऽविदितं नाथ सर्वभूतात्मसाक्षिण: । कालेनाव्याहतदृशो वक्ष्येऽथापि तवाज्ञया ॥ ११ ॥
kiṁ nu te ’viditaṁ nātha sarva-bhūtātma-sākṣiṇaḥ kālenāvyāhata-dṛśo vakṣye ’thāpi tavājñayā
SB 10.64.12
यावत्य: सिकता भूमेर्यावत्यो दिवि तारका: । यावत्यो वर्षधाराश्च तावतीरददं स्म गा: ॥ १२ ॥
yāvatyaḥ sikatā bhūmer yāvatyo divi tārakāḥ yāvatyo varṣa-dhārāś ca tāvatīr adadaṁ sma gāḥ
SB 10.64.13
पयस्विनीस्तरुणी: शीलरूप- गुणोपपन्ना: कपिला हेमशृङ्गी: । न्यायार्जिता रूप्यखुरा: सवत्सा दुकूलमालाभरणा ददावहम् ॥ १३ ॥
payasvinīs taruṇīḥ śīla-rūpa- guṇopapannāḥ kapilā hema-sṛṅgīḥ nyāyārjitā rūpya-khurāḥ sa-vatsā dukūla-mālābharaṇā dadāv aham
SB 10.64.14-15
स्वलङ्कृतेभ्यो गुणशीलवद्भ्य: सीदत्कुटुम्बेभ्य ऋतव्रतेभ्य: । तप:श्रुतब्रह्मवदान्यसद्भ्य: प्रादां युवभ्यो द्विजपुङ्गवेभ्य: ॥ १४ ॥ गोभूहिरण्यायतनाश्वहस्तिन: कन्या: सदासीस्तिलरूप्यशय्या: । वासांसि रत्नानि परिच्छदान् रथा- निष्टं च यज्ञैश्चरितं च पूर्तम् ॥ १५ ॥
sv-alaṅkṛtebhyo guṇa-śīlavadbhyaḥ sīdat-kuṭumbebhya ṛta-vratebhyaḥ tapaḥ-śruta-brahma-vadānya-sadbhyaḥ prādāṁ yuvabhyo dvija-puṅgavebhyaḥ go-bhū-hiraṇyāyatanāśva-hastinaḥ kanyāḥ sa-dāsīs tila-rūpya-śayyāḥ vāsāṁsi ratnāni paricchadān rathān iṣṭaṁ ca yajñaiś caritaṁ ca pūrtam
SB 10.64.16
कस्यचिद् द्विजमुख्यस्य भ्रष्टा गौर्मम गोधने । सम्पृक्ताविदुषा सा च मया दत्ता द्विजातये ॥ १६ ॥
kasyacid dvija-mukhyasya bhraṣṭā gaur mama go-dhane sampṛktāviduṣā sā ca mayā dattā dvijātaye
SB 10.64.17
तां नीयमानां तत्स्वामी दृष्ट्वोवाच ममेति तम् । ममेति परिग्राह्याह नृगो मे दत्तवानिति ॥ १७ ॥
tāṁ nīyamānāṁ tat-svāmī dṛṣṭrovāca mameti tam mameti parigrāhy āha nṛgo me dattavān iti
SB 10.64.18
विप्रौ विवदमानौ मामूचतु: स्वार्थसाधकौ । भवान् दातापहर्तेति तच्छ्रुत्वा मेऽभवद् भ्रम: ॥ १८ ॥
viprau vivadamānau mām ūcatuḥ svārtha-sādhakau bhavān dātāpaharteti tac chrutvā me ’bhavad bhramaḥ
SB 10.64.19-20
अनुनीतावुभौ विप्रौ धर्मकृच्छ्रगतेन वै । गवां लक्षं प्रकृष्टानां दास्याम्येषा प्रदीयताम् ॥ १९ ॥ भवन्तावनुगृह्णीतां किङ्करस्याविजानत: । समुद्धरतं मां कृच्छ्रात् पतन्तं निरयेऽशुचौ ॥ २० ॥
anunītāv ubhau viprau dharma-kṛcchra-gatena vai gavāṁ lakṣaṁ prakṛṣṭānāṁ dāsyāmy eṣā pradīyatām bhavantāv anugṛhṇītāṁ kiṅkarasyāvijānataḥ samuddharataṁ māṁ kṛcchrāt patantaṁ niraye ’śucau
SB 10.64.21
नाहं प्रतीच्छे वै राजन्नित्युक्त्वा स्वाम्यपाक्रमत् । नान्यद् गवामप्ययुतमिच्छामीत्यपरो ययौ ॥ २१ ॥
nāhaṁ pratīcche vai rājann ity uktvā svāmy apākramat nānyad gavām apy ayutam icchāmīty aparo yayau
SB 10.64.22
एतस्मिन्नन्तरे यामैर्दूतैर्नीतो यमक्षयम् । यमेन पृष्टस्तत्राहं देवदेव जगत्पते ॥ २२ ॥
etasminn antare yāmair dūtair nīto yama-kṣayam yamena pṛṣṭas tatrāhaṁ deva-deva jagat-pate
SB 10.64.23
पूर्वं त्वमशुभं भुङ्क्ष उताहो नृपते शुभम् । नान्तं दानस्य धर्मस्य पश्ये लोकस्य भास्वत: ॥ २३ ॥
pūrvaṁ tvam aśubhaṁ bhuṅkṣa utāho nṛpate śubham nāntaṁ dānasya dharmasya paśye lokasya bhāsvataḥ
SB 10.64.24
पूर्वं देवाशुभं भुञ्ज इति प्राह पतेति स: । तावदद्राक्षमात्मानं कृकलासं पतन् प्रभो ॥ २४ ॥
pūrvaṁ devāśubhaṁ bhuñja iti prāha pateti saḥ tāvad adrākṣam ātmānaṁ kṛkalāsaṁ patan prabho
SB 10.64.25
ब्रह्मण्यस्य वदान्यस्य तव दासस्य केशव । स्मृतिर्नाद्यापि विध्वस्ता भवत्सन्दर्शनार्थिन: ॥ २५ ॥
brahmaṇyasya vadānyasya tava dāsasya keśava smṛtir nādyāpi vidhvastā bhavat-sandarśanārthinaḥ
SB 10.64.26
स त्वं कथं मम विभोऽक्षिपथ: परात्मा योगेश्वरै: श्रुतिदृशामलहृद्विभाव्य: । साक्षादधोक्षज उरुव्यसनान्धबुद्धे: स्यान्मेऽनुदृश्य इह यस्य भवापवर्ग: ॥ २६ ॥
sa tvaṁ kathaṁ mama vibho ’kṣi-pathaḥ parātmā yogeśvaraḥ śruti-dṛśāmala-hṛd-vibhāvyaḥ sākṣād adhokṣaja uru-vyasanāndha-buddheḥ syān me ’nudṛśya iha yasya bhavāpavargaḥ
SB 10.64.27-28
देवदेव जगन्नाथ गोविन्द पुरुषोत्तम । नारायण हृषीकेश पुण्यश्लोकाच्युताव्यय ॥ २७ ॥ अनुजानीहि मां कृष्ण यान्तं देवगतिं प्रभो । यत्र क्वापि सतश्चेतो भूयान्मे त्वत्पदास्पदम् ॥ २८ ॥
deva-deva jagan-nātha govinda puruṣottama nārāyaṇa hṛṣīkeśa puṇya-ślokācyutāvyaya anujānīhi māṁ kṛṣṇa yāntaṁ deva-gatiṁ prabho yatra kvāpi sataś ceto bhūyān me tvat-padāspadam
SB 10.64.29
नमस्ते सर्वभावाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । कृष्णाय वासुदेवाय योगानां पतये नम: ॥ २९ ॥
namas te sarva-bhāvāya brahmaṇe ’nanta-śaktaye kṛṣṇāya vāsudevāya yogānāṁ pataye namaḥ
SB 10.64.30
इत्युक्त्वा तं परिक्रम्य पादौ स्पृष्ट्वा स्वमौलिना । अनुज्ञातो विमानाग्र्यमारुहत् पश्यतां नृणाम् ॥ ३० ॥
ity uktvā taṁ parikramya pādau spṛṣṭvā sva-maulinā anujñāto vimānāgryam āruhat paśyatāṁ nṛṇām
SB 10.64.31
कृष्ण: परिजनं प्राह भगवान् देवकीसुत: । ब्रह्मण्यदेवो धर्मात्मा राजन्याननुशिक्षयन् ॥ ३१ ॥
kṛṣṇaḥ parijanaṁ prāha bhagavān devakī-sutaḥ brahmaṇya-devo dharmātmā rājanyān anuśikṣayan
SB 10.64.32
दुर्जरं बत ब्रह्मस्वं भुक्तमग्नेर्मनागपि । तेजीयसोऽपि किमुत राज्ञां ईश्वरमानिनाम् ॥ ३२ ॥
durjaraṁ bata brahma-svaṁ bhuktam agner manāg api tejīyaso ’pi kim uta rājñāṁ īśvara-māninām
SB 10.64.33
नाहं हालाहलं मन्ये विषं यस्य प्रतिक्रिया । ब्रह्मस्वं हि विषं प्रोक्तं नास्य प्रतिविधिर्भुवि ॥ ३३ ॥
nāhaṁ hālāhalaṁ manye viṣaṁ yasya pratikriyā brahma-svaṁ hi viṣaṁ proktaṁ nāsya pratividhir bhuvi
SB 10.64.34
हिनस्ति विषमत्तारं वह्निरद्भि: प्रशाम्यति । कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावक: ॥ ३४ ॥
hinasti viṣam attāraṁ vahnir adbhiḥ praśāmyati kulaṁ sa-mūlaṁ dahati brahma-svāraṇi-pāvakaḥ
SB 10.64.35
ब्रह्मस्वं दुरनुज्ञातं भुक्तं हन्ति त्रिपूरुषम् । प्रसह्य तु बलाद् भुक्तं दश पूर्वान् दशापरान् ॥ ३५ ॥
brahma-svaṁ duranujñātaṁ bhuktaṁ hanti tri-pūruṣam prasahya tu balād bhuktaṁ daśa pūrvān daśāparān
SB 10.64.36
राजानो राजलक्ष्म्यान्धा नात्मपातं विचक्षते । निरयं येऽभिमन्यन्ते ब्रह्मस्वं साधु बालिशा: ॥ ३६ ॥
rājāno rāja-lakṣmyāndhā nātma-pātaṁ vicakṣate nirayaṁ ye ’bhimanyante brahma-svaṁ sādhu bāliśāḥ
SB 10.64.37-38
गृह्णन्ति यावत: पांशून् क्रन्दतामश्रुबिन्दव: । विप्राणां हृतवृत्तीनां वदान्यानां कुटुम्बिनाम् ॥ ३७ ॥ राजानो राजकुल्याश्च तावतोऽब्दान्निरङ्कुशा: । कुम्भीपाकेषु पच्यन्ते ब्रह्मदायापहारिण: ॥ ३८ ॥
gṛhṇanti yāvataḥ pāṁśūn krandatām aśru-bindavaḥ viprāṇāṁ hṛta-vṛttīnām vadānyānāṁ kuṭumbinām rājāno rāja-kulyāś ca tāvato ’bdān niraṅkuśāḥ kumbhī-pākeṣu pacyante brahma-dāyāpahāriṇaḥ
SB 10.64.39
स्वदत्तां परदत्तां वा ब्रह्मवृत्तिं हरेच्च य: । षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमि: ॥ ३९ ॥
sva-dattāṁ para-dattāṁ vā brahma-vṛttiṁ harec ca yaḥ ṣaṣṭi-varṣa-sahasrāṇi viṣṭhāyāṁ jāyate kṛmiḥ
SB 10.64.40
न मे ब्रह्मधनं भूयाद् यद् गृध्वाल्पायुषो नरा: । पराजिताश्च्युता राज्याद् भवन्त्युद्वेजिनोऽहय: ॥ ४० ॥
na me brahma-dhanaṁ bhūyād yad gṛdhvālpāyuṣo narāḥ parājitāś cyutā rājyād bhavanty udvejino ’hayaḥ
SB 10.64.41
विप्रं कृतागसमपि नैव द्रुह्यत मामका: । घ्नन्तं बहु शपन्तं वा नमस्कुरुत नित्यश: ॥ ४१ ॥
vipraṁ kṛtāgasam api naiva druhyata māmakāḥ ghnantaṁ bahu śapantaṁ vā namas-kuruta nityaśaḥ
SB 10.64.42
यथाहं प्रणमे विप्राननुकालं समाहित: । तथा नमत यूयं च योऽन्यथा मे स दण्डभाक् ॥ ४२ ॥
yathāhaṁ praṇame viprān anukālaṁ samāhitaḥ tathā namata yūyaṁ ca yo ’nyathā me sa daṇḍa-bhāk
SB 10.64.43
ब्राह्मणार्थो ह्यपहृतो हर्तारं पातयत्यध: । अजानन्तमपि ह्येनं नृगं ब्राह्मणगौरिव ॥ ४३ ॥
brāhmaṇārtho hy apahṛto hartāraṁ pātayaty adhaḥ ajānantam api hy enaṁ nṛgaṁ brāhmaṇa-gaur iva
SB 10.64.44
एवं विश्राव्य भगवान् मुकुन्दो द्वारकौकस: । पावन: सर्वलोकानां विवेश निजमन्दिरम् ॥ ४४ ॥
evaṁ viśrāvya bhagavān mukundo dvārakaukasaḥ pāvanaḥ sarva-lokānāṁ viveśa nija-mandiram
Canto 10, Chapter 65
SB 10.65.1
श्रीशुक उवाच बलभद्र: कुरुश्रेष्ठ भगवान् रथमास्थित: । सुहृद्दिदृक्षुरुत्कण्ठ: प्रययौ नन्दगोकुलम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca balabhadraḥ kuru-śreṣṭha bhagavān ratham āsthitaḥ suhṛd-didṛkṣur utkaṇṭhaḥ prayayau nanda-gokulam
SB 10.65.2
परिष्वक्तश्चिरोत्कण्ठैर्गोपैर्गोपीभिरेव च । रामोऽभिवाद्य पितरावाशीर्भिरभिनन्दित: ॥ २ ॥
pariṣvaktaś cirotkaṇṭhair gopair gopībhir eva ca rāmo ’bhivādya pitarāv āśīrbhir abhinanditaḥ
SB 10.65.3
चिरं न: पाहि दाशार्ह सानुजो जगदीश्वर: । इत्यारोप्याङ्कमालिङ्ग्य नेत्रै: सिषिचतुर्जलै: ॥ ३ ॥
ciraṁ naḥ pāhi dāśārha sānujo jagad-īśvaraḥ ity āropyāṅkam āliṅgya netraiḥ siṣicatur jalaiḥ
SB 10.65.4-6
गोपवृद्धांश्च विधिवद् यविष्ठैरभिवन्दित: । यथावयो यथासख्यं यथासम्बन्धमात्मन: ॥ ४ ॥ समुपेत्याथ गोपालान् हास्यहस्तग्रहादिभि: । विश्रान्तं सुखमासीनं पप्रच्छु: पर्युपागता: ॥ ५ ॥ पृष्टाश्चानामयं स्वेषु प्रेमगद्गदया गिरा । कृष्णे कमलपत्राक्षे सन्न्यस्ताखिलराधस: ॥ ६ ॥
gopa-vṛddhāṁś ca vidhi-vad yaviṣṭhair abhivanditaḥ yathā-vayo yathā-sakhyaṁ yathā-sambandham ātmanaḥ samupetyātha gopālān hāsya-hasta-grahādibhiḥ viśrāntam sukham āsīnaṁ papracchuḥ paryupāgatāḥ pṛṣṭāś cānāmayaṁ sveṣu prema-gadgadayā girā kṛṣṇe kamala-patrākṣe sannyastākhila-rādhasaḥ
SB 10.65.7
कच्चिन्नो बान्धवा राम सर्वे कुशलमासते । कच्चित् स्मरथ नो राम यूयं दारसुतान्विता: ॥ ७ ॥
kaccin no bāndhavā rāma sarve kuśalam āsate kaccit smaratha no rāma yūyaṁ dāra-sutānvitāḥ
SB 10.65.8
दिष्ट्या कंसो हत: पापो दिष्ट्या मुक्ता: सुहृज्जना: । निहत्य निर्जित्य रिपून् दिष्ट्या दुर्गं समाश्रिता: ॥ ८ ॥
diṣṭyā kaṁso hataḥ pāpo diṣṭyā muktāḥ suhṛj-janāḥ nihatya nirjitya ripūn diṣṭyā durgaṁ samāśrītāḥ
SB 10.65.9
गोप्यो हसन्त्य: पप्रच्छू रामसन्दर्शनादृता: । कच्चिदास्ते सुखं कृष्ण: पुरस्त्रीजनवल्लभ: ॥ ९ ॥
gopyo hasantyaḥ papracchū rāma-sandarśanādṛtāḥ kaccid āste sukhaṁ kṛṣṇaḥ pura-strī-jana-vallabhaḥ
SB 10.65.10
कच्चित् स्मरति वा बन्धून् पितरं मातरं च स: । अप्यसौ मातरं द्रष्टुं सकृदप्यागमिष्यति । अपि वा स्मरतेऽस्माकमनुसेवां महाभुज: ॥ १० ॥
kaccit smarati vā bandhūn pitaraṁ mātaraṁ ca saḥ apy asau mātaraṁ draṣṭuṁ sakṛd apy āgamiṣyati api vā smarate ’smākam anusevāṁ mahā-bhujaḥ
SB 10.65.11-12
मातरं पितरं भ्रातृन् पतीन् पुत्रान् स्वसृनपि । यदर्थे जहिम दाशार्ह दुस्त्यजान् स्वजनान् प्रभो ॥ ११ ॥ ता न: सद्य: परित्यज्य गत: सञ्छिन्नसौहृद: । कथं नु तादृशं स्त्रीभिर्न श्रद्धीयेत भाषितम् ॥ १२ ॥
mātaraṁ pitaraṁ bhrātṝn patīn putrān svasṝn api yad-arthe jahima dāśārha dustyajān sva-janān prabho tā naḥ sadyaḥ parityajya gataḥ sañchinna-sauhṛdaḥ kathaṁ nu tādṛśaṁ strībhir na śraddhīyeta bhāṣitam
SB 10.65.13
कथं नु गृह्णन्त्यनवस्थितात्मनो वच: कृतघ्नस्य बुधा: पुरस्त्रिय: । गृह्णन्ति वै चित्रकथस्य सुन्दर- स्मितावलोकोच्छ्वसितस्मरातुरा: ॥ १३ ॥
kathaṁ nu gṛhṇanty anavasthitātmano vacaḥ kṛta-ghnasya budhāḥ pura-striyaḥ gṛhṇanti vai citra-kathasya sundara- smitāvalokocchvasita-smarāturāḥ
SB 10.65.14
किं नस्तत्कथया गोप्य: कथा: कथयतापरा: । यात्यस्माभिर्विना कालो यदि तस्य तथैव न: ॥ १४ ॥
kiṁ nas tat-kathayā gopyaḥ kathāḥ kathayatāparāḥ yāty asmābhir vinā kālo yadi tasya tathaiva naḥ
SB 10.65.15
इति प्रहसितं शौरेर्जल्पितं चारु वीक्षितम् । गतिं प्रेमपरिष्वङ्गं स्मरन्त्यो रुरुदु: स्त्रिय: ॥ १५ ॥
iti prahasitaṁ śaurer jalpitaṁ cāru-vīkṣitam gatiṁ prema-pariṣvaṅgaṁ smarantyo ruruduḥ striyaḥ
SB 10.65.16
सङ्कर्षणस्ता: कृष्णस्य सन्देशैर्हृदयंगमै: । सान्त्वयामास भगवान् नानानुनयकोविद: ॥ १६ ॥
saṅkarṣaṇas tāḥ kṛṣṇasya sandeśair hṛdayaṁ-gamaiḥ sāntvayām āsa bhagavān nānānunaya-kovidaḥ
SB 10.65.17
द्वौ मासौ तत्र चावात्सीन्मधुं माधवमेव च । राम: क्षपासु भगवान् गोपीनां रतिमावहन् ॥ १७ ॥
dvau māsau tatra cāvātsīn madhuṁ mādhavaṁ eva ca rāmaḥ kṣapāsu bhagavān gopīnāṁ ratim āvahan
SB 10.65.18
पूर्णचन्द्रकलामृष्टे कौमुदीगन्धवायुना । यमुनोपवने रेमे सेविते स्त्रीगणैर्वृत: ॥ १८ ॥
pūrṇa-candra-kalā-mṛṣṭe kaumudī-gandha-vāyunā yamunopavane reme sevite strī-gaṇair vṛtaḥ
SB 10.65.19
वरुणप्रेषिता देवी वारुणी वृक्षकोटरात् । पतन्ती तद् वनं सर्वं स्वगन्धेनाध्यवासयत् ॥ १९ ॥
varuṇa-preṣitā devī vāruṇī vṛkṣa-koṭarāt patantī tad vanaṁ sarvaṁ sva-gandhenādhyavāsayat
SB 10.65.20
तं गन्धं मधुधाराया वायुनोपहृतं बल: । आघ्रायोपगतस्तत्र ललनाभि: समं पपौ ॥ २० ॥
taṁ gandhaṁ madhu-dhārāyā vāyunopahṛtaṁ balaḥ āghrāyopagatas tatra lalanābhiḥ samaṁ papau
SB 10.65.21
उपगीयमानो गन्धर्वैर्वनिताशोभिमण्डले । रेमे करेणुयूथेशो माहेन्द्र इव वारण: ॥ २१ ॥
upagīyamāno gandharvair vanitā-śobhi-maṇḍale reme kareṇu-yūtheśo māhendra iva vāraṇaḥ
SB 10.65.22
नेदुर्दुन्दुभयो व्योम्नि ववृषु: कुसुमैर्मुदा । गन्धर्वा मुनयो रामं तद्वीर्यैरीडिरे तदा ॥ २२ ॥
nedur dundubhayo vyomni vavṛṣuḥ kusumair mudā gandharvā munayo rāmaṁ tad-vīryair īḍire tadā
SB 10.65.23
उपगीयमानचरितो वनिताभिर्हलायुध: । वनेषु व्यचरत् क्षीवो मदविह्वललोचन: ॥ २३ ॥
upagīyamāna-carito vanitābhir halāyudha vaneṣu vyacarat kṣīvo mada-vihvala-locanaḥ
SB 10.65.24-25
स्रग्व्येककुण्डलो मत्तो वैजयन्त्या च मालया । बिभ्रत् स्मितमुखाम्भोजं स्वेदप्रालेयभूषितम् । स आजुहाव यमुनां जलक्रीडार्थमीश्वर: ॥ २४ ॥ निजं वाक्यमनादृत्य मत्त इत्यापगां बल: । अनागतां हलाग्रेण कुपितो विचकर्ष ह ॥ २५ ॥
sragvy eka-kuṇḍalo matto vaijayantyā ca mālayā bibhrat smita-mukhāmbhojaṁ sveda-prāleya-bhūṣitam sa ājuhāva yamunāṁ jala-krīḍārtham īśvaraḥ nijaṁ vākyam anādṛtya matta ity āpagāṁ balaḥ anāgatāṁ halāgreṇa kupito vicakarṣa ha
SB 10.65.26
पापे त्वं मामवज्ञाय यन्नायासि मयाहुता । नेष्ये त्वां लाङ्गलाग्रेण शतधा कामचारिणीम् ॥ २६ ॥
pāpe tvaṁ mām avajñāya yan nāyāsi mayāhutā neṣye tvāṁ lāṅgalāgreṇa śatadhā kāma-cāriṇīm
SB 10.65.27
एवं निर्भर्त्सिता भीता यमुना यदुनन्दनम् । उवाच चकिता वाचं पतिता पादयोर्नृप ॥ २७ ॥
evaṁ nirbhartsitā bhītā yamunā yadu-nandanam uvāca cakitā vācaṁ patitā pādayor nṛpa
SB 10.65.28
राम राम महाबाहो न जाने तव विक्रमम् । यस्यैकांशेन विधृता जगती जगत: पते ॥ २८ ॥
rāma rāma mahā-bāho na jāne tava vikramam yasyaikāṁśena vidhṛtā jagatī jagataḥ pate
SB 10.65.29
परं भावं भगवतो भगवन् मामजानतीम् । मोक्तुमर्हसि विश्वात्मन् प्रपन्नां भक्तवत्सल ॥ २९ ॥
paraṁ bhāvaṁ bhagavato bhagavan mām ajānatīm moktum arhasi viśvātman prapannāṁ bhakta-vatsala
SB 10.65.30
ततो व्यमुञ्चद् यमुनां याचितो भगवान् बल: । विजगाह जलं स्त्रीभि: करेणुभिरिवेभराट् ॥ ३० ॥
tato vyamuñcad yamunāṁ yācito bhagavān balaḥ vijagāha jalaṁ strībhiḥ kareṇubhir ivebha-rāṭ
SB 10.65.31
कामं विहृत्य सलिलादुत्तीर्णायासीताम्बरे । भूषणानि महार्हाणि ददौ कान्ति: शुभां स्रजम् ॥ ३१ ॥
kāmaṁ vihṛtya salilād uttīrṇāyāsītāmbare bhūṣaṇāni mahārhāṇi dadau kāntiḥ śubhāṁ srajam
SB 10.65.32
वसित्वा वाससी नीले मालामामुच्य काञ्चनीम् । रेये स्वलङ्कृतो लिप्तो माहेन्द्र इव वारण: ॥ ३२ ॥
vasitvā vāsasī nīle mālāṁ āmucya kāñcanīm reye sv-alaṅkṛto lipto māhendra iva vāraṇaḥ
SB 10.65.33
अद्यापि दृश्यते राजन् यमुनाकृष्टवर्त्मना । बलस्यानन्तवीर्यस्य वीर्यं सूचयतीव हि ॥ ३३ ॥
adyāpi dṛśyate rājan yamunākṛṣṭa-vartmanā balasyānanta-vīryasya vīryaṁ sūcayatīva hi
SB 10.65.34
एवं सर्वा निशा याता एकेव रमतो व्रजे । रामस्याक्षिप्तचित्तस्य माधुर्यैर्व्रजयोषिताम् ॥ ३४ ॥
evaṁ sarvā niśā yātā ekeva ramato vraje rāmasyākṣipta-cittasya mādhuryair vraja-yoṣitām
Canto 10, Chapter 66
SB 10.66.1
श्रीशुक उवाच नन्दव्रजं गते रामे करूषाधिपतिर्नृप । वासुदेवोऽहमित्यज्ञो दूतं कृष्णाय प्राहिणोत् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca nanda-vrajaṁ gate rāme karūṣādhipatir nṛpa vāsudevo ’ham ity ajño dūtaṁ kṛṣṇāya prāhiṇot
SB 10.66.2
त्वं वासुदेवो भगवानवतीर्णो जगत्पति: । इति प्रस्तोभितो बालैर्मेन आत्मानमच्युतम् ॥ २ ॥
tvaṁ vāsudevo bhagavān avatīṛno jagat-patiḥ iti prastobhito bālair mena ātmānam acyutam
SB 10.66.3
दूतं च प्राहिणोन्मन्द: कृष्णायाव्यक्तवर्त्मने । द्वारकायां यथा बालो नृपो बालकृतोऽबुध: ॥ ३ ॥
dūtaṁ ca prāhiṇon mandaḥ kṛṣṇāyāvyakta-vartmane dvārakāyāṁ yathā bālo nṛpo bāla-kṛto ’budhaḥ
SB 10.66.4
दूतस्तु द्वारकामेत्य सभायामास्थितं प्रभुम् । कृष्णं कमलपत्राक्षं राजसन्देशमब्रवीत् ॥ ४ ॥
dūtas tu dvārakām etya sabhāyām āsthitaṁ prabhum kṛṣṇaṁ kamala-patrākṣaṁ rāja-sandeśam abravīt
SB 10.66.5
वासुदेवोऽवतीर्णोऽहमेक एव न चापर: । भूतानामनुकम्पार्थं त्वं तु मिथ्याभिधां त्यज ॥ ५ ॥
vāsudevo ’vatīrno ’ham eka eva na cāparaḥ bhūtānām anukampārthaṁ tvaṁ tu mithyābhidhāṁ tyaja
SB 10.66.6
यानि त्वमस्मच्चिह्नानि मौढ्याद् बिभर्षि सात्वत । त्यक्त्वैहि मां त्वं शरणं नो चेद् देहि ममाहवम् ॥ ६ ॥
yāni tvam asmac-cihnāni mauḍhyād bibharṣi sātvata tyaktvaihi māṁ tvaṁ śaraṇaṁ no ced dehi mamāhavam
SB 10.66.7
श्रीशुक उवाच कत्थनं तदुपाकर्ण्य पौण्ड्रकस्याल्पमेधस: । उग्रसेनादय: सभ्या उच्चकैर्जहसुस्तदा ॥ ७ ॥
śrī-śuka uvāca katthanaṁ tad upākarṇya pauṇḍrakasyālpa-medhasaḥ ugrasenādayaḥ sabhyā uccakair jahasus tadā
SB 10.66.8
उवाच दूतं भगवान् परिहासकथामनु । उत्स्रक्ष्ये मूढ चिह्नानि यैस्त्वमेवं विकत्थसे ॥ ८ ॥
uvāca dūtaṁ bhagavān parihāsa-kathām anu utsrakṣye mūḍha cihnāni yais tvam evaṁ vikatthase
SB 10.66.9
मुखं तदपिधायाज्ञ कङ्कगृध्रवटैर्वृत: । शयिष्यसे हतस्तत्र भविता शरणं शुनाम् ॥ ९ ॥
mukhaṁ tad apidhāyājña kaṅka-gṛdhra-vaṭair vṛtaḥ śayiṣyase hatas tatra bhavitā śaraṇaṁ śunām
SB 10.66.10
इति दूतस्तमाक्षेपं स्वामिने सर्वमाहरत् । कृष्णोऽपि रथमास्थाय काशीमुपजगाम ह ॥ १० ॥
iti dūtas tam ākṣepaṁ svāmine sarvam āharat kṛṣṇo ’pi ratham āsthāya kāśīm upajagāma ha
SB 10.66.11
पौण्ड्रकोऽपि तदुद्योगमुपलभ्य महारथ: । अक्षौहिणीभ्यां संयुक्तो निश्चक्राम पुराद् द्रुतम् ॥ ११ ॥
pauṇḍrako ’pi tad-udyogam upalabhya mahā-rathaḥ akṣauhiṇībhyāṁ saṁyukto niścakrāma purād drutam
SB 10.66.12-14
तस्य काशीपतिर्मित्रं पार्ष्णिग्राहोऽन्वयान्नृप । अक्षौहिणीभिस्तिसृभिरपश्यत् पौण्ड्रकं हरि: ॥ १२ ॥ शङ्खार्यसिगदाशार्ङ्गश्रीवत्साद्युपलक्षितम् । बिभ्राणं कौस्तुभमणिं वनमालाविभूषितम् ॥ १३ ॥ कौशेयवाससी पीते वसानं गरुडध्वजम् । अमूल्यमौल्याभरणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ १४ ॥
tasya kāśī-patir mitraṁ pārṣṇi-grāho ’nvayān nṛpa akṣauhiṇībhis tisṛbhir apaśyat pauṇḍrakaṁ hariḥ śaṅkhāry-asi-gadā-śārṅga- śrīvatsādy-upalakṣitam bibhrāṇaṁ kaustubha-maṇiṁ vana-mālā-vibhūṣitam kauśeya-vāsasī pīte vasānaṁ garuḍa-dhvajam amūlya-mauly-ābharaṇaṁ sphuran-makara-kuṇḍalam
SB 10.66.15
दृष्ट्वा तमात्मनस्तुल्यं वेषं कृत्रिममास्थितम् । यथा नटं रङ्गगतं विजहास भृशं हरि: ॥ १५ ॥
dṛṣṭvā tam ātmanas tulyaṁ veṣaṁ kṛtrimam āsthitam yathā naṭaṁ raṅga-gataṁ vijahāsa bhṛśaṁ harīḥ
SB 10.66.16
शूलैर्गदाभि: परिघै: शक्त्यृष्टिप्रासतोमरै: । असिभि: पट्टिशैर्बाणै: प्राहरन्नरयो हरिम् ॥ १६ ॥
śulair gadābhiḥ parighaiḥ śakty-ṛṣṭi-prāsa-tomaraiḥ asibhiḥ paṭṭiśair bāṇaiḥ prāharann arayo harim
SB 10.66.17
कृष्णस्तु तत्पौण्ड्रककाशिराजयो- र्बलं गजस्यन्दनवाजिपत्तिमत् । गदासिचक्रेषुभिरार्दयद् भृशं यथा युगान्ते हढतभुक् पृथक् प्रजा: ॥ १७ ॥
kṛṣṇas tu tat pauṇḍraka-kāśirājayor balaṁ gaja-syandana-vāji-patti-mat gadāsi-cakreṣubhir ārdayad bhṛśaṁ yathā yugānte huta-bhuk pṛthak prajāḥ
SB 10.66.18
आयोधनं तद्रथवाजिकुञ्जर- द्विपत्खरोष्ट्रैररिणावखण्डितै: । बभौ चितं मोदवहं मनस्विना- माक्रीडनं भूतपतेरिवोल्बणम् ॥ १८ ॥
āyodhanaṁ tad ratha-vāji-kuñjara- dvipat-kharoṣṭrair ariṇāvakhaṇḍitaiḥ babhau citaṁ moda-vahaṁ manasvinām ākrīḍanaṁ bhūta-pater ivolbaṇam
SB 10.66.19
अथाह पौण्ड्रकं शौरिर्भो भो पौण्ड्रक यद् भवान् । दूतवाक्येन मामाह तान्यस्त्रण्युत्सृजामि ते ॥ १९ ॥
athāha pauṇḍrakaṁ śaurir bho bho pauṇḍraka yad bhavān dūta-vākyena mām āha tāny astraṇy utsṛjāmi te
SB 10.66.20
त्याजयिष्येऽभिधानं मे यत्त्वयाज्ञ मृषा धृतम् । व्रजामि शरनं तेऽद्य यदि नेच्छामि संयुगम् ॥ २० ॥
tyājayiṣye ’bhidhānaṁ me yat tvayājña mṛṣā dhṛtam vrajāmi śaranaṁ te ’dya yadi necchāmi saṁyugam
SB 10.66.21
इति क्षिप्त्वा शितैर्बाणैर्विरथीकृत्य पौण्ड्रकम् । शिरोऽवृश्चद् रथाङ्गेन वज्रेणेन्द्रो यथा गिरे: ॥ २१ ॥
iti kṣiptvā śitair bāṇair virathī-kṛtya pauṇḍrakam śiro ’vṛścad rathāṅgena vajreṇendro yathā gireḥ
SB 10.66.22
तथा काशिपते: कायाच्छिर उत्कृत्य पत्रिभि: । न्यपातयत् काशिपुर्यां पद्मकोशमिवानिल: ॥ २२ ॥
tathā kāśī-pateḥ kāyāc chira utkṛtya patribhiḥ nyapātayat kāśī-puryāṁ padma-kośam ivānilaḥ
SB 10.66.23
एवं मत्सरिणं हत्वा पौण्ड्रकं ससखं हरि: । द्वारकामाविशत् सिद्धैर्गीयमानकथामृत: ॥ २३ ॥
evaṁ matsariṇam hatvā pauṇḍrakaṁ sa-sakhaṁ hariḥ dvārakām āviśat siddhair gīyamāna-kathāmṛtaḥ
SB 10.66.24
स नित्यं भगवद्ध्यानप्रध्वस्ताखिलबन्धन: । बिभ्राणश्च हरे राजन् स्वरूपं तन्मयोऽभवत् ॥ २४ ॥
sa nityaṁ bhagavad-dhyāna- pradhvastākhila-bandhanaḥ bibhrāṇaś ca hare rājan svarūpaṁ tan-mayo ’bhavat
SB 10.66.25
शिर: पतितमालोक्य राजद्वारे सकुण्डलम् । किमिदं कस्य वा वक्त्रमिति संशिशिरे जना: ॥ २५ ॥
śiraḥ patitam ālokya rāja-dvāre sa-kuṇḍalam kim idaṁ kasya vā vaktram iti saṁśiśire janāḥ
SB 10.66.26
राज्ञ: काशीपतेर्ज्ञात्वा महिष्य: पुत्रबान्धवा: । पौराश्च हा हता राजन् नाथ नाथेति प्रारुदन् ॥ २६ ॥
rājñaḥ kāśī-pater jñātvā mahiṣyaḥ putra-bāndhavāḥ paurāś ca hā hatā rājan nātha nātheti prārudan
SB 10.66.27-28
सुदक्षिणस्तस्य सुत: कृत्वा संस्थाविधिं पते: । निहत्य पितृहन्तारं यास्याम्यपचितिं पितु: ॥ २७ ॥ इत्यात्मनाभिसन्धाय सोपाध्यायो महेश्वरम् । सुदक्षिणोऽर्चयामास परमेण समाधिना ॥ २८ ॥
sudakṣiṇas tasya sutaḥ kṛtvā saṁsthā-vidhiṁ pateḥ nihatya pitṛ-hantāraṁ yāsyāmy apacitiṁ pituḥ ity ātmanābhisandhāya sopādhyāyo maheśvaram su-dakṣiṇo ’rcayām āsa parameṇa samādhinā
SB 10.66.29
प्रीतोऽविमुक्ते भगवांस्तस्मै वरमदाद् विभु: । पितृहन्तृवधोपायं स वव्रे वरमीप्सितम् ॥ २९ ॥
prīto ’vimukte bhagavāṁs tasmai varam adād vibhuḥ pitṛ-hantṛ-vadhopāyaṁ sa vavre varam īpsitam
SB 10.66.30-31
दक्षिणाग्निं परिचर ब्राह्मणै: सममृत्विजम् । अभिचारविधानेन स चाग्नि: प्रमथैर्वृत: ॥ ३० ॥ साधयिष्यति सङ्कल्पमब्रह्मण्ये प्रयोजित: । इत्यादिष्टस्तथा चक्रे कृष्णायाभिचरन् व्रती ॥ ३१ ॥
dakṣiṇāgniṁ paricara brāhmaṇaiḥ samam ṛtvijam abhicāra-vidhānena sa cāgniḥ pramathair vṛtaḥ sādhayiṣyati saṅkalpam abrahmaṇye prayojitaḥ ity ādiṣṭas tathā cakre kṛṣṇāyābhicaran vratī
SB 10.66.32-33
ततोऽग्निरुत्थित: कुण्डान्मूर्तिमानतिभीषण: । तप्तताम्रशिखाश्मश्रुरङ्गारोद्गारिलोचन: ॥ ३२ ॥ दंष्ट्रोग्रभ्रुकुटीदण्डकठोरास्य: स्वजिह्वया । आलिहन् सृक्वणी नग्नो विधुन्वंस्त्रिशिखं ज्वलत् ॥ ३३ ॥
tato ’gnir utthitaḥ kuṇḍān mūrtimān ati-bhīṣaṇaḥ tapta-tāmra-śikhā-śmaśrur aṅgārodgāri-locanaḥ daṁṣṭrogra-bhru-kuṭī-daṇḍa- kaṭhorāsyaḥ sva-jihvayā ālihan sṛkvaṇī nagno vidhunvaṁs tri-śikhaṁ jvalat
SB 10.66.34
पद्भ्यां तालप्रमाणाभ्यां कम्पयन्नवनीतलम् । सोऽभ्यधावद् वृतो भूतैर्द्वारकां प्रदहन् दिश: ॥ ३४ ॥
padbhyāṁ tāla-pramāṇābhyāṁ kampayann avanī-talam so ’bhyadhāvad vṛto bhūtair dvārakāṁ pradahan diśaḥ
SB 10.66.35
तमाभिचारदहनमायान्तं द्वारकौकस: । विलोक्य तत्रसु: सर्वे वनदाहे मृगा यथा ॥ ३५ ॥
tam ābhicāra-dahanam āyāntaṁ dvārakaukasaḥ vilokya tatrasuḥ sarve vana-dāhe mṛgā yathā
SB 10.66.36
अक्षै: सभायां क्रीडन्तं भगवन्तं भयातुरा: । त्राहि त्राहि त्रिलोकेश वह्ने: प्रदहत: पुरम् ॥ ३६ ॥
akṣaiḥ sabhāyāṁ krīḍantaṁ bhagavantaṁ bhayāturāḥ trāhi trāhi tri-lokeśa vahneḥ pradahataḥ puram
SB 10.66.37
श्रुत्वा तज्जनवैक्लव्यं दृष्ट्वा स्वानां च साध्वसम् । शरण्य: सम्प्रहस्याह मा भैष्टेत्यवितास्म्यहम् ॥ ३७ ॥
śrutvā taj jana-vaiklavyaṁ dṛṣṭvā svānāṁ ca sādhvasam śaraṇyaḥ samprahasyāha mā bhaiṣṭety avitāsmy aham
SB 10.66.38
सर्वस्यान्तर्बहि:साक्षी कृत्यां माहेश्वरीं विभु: । विज्ञाय तद्विघातार्थं पार्श्वस्थं चक्रमादिशत् ॥ ३८ ॥
sarvasyāntar-bahiḥ-sākṣī kṛtyāṁ māheśvarīṁ vibhuḥ vijñāya tad-vighātārthaṁ pārśva-sthaṁ cakram ādiśat
SB 10.66.39
तत् सूर्यकोटिप्रतिमं सुदर्शनं जाज्वल्यमानं प्रलयानलप्रभम् । स्वतेजसा खं ककुभोऽथ रोदसी चक्रं मुकुन्दास्त्रमथाग्निमार्दयत् ॥ ३९ ॥
tat sūrya-koṭi-pratimaṁ sudarśanaṁ jājvalyamānaṁ pralayānala-prabham sva-tejasā khaṁ kakubho ’tha rodasī cakraṁ mukundāstraṁ athāgnim ārdayat
SB 10.66.40
कृत्यानल: प्रतिहत: स रथाङ्गपाणे- रस्त्रौजसा स नृप भग्नमुखो निवृत्त: । वाराणसीं परिसमेत्य सुदक्षिणं तं सर्त्विग्जनं समदहत् स्वकृतोऽभिचार: ॥ ४० ॥
kṛtyānalaḥ pratihataḥ sa rathānga-pāṇer astraujasā sa nṛpa bhagna-mukho nivṛttaḥ vārāṇasīṁ parisametya sudakṣiṇaṁ taṁ sartvig-janaṁ samadahat sva-kṛto ’bhicāraḥ
SB 10.66.41
चक्रं च विष्णोस्तदनुप्रविष्टं वाराणसीं साट्टसभालयापणाम् । सगोपुराट्टालककोष्ठसङ्कुलां सकोशहस्त्यश्वरथान्नशालिनीम् ॥ ४१ ॥
cakraṁ ca viṣṇos tad-anupraviṣṭaṁ vārānasīṁ sāṭṭa-sabhālayāpaṇām sa-gopurāṭṭālaka-koṣṭha-saṅkulāṁ sa-kośa-hasty-aśva-rathānna-śālinīm
SB 10.66.42
दग्ध्वा वाराणसीं सर्वां विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् । भूय: पार्श्वमुपातिष्ठत् कृष्णस्याक्लिष्टकर्मण: ॥ ४२ ॥
dagdhvā vārāṇasīṁ sarvāṁ viṣṇoś cakraṁ sudarśanam bhūyaḥ pārśvam upātiṣṭhat kṛṣṇasyākliṣṭa-karmaṇaḥ
SB 10.66.43
य एनं श्रावयेन्मर्त्य उत्तम:श्लोकविक्रमम् । समाहितो वा शृणुयात् सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ ४३ ॥
ya enaṁ śrāvayen martya uttamaḥ-śloka-vikramam samāhito vā śṛṇuyāt sarva-pāpaiḥ pramucyate
Canto 10, Chapter 67
SB 10.67.1
श्रीराजोवाच भुयोऽहं श्रोतुमिच्छामि रामस्याद्भुतकर्मण: । अनन्तस्याप्रमेयस्य यदन्यत् कृतवान् प्रभु: ॥ १ ॥
śrī-rājovāca bhuyo ’haṁ śrotum icchāmi rāmasyādbhuta-karmaṇaḥ anantasyāprameyasya yad anyat kṛtavān prabhuḥ
SB 10.67.2
श्रीशुक उवाच नरकस्य सखा कश्चिद् द्विविदो नाम वानर: । सुग्रीवसचिव: सोऽथ भ्राता मैन्दस्य वीर्यवान् ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca narakasya sakhā kaścid dvivido nāma vānaraḥ sugrīva-sacivaḥ so ’tha bhrātā maindasya vīryavān
SB 10.67.3
सख्यु: सोऽपचितिं कुर्वन् वानरो राष्ट्रविप्लवम् । पुरग्रामाकरान् घोषानदहद् वह्निमुत्सृजन् ॥ ३ ॥
sakhyuḥ so ’pacitiṁ kurvan vānaro rāṣṭra-viplavam pura-grāmākarān ghoṣān adahad vahnim utsṛjan
SB 10.67.4
क्वचित्स शैलानुत्पाट्य तैर्देशान् समचूर्णयत् । आनर्तान् सुतरामेव यत्रास्ते मित्रहा हरि: ॥ ४ ॥
kvacit sa śailān utpāṭya tair deśān samacūrṇayat ānartān sutarām eva yatrāste mitra-hā hariḥ
SB 10.67.5
क्वचित् समुद्रमध्यस्थो दोर्भ्यामुत्क्षिप्य तज्जलम् । देशान् नागायुतप्राणो वेलाकूले न्यमज्जयत् ॥ ५ ॥
kvacit samudra-madhya-stho dorbhyām utkṣipya taj-jalam deśān nāgāyuta-prāṇo velā-kūle nyamajjayat
SB 10.67.6
आश्रमानृषिमुख्यानां कृत्वा भग्नवनस्पतीन् । अदूषयच्छकृन्मूत्रैरग्नीन् वैतानिकान् खल: ॥ ६ ॥
āśramān ṛṣi-mukhyānāṁ kṛtvā bhagna-vanaspatīn adūṣayac chakṛn-mūtrair agnīn vaitānikān khalaḥ
SB 10.67.7
पुरुषान् योषितो दृप्त: क्ष्माभृद्द्रोणीगुहासु स: । निक्षिप्य चाप्यधाच्छैलै: पेशष्कारीव कीटकम् ॥ ७ ॥
puruṣān yoṣito dṛptaḥ kṣmābhṛd-dronī-guhāsu saḥ nikṣipya cāpyadhāc chailaiḥ peśaṣkārīva kīṭakam
SB 10.67.8
एवं देशान् विप्रकुर्वन् दूषयंश्च कुलस्त्रिय: । श्रुत्वा सुललितं गीतं गिरिं रैवतकं ययौ ॥ ८ ॥
evaṁ deśān viprakurvan dūṣayaṁś ca kula-striyaḥ śrutvā su-lalitaṁ gītaṁ giriṁ raivatakaṁ yayau
SB 10.67.9-10
तत्रापश्यद् यदुपतिं रामं पुष्करमालिनम् । सुदर्शनीयसर्वाङ्गं ललनायूथमध्यगम् ॥ ९ ॥ गायन्तं वारुणीं पीत्वा मदविह्वललोचनम् । विभ्राजमानं वपुषा प्रभिन्नमिव वारणम् ॥ १० ॥
tatrāpaśyad yadu-patiṁ rāmaṁ puṣkara-mālinam sudarśanīya-sarvāṅgaṁ lalanā-yūtha-madhya-gam gāyantaṁ vāruṇīṁ pītvā mada-vihvala-locanam vibhrājamānaṁ vapuṣā prabhinnam iva vāraṇam
SB 10.67.11
दुष्ट: शाखामृग: शाखामारूढ: कम्पयन् द्रुमान् । चक्रे किलकिलाशब्दमात्मानं सम्प्रदर्शयन् ॥ ११ ॥
duṣṭaḥ śākhā-mṛgaḥ śākhām ārūḍhaḥ kampayan drumān cakre kilakilā-śabdam ātmānaṁ sampradarśayan
SB 10.67.12
तस्य धार्ष्ट्यं कपेर्वीक्ष्य तरुण्यो जातिचापला: । हास्यप्रिया विजहसुर्बलदेवपरिग्रहा: ॥ १२ ॥
tasya dhārṣṭyaṁ kaper vīkṣya taruṇyo jāti-cāpalāḥ hāsya-priyā vijahasur baladeva-parigrahāḥ
SB 10.67.13
ता हेलयामास कपिर्भ्रूक्षेपैर्सम्मुखादिभि: । दर्शयन् स्वगुदं तासां रामस्य च निरीक्षित: ॥ १३ ॥
tā helayām āsa kapir bhrū-kṣepair sammukhādibhiḥ darśayan sva-gudaṁ tāsāṁ rāmasya ca nirīkṣitaḥ
SB 10.67.14-15
तं ग्राव्णा प्राहरत् क्रुद्धो बल: प्रहरतां वर: । स वञ्चयित्वा ग्रावाणं मदिराकलशं कपि: ॥ १४ ॥ गृहीत्वा हेलयामास धूर्तस्तं कोपयन् हसन् । निर्भिद्य कलशं दुष्टो वासांस्यास्फालयद् बलम् । कदर्थीकृत्य बलवान् विप्रचक्रे मदोद्धत: ॥ १५ ॥
taṁ grāvṇā prāharat kruddho balaḥ praharatāṁ varaḥ sa vañcayitvā grāvāṇaṁ madirā-kalaśaṁ kapiḥ gṛhītvā helayām āsa dhūrtas taṁ kopayan hasan nirbhidya kalaśaṁ duṣṭo vāsāṁsy āsphālayad balam kadarthī-kṛtya balavān vipracakre madoddhataḥ
SB 10.67.16
तं तस्याविनयं दृष्ट्वा देशांश्च तदुपद्रुतान् । क्रुद्धो मुषलमादत्त हलं चारिजिघांसया ॥ १६ ॥
taṁ tasyāvinayaṁ dṛṣṭvā deśāṁś ca tad-upadrutān kruddho muṣalam ādatta halaṁ cāri-jighāṁsayā
SB 10.67.17
द्विविदोऽपि महावीर्य: शालमुद्यम्य पाणिना । अभ्येत्य तरसा तेन बलं मूर्धन्यताडयत् ॥ १७ ॥
dvivido ’pi mahā-vīryaḥ śālam udyamya pāṇinā abhyetya tarasā tena balaṁ mūrdhany atāḍayat
SB 10.67.18
तं तु सङ्कर्षणो मूर्ध्नि पतन्तमचलो यथा । प्रतिजग्राह बलवान् सुनन्देनाहनच्च तम् ॥ १८ ॥
taṁ tu saṅkarṣaṇo mūrdhni patantam acalo yathā pratijagrāha balavān sunandenāhanac ca tam
SB 10.67.19-21
मूषलाहतमस्तिष्को विरेजे रक्तधारया । गिरिर्यथा गैरिकया प्रहारं नानुचिन्तयन् ॥ १९ ॥ पुनरन्यं समुत्क्षिप्य कृत्वा निष्पत्रमोजसा । तेनाहनत् सुसङ्क्रुद्धस्तं बल: शतधाच्छिनत् ॥ २० ॥ ततोऽन्येन रुषा जघ्ने तं चापि शतधाच्छिनत् ॥ २१ ॥
mūṣalāhata-mastiṣko vireje rakta-dhārayā girir yathā gairikayā prahāraṁ nānucintayan punar anyaṁ samutkṣipya kṛtvā niṣpatram ojasā tenāhanat su-saṅkruddhas taṁ balaḥ śatadhācchinat tato ’nyena ruṣā jaghne taṁ cāpi śatadhācchinat
SB 10.67.22
एवं युध्यन् भगवता भग्ने भग्ने पुन: पुन: । आकृष्य सर्वतो वृक्षान् निर्वृक्षमकरोद् वनम् ॥ २२ ॥
evaṁ yudhyan bhagavatā bhagne bhagne punaḥ punaḥ ākṛṣya sarvato vṛkṣān nirvṛkṣam akarod vanam
SB 10.67.23
ततोऽमुञ्चच्छिलावर्षं बलस्योपर्यमर्षित: । तत्सर्वं चूर्णयामास लीलया मुषलायुध: ॥ २३ ॥
tato ’muñcac chilā-varṣaṁ balasyopary amarṣitaḥ tat sarvaṁ cūrṇayāṁ āsa līlayā muṣalāyudhaḥ
SB 10.67.24
स बाहू तालसङ्काशौ मुष्टीकृत्य कपीश्वर: । आसाद्य रोहिणीपुत्रं ताभ्यां वक्षस्यरूरुजत् ॥ २४ ॥
sa bāhū tāla-saṅkāśau muṣṭī-kṛtya kapīśvaraḥ āsādya rohiṇī-putraṁ tābhyāṁ vakṣasy arūrujat
SB 10.67.25
यादवेन्द्रोऽपि तं दोर्भ्यां त्यक्त्वा मुषललाङ्गले । जत्रावभ्यर्दयत्क्रुद्ध: सोऽपतद् रुधिरं वमन् ॥ २५ ॥
yādavendro ’pi taṁ dorbhyāṁ tyaktvā muṣala-lāṅgale jatrāv abhyardayat kruddhaḥ so ’patad rudhiraṁ vaman
SB 10.67.26
चकम्पे तेन पतता सटङ्क: सवनस्पति: । पर्वत: कुरुशार्दूल वायुना नौरिवाम्भसि ॥ २६ ॥
cakampe tena patatā sa-ṭaṅkaḥ sa-vanaspatiḥ parvataḥ kuru-śārdūla vāyunā naur ivāmbhasi
SB 10.67.27
जयशब्दो नम:शब्द: साधु साध्विति चाम्बरे । सुरसिद्धमुनीन्द्राणामासीत् कुसुमवर्षिणाम् ॥ २७ ॥
jaya-śabdo namaḥ-śabdaḥ sādhu sādhv iti cāmbare sura-siddha-munīndrāṇām āsīt kusuma-varṣiṇām
SB 10.67.28
एवं निहत्य द्विविदं जगद्व्यतिकरावहम् । संस्तूयमानो भगवान् जनै: स्वपुरमाविशत् ॥ २८ ॥
evaṁ nihatya dvividaṁ jagad-vyatikarāvaham saṁstūyamāno bhagavān janaiḥ sva-puram āviśat
Canto 10, Chapter 68
SB 10.68.1
श्रीशुक उवाच दुर्योधनसुतां राजन् लक्ष्मणां समितिंजय: । स्वयंवरस्थामहरत् साम्बो जाम्बवतीसुत: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca duryodhana-sutāṁ rājan lakṣmaṇāṁ samitiṁ-jayaḥ svayaṁvara-sthām aharat sāmbo jāmbavatī-sutaḥ
SB 10.68.2
कौरवा: कुपिता ऊचुर्दुर्विनीतोऽयमर्भक: । कदर्थीकृत्य न: कन्यामकामामहरद् बलात् ॥ २ ॥
kauravāḥ kupitā ūcur durvinīto ’yam arbhakaḥ kadarthī-kṛtya naḥ kanyām akāmām aharad balāt
SB 10.68.3
बध्नीतेमं दुर्विनीतं किं करिष्यन्ति वृष्णय: । येऽस्मत्प्रसादोपचितां दत्तां नो भुञ्जते महीम् ॥ ३ ॥
badhnītemaṁ durvinītaṁ kiṁ kariṣyanti vṛṣṇayaḥ ye ’smat-prasādopacitāṁ dattāṁ no bhuñjate mahīm
SB 10.68.4
निगृहीतं सुतं श्रुत्वा यद्येष्यन्तीह वृष्णय: । भग्नदर्पा: शमं यान्ति प्राणा इव सुसंयता: ॥ ४ ॥
nigṛhītaṁ sutaṁ śrutvā yady eṣyantīha vṛṣṇayaḥ bhagna-darpāḥ śamaṁ yānti prāṇā iva su-saṁyatāḥ
SB 10.68.5
इति कर्ण: शलो भूरिर्यज्ञकेतु: सुयोधन: । साम्बमारेभिरे योद्धुं कुरुवृद्धानुमोदिता: ॥ ५ ॥
iti karṇaḥ śalo bhūrir yajñaketuḥ suyodhanaḥ sāmbam ārebhire yoddhuṁ kuru-vṛddhānumoditāḥ
SB 10.68.6
दृष्ट्वानुधावत: साम्बो धार्तराष्ट्रान् महारथ: । प्रगृह्य रुचिरं चापं तस्थौ सिंह इवैकल: ॥ ६ ॥
dṛṣṭvānudhāvataḥ sāmbo dhārtarāṣṭrān mahā-rathaḥ pragṛhya ruciraṁ cāpaṁ tasthau siṁha ivaikalaḥ
SB 10.68.7
तं ते जिघृक्षव: क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति भाषिण: । आसाद्य धन्विनो बाणै: कर्णाग्रण्य: समाकिरन् ॥ ७ ॥
taṁ te jighṛkṣavaḥ kruddhās tiṣṭha tiṣṭheti bhāṣiṇaḥ āsādya dhanvino bāṇaiḥ karṇāgraṇyaḥ samākiran
SB 10.68.8
सोऽपविद्ध: कुरुश्रेष्ठ कुरुभिर्यदुनन्दन: । नामृष्यत्तदचिन्त्यार्भ: सिंह क्षुद्रमृगैरिव ॥ ८ ॥
so ’paviddhaḥ kuru-śreṣṭha kurubhir yadu-nandanaḥ nāmṛṣyat tad acintyārbhaḥ siṁha kṣudra-mṛgair iva
SB 10.68.9-10
विस्फूर्ज्य रुचिरं चापं सर्वान् विव्याध सायकै: । कर्णादीन् षड्रथान् वीरस्तावद्भिर्युगपत् पृथक् ॥ ९ ॥ चतुर्भिश्चतुरो वाहानेकैकेन च सारथीन् । रथिनश्च महेष्वासांस्तस्य तत्तेऽभ्यपूजयन् ॥ १० ॥
visphūrjya ruciraṁ cāpaṁ sarvān vivyādha sāyakaiḥ karṇādīn ṣaḍ rathān vīras tāvadbhir yugapat pṛthak caturbhiś caturo vāhān ekaikena ca sārathīn rathinaś ca maheṣvāsāṁs tasya tat te ’bhyapūjayan
SB 10.68.11
तं तु ते विरथं चक्रुश्चत्वारश्चतुरो हयान् । एकस्तु सारथिं जघ्ने चिच्छेदान्य: शरासनम् ॥ ११ ॥
taṁ tu te virathaṁ cakruś catvāraś caturo hayān ekas tu sārathiṁ jaghne cicchedaṇyaḥ śarāsanam
SB 10.68.12
तं बद्ध्वा विरथीकृत्य कृच्छ्रेण कुरवो युधि । कुमारं स्वस्य कन्यां च स्वपुरं जयिनोऽविशन् ॥ १२ ॥
taṁ baddhvā virathī-kṛtya kṛcchreṇa kuravo yudhi kumāraṁ svasya kanyāṁ ca sva-puraṁ jayino ’viśan
SB 10.68.13
तच्छ्रुत्वा नारदोक्तेन राजन् सञ्जातमन्यव: । कुरून् प्रत्युद्यमं चक्रुरुग्रसेनप्रचोदिता: ॥ १३ ॥
tac chrutvā nāradoktena rājan sañjāta-manyavaḥ kurūn praty udyamaṁ cakrur ugrasena-pracoditāḥ
SB 10.68.14-15
सान्त्वयित्वा तु तान् राम: सन्नद्धान् वृष्णिपुङ्गवान् । नैच्छत् कुरूणां वृष्णीनां कलिं कलिमलापह: ॥ १४ ॥ जगाम हास्तिनपुरं रथेनादित्यवर्चसा । ब्राह्मणै: कुलवृद्धैश्च वृतश्चन्द्र इव ग्रहै: ॥ १५ ॥
sāntvayitvā tu tān rāmaḥ sannaddhān vṛṣṇi-puṅgavān naicchat kurūṇāṁ vṛṣṇīnāṁ kaliṁ kali-malāpahaḥ jagāma hāstina-puraṁ rathenāditya-varcasā brāhmaṇaiḥ kula-vṛddhaiś ca vṛtaś candra iva grahaiḥ
SB 10.68.16
गत्वा गजाह्वयं रामो बाह्योपवनमास्थित: । उद्धवं प्रेषयामास धृतराष्ट्रं बुभुत्सया ॥ १६ ॥
gatvā gajāhvayaṁ rāmo bāhyopavanam āsthitaḥ uddhavaṁ preṣayām āsa dhṛtarāṣṭraṁ bubhutsayā
SB 10.68.17
सोऽभिवन्द्याम्बिकापुत्रं भीष्मं द्रोणं च बाह्लिकम् । दुर्योधनं च विधिवद् राममागतमब्रवीत् ॥ १७ ॥
so ’bhivandyāmbikā-putraṁ bhīṣmaṁ droṇaṁ ca bāhlikam duryodhanaṁ ca vidhi-vad rāmam āgataṁ abravīt
SB 10.68.18
तेऽतिप्रीतास्तमाकर्ण्य प्राप्तं रामं सुहृत्तमम् । तमर्चयित्वाभिययु: सर्वे मङ्गलपाणय: ॥ १८ ॥
te ’ti-prītās tam ākarṇya prāptaṁ rāmaṁ suhṛt-tamam tam arcayitvābhiyayuḥ sarve maṅgala-pāṇayaḥ
SB 10.68.19
तं सङ्गय यथान्यायं गामर्घ्यं च न्यवेदयन् । तेषां ये तत्प्रभावज्ञा: प्रणेमु: शिरसा बलम् ॥ १९ ॥
taṁ saṅgamya yathā-nyāyaṁ gām arghyaṁ ca nyavedayan teṣāṁ ye tat-prabhāva-jñāḥ praṇemuḥ śirasā balam
SB 10.68.20
बन्धून् कुशलिन: श्रुत्वा पृष्ट्वा शिवमनामयम् । परस्परमथो रामो बभाषेऽविक्लवं वच: ॥ २० ॥
bandhūn kuśalinaḥ śrutvā pṛṣṭvā śivam anāmayam parasparam atho rāmo babhāṣe ’viklavaṁ vacaḥ
SB 10.68.21
उग्रसेन: क्षितेशेशो यद् व आज्ञापयत् प्रभु: । तदव्यग्रधिय: श्रुत्वा कुरुध्वमविलम्बितम् ॥ २१ ॥
ugrasenaḥ kṣiteśeśo yad va ājñāpayat prabhuḥ tad avyagra-dhiyaḥ śrutvā kurudhvam avilambitam
SB 10.68.22
यद् यूयं बहवस्त्वेकं जित्वाधर्मेण धार्मिकम् । अबध्नीताथ तन्मृष्ये बन्धूनामैक्यकाम्यया ॥ २२ ॥
yad yūyaṁ bahavas tv ekaṁ jitvādharmeṇa dhārmikam abadhnītātha tan mṛṣye bandhūnām aikya-kāmyayā
SB 10.68.23
वीर्यशौर्यबलोन्नद्धमात्मशक्तिसमं वच: । कुरवो बलदेवस्य निशम्योचु: प्रकोपिता: ॥ २३ ॥
vīrya-śaurya-balonnaddham ātma-śakti-samaṁ vacaḥ kuravo baladevasya niśamyocuḥ prakopitāḥ
SB 10.68.24
अहो महच्चित्रमिदं कालगत्या दुरत्यया । आरुरुक्षत्युपानद् वै शिरो मुकुटसेवितम् ॥ २४ ॥
aho mahac citram idaṁ kāla-gatyā duratyayā ārurukṣaty upānad vai śiro mukuṭa-sevitam
SB 10.68.25
एते यौनेन सम्बद्धा: सहशय्यासनाशना: । वृष्णयस्तुल्यतां नीता अस्मद्दत्तनृपासना: ॥ २५ ॥
ete yaunena sambaddhāḥ saha-śayyāsanāśanāḥ vṛṣṇayas tulyatāṁ nītā asmad-datta-nṛpāsanāḥ
SB 10.68.26
चामरव्यजने शङ्खमातपत्रं च पाण्डुरम् । किरीटमासनं शय्यां भुञ्जतेऽस्मदुपेक्षया ॥ २६ ॥
cāmara-vyajane śaṅkham ātapatraṁ ca pāṇḍuram kirīṭam āsanaṁ śayyāṁ bhuñjate ’smad-upekṣayā
SB 10.68.27
अलं यदूनां नरदेवलाञ्छनै- र्दातु: प्रतीपै: फणिनामिवामृतम् । येऽस्मत्प्रसादोपचिता हि यादवा आज्ञापयन्त्यद्य गतत्रपा बत ॥ २७ ॥
alaṁ yadūnāṁ naradeva-lāñchanair dātuḥ pratīpaiḥ phaṇinām ivāmṛtam ye ’smat-prasādopacitā hi yādavā ājñāpayanty adya gata-trapā bata
SB 10.68.28
कथमिन्द्रोऽपि कुरुभिर्भीष्मद्रोणार्जुनादिभि: । अदत्तमवरुन्धीत सिंहग्रस्तमिवोरण: ॥ २८ ॥
katham indro ’pi kurubhir bhīṣma-droṇārjunādibhiḥ adattam avarundhīta siṁha-grastam ivoraṇaḥ
SB 10.68.29
श्रीबादरायणिरुवाच जन्मबन्धुश्रियोन्नद्धमदास्ते भरतर्षभ । आश्राव्य रामं दुर्वाच्यमसभ्या: पुरमाविशन् ॥ २९ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca janma-bandhu-śrīyonnaddha- madās te bharatarṣabha āśrāvya rāmaṁ durvācyam asabhyāḥ puram āviśan
SB 10.68.30
दृष्ट्वा कुरूणां दौ:शील्यं श्रुत्वावाच्यानि चाच्युत: । अवोचत् कोपसंरब्धो दुष्प्रेक्ष्य: प्रहसन् मुहु: ॥ ३० ॥
dṛṣṭvā kurūnāṁ dauḥśīlyaṁ śrutvāvācyāni cācyutaḥ avocat kopa-saṁrabdho duṣprekṣyaḥ prahasan muhuḥ
SB 10.68.31
नूनं नानामदोन्नद्धा: शान्तिं नेच्छन्त्यसाधव: । तेषां हि प्रशमो दण्ड: पशूनां लगुडो यथा ॥ ३१ ॥
nūnaṁ nānā-madonnaddhāḥ śāntiṁ necchanty asādhavaḥ teṣāṁ hi praśamo daṇḍaḥ paśūnāṁ laguḍo yathā
SB 10.68.32-33
अहो यदून् सुसंरब्धान् कृष्णं च कुपितं शनै: । सान्त्वयित्वाहमेतेषां शममिच्छन्निहागत: ॥ ३२ ॥ त इमे मन्दमतय: कलहाभिरता: खला: । तं मामवज्ञाय मुहुर्दुर्भाषान् मानिनोऽब्रुवन् ॥ ३३ ॥
aho yadūn su-saṁrabdhān kṛṣṇaṁ ca kupitaṁ śanaiḥ sāntvayitvāham eteṣāṁ śamam icchann ihāgataḥ ta ime manda-matayaḥ kalahābhiratāḥ khalāḥ taṁ mām avajñāya muhur durbhāṣān mānino ’bruvan
SB 10.68.34
नोग्रसेन: किल विभुर्भोजवृष्ण्यन्धकेश्वर: । शक्रादयो लोकपाला यस्यादेशानुवर्तिन: ॥ ३४ ॥
nograsenaḥ kila vibhur bhoja-vṛṣṇy-andhakeśvaraḥ śakrādayo loka-pālā yasyādeśānuvartinaḥ
SB 10.68.35
सुधर्माक्रम्यते येन पारिजातोऽमराङ्घ्रिप: । आनीय भुज्यते सोऽसौ न किलाध्यासनार्हण: ॥ ३५ ॥
sudharmākramyate yena pārijāto ’marāṅghripaḥ ānīya bhujyate so ’sau na kilādhyāsanārhaṇaḥ
SB 10.68.36
यस्य पादयुगं साक्षाच्छ्रीरुपास्तेऽखिलेश्वरी । स नार्हति किल श्रीशो नरदेवपरिच्छदान् ॥ ३६ ॥
yasya pāda-yugaṁ sākṣāc chrīr upāste ’khileśvarī sa nārhati kila śrīśo naradeva-paricchadān
SB 10.68.37
यस्याङ्घ्रिपङ्कजरजोऽखिललोकपालै- र्मौल्युत्तमैर्धृतमुपासिततीर्थतीर्थम् । ब्रह्मा भवोऽहमपि यस्य कला: कलाया: श्रीश्चोद्वहेम चिरमस्य नृपासनं क्व ॥ ३७ ॥
yasyāṅghri-paṅkaja-rajo ’khila-loka-pālair mauly-uttamair dhṛtam upāsita-tīrtha-tīrtham brahmā bhavo ’ham api yasya kalāḥ kalāyāḥ śrīś codvahema ciram asya nṛpāsanaṁ kva
SB 10.68.38
भुञ्जते कुरुभिर्दत्तं भूखण्डं वृष्णय: किल । उपानह: किल वयं स्वयं तु कुरव: शिर: ॥ ३८ ॥
bhuñjate kurubhir dattaṁ bhū-khaṇḍaṁ vṛṣṇayaḥ kila upānahaḥ kila vayaṁ svayaṁ tu kuravaḥ śiraḥ
SB 10.68.39
अहो ऐश्वर्यमत्तानां मत्तानामिव मानिनाम् । असम्बद्धा गिरो रुक्षा: क: सहेतानुशासिता ॥ ३९ ॥
aho aiśvarya-mattānāṁ mattānām iva māninām asambaddhā giṛo rukṣāḥ kaḥ sahetānuśāsītā
SB 10.68.40
अद्य निष्कौरवं पृथ्वीं करिष्यामीत्यमर्षित: । गृहीत्वा हलमुत्तस्थौ दहन्निव जगत्त्रयम् ॥ ४० ॥
adya niṣkauravāṁ pṛthvīṁ kariṣyāmīty amarṣitaḥ gṛhītvā halam uttasthau dahann iva jagat-trayam
SB 10.68.41
लाङ्गलाग्रेण नगरमुद्विदार्य गजाह्वयम् । विचकर्ष स गङ्गायां प्रहरिष्यन्नमर्षित: ॥ ४१ ॥
lāṅgalāgreṇa nagaram udvidārya gajāhvayam vicakarṣa sa gaṅgāyāṁ prahariṣyann amarṣitaḥ
SB 10.68.42-43
जलयानमिवाघूर्णं गङ्गायां नगरं पतत् । आकृष्यमाणमालोक्य कौरवा: जातसम्भ्रमा: ॥ ४२ ॥ तमेव शरणं जग्मु: सकुटुम्बा जिजीविषव: । सलक्ष्मणं पुरस्कृत्य साम्बं प्राञ्जलय: प्रभुम् ॥ ४३ ॥
jala-yānam ivāghūrṇaṁ gaṅgāyāṁ nagaraṁ patat ākṛṣyamāṇam ālokya kauravāḥ jāta-sambhramāḥ tam eva śaraṇaṁ jagmuḥ sa-kuṭumbā jijīviṣavaḥ sa-lakṣmaṇaṁ puras-kṛtya sāmbaṁ prāñjalayaḥ prabhum
SB 10.68.44
राम रामाखिलाधार प्रभावं न विदाम ते । मूढानां न: कुबुद्धीनां क्षन्तुमर्हस्यतिक्रमम् ॥ ४४ ॥
rāma rāmākhilādhāra prabhāvaṁ na vidāma te mūḍhānāṁ naḥ ku-buddhīnāṁ kṣantum arhasy atikramam
SB 10.68.45
स्थित्युत्पत्त्यप्ययानां त्वमेको हेतुर्निराश्रय: । लोकान् क्रीडनकानीश क्रीडतस्ते वदन्ति हि ॥ ४५ ॥
sthity-utpatty-apyayānāṁ tvam eko hetur nirāśrayaḥ lokān krīḍanakān īśa krīḍatas te vadanti hi
SB 10.68.46
त्वमेव मूर्ध्नीदमनन्त लीलया भूमण्डलं बिभर्षि सहस्रमूर्धन् । अन्ते च य: स्वात्मनिरुद्धविश्व: शेषेऽद्वितीय: परिशिष्यमाण: ॥ ४६ ॥
tvam eva mūrdhnīdam ananta līlayā bhū-maṇḍalaṁ bibharṣi sahasra-mūrdhan ante ca yaḥ svātma-niruddha-viśvaḥ śeṣe ’dvitīyaḥ pariśiṣyamāṇaḥ
SB 10.68.47
कोपस्तेऽखिलशिक्षार्थं न द्वेषान्न च मत्सरात् । बिभ्रतो भगवन् सत्त्वं स्थितिपालनतत्पर: ॥ ४७ ॥
kopas te ’khila-śikṣārthaṁ na dveṣān na ca matsarāt bibhrato bhagavan sattvaṁ sthiti-pālana-tatparaḥ
SB 10.68.48
नमस्ते सर्वभूतात्मन् सर्वशक्तिधराव्यय । विश्वकर्मन् नमस्तेऽस्तु त्वां वयं शरणं गता: ॥ ४८ ॥
namas te sarva-bhūtātman sarva-śakti-dharāvyaya viśva-karman namas te ’stu tvāṁ vayaṁ śaraṇaṁ gatāḥ
SB 10.68.49
श्रीशुक उवाच एवं प्रपन्नै: संविग्नैर्वेपमानायनैर्बल: । प्रसादित: सुप्रसन्नो मा भैष्टेत्यभयं ददौ ॥ ४९ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ prapannaiḥ saṁvignair vepamānāyanair balaḥ prasāditaḥ su-prasanno mā bhaiṣṭety abhayaṁ dadau
SB 10.68.50-51
दुर्योधन: पारिबर्हं कुञ्जरान् षष्टिहायनान् । ददौ च द्वादशशतान्ययुतानि तुरङ्गमान् ॥ ५० ॥ रथानां षट्सहस्राणि रौक्माणां सूर्यवर्चसाम् । दासीनां निष्ककण्ठीनां सहस्रं दुहितृवत्सल: ॥ ५१ ॥
duryodhanaḥ pāribarhaṁ kuñjarān ṣaṣṭi-hāyanān dadau ca dvādaśa-śatāny ayutāni turaṅgamān rathānāṁ ṣaṭ-sahasrāṇi raukmāṇāṁ sūrya-varcasām dāsīnāṁ niṣka-kaṇṭhīnāṁ sahasraṁ duhitṛ-vatsalaḥ
SB 10.68.52
प्रतिगृह्य तु तत्सर्वं भगवान् सात्वतर्षभ: । ससुत: सस्नुष: प्रायात् सुहृद्भिरभिनन्दित: ॥ ५२ ॥
pratigṛhya tu tat sarvaṁ bhagavān sātvatarṣabhaḥ sa-sutaḥ sa-snuṣaḥ prāyāt suhṛdbhir abhinanditaḥ
SB 10.68.53
तत: प्रविष्ट: स्वपुरं हलायुध: समेत्य बन्धूननुरक्तचेतस: । शशंस सर्वं यदुपुङ्गवानां मध्ये सभायां कुरुषु स्वचेष्टितम् ॥ ५३ ॥
tataḥ praviṣṭaḥ sva-puraṁ halāyudhaḥ sametya bandhūn anurakta-cetasaḥ śaśaṁsa sarvaṁ yadu-puṅgavānāṁ madhye sabhāyāṁ kuruṣu sva-ceṣṭitam
SB 10.68.54
अद्यापि च पुरं ह्येतत् सूचयद् रामविक्रमम् । समुन्नतं दक्षिणतो गङ्गायामनुदृश्यते ॥ ५४ ॥
adyāpi ca puraṁ hy etat sūcayad rāma-vikramam samunnataṁ dakṣiṇato gaṅgāyām anudṛśyate
Canto 10, Chapter 69
SB 10.69.1-6
श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिदृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वयष्टसाहस्रं स्त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्लेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥
śrī-śuka uvāca narakaṁ nihataṁ śrutvā tathodvāhaṁ ca yoṣitām kṛṣṇenaikena bahvīnāṁ tad-didṛkṣuḥ sma nāradaḥ citraṁ bataitad ekena vapuṣā yugapat pṛthak gṛheṣu dvy-aṣṭa-sāhasraṁ striya eka udāvahat ity utsuko dvāravatīṁ devarṣir draṣṭum āgamat puṣpitopavanārāma- dvijāli-kula-nāditām utphullendīvarāmbhoja- kahlāra-kumudotpalaiḥ churiteṣu saraḥsūccaiḥ kūjitāṁ haṁsa-sārasaiḥ prāsāda-lakṣair navabhir juṣṭāṁ sphāṭika-rājataiḥ mahā-marakata-prakhyaiḥ svarṇa-ratna-paricchadaiḥ vibhakta-rathyā-patha-catvarāpaṇaiḥ śālā-sabhābhī rucirāṁ surālayaiḥ saṁsikta-mārgāṅgana-vīthi-dehalīṁ patat-patāka-dhvaja-vāritātapām
SB 10.69.7-8
तस्यामन्त:पुरं श्रीमदर्चितं सर्वधिष्ण्यपै: । हरे: स्वकौशलं यत्र त्वष्ट्रा कार्त्स्न्येन दर्शितम् ॥ ७ ॥ तत्र षोडशभि: सद्मसहस्रै: समलङ्कृतम् । विवेशैकतोमं शौरे: पत्नीनां भवनं महत् ॥ ८ ॥
tasyām antaḥ-puraṁ śrīmad arcitaṁ sarva-dhiṣṇya-paiḥ hareḥ sva-kauśalaṁ yatra tvaṣṭrā kārtsnyena darśitam tatra ṣoḍaśabhiḥ sadma- sahasraiḥ samalaṅkṛtam viveśaikatomaṁ śaureḥ patnīnāṁ bhavanaṁ mahat
SB 10.69.9-12
विष्टब्धं विद्रुमस्तम्भैर्वैदूर्यफलकोत्तमै: । इन्द्रनीलमयै: कुड्यैर्जगत्या चाहतत्विषा ॥ ९ ॥ वितानैर्निर्मितैस्त्वष्ट्रा मुक्तादामविलम्बिभि: । दान्तैरासनपर्यङ्कैर्मण्युत्तमपरिष्कृतै: ॥ १० ॥ दासीभिर्निष्ककण्ठीभि: सुवासोभिरलङ्कृतम् । पुम्भि: सकञ्चुकोष्णीषसुवस्त्रमणिकुण्डलै: ॥ ११ ॥ रत्नप्रदीपनिकरद्युतिभिर्निरस्त- ध्वान्तं विचित्रवलभीषु शिखण्डिनोऽङ्ग । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरुधूपमक्षै- र्निर्यान्तमीक्ष्य घनबुद्धय उन्नदन्त: ॥ १२ ॥
viṣṭabdhaṁ vidruma-stambhair vaidūrya-phalakottamaiḥ indranīla-mayaiḥ kuḍyair jagatyā cāhata-tviṣā vitānair nirmitais tvaṣṭrā muktā-dāma-vilambibhiḥ dāntair āsana-paryaṅkair maṇy-uttama-pariṣkṛtaiḥ dāsībhir niṣka-kaṇṭhībhiḥ su-vāsobhir alaṅkṛtam pumbhiḥ sa-kañcukoṣṇīṣa su-vastra-maṇi-kuṇḍalaiḥ ratna-pradīpa-nikara-dyutibhir nirasta- dhvāntaṁ vicitra-valabhīṣu śikhaṇḍino ’ṅga nṛtyanti yatra vihitāguru-dhūpam akṣair niryāntam īkṣya ghana-buddhaya unnadantaḥ
SB 10.69.13
तस्मिन् समानगुणरूपवय:सुवेष- दासीसहस्रयुतयानुसवं गृहिण्या । विप्रो ददर्श चमरव्यजनेन रुक्म- दण्डेन सात्वतपतिं परिवीजयन्त्या ॥ १३ ॥
tasmin samāna-guṇa-rūpa-vayaḥ-su-veṣa- dāsī-sahasra-yutayānusavaṁ gṛhiṇyā vipro dadarśa cāmara-vyajanena rukma- daṇḍena sātvata-patiṁ parivījayantyā
SB 10.69.14
तं सन्निरीक्ष्य भगवान् सहसोत्थितश्री- पर्यङ्कत: सकलधर्मभृतां वरिष्ठ: । आनम्य पादयुगलं शिरसा किरीट- जुष्टेन साञ्जलिरवीविशदासने स्वे ॥ १४ ॥
taṁ sannirīkṣya bhagavān sahasotthita-śrī- paryaṅkataḥ sakala-dharma-bhṛtāṁ variṣṭhaḥ ānamya pāda-yugalaṁ śirasā kirīṭa- juṣṭena sāñjalir avīviśad āsane sve
SB 10.69.15
तस्यावनिज्य चरणौ तदप: स्वमूर्ध्ना बिभ्रज्जगद्गुरुतमोऽपि सतां पतिर्हि । ब्रह्मण्यदेव इति यद्गुणनाम युक्तं तस्यैव यच्चरणशौचमशेषतीर्थम् ॥ १५ ॥
tasyāvanijya caraṇau tad-apaḥ sva-mūrdhnā bibhraj jagad-gurutamo ’pi satāṁ patir hi brahmaṇya-deva iti yad guṇa-nāma yuktaṁ tasyaiva yac-caraṇa-śaucam aśeṣa-tīrtham
SB 10.69.16
सम्पूज्य देवऋषिवर्यमृषि: पुराणो नारायणो नरसखो विधिनोदितेन । वाण्याभिभाष्य मितयामृतमिष्टया तं प्राह प्रभो भगवते करवाम हे किम् ॥ १६ ॥
sampūjya deva-ṛṣi-varyam ṛṣiḥ purāṇo nārāyaṇo nara-sakho vidhinoditena vāṇyābhibhāṣya mitayāmṛta-miṣṭayā taṁ prāha prabho bhagavate karavāma he kim
SB 10.69.17
श्रीनारद उवाच नैवाद्भुतं त्वयि विभोऽखिललोकनाथे मैत्री जनेषु सकलेषु दम: खलानाम् । नि:श्रेयसाय हि जगत्स्थितिरक्षणाभ्यां स्वैरावतार उरुगाय विदाम सुष्ठु ॥ १७ ॥
śrī-nārada uvāca naivādbhutaṁ tvayi vibho ’khila-loka-nāthe maitrī janeṣu sakaleṣu damaḥ khalānām niḥśreyasāya hi jagat-sthiti-rakṣaṇābhyāṁ svairāvatāra urugāya vidāma suṣṭhu
SB 10.69.18
दृष्टं तवाङ्घ्रियुगलं जनतापवर्गं ब्रह्मादिभिर्हृदि विचिन्त्यमगाधबोधै: । संसारकूपपतितोत्तरणावलम्बं ध्यायंश्चराम्यनुगृहाण यथा स्मृति: स्यात् ॥ १८ ॥
dṛṣṭaṁ tavāṅghri-yugalaṁ janatāpavargaṁ brahmādibhir hṛdi vicintyam agādha-bodhaiḥ saṁsāra-kūpa-patitottaraṇāvalambaṁ dhyāyaṁś carāmy anugṛhāṇa yathā smṛtiḥ syāt
SB 10.69.19
ततोऽन्यदाविशद् गेहं कृष्णपत्न्या: स नारद: । योगेश्वरेश्वरस्याङ्ग योगमायाविवित्सया ॥ १९ ॥
tato ’nyad āviśad gehaṁ kṛṣṇa-patnyāḥ sa nāradaḥ yogeśvareśvarasyāṅga yoga-māyā-vivitsayā
SB 10.69.20-22
दीव्यन्तमक्षैस्तत्रापि प्रियया चोद्धवेन च । पूजित: परया भक्त्या प्रत्युत्थानासनादिभि: ॥ २० ॥ पृष्टश्चाविदुषेवासौ कदायातो भवानिति । क्रियते किं नु पूर्णानामपूर्णैरस्मदादिभि: ॥ २१ ॥ अथापि ब्रूहि नो ब्रह्मन् जन्मैतच्छोभनं कुरु । स तु विस्मित उत्थाय तूष्णीमन्यदगाद् गृहम् ॥ २२ ॥
dīvyantam akṣais tatrāpi priyayā coddhavena ca pūjitaḥ parayā bhaktyā pratyutthānāsanādibhiḥ pṛṣṭaś cāviduṣevāsau kadāyāto bhavān iti kriyate kiṁ nu pūrṇānām apūrṇair asmad-ādibhiḥ athāpi brūhi no brahman janmaitac chobhanaṁ kuru sa tu vismita utthāya tūṣṇīm anyad agād gṛham
SB 10.69.23
तत्राप्यचष्ट गोविन्दं लालयन्तं सुतान् शिशून् । ततोऽन्यस्मिन् गृहेऽपश्यन्मज्जनाय कृतोद्यमम् ॥ २३ ॥
tatrāpy acaṣṭa govindaṁ lālayantaṁ sutān śiśūn tato ’nyasmin gṛhe ’paśyan majjanāya kṛtodyamam
SB 10.69.24
जुह्वन्तं च वितानाग्नीन् यजन्तं पञ्चभिर्मखै: । भोजयन्तं द्विजान् क्वापि भुञ्जानमवशेषितम् ॥ २४ ॥
juhvantaṁ ca vitānāgnīn yajantaṁ pañcabhir makhaiḥ bhojayantaṁ dvijān kvāpi bhuñjānam avaśeṣitam
SB 10.69.25
क्वापि सन्ध्यामुपासीनं जपन्तं ब्रह्म वाग्यतम् । एकत्र चासिचर्माभ्यां चरन्तमसिवर्त्मसु ॥ २५ ॥
kvāpi sandhyām upāsīnaṁ japantaṁ brahma vāg-yatam ekatra cāsi-carmābhyāṁ carantam asi-vartmasu
SB 10.69.26
अश्वैर्गजै रथै: क्वापि विचरन्तं गदाग्रजम् । क्वचिच्छयानं पर्यङ्के स्तूयमानं च वन्दिभि: ॥ २६ ॥
aśvair gajai rathaiḥ kvāpi vicarantaṁ gadāgrajam kvacic chayānaṁ paryaṅke stūyamānaṁ ca vandibhiḥ
SB 10.69.27
मन्त्रयन्तं च कस्मिंश्चिन्मन्त्रिभिश्चोद्धवादिभि: । जलक्रीडारतं क्वापि वारमुख्याबलावृतम् ॥ २७ ॥
mantrayantaṁ ca kasmiṁścin mantribhiś coddhavādibhiḥ jala-krīḍā-rataṁ kvāpi vāramukhyābalāvṛtam
SB 10.69.28
कुत्रचिद्द्विजमुख्येभ्यो ददतं गा: स्वलङ्कृता: । इतिहासपुराणानि शृण्वन्तं मङ्गलानि च ॥ २८ ॥
kutracid dvija-mukhyebhyo dadataṁ gāḥ sv-alaṅkṛtāḥ itihāsa-purāṇāni śṛṇvantaṁ maṅgalāni ca
SB 10.69.29
हसन्तं हासकथया कदाचित् प्रियया गृहे । क्वापि धर्मं सेवमानमर्थकामौ च कुत्रचित् ॥ २९ ॥
hasantaṁ hāsa-kathayā kadācit priyayā gṛhe kvāpi dharmaṁ sevamānam artha-kāmau ca kutracit
SB 10.69.30
ध्यायन्तमेकमासीनं पुरुषं प्रकृते: परम् । शुश्रूषन्तं गुरून् क्वापि कामैर्भोगै: सपर्यया ॥ ३० ॥
dhyāyantam ekam āsīnaṁ puruṣaṁ prakṛteḥ param śuśrūṣantaṁ gurūn kvāpi kāmair bhogaiḥ saparyayā
SB 10.69.31
कुर्वन्तं विग्रहं कैश्चित् सन्धिं चान्यत्र केशवम् । कुत्रापि सह रामेण चिन्तयन्तं सतां शिवम् ॥ ३१ ॥
kurvantaṁ vigrahaṁ kaiścit sandhiṁ cānyatra keśavam kutrāpi saha rāmeṇa cintayantaṁ satāṁ śivam
SB 10.69.32
पुत्राणां दुहितृणां च काले विध्युपयापनम् । दारैर्वरैस्तत्सदृशै: कल्पयन्तं विभूतिभि: ॥ ३२ ॥
putrāṇāṁ duhitṝṇāṁ ca kāle vidhy-upayāpanam dārair varais tat-sadṛśaiḥ kalpayantaṁ vibhūtibhiḥ
SB 10.69.33
प्रस्थापनोपनयनैरपत्यानां महोत्सवान् । वीक्ष्य योगेश्वरेशस्य येषां लोका विसिस्मिरे ॥ ३३ ॥
prasthāpanopanayanair apatyānāṁ mahotsavān vīkṣya yogeśvareśasya yeṣāṁ lokā visismire
SB 10.69.34
यजन्तं सकलान् देवान् क्वापि क्रतुभिरूर्जितै: । पूर्तयन्तं क्वचिद् धर्मं कूर्पाराममठादिभि: ॥ ३४ ॥
yajantaṁ sakalān devān kvāpi kratubhir ūrjitaiḥ pūrtayantaṁ kvacid dharmaṁ kūrpārāma-maṭhādibhiḥ
SB 10.69.35
चरन्तं मृगयां क्वापि हयमारुह्य सैन्धवम् । घ्नन्तं तत्र पशून् मेध्यान् परीतं यदुपुङ्गवै: ॥ ३५ ॥
carantaṁ mṛgayāṁ kvāpi hayam āruhya saindhavam ghnantaṁ tatra paśūn medhyān parītaṁ yadu-puṅgavaiḥ
SB 10.69.36
अव्यक्तलिङ्गं प्रकृतिष्वन्त:पुरगृहादिषु । क्वचिच्चरन्तं योगेशं तत्तद्भावबुभुत्सया ॥ ३६ ॥
avyakta-lingaṁ prakṛtiṣv antaḥ-pura-gṛhādiṣu kvacic carantaṁ yogeśaṁ tat-tad-bhāva-bubhutsayā
SB 10.69.37
अथोवाच हृषीकेशं नारद: प्रहसन्निव । योगमायोदयं वीक्ष्य मानुषीमीयुषो गतिम् ॥ ३७ ॥
athovāca hṛṣīkeśaṁ nāradaḥ prahasann iva yoga-māyodayaṁ vīkṣya mānuṣīm īyuṣo gatim
SB 10.69.38
विदाम योगमायास्ते दुर्दर्शा अपि मायिनाम् । योगेश्वरात्मन् निर्भाता भवत्पादनिषेवया ॥ ३८ ॥
vidāma yoga-māyās te durdarśā api māyinām yogeśvarātman nirbhātā bhavat-pāda-niṣevayā
SB 10.69.39
अनुजानीहि मां देव लोकांस्ते यशसाप्लुतान् । पर्यटामि तवोद्गायन् लीला भुवनपावनी: ॥ ३९ ॥
anujānīhi māṁ deva lokāṁs te yaśasāplutān paryaṭāmi tavodgāyan līlā bhuvana-pāvanīḥ
SB 10.69.40
श्रीभगवानुवाच ब्रह्मन् धर्मस्य वक्ताहं कर्ता तदनुमोदिता । तच्छिक्षयन् लोकमिममास्थित: पुत्र मा खिद: ॥ ४० ॥
śrī-bhagavān uvāca brahman dhannasya vaktāhaṁ kartā tad-anumoditā tac chikṣayan lokam imam āsthitaḥ putra mā khidaḥ
SB 10.69.41
श्रीशुक उवाच इत्याचरन्तं सद्धर्मान् पावनान् गृहमेधिनाम् । तमेव सर्वगेहेषु सन्तमेकं ददर्श ह ॥ ४१ ॥
śrī-śuka uvāca ity ācarantaṁ sad-dharmān pāvanān gṛha-medhinām tam eva sarva-geheṣu santam ekaṁ dadarśa ha
SB 10.69.42
कृष्णस्यानन्तवीर्यस्य योगमायामहोदयम् । मुहुर्दृष्ट्वा ऋषिरभूद् विस्मितो जातकौतुक: ॥ ४२ ॥
kṛṣṇasyānanta-vīryasya yoga-māyā-mahodayam muhur dṛṣṭvā ṛṣir abhūd vismito jāta-kautukaḥ
SB 10.69.43
इत्यर्थकामधर्मेषु कृष्णेन श्रद्धितात्मना । सम्यक् सभाजित: प्रीतस्तमेवानुस्मरन् ययौ ॥ ४३ ॥
ity artha-kāma-dharmeṣu kṛṣṇena śraddhitātmanā samyak sabhājitaḥ prītas tam evānusmaran yayau
SB 10.69.44
एवं मनुष्यपदवीमनुवर्तमानो नारायणोऽखिलभवाय गृहीतशक्ति: । रेमेऽङ्ग षोडशसहस्रवराङ्गनानां सव्रीडसौहृदनिरीक्षणहासजुष्ट: ॥ ४४ ॥
evaṁ manuṣya-padavīm anuvartamāno nārāyaṇo ’khila-bhavāya gṛhīta-śaktiḥ reme ’ṇga ṣoḍaśa-sahasra-varāṅganānāṁ sa-vrīḍa-sauhṛda-nirīkṣaṇa-hāsa-juṣṭaḥ
SB 10.69.45
यानीह विश्वविलयोद्भववृत्तिहेतु: कर्माण्यनन्यविषयाणि हरिश्चकार । यस्त्वङ्ग गायति शृणोत्यनुमोदते वा भक्तिर्भवेद् भगवति ह्यपवर्गमार्गे ॥ ४५ ॥ यस्यात्मबुद्धि: कुणपे त्रिधातुके स्वधी: कलत्रादिषु भौम इज्यधी: । यत्तीर्थबुद्धि: सलिले न कर्हिचिज् जनेष्वभिज्ञेषु स एव गोखर: ॥
yānīha viśva-vilayodbhava-vṛtti-hetuḥ karmāṇy ananya-viṣayāṇi harīś cakāra yas tv aṅga gāyati śṛṇoty anumodate vā bhaktir bhaved bhagavati hy apavarga-mārge
Canto 10, Chapter 70
SB 10.70.1
श्रीशुक उवाच अथोषस्युपवृत्तायां कुक्कुटान् कूजतोऽशपन् । गृहीतकण्ठ्य: पतिभिर्माधव्यो विरहातुरा: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca athoṣasy upavṛttāyāṁ kukkuṭān kūjato ’śapan gṛhīta-kaṇṭhyaḥ patibhir mādhavyo virahāturāḥ
SB 10.70.2
वयांस्यरोरुवन्कृष्णं बोधयन्तीव वन्दिन: । गायत्स्वलिष्वनिद्राणि मन्दारवनवायुभि: ॥ २ ॥
vayāṁsy aroruvan kṛṣṇaṁ bodhayantīva vandinaḥ gāyatsv aliṣv anidrāṇi mandāra-vana-vāyubhiḥ
SB 10.70.3
मुहूर्तं तं तु वैदर्भी नामृष्यदतिशोभनम् । परिरम्भणविश्लेषात् प्रियबाह्वन्तरं गता ॥ ३ ॥
muhūrtaṁ taṁ tu vaidarbhī nāmṛṣyad ati-śobhanam parirambhaṇa-viśleṣāt priya-bāhv-antaraṁ gatā
SB 10.70.4-5
ब्राह्मे मुहूर्त उत्थाय वार्युपस्पृश्य माधव: । दध्यौ प्रसन्नकरण आत्मानं तमस: परम् ॥ ४ ॥ एकं स्वयंज्योतिरनन्यमव्ययंस्वसंस्थया नित्यनिरस्तकल्मषम् । ब्रह्माख्यमस्योद्भवनाशहेतुभि:स्वशक्तिभिर्लक्षितभावनिर्वृतिम् ॥ ५ ॥
brāhme muhūrta utthāya vāry upaspṛśya mādhavaḥ dadhyau prasanna-karaṇa ātmānaṁ tamasaḥ param ekaṁ svayaṁ-jyotir ananyam avyayaṁ sva-saṁsthayā nitya-nirasta-kalmaṣam brahmākhyam asyodbhava-nāśa-hetubhiḥ sva-śaktibhir lakṣita-bhāva-nirvṛtim
SB 10.70.6
अथाप्लुतोऽम्भस्यमले यथाविधि क्रियाकलापं परिधाय वाससी । चकार सन्ध्योपगमादि सत्तमो हुतानलो ब्रह्म जजाप वाग्यत: ॥ ६ ॥
athāpluto ’mbhasy amale yathā-vidhi kriyā-kalāpaṁ paridhāya vāsasī cakāra sandhyopagamādi sattamo hutānalo brahma jajāpa vāg-yataḥ
SB 10.70.7-9
उपस्थायार्कमुद्यन्तं तर्पयित्वात्मन: कला: । देवानृषीन् पितॄन्वृद्धान्विप्रानभ्यर्च्य चात्मवान् ॥ ७ ॥ धेनूनां रुक्मशृङ्गीनां साध्वीनां मौक्तिकस्रजाम् । पयस्विनीनां गृष्टीनां सवत्सानां सुवाससाम् ॥ ८ ॥ ददौ रूप्यखुराग्राणां क्षौमाजिनतिलै: सह । अलङ्कृतेभ्यो विप्रेभ्यो बद्वं बद्वं दिने दिने ॥ ९ ॥
upasthāyārkam udyantaṁ tarpayitvātmanaḥ kalāḥ devān ṛṣīn pitṝn vṛddhān viprān abhyarcya cātmavān dhenūnāṁ rukma-śṛṅgīnāṁ sādhvīnāṁ mauktika-srajām payasvinīnāṁ gṛṣṭīnāṁ sa-vatsānāṁ su-vāsasām dadau rūpya-khurāgrāṇāṁ kṣaumājina-tilaiḥ saha alaṅkṛtebhyo viprebhyo badvaṁ badvaṁ dine dine
SB 10.70.10
गोविप्रदेवतावृद्धगुरून् भूतानि सर्वश: । नमस्कृत्यात्मसम्भूतीर्मङ्गलानि समस्पृशत् ॥ १० ॥
go-vipra-devatā-vṛddha- gurūn bhūtāni sarvaśaḥ namaskṛtyātma-sambhūtīr maṅgalāni samaspṛśat
SB 10.70.11
आत्मानं भूषयामास नरलोकविभूषणम् । वासोभिर्भूषणै: स्वीयैर्दिव्यस्रगनुलेपनै: ॥ ११ ॥
ātmānaṁ bhūṣayām āsa nara-loka-vibhūṣaṇam vāsobhir bhūṣaṇaiḥ svīyair divya-srag-anulepanaiḥ
SB 10.70.12
अवेक्ष्याज्यं तथादर्शं गोवृषद्विजदेवता: । कामांश्च सर्ववर्णानां पौरान्त:पुरचारिणाम् । प्रदाप्य प्रकृती: कामै: प्रतोष्य प्रत्यनन्दत ॥ १२ ॥
avekṣyājyaṁ tathādarśaṁ go-vṛṣa-dvija-devatāḥ kāmāṁś ca sarva-varṇānāṁ paurāntaḥ-pura-cāriṇām pradāpya prakṛtīḥ kāmaiḥ pratoṣya pratyanandata
SB 10.70.13
संविभज्याग्रतो विप्रान् स्रक्ताम्बूलानुलेपनै: । सुहृद: प्रकृतीर्दारानुपायुङ्क्त तत: स्वयम् ॥ १३ ॥
saṁvibhajyāgrato viprān srak-tāmbūlānulepanaiḥ suhṛdaḥ prakṛtīr dārān upāyuṅkta tataḥ svayam
SB 10.70.14
तावत् सूत उपानीय स्यन्दनं परमाद्भुतम् । सुग्रीवाद्यैर्हयैर्युक्तं प्रणम्यावस्थितोऽग्रत: ॥ १४ ॥
tāvat sūta upānīya syandanaṁ paramādbhutam sugrīvādyair hayair yuktaṁ praṇamyāvasthito ’grataḥ
SB 10.70.15
गृहीत्वा पाणिना पाणी सारथेस्तमथारुहत् । सात्यक्युद्धवसंयुक्त: पूर्वाद्रिमिव भास्कर: ॥ १५ ॥
gṛhītvā pāṇinā pāṇī sārathes tam athāruhat sātyaky-uddhava-saṁyuktaḥ pūrvādrim iva bhāskaraḥ
SB 10.70.16
ईक्षितोऽन्त:पुरस्त्रीणां सव्रीडप्रेमवीक्षितै: । कृच्छ्राद् विसृष्टो निरगाज्जातहासो हरन् मन: ॥ १६ ॥
īkṣito ’ntaḥ-pura-strīṇāṁ sa-vrīḍa-prema-vīkṣitaiḥ kṛcchrād visṛṣṭo niragāj jāta-hāso haran manaḥ
SB 10.70.17
सुधर्माख्यां सभां सर्वैर्वृष्णिभि: परिवारित: । प्राविशद् यन्निविष्टानां न सन्त्यङ्ग षडूर्मय: ॥ १७ ॥
sudharmākhyāṁ sabhāṁ sarvair vṛṣṇibhiḥ parivāritaḥ prāviśad yan-niviṣṭānāṁ na santy aṅga ṣaḍ ūrmayaḥ
SB 10.70.18
तत्रोपविष्ट: परमासने विभु- र्बभौ स्वभासा ककुभोऽवभासयन् । वृतो नृसिंहैर्यदुभिर्यदूत्तमो यथोडुराजो दिवि तारकागणै: ॥ १८ ॥
tatropavistaḥ paramāsane vibhur babhau sva-bhāsā kakubho ’vabhāsayan vṛto nṛ-siṁhair yadubhir yadūttamo yathoḍu-rājo divi tārakā-gaṇaiḥ
SB 10.70.19
तत्रोपमन्त्रिणो राजन् नानाहास्यरसैर्विभुम् । उपतस्थुर्नटाचार्या नर्तक्यस्ताण्डवै: पृथक् ॥ १९ ॥
tatropamantriṇo rājan nānā-hāsya-rasair vibhum upatasthur naṭācāryā nartakyas tāṇḍavaiḥ pṛthak
SB 10.70.20
मृदङ्गवीणामुरजवेणुतालदरस्वनै: । ननृतुर्जगुस्तुष्टुवुश्च सूतमागधवन्दिन: ॥ २० ॥
mṛdaṅga-vīṇā-muraja- veṇu-tāla-dara-svanaiḥ nanṛtur jagus tuṣṭuvuś ca sūta-māgadha-vandinaḥ
SB 10.70.21
तत्राहुर्ब्राह्मणा: केचिदासीना ब्रह्मवादिन: । पूर्वेषां पुण्ययशसां राज्ञां चाकथयन् कथा: ॥ २१ ॥
tatrāhur brāhmaṇāḥ kecid āsīnā brahma-vādinaḥ pūrveṣāṁ puṇya-yaśasāṁ rājñāṁ cākathayan kathāḥ
SB 10.70.22
तत्रैक: पुरुषो राजन्नागतोऽपूर्वदर्शन: । विज्ञापितो भगवते प्रतीहारै: प्रवेशित: ॥ २२ ॥
tatraikaḥ puruṣo rājann āgato ’pūrva-darśanaḥ vijñāpito bhagavate pratīhāraiḥ praveśitaḥ
SB 10.70.23
स नमस्कृत्य कृष्णाय परेशाय कृताञ्जलि: । राज्ञामावेदयद् दु:खं जरासन्धनिरोधजम् ॥ २३ ॥
sa namaskṛtya kṛṣṇāya pareśāya kṛtāñjaliḥ rājñām āvedayad duḥkhaṁ jarāsandha-nirodha-jam
SB 10.70.24
ये च दिग्विजये तस्य सन्नतिं न ययुर्नृपा: । प्रसह्य रुद्धास्तेनासन्नयुते द्वे गिरिव्रजे ॥ २४ ॥
ye ca dig-vijaye tasya sannatiṁ na yayur nṛpāḥ prasahya ruddhās tenāsann ayute dve girivraje
SB 10.70.25
राजान ऊचु: कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् प्रपन्नभयभञ्जन । वयं त्वां शरणं यामो भवभीता: पृथग्धिय: ॥ २५ ॥
rājāna ūcuḥ kṛṣṇa kṛṣṇāprameyātman prapanna-bhaya-bhañjana vayaṁ tvāṁ śaraṇaṁ yāmo bhava-bhītāḥ pṛthag-dhiyaḥ
SB 10.70.26
लोको विकर्मनिरत: कुशले प्रमत्त: कर्मण्ययं त्वदुदिते भवदर्चने स्वे । यस्तावदस्य बलवानिह जीविताशां सद्यश्छिनत्त्यनिमिषाय नमोऽस्तु तस्मै ॥ २६ ॥
loko vikarma-nirataḥ kuśale pramattaḥ karmaṇy ayaṁ tvad-udite bhavad-arcane sve yas tāvad asya balavān iha jīvitāśāṁ sadyaś chinatty animiṣāya namo ’stu tasmai
SB 10.70.27
लोके भवाञ्जगदिन: कलयावतीर्ण: सद्रक्षणाय खलनिग्रहणाय चान्य: । कश्चित् त्वदीयमतियाति निदेशमीश किं वा जन: स्वकृतमृच्छति तन्न विद्म: ॥ २७ ॥
loke bhavāñ jagad-inaḥ kalayāvatīrṇaḥ sad-rakṣaṇāya khala-nigrahaṇāya cānyaḥ kaścit tvadīyam atiyāti nideśam īśa kiṁ vā janaḥ sva-kṛtam ṛcchati tan na vidmaḥ
SB 10.70.28
स्वप्नायितं नृपसुखं परतन्त्रमीश शश्वद्भयेन मृतकेन धुरं वहाम: । हित्वा तदात्मनि सुखं त्वदनीहलभ्यं क्लिश्यामहेऽतिकृपणास्तव माययेह ॥ २८ ॥
svapnāyitaṁ nṛpa-sukhaṁ para-tantram īśa śaśvad-bhayena mṛtakena dhuraṁ vahāmaḥ hitvā tad ātmani sukhaṁ tvad-anīha-labhyaṁ kliśyāmahe ’ti-kṛpaṇās tava māyayeha
SB 10.70.29
तन्नो भवान् प्रणतशोकहराङ्घ्रियुग्मो बद्धान् वियुङ्क्ष्व मगधाह्वयकर्मपाशात् । यो भूभुजोऽयुतमतङ्गजवीर्यमेको बिभ्रद् रुरोध भवने मृगराडिवावी: ॥ २९ ॥
tan no bhavān praṇata-śoka-harāṅghri-yugmo baddhān viyuṅkṣva magadhāhvaya-karma-pāśāt yo bhū-bhujo ’yuta-mataṅgaja-vīryam eko bibhrad rurodha bhavane mṛga-rāḍ ivāvīḥ
SB 10.70.30
यो वै त्वया द्विनवकृत्व उदात्तचक्र भग्नो मृधे खलु भवन्तमनन्तवीर्यम् । जित्वा नृलोकनिरतं सकृदूढदर्पो युष्मत्प्रजा रुजति नोऽजित तद् विधेहि ॥ ३० ॥
yo vai tvayā dvi-nava-kṛtva udātta-cakra bhagno mṛdhe khalu bhavantam ananta-vīryam jitvā nṛ-loka-nirataṁ sakṛd ūḍha-darpo yuṣmat-prajā rujati no ’jita tad vidhehi
SB 10.70.31
दूत उवाच इति मागधसंरुद्धा भवद्दर्शनकाङ्क्षिण: । प्रपन्ना: पादमूलं ते दीनानां शं विधीयताम् ॥ ३१ ॥
dūta uvāca iti māgadha-saṁruddhā bhavad-darśana-kaṅkṣiṇaḥ prapannāḥ pāda-mūlaṁ te dīnānāṁ śaṁ vidhīyatām
SB 10.70.32
श्रीशुक उवाच राजदूते ब्रुवत्येवं देवर्षि: परमद्युति: । बिभ्रत्पिङ्गजटाभारं प्रादुरासीद् यथा रवि: ॥ ३२ ॥
śrī-śuka uvāca rāja-dūte bruvaty evaṁ devarṣiḥ parama-dyutiḥ bibhrat piṅga-jaṭā-bhāraṁ prādurāsīd yathā raviḥ
SB 10.70.33
तं दृष्ट्वा भगवान् कृष्ण: सर्वलोकेश्वरेश्वर: । ववन्द उत्थित: शीर्ष्णा ससभ्य: सानुगो मुदा ॥ ३३ ॥
taṁ dṛṣṭvā bhagavān kṛṣṇaḥ sarva-lokeśvareśvaraḥ vavanda utthitaḥ śīrṣṇā sa-sabhyaḥ sānugo mudā
SB 10.70.34
सभाजयित्वा विधिवत् कृतासनपरिग्रहम् । बभाषे सुनृतैर्वाक्यै: श्रद्धया तर्पयन् मुनिम् ॥ ३४ ॥
sabhājayitvā vidhi-vat kṛtāsana-parigraham babhāṣe sunṛtair vākyaiḥ śraddhayā tarpayan munim
SB 10.70.35
अपि स्विदद्य लोकानां त्रयाणामकुतोभयम् । ननु भूयान् भगवतो लोकान् पर्यटतो गुण: ॥ ३५ ॥
api svid adya lokānāṁ trayāṇām akuto-bhayam nanu bhūyān bhagavato lokān paryaṭato guṇaḥ
SB 10.70.36
न हि तेऽविदितं किञ्चिल्लोकेष्वीश्वरकर्तृषु । अथ पृच्छामहे युष्मान्पाण्डवानां चिकीर्षितम् ॥ ३६ ॥
na hi te ’viditaṁ kiñcil lokeṣv īśvara-kartṛṣu atha pṛcchāmahe yuṣmān pāṇḍavānāṁ cikīrṣitam
SB 10.70.37
श्रीनारद उवाच दृष्टा मया ते बहुशो दुरत्यया माया विभो विश्वसृजश्च मायिन: । भूतेषु भूमंश्चरत: स्वशक्तिभि- र्वह्नेरिवच्छन्नरुचो न मेऽद्भुतम् ॥ ३७ ॥
śrī-nārada uvāca dṛṣṭā māyā te bahuśo duratyayā māyā vibho viśva-sṛjaś ca māyinaḥ bhūteṣu bhūmaṁś carataḥ sva-śaktibhir vahner iva cchanna-ruco na me ’dbhutam
SB 10.70.38
तवेहितं कोऽर्हति साधु वेदितुं स्वमाययेदं सृजतो नियच्छत: । यद् विद्यमानात्मतयावभासते तस्मै नमस्ते स्वविलक्षणात्मने ॥ ३८ ॥
tavehitaṁ ko ’rhati sādhu vedituṁ sva-māyayedaṁ sṛjato niyacchataḥ yad vidyamānātmatayāvabhāsate tasmai namas te sva-vilakṣaṇātmane
SB 10.70.39
जीवस्य य: संसरतो विमोक्षणं न जानतोऽनर्थवहाच्छरीरत: । लीलावतारै: स्वयश:प्रदीपकं प्राज्वालयत्त्वा तमहं प्रपद्ये ॥ ३९ ॥
jīvasya yaḥ saṁsarato vimokṣaṇaṁ na jānato ’nartha-vahāc charīrataḥ līlāvatāraiḥ sva-yaśaḥ pradīpakaṁ prājvālayat tvā tam ahaṁ prapadye
SB 10.70.40
अथाप्याश्रावये ब्रह्म नरलोकविडम्बनम् । राज्ञ: पैतृष्वस्रेयस्य भक्तस्य च चिकीर्षितम् ॥ ४० ॥
athāpy āśrāvaye brahma nara-loka-viḍambanam rājñaḥ paitṛ-ṣvasreyasya bhaktasya ca cikīrṣitam
SB 10.70.41
यक्ष्यति त्वां मखेन्द्रेण राजसूयेन पाण्डव: । पारमेष्ठ्यकामो नृपतिस्तद् भवाननुमोदताम् ॥ ४१ ॥
yakṣyati tvāṁ makhendreṇa rājasūyena pāṇḍavaḥ pārameṣṭhya-kāmo nṛpatis tad bhavān anumodatām
SB 10.70.42
तस्मिन् देव क्रतुवरे भवन्तं वै सुरादय: । दिदृक्षव: समेष्यन्ति राजानश्च यशस्विन: ॥ ४२ ॥
tasmin deva kratu-vare bhavantaṁ vai surādayaḥ didṛkṣavaḥ sameṣyanti rājānaś ca yaśasvinaḥ
SB 10.70.43
श्रवणत्कीर्तनाद् ध्यानात्पूयन्तेऽन्तेवसायिन: । तव ब्रह्ममयस्येश किमुतेक्षाभिमर्शिन: ॥ ४३ ॥
śravaṇāt kīrtanād dhyānāt pūyante ’nte-vasāyinaḥ tava brahma-mayasyeśa kim utekṣābhimarśinaḥ
SB 10.70.44
यस्यामलं दिवि यश: प्रथितं रसायां भूमौ च ते भुवनमङ्गल दिग्वितानम् । मन्दाकिनीति दिवि भोगवतीति चाधो गङ्गेति चेह चरणाम्बु पुनाति विश्वम् ॥ ४४ ॥
yasyāmalaṁ divi yaśaḥ prathitaṁ rasāyāṁ bhūmau ca te bhuvana-maṅgala dig-vitānam mandākinīti divi bhogavatīti cādho gaṅgeti ceha caraṇāmbu punāti viśvam
SB 10.70.45
श्रीशुक उवाच तत्र तेष्वात्मपक्षेष्वगृणत्सु विजिगीषया । वाच: पेशै: स्मयन् भृत्यमुद्धवं प्राह केशव: ॥ ४५ ॥
śrī-śuka uvāca tatra teṣv ātma-pakṣeṣv a- gṛṇatsu vijigīṣayā vācaḥ peśaiḥ smayan bhṛtyam uddhavaṁ prāha keśavaḥ
SB 10.70.46
श्रीभगवानुवाच त्वं हि न: परमं चक्षु: सुहृन्मन्त्रार्थतत्त्ववित् । अथात्र ब्रूह्यनुष्ठेयं श्रद्दध्म: करवाम तत् ॥ ४६ ॥
śrī-bhagavān uvāca tvaṁ hi naḥ paramaṁ cakṣuḥ suhṛn mantrārtha-tattva-vit athātra brūhy anuṣṭheyaṁ śraddadhmaḥ karavāma tat
SB 10.70.47
इत्युपामन्त्रितो भर्त्रा सर्वज्ञेनापि मुग्धवत् । निदेशं शिरसाधाय उद्धव: प्रत्यभाषत ॥ ४७ ॥
ity upāmantrito bhartrā sarva-jñenāpi mugdha-vat nideśaṁ śirasādhāya uddhavaḥ pratyabhāṣata
Canto 10, Chapter 71
SB 10.71.1
श्रीशुक उवाच इत्युदीरितमाकर्ण्य देवर्षेरुद्धवोऽब्रवीत् । सभ्यानां मतमाज्ञाय कृष्णस्य च महामति: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca ity udīritam ākarṇya devaṛṣer uddhavo ’bravīt sabhyānāṁ matam ājñāya kṛṣṇasya ca mahā-matiḥ
SB 10.71.2
श्रीउद्धव उवाच यदुक्तमृषिना देव साचिव्यं यक्ष्यतस्त्वया । कार्यं पैतृष्वस्रेयस्य रक्षा च शरणैषिणाम् ॥ २ ॥
śrī-uddhava uvāca yad uktam ṛṣinā deva sācivyaṁ yakṣyatas tvayā kāryaṁ paitṛ-ṣvasreyasya rakṣā ca śaraṇaiṣiṇām
SB 10.71.3
यष्टव्यं राजसूयेन दिक्चक्रजयिना विभो । अतो जरासुतजय उभयार्थो मतो मम ॥ ३ ॥
yaṣṭavyam rājasūyena dik-cakra-jayinā vibho ato jarā-suta-jaya ubhayārtho mato mama
SB 10.71.4
अस्माकं च महानर्थो ह्येतेनैव भविष्यति । यशश्च तव गोविन्द राज्ञो बद्धान् विमुञ्चत: ॥ ४ ॥
asmākaṁ ca mahān artho hy etenaiva bhaviṣyati yaśaś ca tava govinda rājño baddhān vimuñcataḥ
SB 10.71.5
स वै दुर्विषहो राजा नागायुतसमो बले । बलिनामपि चान्येषां भीमं समबलं विना ॥ ५ ॥
sa vai durviṣaho rājā nāgāyuta-samo bale balinām api cānyeṣāṁ bhīmaṁ sama-balaṁ vinā
SB 10.71.6
द्वैरथे स तु जेतव्यो मा शताक्षौहिणीयुत: । ब्राह्मण्योऽभ्यर्थितो विप्रैर्न प्रत्याख्याति कर्हिचित् ॥ ६ ॥
dvai-rathe sa tu jetavyo mā śatākṣauhiṇī-yutaḥ brāhmaṇyo ’bhyarthito viprair na pratyākhyāti karhicit
SB 10.71.7
ब्रह्मवेषधरो गत्वा तं भिक्षेत वृकोदर: । हनिष्यति न सन्देहो द्वैरथे तव सन्निधौ ॥ ७ ॥
brahma-veṣa-dharo gatvā taṁ bhikṣeta vṛkodaraḥ haniṣyati na sandeho dvai-rathe tava sannidhau
SB 10.71.8
निमित्तं परमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयो: । हिरण्यगर्भ: शर्वश्च कालस्यारूपिणस्तव ॥ ८ ॥
nimittaṁ param īśasya viśva-sarga-nirodhayoḥ hiraṇyagarbhaḥ śarvaś ca kālasyārūpiṇas tava
SB 10.71.9
गायन्ति ते विशदकर्म गृहेषु देव्यो राज्ञां स्वशत्रुवधमात्मविमोक्षणं च । गोप्यश्च कुञ्जरपतेर्जनकात्मजाया: पित्रोश्च लब्धशरणा मुनयो वयं च ॥ ९ ॥
gāyanti te viśada-karma gṛheṣu devyo rājñāṁ sva-śatru-vadham ātma-vimokṣaṇaṁ ca gopyaś ca kuñjara-pater janakātmajāyāḥ pitroś ca labdha-śaraṇā munayo vayaṁ ca
SB 10.71.10
जरासन्धवध: कृष्ण भूर्यर्थायोपकल्पते । प्राय: पाकविपाकेन तव चाभिमत: क्रतु: ॥ १० ॥
jarāsandha-vadhaḥ kṛṣṇa bhūry-arthāyopakalpate prāyaḥ pāka-vipākena tava cābhimataḥ kratuḥ
SB 10.71.11
श्रीशुक उवाच इत्युद्धववचो राजन् सर्वतोभद्रमच्युतम् । देवर्षिर्यदुवृद्धाश्च कृष्णश्च प्रत्यपूजयन् ॥ ११ ॥
śrī-śuka uvāca ity uddhava-vaco rājan sarvato-bhadram acyutam devarṣir yadu-vṛddhāś ca kṛṣṇaś ca pratyapūjayan
SB 10.71.12
अथादिशत् प्रयाणाय भगवान् देवकीसुत: । भृत्यान् दारुकजैत्रादीननुज्ञाप्य गुरून् विभु: ॥ १२ ॥
athādiśat prayāṇāya bhagavān devakī-sutaḥ bhṛtyān dāruka-jaitrādīn anujñāpya gurūn vibhuḥ
SB 10.71.13
निर्गमय्यावरोधान्स्वान् ससुतान्सपरिच्छदान् । सङ्कर्षणमनुज्ञाप्य यदुराजं च शत्रुहन् । सूतोपनीतं स्वरथमारुहद् गरुडध्वजम् ॥ १३ ॥
nirgamayyāvarodhān svān sa-sutān sa-paricchadān saṅkarṣaṇam anujñāpya yadu-rājaṁ ca śatru-han sūtopanītaṁ sva-ratham āruhad garuḍa-dhvajam
SB 10.71.14
ततो रथद्विपभटसादिनायकै: करालया परिवृत आत्मसेनया । मृदङ्गभेर्यानकशङ्खगोमुखै: प्रघोषघोषितककुभो निरक्रमत् ॥ १४ ॥
tato ratha-dvipa-bhaṭa-sādi-nāyakaiḥ karālayā parivṛta ātma-senayā mṛdaṅga-bhery-ānaka-śaṅkha-gomukhaiḥ praghoṣa-ghoṣita-kakubho nirakramat
SB 10.71.15
नृवाजिकाञ्चनशिबिकाभिरच्युतं सहात्मजा: पतिमनु सुव्रता ययु: । वराम्बराभरणविलेपनस्रज: सुसंवृता नृभिरसिचर्मपाणिभि: ॥ १५ ॥
nṛ-vāji-kāñcana-śibikābhir acyutaṁ sahātmajāḥ patim anu su-vratā yayuḥ varāmbarābharaṇa-vilepana-srajaḥ su-saṁvṛtā nṛbhir asi-carma-pāṇibhiḥ
SB 10.71.16
नरोष्ट्रगोमहिषखराश्वतर्यन:- करेणुभि: परिजनवारयोषित: । स्वलङ्कृता: कटकुटिकम्बलाम्बरा- द्युपस्करा ययुरधियुज्य सर्वत: ॥ १६ ॥
naroṣṭra-go-mahiṣa-kharāśvatary-anaḥ kareṇubhiḥ parijana-vāra-yoṣitaḥ sv-alaṅkṛtāḥ kaṭa-kuṭi-kambalāmbarādy- upaskarā yayur adhiyujya sarvataḥ
SB 10.71.17
बलं बृहद्ध्वजपटछत्रचामरै- र्वरायुधाभरणकिरीटवर्मभि: । दिवांशुभिस्तुमुलरवं बभौ रवे- र्यथार्णव: क्षुभिततिमिङ्गिलोर्मिभि: ॥ १७ ॥
balaṁ bṛhad-dhvaja-paṭa-chatra-cāmarair varāyudhābharaṇa-kirīṭa-varmabhiḥ divāṁśubhis tumula-ravaṁ babhau raver yathārṇavaḥ kṣubhita-timiṅgilormibhiḥ
SB 10.71.18
अथो मुनिर्यदुपतिना सभाजित: प्रणम्य तं हृदि विदधद् विहायसा । निशम्य तद्व्यवसितमाहृतार्हणो मुकुन्दसन्दरशननिर्वृतेन्द्रिय: ॥ १८ ॥
atho munir yadu-patinā sabhājitaḥ praṇamya taṁ hṛdi vidadhad vihāyasā niśamya tad-vyavasitam āhṛtārhaṇo mukunda-sandaraśana-nirvṛtendriyaḥ
SB 10.71.19
राजदूतमुवाचेदं भगवान् प्रीणयन् गिरा । मा भैष्ट दूत भद्रं वो घातयिष्यामि मागधम् ॥ १९ ॥
rāja-dūtam uvācedaṁ bhagavān prīṇayan girā mā bhaiṣṭa dūta bhadraṁ vo ghātayiṣyāmi māgadham
SB 10.71.20
इत्युक्त: प्रस्थितो दूतो यथावदवदन्नृपान् । तेऽपि सन्दर्शनं शौरे: प्रत्यैक्षन् यन्मुमुक्षव: ॥ २० ॥
ity uktaḥ prasthito dūto yathā-vad avadan nṛpān te ’pi sandarśanaṁ śaureḥ pratyaikṣan yan mumukṣavaḥ
SB 10.71.21
आनर्तसौवीरमरूंस्तीर्त्वा विनशनं हरि: । गिरीन् नदीरतीयाय पुरग्रामव्रजाकरान् ॥ २१ ॥
ānarta-sauvīra-marūṁs tīrtvā vinaśanaṁ hariḥ girīn nadīr atīyāya pura-grāma-vrajākarān
SB 10.71.22
ततो दृषद्वतीं तीर्त्वा मुकुन्दोऽथ सरस्वतीम् । पञ्चालानथ मत्स्यांश्च शक्रप्रस्थमथागमत् ॥ २२ ॥
tato dṛṣadvatīṁ tīrtvā mukundo ’tha sarasvatīm pañcālān atha matsyāṁś ca śakra-prastham athāgamat
SB 10.71.23
तमुपागतमाकर्ण्य प्रीतो दुर्दर्शनं नृणाम् । अजातशत्रुर्निरगात् सोपध्याय: सुहृद्वृत: ॥ २३ ॥
tam upāgatam ākarṇya prīto durdarśanaṁ nṛnām ajāta-śatrur niragāt sopadhyāyaḥ suhṛd-vṛtaḥ
SB 10.71.24
गीतवादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । अभ्ययात्स हृषीकेशं प्राणा: प्राणमिवादृत: ॥ २४ ॥
gīta-vāditra-ghoṣeṇa brahma-ghoṣeṇa bhūyasā abhyayāt sa hṛṣīkeśaṁ prāṇāḥ prāṇam ivādṛtaḥ
SB 10.71.25
दृष्ट्वा विक्लिन्नहृदय: कृष्णं स्नेहेन पाण्डव: । चिराद् दृष्टं प्रियतमं सस्वजेऽथ पुन: पुन: ॥ २५ ॥
dṛṣṭvā viklinna-hṛdayaḥ kṛṣṇaṁ snehena pāṇḍavaḥ cirād dṛṣṭaṁ priyatamaṁ sasvaje ’tha punaḥ punaḥ
SB 10.71.26
दोर्भ्यां परिष्वज्य रमामलालयं मुकुन्दगात्रं नृपतिर्हताशुभ: । लेभे परां निर्वृतिमश्रुलोचनो हृष्यत्तनुर्विस्मृतलोकविभ्रम: ॥ २६ ॥
dorbhyāṁ pariṣvajya ramāmalālayaṁ mukunda-gātraṁ nṛ-patir hatāśubhaḥ lebhe parāṁ nirvṛtim aśru-locano hṛṣyat-tanur vismṛta-loka-vibhramaḥ
SB 10.71.27
तं मातुलेयं परिरभ्य निर्वृतो भीम: स्मयन् प्रेमजलाकुलेन्द्रिय: । यमौ किरीटी च सुहृत्तमं मुदा प्रवृद्धबाष्पा: परिरेभिरेऽच्युतम् ॥ २७ ॥
taṁ mātuleyaṁ parirabhya nirvṛto bhīmaḥ smayan prema-jalākulendriyaḥ yamau kirīṭī ca suhṛttamaṁ mudā pravṛddha-bāṣpāḥ parirebhire ’cyutam
SB 10.71.28
अर्जुनेन परिष्वक्तो यमाभ्यामभिवादित: । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य वृद्धेभ्यश्च यथार्हत: । मानिनो मानयामास कुरुसृञ्जयकैकयान् ॥ २८ ॥
arjunena pariṣvakto yamābhyām abhivāditaḥ brāhmaṇebhyo namaskṛtya vṛddhebhyaś ca yathārhataḥ mānino mānayām āsa kuru-sṛñjaya-kaikayān
SB 10.71.29
सूतमागधगन्धर्वा वन्दिनश्चोपमन्त्रिण: । मृदङ्गशङ्खपटहवीणापणवगोमुखै: । ब्राह्मणाश्चारविन्दाक्षं तुष्टुवुर्ननृतुर्जगु: ॥ २९ ॥
sūta-māgadha-gandharvā vandinaś copamantriṇaḥ mṛdaṅga-śaṅkha-paṭaha vīṇā-paṇava-gomukhaiḥ brāhmaṇāś cāravindākṣaṁ tuṣṭuvur nanṛtur jaguḥ
SB 10.71.30
एवं सुहृद्भि: पर्यस्त: पुण्यश्लोकशिखामणि: । संस्तूयमानो भगवान् विवेशालङ्कृतं पुरम् ॥ ३० ॥
evaṁ suhṛdbhiḥ paryastaḥ puṇya-śloka-śikhāmaṇiḥ saṁstūyamāno bhagavān viveśālaṅkṛtaṁ puram
SB 10.71.31-32
संसिक्तवर्त्म करिणां मदगन्धतोयै- श्चित्रध्वजै: कनकतोरणपूर्णकुम्भै: । मृष्टात्मभिर्नवदुकूलविभूषणस्रग्- गन्धैर्नृभिर्युवतिभिश्च विराजमानम् ॥ ३१ ॥ उद्दीप्तदीपबलिभि: प्रतिसद्मजाल- निर्यातधूपरुचिरं विलसत्पताकम् । मूर्धन्यहेमकलशै रजतोरुशृङ्गै- र्जुष्टं ददर्श भवनै: कुरुराजधाम ॥ ३२ ॥
saṁsikta-vartma kariṇāṁ mada-gandha-toyaiś citra-dhvajaiḥ kanaka-toraṇa-pūrṇa-kumbhaiḥ mṛṣṭātmabhir nava-dukūla-vibhūṣaṇa-srag- gandhair nṛbhir yuvatibhiś ca virājamānam uddīpta-dīpa-balibhiḥ prati-sadma jāla niryāta-dhūpa-ruciraṁ vilasat-patākam mūrdhanya-hema-kalaśai rajatoru-śṛṅgair juṣṭaṁ dadarśa bhavanaiḥ kuru-rāja-dhāma
SB 10.71.33
प्राप्तं निशम्य नरलोचनपानपात्र- मौत्सुक्यविश्लथितकेशदुकूलबन्धा: । सद्यो विसृज्य गृहकर्म पतींश्च तल्पे द्रष्टुं ययुर्युवतय: स्म नरेन्द्रमार्गे ॥ ३३ ॥
prāptaṁ niśamya nara-locana-pāna-pātram autsukya-viślathita-keśa-dukūla-bandhāḥ sadyo visṛjya gṛha-karma patīṁś ca talpe draṣṭuṁ yayur yuvatayaḥ sma narendra-mārge
SB 10.71.34
तस्मिन् सुसङ्कुल इभाश्वरथद्विपद्भि: कृष्णं सभार्यमुपलभ्य गृहाधिरूढा: । नार्यो विकीर्य कुसुमैर्मनसोपगुह्य सुस्वागतं विदधुरुत्स्मयवीक्षितेन ॥ ३४ ॥
tasmin su-saṅkula ibhāśva-ratha-dvipadbhiḥ kṛṣṇam sa-bhāryam upalabhya gṛhādhirūḍhāḥ nāryo vikīrya kusumair manasopaguhya su-svāgataṁ vidadhur utsmaya-vīkṣitena
SB 10.71.35
ऊचु: स्त्रिय: पथि निरीक्ष्य मुकुन्दपत्नी- स्तारा यथोडुपसहा: किमकार्यमूभि: । यच्चक्षुषां पुरुषमौलिरुदारहास- लीलावलोककलयोत्सवमातनोति ॥ ३५ ॥
ūcuḥ striyaḥ pathi nirīkṣya mukunda-patnīs tārā yathoḍupa-sahāḥ kim akāry amūbhiḥ yac cakṣuṣāṁ puruṣa-maulir udāra-hāsa līlāvaloka-kalayotsavam ātanoti
SB 10.71.36
तत्र तत्रोपसङ्गम्य पौरा मङ्गलपाणय: । चक्रु: सपर्यां कृष्णाय श्रेणीमुख्या हतैनस: ॥ ३६ ॥
tatra tatropasaṅgamya paurā maṅgala-pāṇayaḥ cakruḥ saparyāṁ kṛṣṇāya śreṇī-mukhyā hatainasaḥ
SB 10.71.37
अन्त:पुरजनै: प्रीत्या मुकुन्द: फुल्ललोचनै: । ससम्भ्रमैरभ्युपेत: प्राविशद् राजमन्दिरम् ॥ ३७ ॥
antaḥ-pura-janaiḥ prītyā mukundaḥ phulla-locanaiḥ sa-sambhramair abhyupetaḥ prāviśad rāja-mandiram
SB 10.71.38
पृथा विलोक्य भ्रात्रेयं कृष्णं त्रिभुवनेश्वरम् । प्रीतात्मोत्थाय पर्यङ्कात् सस्नुषा परिषस्वजे ॥ ३८ ॥
pṛthā vilokya bhrātreyaṁ kṛṣṇaṁ tri-bhuvaneśvaram prītātmotthāya paryaṅkāt sa-snuṣā pariṣasvaje
SB 10.71.39
गोविन्दं गृहमानीय देवदेवेशमादृत: । पूजायां नाविदत्कृत्यं प्रमोदोपहतो नृप: ॥ ३९ ॥
govindaṁ gṛham ānīya deva-deveśam ādṛtaḥ pūjāyāṁ nāvidat kṛtyaṁ pramodopahato nṛpaḥ
SB 10.71.40
पितृष्वसुर्गुरुस्त्रीणां कृष्णश्चक्रेऽभिवादनम् । स्वयं च कृष्णया राजन्भगिन्या चाभिवन्दित: ॥ ४० ॥
pitṛ-svasur guru-strīṇāṁ kṛṣṇaś cakre ’bhivādanam svayaṁ ca kṛṣṇayā rājan bhaginyā cābhivanditaḥ
SB 10.71.41-42
श्वश्र्वा सञ्चोदिता कृष्णा कृष्णपत्नीश्च सर्वश: । आनर्च रुक्मिणीं सत्यां भद्रां जाम्बवतीं तथा ॥ ४१ ॥ कालिन्दीं मित्रविन्दां च शैब्यां नाग्नजितीं सतीम् । अन्याश्चाभ्यागता यास्तु वास:स्रङ्मण्डनादिभि: ॥ ४२ ॥
śvaśṛvā sañcoditā kṛṣṇā kṛṣṇa-patnīś ca sarvaśaḥ ānarca rukmiṇīṁ satyāṁ bhadrāṁ jāmbavatīṁ tathā kālindīṁ mitravindāṁ ca śaibyāṁ nāgnajitīṁ satīm anyāś cābhyāgatā yās tu vāsaḥ-sraṅ-maṇḍanādibhiḥ
SB 10.71.43
सुखं निवासयामास धर्मराजो जनार्दनम् । ससैन्यं सानुगामत्यं सभार्यं च नवं नवम् ॥ ४३ ॥
sukhaṁ nivāsayām āsa dharma-rājo janārdanam sa-sainyaṁ sānugāmatyaṁ sa-bhāryaṁ ca navaṁ navam
SB 10.71.44-45
तर्पयित्वा खाण्डवेन वह्निं फाल्गुनसंयुत: । मोचयित्वा मयं येन राज्ञे दिव्या सभा कृता ॥ ४४ ॥ उवास कतिचिन्मासान् राज्ञ: प्रियचिकीर्षया । विहरन् रथमारुह्य फाल्गुनेन भटैर्वृत: ॥ ४५ ॥
tarpayitvā khāṇḍavena vahniṁ phālguna-saṁyutaḥ mocayitvā mayaṁ yena rājñe divyā sabhā kṛtā uvāsa katicin māsān rājñaḥ priya-cikīrṣayā viharan ratham āruhya phālgunena bhaṭair vṛtaḥ
Canto 10, Chapter 72
SB 10.72.1-2
श्रीशुक उवाच एकदा तु सभामध्य आस्थितो मुनिभिर्वृत: । ब्राह्मणै: क्षत्रियैर्वैश्यैर्भ्रातृभिश्च युधिष्ठिर: ॥ १ ॥ आचार्यै: कुलवृद्धैश्च ज्ञातिसम्बन्धिबान्धवै: । शृण्वतामेव चैतेषामाभाष्येदमुवाच ह ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca ekadā tu sabhā-madhya āsthito munibhir vṛtaḥ brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyair bhrātṛbhiś ca yudhiṣṭhiraḥ ācāryaiḥ kula-vṛddhaiś ca jñāti-sambandhi-bāndhavaiḥ śṛṇvatām eva caiteṣām ābhāṣyedam uvāca ha
SB 10.72.3
श्रीयुधिष्ठिर उवाच क्रतुराजेन गोविन्द राजसूयेन पावनी: । यक्ष्ये विभूतीर्भवतस्तत् सम्पादय न: प्रभो ॥ ३ ॥
śrī-yudhiṣṭhira uvāca kratu-rājena govinda rājasūyena pāvanīḥ yakṣye vibhūtīr bhavatas tat sampādaya naḥ prabho
SB 10.72.4
त्वत्पादुके अविरतं परि ये चरन्ति ध्यायन्त्यभद्रनशने शुचयो गृणन्ति । विन्दन्ति ते कमलनाभ भवापवर्ग- माशासते यदि त आशिष ईश नान्ये ॥ ४ ॥
tvat-pāduke avirataṁ pari ye caranti dhyāyanty abhadra-naśane śucayo gṛṇanti vindanti te kamala-nābha bhavāpavargam āśāsate yadi ta āśiṣa īśa nānye
SB 10.72.5
तद् देवदेव भवतश्चरणारविन्द- सेवानुभावमिह पश्यतु लोक एष: । ये त्वां भजन्ति न भजन्त्युत वोभयेषां निष्ठां प्रदर्शय विभो कुरुसृञ्जयानाम् ॥ ५ ॥
tad deva-deva bhavataś caraṇāravinda- sevānubhāvam iha paśyatu loka eṣaḥ ye tvāṁ bhajanti na bhajanty uta vobhayeṣāṁ niṣṭhāṁ pradarśaya vibho kuru-sṛñjayānām
SB 10.72.6
न ब्रह्मण: स्वपरभेदमतिस्तव स्यात् सर्वात्मन: समदृश: स्वसुखानुभूते: । संसेवतां सुरतरोरिव ते प्रसाद: सेवानुरूपमुदयो न विपर्ययोऽत्र ॥ ६ ॥
na brahmaṇaḥ sva-para-bheda-matis tava syāt sarvātmanaḥ sama-dṛśaḥ sva-sukhānubhūteḥ saṁsevatāṁ sura-taror iva te prasādaḥ sevānurūpam udayo na viparyayo ’tra
SB 10.72.7
श्रीभगवानुवाच सम्यग् व्यवसितं राजन् भवता शत्रुकर्शन । कल्याणी येन ते कीर्तिर्लोकाननु भविष्यति ॥ ७ ॥
śrī-bhagavān uvāca samyag vyavasitaṁ rājan bhavatā śatru-karśana kalyāṇī yena te kīrtir lokān anubhaviṣyati
SB 10.72.8
ऋषीणां पितृदेवानां सुहृदामपि न: प्रभो । सर्वेषामपि भूतानामीप्सित: क्रतुराडयम् ॥ ८ ॥
ṛṣīṇāṁ pitṛ-devānāṁ suhṛdām api naḥ prabho sarveṣām api bhūtānām īpsitaḥ kratu-rāḍ ayam
SB 10.72.9
विजित्य नृपतीन्सर्वान् कृत्वा च जगतीं वशे । सम्भृत्य सर्वसम्भारानाहरस्व महाक्रतुम् ॥ ९ ॥
vijitya nṛpatīn sarvān kṛtvā ca jagatīṁ vaśe sambhṛtya sarva-sambhārān āharasva mahā-kratum
SB 10.72.10
एते ते भ्रातरो राजल्ँ लोकपालांशसम्भवा: । जितोऽस्म्यात्मवता तेऽहं दुर्जयो योऽकृतात्मभि: ॥ १० ॥
ete te bhrātaro rājaḻ loka-pālāṁśa-sambhavāḥ jito ’smy ātmavatā te ’haṁ durjayo yo ’kṛtātmabhiḥ
SB 10.72.11
न कश्चिन्मत्परं लोके तेजसा यशसा श्रिया । विभूतिभिर्वाभिभवेद् देवोऽपि किमु पार्थिव: ॥ ११ ॥
na kaścin mat-paraṁ loke tejasā yaśasā śriyā vibhūtibhir vābhibhaved devo ’pi kim u pārthivaḥ
SB 10.72.12
श्रीशुक उवाच निशम्य भगवद्गीतं प्रीत: फुल्लमुखाम्बुज: । भ्रातृन् दिग्विजयेऽयुङ्क्त विष्णुतेजोपबृंहितान् ॥ १२ ॥
śrī-śuka uvāca niśamya bhagavad-gītaṁ prītaḥ phulla-mukhāmbujaḥ bhrātṝn dig-vijaye ’yuṅkta viṣṇu-tejopabṛṁhitān
SB 10.72.13
सहदेवं दक्षिणस्यामादिशत् सह सृञ्जयै: । दिशि प्रतीच्यां नकुलमुदीच्यां सव्यसाचिनम् । प्राच्यां वृकोदरं मत्स्यै: केकयै: सह मद्रकै: ॥ १३ ॥
sahadevaṁ dakṣiṇasyām ādiśat saha sṛñjayaiḥ diśi pratīcyāṁ nakulam udīcyāṁ savyasācinam prācyāṁ vṛkodaraṁ matsyaiḥ kekayaiḥ saha madrakaiḥ
SB 10.72.14
ते विजित्य नृपान्वीरा आजह्रुर्दिग्भ्य ओजसा । अजातशत्रवे भूरि द्रविणं नृप यक्ष्यते ॥ १४ ॥
te vijitya nṛpān vīrā ājahrur digbhya ojasā ajāta-śatrave bhūri draviṇaṁ nṛpa yakṣyate
SB 10.72.15
श्रुत्वाजितं जरासन्धं नृपतेर्ध्यायतो हरि: । आहोपायं तमेवाद्य उद्धवो यमुवाच ह ॥ १५ ॥
śrutvājitaṁ jarāsandhaṁ nṛpater dhyāyato hariḥ āhopāyaṁ tam evādya uddhavo yam uvāca ha
SB 10.72.16
भीमसेनोऽर्जुन: कृष्णो ब्रह्मलिङ्गधरास्त्रय: । जग्मुर्गिरिव्रजं तात बृहद्रथसुतो यत: ॥ १६ ॥
bhīmaseno ’rjunaḥ kṛṣṇo brahma-linga-dharās trayaḥ jagmur girivrajaṁ tāta bṛhadratha-suto yataḥ
SB 10.72.17
ते गत्वातिथ्यवेलायां गृहेषु गृहमेधिनम् । ब्रह्मण्यं समयाचेरन् राजन्या ब्रह्मलिङ्गिन: ॥ १७ ॥
te gatvātithya-velāyāṁ gṛheṣu gṛha-medhinam brahmaṇyaṁ samayāceran rājanyā brahma-liṅginaḥ
SB 10.72.18
राजन् विद्ध्यतिथीन् प्राप्तानर्थिनो दूरमागतान् । तन्न: प्रयच्छ भद्रं ते यद्वयं कामयामहे ॥ १८ ॥
rājan viddhy atithīn prāptān arthino dūram āgatān tan naḥ prayaccha bhadraṁ te yad vayaṁ kāmayāmahe
SB 10.72.19
किं दुर्मर्षं तितिक्षूणां किमकार्यमसाधुभि: । किं न देयं वदान्यानां क: पर: समदर्शिनाम् ॥ १९ ॥
kiṁ durmarṣaṁ titikṣūṇāṁ kim akāryam asādhubhiḥ kiṁ na deyaṁ vadānyānāṁ kaḥ paraḥ sama-darśinām
SB 10.72.20
योऽनित्येन शरीरेण सतां गेयं यशो ध्रुवम् । नाचिनोति स्वयं कल्प: स वाच्य: शोच्य एव स: ॥ २० ॥
yo ’nityena śarīreṇa satāṁ geyaṁ yaśo dhruvam nācinoti svayaṁ kalpaḥ sa vācyaḥ śocya eva saḥ
SB 10.72.21
हरिश्चन्द्रो रन्तिदेव उञ्छवृत्ति: शिबिर्बलि: । व्याध: कपोतो बहवो ह्यध्रुवेण ध्रुवं गता: ॥ २१ ॥
hariścandro rantideva uñchavṛttiḥ śibir baliḥ vyādhaḥ kapoto bahavo hy adhruveṇa dhruvaṁ gatāḥ
SB 10.72.22
श्रीशुक उवाच स्वरैराकृतिभिस्तांस्तु प्रकोष्ठैर्ज्याहतैरपि । राजन्यबन्धून् विज्ञाय दृष्टपूर्वानचिन्तयत् ॥ २२ ॥
śrī-śuka uvāca svarair ākṛtibhis tāṁs tu prakoṣṭhair jyā-hatair api rājanya-bandhūn vijñāya dṛṣṭa-pūrvān acintayat
SB 10.72.23
राजन्यबन्धवो ह्येते ब्रह्मलिङ्गानि बिभ्रति । ददानि भिक्षितं तेभ्य आत्मानमपि दुस्त्यजम् ॥ २३ ॥
rājanya-bandhavo hy ete brahma-liṅgāni bibhrati dadāni bhikṣitaṁ tebhya ātmānam api dustyajam
SB 10.72.24-25
बलेर्नु श्रूयते कीर्तिर्वितता दिक्ष्वकल्मषा । ऐश्वर्याद् भ्रंशितस्यापि विप्रव्याजेन विष्णुना ॥ २४ ॥ श्रियं जिहीर्षतेन्द्रस्य विष्णवे द्विजरूपिणे । जानन्नपि महीं प्रादाद् वार्यमाणोऽपि दैत्यराट् ॥ २५ ॥
baler nu śrūyate kīrtir vitatā dikṣv akalmaṣā aiśvaryād bhraṁśitasyāpi vipra-vyājena viṣṇunā śriyaṁ jihīrṣatendrasya viṣṇave dvija-rūpiṇe jānann api mahīm prādād vāryamāṇo ’pi daitya-rāṭ
SB 10.72.26
जीवता ब्राह्मणार्थाय को न्वर्थ: क्षत्रबन्धुना । देहेन पतमानेन नेहता विपुलं यश: ॥ २६ ॥
jīvatā brāhmaṇārthāya ko nv arthaḥ kṣatra-bandhunā dehena patamānena nehatā vipulaṁ yaśaḥ
SB 10.72.27
इत्युदारमति: प्राह कृष्णार्जुनवृकोदरान् । हे विप्रा व्रियतां कामो ददाम्यात्मशिरोऽपि व: ॥ २७ ॥
ity udāra-matiḥ prāha kṛṣṇārjuna-vṛkodarān he viprā vriyatāṁ kāmo dadāmy ātma-śiro ’pi vaḥ
SB 10.72.28
श्रीभगवानुवाच युद्धं नो देहि राजेन्द्र द्वन्द्वशो यदि मन्यसे । युद्धार्थिनो वयं प्राप्ता राजन्या नान्यकाङ्क्षिण: ॥ २८ ॥
śrī-bhagavān uvāca yuddhaṁ no dehi rājendra dvandvaśo yadi manyase yuddhārthino vayaṁ prāptā rājanyā nānya-kāṅkṣiṇaḥ
SB 10.72.29
असौ वृकोदर: पार्थस्तस्य भ्रातार्जुनो ह्ययम् । अनयोर्मातुलेयं मां कृष्णं जानीहि ते रिपुम् ॥ २९ ॥
asau vṛkodaraḥ pārthas tasya bhrātārjuno hy ayam anayor mātuleyaṁ māṁ kṛṣṇaṁ jānīhi te ripum
SB 10.72.30
एवमावेदितो राजा जहासोच्चै: स्म मागध: । आह चामर्षितो मन्दा युद्धं तर्हि ददामि व: ॥ ३० ॥
evam āvedito rājā jahāsoccaiḥ sma māgadhaḥ āha cāmarṣito mandā yuddhaṁ tarhi dadāmi vaḥ
SB 10.72.31
न त्वया भीरुणा योत्स्ये युधि विक्लवतेजसा । मथुरां स्वपुरीं त्यक्त्वा समुद्रं शरणं गत: ॥ ३१ ॥
na tvayā bhīruṇā yotsye yudhi viklava-tejasā mathurāṁ sva-purīṁ tyaktvā samudraṁ śaraṇaṁ gataḥ
SB 10.72.32
अयं तु वयसातुल्यो नातिसत्त्वो न मे सम: । अर्जुनो न भवेद् योद्धा भीमस्तुल्यबलो मम ॥ ३२ ॥
ayaṁ tu vayasātulyo nāti-sattvo na me samaḥ arjuno na bhaved yoddhā bhīmas tulya-balo mama
SB 10.72.33
इत्युक्त्वा भीमसेनाय प्रादाय महतीं गदाम् । द्वितीयां स्वयमादाय निर्जगाम पुराद् बहि: ॥ ३३ ॥
ity uktvā bhīmasenāya prādāya mahatīṁ gadām dvitīyāṁ svayam ādāya nirjagāma purād bahiḥ
SB 10.72.34
तत: समेखले वीरौ संयुक्तावितरेतरम् । जघ्नतुर्वज्रकल्पाभ्यां गदाभ्यां रणदुर्मदौ ॥ ३४ ॥
tataḥ samekhale vīrau saṁyuktāv itaretaram jaghnatur vajra-kalpābhyāṁ gadābhyāṁ raṇa-durmadau
SB 10.72.35
मण्डलानि विचित्राणि सव्यं दक्षिणमेव च । चरतो: शुशुभे युद्धं नटयोरिव रङ्गिणो: ॥ ३५ ॥
maṇḍalāni vicitrāṇi savyaṁ dakṣiṇam eva ca caratoḥ śuśubhe yuddhaṁ naṭayor iva raṅgiṇoḥ
SB 10.72.36
ततश्चटचटाशब्दो वज्रनिष्पेससन्निभ: । गदयो: क्षिप्तयो राजन्दन्तयोरिव दन्तिनो: ॥ ३६ ॥
tataś caṭa-caṭā-śabdo vajra-niṣpesa-sannibhaḥ gadayoḥ kṣiptayo rājan dantayor iva dantinoḥ
SB 10.72.37
ते वै गदे भुजजवेन निपात्यमाने अन्योन्यतोंऽसकटिपादकरोरुजत्रुम् । चूर्णीबभूवतुरुपेत्य यथार्कशाखे संयुध्यतोर्द्विरदयोरिव दीप्तमन्व्यो: ॥ ३७ ॥
te vai gade bhuja-javena nipātyamāne anyonyato ’ṁsa-kaṭi-pāda-karoru-jatrum cūrṇī-babhūvatur upetya yathārka-śākhe saṁyudhyator dviradayor iva dīpta-manvyoḥ
SB 10.72.38
इत्थं तयो: प्रहतयोर्गदयोर्नृवीरौ क्रुद्धौ स्वमुष्टिभिरय:स्परशैरपिष्टाम् । शब्दस्तयो: प्रहरतोरिभयोरिवासी- न्निर्घातवज्रपरुषस्तलताडनोत्थ: ॥ ३८ ॥
itthaṁ tayoḥ prahatayor gadayor nṛ-vīrau kruddhau sva-muṣṭibhir ayaḥ-sparaśair apiṣṭām śabdas tayoḥ praharator ibhayor ivāsīn nirghāta-vajra-paruṣas tala-tāḍanotthaḥ
SB 10.72.39
तयोरेवं प्रहरतो: समशिक्षाबलौजसो: । निर्विशेषमभूद् युद्धमक्षीणजवयोर्नृप ॥ ३९ ॥
tayor evaṁ praharatoḥ sama-śikṣā-balaujasoḥ nirviśeṣam abhūd yuddham akṣīṇa-javayor nṛpa
SB 10.72.40
शत्रोर्जन्ममृती विद्वाञ्जीवितं च जराकृतम् । पार्थमाप्याययन् स्वेन तेजसाचिन्तयद्धरि: ॥ ४० ॥
śatror janma-mṛtī vidvāñ jīvitaṁ ca jarā-kṛtam pārtham āpyāyayan svena tejasācintayad dhariḥ
SB 10.72.41
सञ्चिन्त्यारिवधोपायं भीमस्यामोघदर्शन: । दर्शयामास विटपं पाटयन्निव संज्ञया ॥ ४१ ॥
sañcintyārī-vadhopāyaṁ bhīmasyāmogha-darśanaḥ darśayām āsa viṭapaṁ pāṭayann iva saṁjñayā
SB 10.72.42
तद् विज्ञाय महासत्त्वो भीम: प्रहरतां वर: । गृहीत्वा पादयो: शत्रुं पातयामास भूतले ॥ ४२ ॥
tad vijñāya mahā-sattvo bhīmaḥ praharatāṁ varaḥ gṛhītvā pādayoḥ śatruṁ pātayām āsa bhū-tale
SB 10.72.43
एकं पादं पदाक्रम्य दोर्भ्यामन्यं प्रगृह्य स: । गुदत: पाटयामास शाखमिव महागज: ॥ ४३ ॥
ekam pādaṁ padākramya dorbhyām anyaṁ pragṛhya saḥ gudataḥ pāṭayām āsa śākham iva mahā-gajaḥ
SB 10.72.44
एकपादोरुवृषणकटिपृष्ठस्तनांसके । एकबाह्वक्षिभ्रूकर्णे शकले ददृशु: प्रजा: ॥ ४४ ॥
eka-pādoru-vṛṣaṇa- kaṭi-pṛṣṭha-stanāṁsake eka-bāhv-akṣi-bhrū-karṇe śakale dadṛśuḥ prajāḥ
SB 10.72.45
हाहाकारो महानासीन्निहते मगधेश्वरे । पूजयामासतुर्भीमं परिरभ्य जयाच्युतौ ॥ ४५ ॥
hāhā-kāro mahān āsīn nihate magadheśvare pūjayām āsatur bhīmaṁ parirabhya jayācyatau
SB 10.72.46
सहदेवं तत्तनयं भगवान् भूतभावन: । अभ्यषिञ्चदमेयात्मा मगधानां पतिं प्रभु: । मोचयामास राजन्यान्संरुद्धा मागधेन ये ॥ ४६ ॥
sahadevaṁ tat-tanayaṁ bhagavān bhūta-bhāvanaḥ abhyaṣiñcad ameyātmā magadhānāṁ patiṁ prabhuḥ mocayām āsa rājanyān saṁruddhā māgadhena ye
Canto 10, Chapter 73
SB 10.73.1-6
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
śrī-śuka uvāca ayute dve śatāny aṣṭau niruddhā yudhi nirjitāḥ te nirgatā giridroṇyāṁ malinā mala-vāsasaḥ kṣut-kṣāmāḥ śuṣka-vadanāḥ saṁrodha-parikarśitāḥ dadṛśus te ghana-śyāmaṁ pīta-kauśeya-vāsasam śrīvatsāṅkaṁ catur-bāhuṁ padma-garbhāruṇekṣaṇam cāru-prasanna-vadanaṁ sphuran-makara-kuṇḍalam padma-hastaṁ gadā-śaṅkha rathāṅgair upalakṣitam kirīṭa-hāra-kaṭaka- kaṭi-sūtrāṅgadāñcitam bhrājad-vara-maṇi-grīvaṁ nivītaṁ vana-mālayā pibanta iva cakṣurbhyāṁ lihanta iva jihvayā jighranta iva nāsābhyāṁ rambhanta iva bāhubhiḥ praṇemur hata-pāpmāno mūrdhabhiḥ pādayor hareḥ
SB 10.73.7
कृष्णसन्दर्शनाह्लादध्वस्तसंरोधनक्लमा: । प्रशशंसुर्हृषीकेशं गीर्भि: प्राञ्जलयो नृपा: ॥ ७ ॥
kṛṣṇa-sandarśanāhlāda dhvasta-saṁrodhana-klamāḥ praśaśaṁsur hṛṣīkeśaṁ gīrbhiḥ prāñjalayo nṛpāḥ
SB 10.73.8
राजान ऊचु: नमस्ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराव्यय । प्रपन्नान् पाहि न: कृष्ण निर्विण्णान्घोरसंसृते: ॥ ८ ॥
rājāna ūcuḥ namas te deva-deveśa prapannārti-harāvyaya prapannān pāhi naḥ kṛṣṇa nirviṇṇān ghora-saṁsṛteḥ
SB 10.73.9
नैनं नाथानुसूयामो मागधं मधुसूदन । अनुग्रहो यद् भवतो राज्ञां राज्यच्युतिर्विभो ॥ ९ ॥
nainaṁ nāthānusūyāmo māgadhaṁ madhusūdana anugraho yad bhavato rājñāṁ rājya-cyutir vibho
SB 10.73.10
राज्यैश्वर्यमदोन्नद्धो न श्रेयो विन्दते नृप: । त्वन्मायामोहितोऽनित्या मन्यते सम्पदोऽचला: ॥ १० ॥
rājyaiśvarya-madonnaddho na śreyo vindate nṛpaḥ tvan-māyā-mohito ’nityā manyate sampado ’calāḥ
SB 10.73.11
मृगतृष्णां यथा बाला मन्यन्त उदकाशयम् । एवं वैकारिकीं मायामयुक्ता वस्तु चक्षते ॥ ११ ॥
mṛga-tṛṣṇāṁ yathā bālā manyanta udakāśayam evaṁ vaikārikīṁ māyām ayuktā vastu cakṣate
SB 10.73.12-13
वयं पुरा श्रीमदनष्टदृष्टयो जिगीषयास्या इतरेतरस्पृध: । घ्नन्त: प्रजा: स्वा अतिनिर्घृणा: प्रभो मृत्युं पुरस्त्वाविगणय्य दुर्मदा: ॥ १२ ॥ त एव कृष्णाद्य गभीररंहसा दुरन्तेवीर्येण विचालिता: श्रिय: । कालेन तन्वा भवतोऽनुकम्पया विनष्टदर्पाश्चरणौ स्मराम ते ॥ १३ ॥
vayaṁ purā śrī-mada-naṣṭa-dṛṣṭayo jigīṣayāsyā itaretara-spṛdhaḥ ghnantaḥ prajāḥ svā ati-nirghṛṇāḥ prabho mṛtyuṁ puras tvāvigaṇayya durmadāḥ ta eva kṛṣṇādya gabhīra-raṁhasā durante-vīryeṇa vicālitāḥ śriyaḥ kālena tanvā bhavato ’nukampayā vinaṣṭa-darpāś caraṇau smarāma te
SB 10.73.14
अथो न राज्यं मृगतृष्णिरूपितं देहेन शश्वत् पतता रुजां भुवा । उपासितव्यं स्पृहयामहे विभो क्रियाफलं प्रेत्य च कर्णरोचनम् ॥ १४ ॥
atho na rājyam mṛga-tṛṣṇi-rūpitaṁ dehena śaśvat patatā rujāṁ bhuvā upāsitavyaṁ spṛhayāmahe vibho kriyā-phalaṁ pretya ca karṇa-rocanam
SB 10.73.15
तं न: समादिशोपायं येन ते चरणाब्जयो: । स्मृतिर्यथा न विरमेदपि संसरतामिह ॥ १५ ॥
taṁ naḥ samādiśopāyaṁ yena te caraṇābjayoḥ smṛtir yathā na viramed api saṁsaratām iha
SB 10.73.16
कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने । प्रणतक्लेशनाशाय गोविन्दाय नमो नम: ॥ १६ ॥
kṛṣṇāya vāsudevāya haraye paramātmane praṇata-kleśa-nāśāya govindāya namo namaḥ
SB 10.73.17
श्रीशुक उवाच संस्तूयमानो भगवान् राजभिर्मुक्तबन्धनै: । तानाह करुणस्तात शरण्य: श्लक्ष्णया गिरा ॥ १७ ॥
śrī-śuka uvāca saṁstūyamāno bhagavān rājabhir mukta-bandhanaiḥ tān āha karuṇas tāta śaraṇyaḥ ślakṣṇayā girā
SB 10.73.18
श्रीभगवानुवाच अद्यप्रभृति वो भूपा मय्यात्मन्यखिलेश्वरे । सुदृढा जायते भक्तिर्बाढमाशंसितं तथा ॥ १८ ॥
śrī-bhagavān uvāca adya prabhṛti vo bhūpā mayy ātmany akhileśvare su-dṛḍhā jāyate bhaktir bāḍham āśaṁsitaṁ tathā
SB 10.73.19
दिष्ट्या व्यवसितं भूपा भवन्त ऋतभाषिण: । श्रीयैश्वर्यमदोन्नाहं पश्य उन्मादकं नृणाम् ॥ १९ ॥
diṣṭyā vyavasitaṁ bhūpā bhavanta ṛta-bhāṣiṇaḥ śrīy-aiśvarya-madonnāhaṁ paśya unmādakaṁ nṛṇām
SB 10.73.20
हैहयो नहुषो वेणो रावणो नरकोऽपरे । श्रीमदाद् भ्रंशिता: स्थानाद् देवदैत्यनरेश्वरा: ॥ २० ॥
haihayo nahuṣo veṇo rāvaṇo narako ’pare śrī-madād bhraṁśitāḥ sthānād deva-daitya-nareśvarāḥ
SB 10.73.21
भवन्त एतद् विज्ञाय देहाद्युत्पाद्यमन्तवत् । मां यजन्तोऽध्वरैर्युक्ता: प्रजा धर्मेण रक्ष्यथ ॥ २१ ॥
bhavanta etad vijñāya dehādy utpādyam anta-vat māṁ yajanto ’dhvarair yuktāḥ prajā dharmeṇa rakṣyatha
SB 10.73.22
सन्तन्वन्त: प्रजातन्तून् सुखं दु:खं भवाभवौ । प्राप्तं प्राप्तं च सेवन्तो मच्चित्ता विचरिष्यथ ॥ २२ ॥
santanvantaḥ prajā-tantūn sukhaṁ duḥkhaṁ bhavābhavau prāptaṁ prāptaṁ ca sevanto mac-cittā vicariṣyatha
SB 10.73.23
उदासीनाश्च देहादावात्मारामा धृतव्रता: । मय्यावेश्य मन: सम्यङ्मामन्ते ब्रह्म यास्यथ ॥ २३ ॥
udāsīnāś ca dehādāv ātmārāmā dhṛta-vratāḥ mayy āveśya manaḥ samyaṅ mām ante brahma yāsyatha
SB 10.73.24
श्रीशुक उवाच इत्यादिश्य नृपान् कृष्णो भगवान् भुवनेश्वर: । तेषां न्ययुङ्क्त पुरुषान् स्त्रियो मज्जनकर्मणि ॥ २४ ॥
śrī-śuka uvāca ity ādiśya nṛpān kṛṣṇo bhagavān bhuvaneśvaraḥ teṣāṁ nyayuṅkta puruṣān striyo majjana-karmaṇi
SB 10.73.25
सपर्यां कारयामास सहदेवेन भारत । नरदेवोचितैर्वस्त्रैर्भूषणै: स्रग्विलेपनै: ॥ २५ ॥
saparyāṁ kārayām āsa sahadevena bhārata naradevocitair vastrair bhūṣaṇaiḥ srag-vilepanaiḥ
SB 10.73.26
भोजयित्वा वरान्नेन सुस्नातान्समलङ्कृतान् । भोगैश्च विविधैर्युक्तांस्ताम्बूलाद्यैर्नृपोचितै: ॥ २६ ॥
bhojayitvā varānnena su-snātān samalaṅkṛtān bhogaiś ca vividhair yuktāṁs tāmbūlādyair nṛpocitaiḥ
SB 10.73.27
ते पूजिता मुकुन्देन राजानो मृष्टकुण्डला: । विरेजुर्मोचिता: क्लेशात् प्रावृडन्ते यथा ग्रहा: ॥ २७ ॥
te pūjitā mukundena rājāno mṛṣṭa-kuṇḍalāḥ virejur mocitāḥ kleśāt prāvṛḍ-ante yathā grahāḥ
SB 10.73.28
रथान्सदश्वानारोप्य मणिकाञ्चनभूषितान् । प्रीणय्य सुनृतैर्वाक्यै: स्वदेशान् प्रत्ययापयत् ॥ २८ ॥
rathān sad-aśvān āropya maṇi-kāñcana-bhūṣitān prīṇayya sunṛtair vākyaiḥ sva-deśān pratyayāpayat
SB 10.73.29
त एवं मोचिता: कृच्छ्रात् कृष्णेन सुमहात्मना । ययुस्तमेव ध्यायन्त: कृतानि च जगत्पते: ॥ २९ ॥
ta evaṁ mocitāḥ kṛcchrāt kṛṣṇena su-mahātmanā yayus tam eva dhyāyantaḥ kṛtāni ca jagat-pateḥ
SB 10.73.30
जगदु: प्रकृतिभ्यस्ते महापुरुषचेष्टितम् । यथान्वशासद् भगवांस्तथा चक्रुरतन्द्रिता: ॥ ३० ॥
jagaduḥ prakṛtibhyas te mahā-puruṣa-ceṣṭitam yathānvaśāsad bhagavāṁs tathā cakrur atandritāḥ
SB 10.73.31
जरासन्धं घातयित्वा भीमसेनेन केशव: । पार्थाभ्यां संयुत: प्रायात् सहदेवेन पूजित: ॥ ३१ ॥
jarāsandhaṁ ghātayitvā bhīmasenena keśavaḥ pārthābhyāṁ saṁyutaḥ prāyāt sahadevena pūjitaḥ
SB 10.73.32
गत्वा ते खाण्डवप्रस्थं शङ्खान् दध्मुर्जितारय: । हर्षयन्त: स्वसुहृदो दुर्हृदां चासुखावहा: ॥ ३२ ॥
gatvā te khāṇḍava-prasthaṁ śaṅkhān dadhmur jitārayaḥ harṣayantaḥ sva-suhṛdo durhṛdāṁ cāsukhāvahāḥ
SB 10.73.33
तच्छ्रुत्वा प्रीतमनस इन्द्रप्रस्थनिवासिन: । मेनिरे मागधं शान्तं राजा चाप्तमनोरथ: ॥ ३३ ॥
tac chrutvā prīta-manasa indraprastha-nivāsinaḥ menire māgadhaṁ śāntaṁ rājā cāpta-manorathaḥ
SB 10.73.34
अभिवन्द्याथ राजानं भीमार्जुनजनार्दना: । सर्वमाश्रावयां चक्रुरात्मना यदनुष्ठितम् ॥ ३४ ॥
abhivandyātha rājānaṁ bhīmārjuna-janārdanāḥ sarvam āśrāvayāṁ cakrur ātmanā yad anuṣṭhitam
SB 10.73.35
निशम्य धर्मराजस्तत् केशवेनानुकम्पितम् । आनन्दाश्रुकलां मुञ्चन् प्रेम्णा नोवाच किञ्चन ॥ ३५ ॥
niśamya dharma-rājas tat keśavenānukampitam ānandāśru-kalāṁ muñcan premṇā novāca kiñcana
Canto 10, Chapter 74
SB 10.74.1
श्रीशुक उवाच एवं युधिष्ठिरो राजा जरासन्धवधं विभो: । कृष्णस्य चानुभावं तं श्रुत्वा प्रीतस्तमब्रवीत् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ yudhiṣṭhiro rājā jarāsandha-vadhaṁ vibhoḥ kṛṣṇasya cānubhāvaṁ taṁ śrutvā prītas tam abravīt
SB 10.74.2
श्रीयुधिष्ठिर उवाच ये स्युस्त्रैलोक्यगुरव: सर्वे लोकामहेश्वरा: । वहन्ति दुर्लभं लब्ध्वा शिरसैवानुशासनम् ॥ २ ॥
śrī-yudhiṣṭhira uvāca ye syus trai-lokya-guravaḥ sarve lokā maheśvarāḥ vahanti durlabhaṁ labdvā śirasaivānuśāsanam
SB 10.74.3
स भवानरविन्दाक्षो दीनानामीशमानिनाम् । धत्तेऽनुशासनं भूमंस्तदत्यन्तविडम्बनम् ॥ ३ ॥
sa bhavān aravindākṣo dīnānām īśa-māninām dhatte ’nuśāsanaṁ bhūmaṁs tad atyanta-viḍambanam
SB 10.74.4
न ह्येकस्याद्वितीयस्य ब्रह्मण: परमात्मन: । कर्मभिर्वर्धते तेजो ह्रसते च यथा रवे: ॥ ४ ॥
na hy ekasyādvitīyasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ karmabhir vardhate tejo hrasate ca yathā raveḥ
SB 10.74.5
न वै तेऽजित भक्तानां ममाहमिति माधव । त्वं तवेति च नानाधी: पशूनामिव वैकृती ॥ ५ ॥
na vai te ’jita bhaktānāṁ mamāham iti mādhava tvaṁ taveti ca nānā-dhīḥ paśūnām iva vaikṛtī
SB 10.74.6
श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वा यज्ञिये काले वव्रे युक्तान् स ऋत्विज: । कृष्णानुमोदित: पार्थो ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिन: ॥ ६ ॥
śrī-śuka uvāca ity uktvā yajñiye kāle vavre yuktān sa ṛtvijaḥ kṛṣṇānumoditaḥ pārtho brāhmaṇān brahma-vādinaḥ
SB 10.74.7-9
द्वैपायनो भरद्वाज: सुमन्तुर्गोतमोऽसित: । वसिष्ठश्च्यवन: कण्वो मैत्रेय: कवषस्त्रित: ॥ ७ ॥ विश्वामित्रो वामदेव: सुमतिर्जैमिनि: क्रतु: । पैल: पराशरो गर्गो वैशम्पायन एव च ॥ ८ ॥ अथर्वा कश्यपो धौम्यो रामो भार्गव आसुरि: । वीतिहोत्रो मधुच्छन्दा वीरसेनोऽकृतव्रण: ॥ ९ ॥
dvaipāyano bharadvājaḥ sumantur gotamo ’sitaḥ vasiṣṭhaś cyavanaḥ kaṇvo maitreyaḥ kavaṣas tritaḥ viśvāmitro vāmadevaḥ sumatir jaiminiḥ kratuḥ pailaḥ parāśaro gargo vaiśampāyana eva ca atharvā kaśyapo dhaumyo rāmo bhārgava āsuriḥ vītihotro madhucchandā vīraseno ’kṛtavraṇaḥ
SB 10.74.10-11
उपहूतास्तथा चान्ये द्रोणभीष्मकृपादय: । धृतराष्ट्र: सहसुतो विदुरश्च महामति: ॥ १० ॥ ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्रा यज्ञदिदृक्षव: । तत्रेयु: सर्वराजानो राज्ञां प्रकृतयो नृप ॥ ११ ॥
upahūtās tathā cānye droṇa-bhīṣma-kṛpādayaḥ dhṛtarāṣṭraḥ saha-suto viduraś ca mahā-matiḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā yajña-didṛkṣavaḥ tatreyuḥ sarva-rājāno rājñāṁ prakṛtayo nṛpa
SB 10.74.12
ततस्ते देवयजनं ब्राह्मणा: स्वर्णलाङ्गलै: । कृष्ट्वा तत्र यथाम्नायं दीक्षयां चक्रिरे नृपम् ॥ १२ ॥
tatas te deva-yajanaṁ brāhmaṇāḥ svarṇa-lāṅgalaiḥ kṛṣṭvā tatra yathāmnāyaṁ dīkṣayāṁ cakrire nṛpam
SB 10.74.13-15
हैमा: किलोपकरणा वरुणस्य यथा पुरा । इन्द्रादयो लोकपाला विरिञ्चिभवसंयुता: ॥ १३ ॥ सगणा: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । मुनयो यक्षरक्षांसि खगकिन्नरचारणा: ॥ १४ ॥ राजानश्च समाहूता राजपत्न्यश्च सर्वश: । राजसूयं समीयु: स्म राज्ञ: पाण्डुसुतस्य वै । मेनिरे कृष्णभक्तस्य सूपपन्नमविस्मिता: ॥ १५ ॥
haimāḥ kilopakaraṇā varuṇasya yathā purā indrādayo loka-pālā viriñci-bhava-saṁyutāḥ sa-gaṇāḥ siddha-gandharvā vidyādhara-mahoragāḥ munayo yakṣa-rakṣāṁsi khaga-kinnara-cāraṇāḥ rājānaś ca samāhūtā rāja-patnyaś ca sarvaśaḥ rājasūyaṁ samīyuḥ sma rājñaḥ pāṇḍu-sutasya vai menire kṛṣṇa-bhaktasya sūpapannam avismitāḥ
SB 10.74.16
अयाजयन् महाराजं याजका देववर्चस: । राजसूयेन विधिवत् प्रचेतसमिवामरा: ॥ १६ ॥
ayājayan mahā-rājaṁ yājakā deva-varcasaḥ rājasūyena vidhi-vat pracetasam ivāmarāḥ
SB 10.74.17
सूत्येऽहन्यवनीपालो याजकान् सदसस्पतीन् । अपूजयन् महाभागान् यथावत् सुसमाहित: ॥ १७ ॥
sūtye ’hany avanī-pālo yājakān sadasas-patīn apūjayan mahā-bhāgān yathā-vat su-samāhitaḥ
SB 10.74.18
सदस्याग्र्यार्हणार्हं वै विमृशन्त: सभासद: । नाध्यगच्छन्ननैकान्त्यात् सहदेवस्तदाब्रवीत् ॥ १८ ॥
sadasyāgryārhaṇārhaṁ vai vimṛśantaḥ sabhā-sadaḥ nādhyagacchann anaikāntyāt sahadevas tadābravīt
SB 10.74.19
अर्हति ह्यच्युत: श्रैष्ठ्यं भगवान् सात्वतां पति: । एष वै देवता: सर्वा देशकालधनादय: ॥ १९ ॥
arhati hy acyutaḥ śraiṣṭhyaṁ bhagavān sātvatāṁ patiḥ eṣa vai devatāḥ sarvā deśa-kāla-dhanādayaḥ
SB 10.74.20-21
यदात्मकमिदं विश्वं क्रतवश्च यदात्मका: । अग्निराहुतयो मन्त्रा साङ्ख्यं योगश्च यत्पर: ॥ २० ॥ एक एवाद्वितीयोऽसावैतदात्म्यमिदं जगत् । आत्मनात्माश्रय: सभ्या: सृजत्यवति हन्त्यज: ॥ २१ ॥
yad-ātmakam idaṁ viśvaṁ kratavaś ca yad-ātmakāḥ agnir āhutayo mantrā sāṅkhyaṁ yogaś ca yat-paraḥ eka evādvitīyo ’sāv aitad-ātmyam idaṁ jagat ātmanātmāśrayaḥ sabhyāḥ sṛjaty avati hanty ajaḥ
SB 10.74.22
विविधानीह कर्माणि जनयन् यदवेक्षया । ईहते यदयं सर्व: श्रेयो धर्मादिलक्षणम् ॥ २२ ॥
vividhānīha karmāṇi janayan yad-avekṣayā īhate yad ayaṁ sarvaḥ śreyo dharmādi-lakṣaṇam
SB 10.74.23
तस्मात् कृष्णाय महते दीयतां परमार्हणम् । एवं चेत् सर्वभूतानामात्मनश्चार्हणं भवेत् ॥ २३ ॥
tasmāt kṛṣṇāya mahate dīyatāṁ paramārhaṇam evaṁ cet sarva-bhūtānām ātmanaś cārhaṇaṁ bhavet
SB 10.74.24
सर्वभूतात्मभूताय कृष्णायानन्यदर्शिने । देयं शान्ताय पूर्णाय दत्तस्यानन्त्यमिच्छता ॥ २४ ॥
sarva-bhūtātma-bhūtāya kṛṣṇāyānanya-darśine deyaṁ śāntāya pūrṇāya dattasyānantyam icchatā
SB 10.74.25
इत्युक्त्वा सहदेवोऽभूत् तूष्णीं कृष्णानुभाववित् । तच्छ्रुत्वा तुष्टुवु: सर्वे साधु साध्विति सत्तमा: ॥ २५ ॥
ity uktvā sahadevo ’bhūt tūṣṇīṁ kṛṣṇānubhāva-vit tac chrutvā tuṣṭuvuḥ sarve sādhu sādhv iti sattamāḥ
SB 10.74.26
श्रुत्वा द्विजेरितं राजा ज्ञात्वा हार्दं सभासदाम् । समर्हयद्धृषीकेशं प्रीत: प्रणयविह्वल: ॥ २६ ॥
śrutvā dvijeritaṁ rājā jñātvā hārdaṁ sabhā-sadām samarhayad dhṛṣīkeśaṁ prītaḥ praṇaya-vihvalaḥ
SB 10.74.27-28
तत्पादाववनिज्याप: शिरसा लोकपावनी: । सभार्य: सानुजामात्य: सकुटुम्बो वहन्मुदा ॥ २७ ॥ वासोभि: पीतकौषेयैर्भूषणैश्च महाधनै: । अर्हयित्वाश्रुपूर्णाक्षो नाशकत् समवेक्षितुम् ॥ २८ ॥
tat-pādāv avanijyāpaḥ śirasā loka-pāvanīḥ sa-bhāryaḥ sānujāmātyaḥ sa-kuṭumbo vahan mudā vāsobhiḥ pīta-kauṣeyair bhūṣaṇaiś ca mahā-dhanaiḥ arhayitvāśru-pūrṇākṣo nāśakat samavekṣitum
SB 10.74.29
इत्थं सभाजितं वीक्ष्य सर्वे प्राञ्जलयो जना: । नमो जयेति नेमुस्तं निपेतु: पुष्पवृष्टय: ॥ २९ ॥
itthaṁ sabhājitaṁ vīkṣya sarve prāñjalayo janāḥ namo jayeti nemus taṁ nipetuḥ puṣpa-vṛṣṭayaḥ
SB 10.74.30
इत्थं निशम्य दमघोषसुत: स्वपीठा- दुत्थाय कृष्णगुणवर्णनजातमन्यु: । उत्क्षिप्य बाहुमिदमाह सदस्यमर्षी संश्रावयन् भगवते परुषाण्यभीत: ॥ ३० ॥
itthaṁ niśamya damaghoṣa-sutaḥ sva-pīṭhād utthāya kṛṣṇa-guṇa-varṇana-jāta-manyuḥ utkṣipya bāhum idam āha sadasy amarṣī saṁśrāvayan bhagavate paruṣāṇy abhītaḥ
SB 10.74.31
ईशो दुरत्यय: काल इति सत्यवती श्रुति: । वृद्धानामपि यद् बुद्धिर्बालवाक्यैर्विभिद्यते ॥ ३१ ॥
īśo duratyayaḥ kāla iti satyavatī srutiḥ vṛddhānām api yad buddhir bāla-vākyair vibhidyate
SB 10.74.32
यूयं पात्रविदां श्रेष्ठा मा मन्ध्वं बालभाषितम् । सदसस्पतय: सर्वे कृष्णो यत् सम्मतोऽर्हणे ॥ ३२ ॥
yūyaṁ pātra-vidāṁ śreṣṭhā mā mandhvaṁ bāla-bhāṣītam sadasas-patayaḥ sarve kṛṣṇo yat sammato ’rhaṇe
SB 10.74.33-34
तपोविद्याव्रतधरान् ज्ञानविध्वस्तकल्मषान् । परमऋषीन्ब्रह्मनिष्ठाल्ँ लोकपालैश्च पूजितान् ॥ ३३ ॥ सदस्पतीनतिक्रम्य गोपाल: कुलपांसन: । यथा काक: पुरोडाशं सपर्यां कथमर्हति ॥ ३४ ॥
tapo-vidyā-vrata-dharān jñāna-vidhvasta-kalmaṣān paramaṛṣīn brahma-niṣṭhāḻ loka-pālaiś ca pūjitān sadas-patīn atikramya gopālaḥ kula-pāṁsanaḥ yathā kākaḥ puroḍāśaṁ saparyāṁ katham arhati
SB 10.74.35
वर्णाश्रमकुलापेत: सर्वधर्मबहिष्कृत: । स्वैरवर्ती गुणैर्हीन: सपर्यां कथमर्हति ॥ ३५ ॥
varṇāśrama-kulāpetaḥ sarva-dharma-bahiṣ-kṛtaḥ svaira-vartī guṇair hīnaḥ saparyāṁ katham arhati
SB 10.74.36
ययातिनैषां हि कुलं शप्तं सद्भिर्बहिष्कृतम् । वृथापानरतं शश्वत् सपर्यां कथमर्हति ॥ ३६ ॥
yayātinaiṣāṁ hi kulaṁ śaptaṁ sadbhir bahiṣ-kṛtam vṛthā-pāna-rataṁ śaśvat saparyāṁ katham arhati
SB 10.74.37
ब्रह्मर्षिसेवितान् देशान् हित्वैतेऽब्रह्मवर्चसम् । समुद्रं दुर्गमाश्रित्य बाधन्ते दस्यव: प्रजा: ॥ ३७ ॥
brahmarṣi-sevitān deśān hitvaite ’brahma-varcasam samudraṁ durgam āśritya bādhante dasyavaḥ prajāḥ
SB 10.74.38
एवमादीन्यभद्राणि बभाषे नष्टमङ्गल: । नोवाच किञ्चिद्भगवान्यथा सिंह: शिवारुतम् ॥ ३८ ॥
evam-ādīny abhadrāṇi babhāṣe naṣṭa-maṅgalaḥ novāca kiñcid bhagavān yathā siṁhaḥ śivā-rutam
SB 10.74.39
भगवन्निन्दनं श्रुत्वा दु:सहं तत् सभासद: । कर्णौ पिधाय निर्जग्मु: शपन्तश्चेदिपं रुषा ॥ ३९ ॥
bhagavan-nindanaṁ śrutvā duḥsahaṁ tat sabhā-sadaḥ karṇau pidhāya nirjagmuḥ śapantaś cedi-paṁ ruṣā
SB 10.74.40
निन्दां भगवत: शृण्वंस्तत्परस्य जनस्य वा । ततो नापैति य: सोऽपि यात्यध: सुकृताच्च्युत: ॥ ४० ॥
nindāṁ bhagavataḥ śṛṇvaṁs tat-parasya janasya vā tato nāpaiti yaḥ so ’pi yāty adhaḥ sukṛtāc cyutaḥ
SB 10.74.41
तत: पाण्डुसुता: क्रुद्धा मत्स्यकैकयसृञ्जया: । उदायुधा: समुत्तस्थु: शिशुपालजिघांसव: ॥ ४१ ॥
tataḥ pāṇḍu-sutāḥ kruddhā matsya-kaikaya-sṛñjayāḥ udāyudhāḥ samuttasthuḥ śiśupāla-jighāṁsavaḥ
SB 10.74.42
ततश्चैद्यस्त्वसम्भ्रान्तो जगृहे खड्गचर्मणी । भर्त्सयन् कृष्णपक्षीयान् राज्ञ: सदसि भारत ॥ ४२ ॥
tataś caidyas tv asambhrānto jagṛhe khaḍga-carmaṇī bhartsayan kṛṣṇa-pakṣīyān rājñaḥ sadasi bhārata
SB 10.74.43
तावदुत्थाय भगवान् स्वान् निवार्य स्वयं रुषा । शिर: क्षुरान्तचक्रेण जहारपततो रिपो: ॥ ४३ ॥
tāvad utthāya bhagavān svān nivārya svayaṁ ruṣā śiraḥ kṣurānta-cakreṇa jahāra patato ripoḥ
SB 10.74.44
शब्द: कोलाहलोऽथासीच्छिशुपाले हते महान् । तस्यानुयायिनो भूपा दुद्रुवुर्जीवितैषिण: ॥ ४४ ॥
śabdaḥ kolāhalo ’thāsīc chiśupāle hate mahān tasyānuyāyino bhūpā dudruvur jīvitaiṣiṇaḥ
SB 10.74.45
चैद्यदेहोत्थितं ज्योतिर्वासुदेवमुपाविशत् । पश्यतां सर्वभूतानामुल्केव भुवि खाच्च्युता ॥ ४५ ॥
caidya-dehotthitaṁ jyotir vāsudevam upāviśat paśyatāṁ sarva-bhūtānām ulkeva bhuvi khāc cyutā
SB 10.74.46
जन्मत्रयानुगुणितवैरसंरब्धया धिया । ध्यायंस्तन्मयतां यातो भावो हि भवकारणम् ॥ ४६ ॥
janma-trayānuguṇita- vaira-saṁrabdhayā dhiyā dhyāyaṁs tan-mayatāṁ yāto bhāvo hi bhava-kāraṇam
SB 10.74.47
ऋत्विग्भ्य: ससदस्येभ्यो दक्षिणां विपुलामदात् । सर्वान् सम्पूज्य विधिवच्चक्रेऽवभृथमेकराट् ॥ ४७ ॥
ṛtvigbhyaḥ sa-sadasyebhyo dakṣināṁ vipulām adāt sarvān sampūjya vidhi-vac cakre ’vabhṛtham eka-rāṭ
SB 10.74.48
साधयित्वा क्रतु: राज्ञ: कृष्णो योगेश्वरेश्वर: । उवास कतिचिन्मासान् सुहृद्भिरभियाचित: ॥ ४८ ॥
sādhayitvā kratuḥ rājñaḥ kṛṣṇo yogeśvareśvaraḥ uvāsa katicin māsān suhṛdbhir abhiyācitaḥ
SB 10.74.49
ततोऽनुज्ञाप्य राजानमनिच्छन्तमपीश्वर: । ययौ सभार्य: सामात्य: स्वपुरं देवकीसुत: ॥ ४९ ॥
tato ’nujñāpya rājānam anicchantam apīśvaraḥ yayau sa-bhāryaḥ sāmātyaḥ sva-puraṁ devakī-sutaḥ
SB 10.74.50
वर्णितं तदुपाख्यानं मया ते बहुविस्तरम् । वैकुण्ठवासिनोर्जन्म विप्रशापात् पुन: पुन: ॥ ५० ॥
varṇitaṁ tad upākhyānaṁ mayā te bahu-vistaram vaikuṇṭha-vāsinor janma vipra-śāpāt punaḥ punaḥ
SB 10.74.51
राजसूयावभृथ्येन स्नातो राजा युधिष्ठिर: । ब्रह्मक्षत्रसभामध्ये शुशुभे सुरराडिव ॥ ५१ ॥
rājasūyāvabhṛthyena snāto rājā yudhiṣṭhiraḥ brahma-kṣatra-sabhā-madhye śuśubhe sura-rāḍ iva
SB 10.74.52
राज्ञा सभाजिता: सर्वे सुरमानवखेचरा: । कृष्णं क्रतुं च शंसन्त: स्वधामानि ययुर्मुदा ॥ ५२ ॥
rājñā sabhājitāḥ sarve sura-mānava-khecarāḥ kṛṣṇaṁ kratuṁ ca śaṁsantaḥ sva-dhāmāni yayur mudā
SB 10.74.53
दुर्योधनमृते पापं कलिं कुरुकुलामयम् । यो न सेहे श्रियं स्फीतां दृष्ट्वा पाण्डुसुतस्य ताम् ॥ ५३ ॥
duryodhanam ṛte pāpaṁ kaliṁ kuru-kulāmayam yo na sehe śrīyaṁ sphītāṁ dṛṣṭvā pāṇḍu-sutasya tām
SB 10.74.54
य इदं कीर्तयेद् विष्णो: कर्म चैद्यवधादिकम् । राजमोक्षं वितानं च सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ ५४ ॥
ya idaṁ kīrtayed viṣṇoḥ karma caidya-vadhādikam rāja-mokṣaṁ vitānaṁ ca sarva-pāpaiḥ pramucyate
Canto 10, Chapter 75
SB 10.75.1-2
श्रीराजोवाच अजातशत्रोस्तं दृष्ट्वा राजसूयमहोदयम् । सर्वे मुमुदिरे ब्रह्मन् नृदेवा ये समागता: ॥ १ ॥ दुर्योधनं वर्जयित्वा राजान: सर्षय: सुरा: । इति श्रुतं नो भगवंस्तत्र कारणमुच्यताम् ॥ २ ॥
śrī-rājovāca ajāta-śatros tam dṛṣṭvā rājasūya-mahodayam sarve mumudire brahman nṛ-devā ye samāgatāḥ duryodhanaṁ varjayitvā rājānaḥ sarṣayaḥ surāḥ iti śrutaṁ no bhagavaṁs tatra kāraṇam ucyatām
SB 10.75.3
श्रीबादरायणिरुवाच पितामहस्य ते यज्ञे राजसूये महात्मन: । बान्धवा: परिचर्यायां तस्यासन्प्रेमबन्धना: ॥ ३ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca pitāmahasya te yajñe rājasūye mahātmanaḥ bāndhavāḥ paricaryāyāṁ tasyāsan prema-bandhanāḥ
SB 10.75.4-7
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥
bhīmo mahānasādhyakṣo dhanādhyakṣaḥ suyodhanaḥ sahadevas tu pūjāyāṁ nakulo dravya-sādhane guru-śuśrūṣaṇe jiṣṇuḥ kṛṣṇaḥ pādāvanejane pariveṣaṇe drupada-jā karṇo dāne mahā-manāḥ yuyudhāno vikarṇaś ca hārdikyo vidurādayaḥ bāhlīka-putrā bhūry-ādyā ye ca santardanādayaḥ nirūpitā mahā-yajñe nānā-karmasu te tadā pravartante sma rājendra rājñaḥ priya-cikīrṣavaḥ
SB 10.75.8
ऋत्विक्सदस्यबहुवित्सु सुहृत्तमेषु स्विष्टेषु सूनृतसमर्हणदक्षिणाभि: । चैद्ये च सात्वतपतेश्चरणं प्रविष्टे चक्रुस्ततस्त्ववभृथस्नपनं द्युनद्याम् ॥ ८ ॥
ṛtvik-sadasya-bahu-vitsu suhṛttameṣu sv-iṣṭeṣu sūnṛta-samarhaṇa-dakṣiṇābhiḥ caidye ca sātvata-pateś caraṇaṁ praviṣṭe cakrus tatas tv avabhṛtha-snapanaṁ dyu-nadyām
SB 10.75.9
मृदङ्गशङ्खपणवधुन्धुर्यानकगोमुखा: । वादित्राणि विचित्राणि नेदुरावभृथोत्सवे ॥ ९ ॥
mṛdaṅga-śaṅkha-paṇava- dhundhury-ānaka-gomukhāḥ vāditrāṇi vicitrāṇi nedur āvabhṛthotsave
SB 10.75.10
नार्तक्यो ननृतुर्हृष्टा गायका यूथशो जगु: । वीणावेणुतलोन्नादस्तेषां स दिवमस्पृशत् ॥ १० ॥
nārtakyo nanṛtur hṛṣṭā gāyakā yūthaśo jaguḥ vīṇā-veṇu-talonnādas teṣāṁ sa divam aspṛśat
SB 10.75.11
चित्रध्वजपताकाग्रैरिभेन्द्रस्यन्दनार्वभि: । स्वलङ्कृतैर्भटैर्भूपा निर्ययू रुक्ममालिन: ॥ ११ ॥
citra-dhvaja-patākāgrair ibhendra-syandanārvabhiḥ sv-alaṅkṛtair bhaṭair bhūpā niryayū rukma-mālinaḥ
SB 10.75.12
यदुसृञ्जयकाम्बोजकुरुकेकयकोशला: । कम्पयन्तो भुवं सैन्यैर्यजमानपुर:सरा: ॥ १२ ॥
yadu-sṛñjaya-kāmboja- kuru-kekaya-kośalāḥ kampayanto bhuvaṁ sainyair yayamāna-puraḥ-sarāḥ
SB 10.75.13
सदस्यर्त्विग्द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मघोषेणभूयसा । देवर्षिपितृगन्धर्वास्तुष्टुवु: पुष्पवर्षिण: ॥ १३ ॥
sadasyartvig-dvija-śreṣṭhā brahma-ghoṣeṇa bhūyasā devarṣi-pitṛ-gandharvās tuṣṭuvuḥ puṣpa-varṣiṇaḥ
SB 10.75.14
स्वलङ्कृता नरा नार्यो गन्धस्रग्भूषणाम्बरै: । विलिम्पन्त्योऽभिसिञ्चन्त्यो विजह्रुर्विविधै रसै: ॥ १४ ॥
sv-alaṇkṛtā narā nāryo gandha-srag-bhūṣaṇāmbaraiḥ vilimpantyo ’bhisiñcantyo vijahrur vividhai rasaiḥ
SB 10.75.15
तैलगोरसगन्धोदहरिद्रासान्द्रकुङ्कुमै: । पुम्भिर्लिप्ता: प्रलिम्पन्त्यो विजह्रुर्वारयोषित: ॥ १५ ॥
taila-gorasa-gandhoda- haridrā-sāndra-kuṅkumaiḥ pumbhir liptāḥ pralimpantyo vijahrur vāra-yoṣitaḥ
SB 10.75.16
गुप्ता नृभिर्निरगमन्नुपलब्धुमेतद् देव्यो यथा दिवि विमानवरैर्नृदेव्यो । ता मातुलेयसखिभि: परिषिच्यमाना: सव्रीडहासविकसद्वदना विरेजु: ॥ १६ ॥
guptā nṛbhir niragamann upalabdhum etad devyo yathā divi vimāna-varair nṛ-devyo tā mātuleya-sakhibhiḥ pariṣicyamānāḥ sa-vrīḍa-hāsa-vikasad-vadanā virejuḥ
SB 10.75.17
ता देवरानुत सखीन् सिषिचुर्दृतीभि: क्लिन्नाम्बरा विवृतगात्रकुचोरुमध्या: । औत्सुक्यमुक्तकवराच्च्यवमानमाल्या: क्षोभं दधुर्मलधियां रुचिरैर्विहारै: ॥ १७ ॥
tā devarān uta sakhīn siṣicur dṛtībhiḥ klinnāmbarā vivṛta-gātra-kucoru-madhyāḥ autsukya-mukta-kavarāc cyavamāna-mālyāḥ kṣobhaṁ dadhur mala-dhiyāṁ rucirair vihāraiḥ
SB 10.75.18
स सम्राड् रथमारुढ: सदश्वं रुक्ममालिनम् । व्यरोचत स्वपत्नीभि: क्रियाभि: क्रतुराडिव ॥ १८ ॥
sa samrāḍ ratham āruḍhaḥ sad-aśvaṁ rukma-mālinam vyarocata sva-patnībhiḥ kriyābhiḥ kratu-rāḍ iva
SB 10.75.19
पत्नीसंयाजावभृथ्यैश्चरित्वा ते तमृत्विज: । आचान्तं स्नापयां चक्रुर्गङ्गायां सह कृष्णया ॥ १९ ॥
patnī-samyājāvabhṛthyaiś caritvā te tam ṛtvijaḥ ācāntaṁ snāpayāṁ cakrur gaṅgāyāṁ saha kṛṣṇayā
SB 10.75.20
देवदुन्दुभयो नेदुर्नरदुन्दुभिभि: समम् । मुमुचु: पुष्पवर्षाणि देवर्षिपितृमानवा: ॥ २० ॥
deva-dundubhayo nedur nara-dundubhibhiḥ samam mumucuḥ puṣpa-varṣāṇi devarṣi-pitṛ-mānavāḥ
SB 10.75.21
सस्नुस्तत्र तत: सर्वे वर्णाश्रमयुता नरा: । महापातक्यपि यत: सद्यो मुच्येत किल्बिषात् ॥ २१ ॥
sasnus tatra tataḥ sarve varṇāśrama-yutā narāḥ mahā-pātaky api yataḥ sadyo mucyeta kilbiṣāt
SB 10.75.22
अथ राजाहते क्षौमे परिधाय स्वलङ्कृत: । ऋत्विक्सदस्यविप्रादीनानर्चाभरणाम्बरै: ॥ २२ ॥
atha rājāhate kṣaume paridhāya sv-alaṅkṛtaḥ ṛtvik-sadasya-viprādīn ānarcābharaṇāmbaraiḥ
SB 10.75.23
बन्धूञ्ज्ञातीन् नृपान् मित्रसुहृदोऽन्यांश्च सर्वश: । अभीक्ष्णं पूजयामास नारायणपरो नृप: ॥ २३ ॥
bandhūñ jñātīn nṛpān mitra- suhṛdo ’nyāṁś ca sarvaśaḥ abhīkṣnaṁ pūjayām āsa nārāyaṇa-paro nṛpaḥ
SB 10.75.24
सर्वे जना: सुररुचो मणिकुण्डलस्र- गुष्णीषकञ्चुकदुकूलमहार्घ्यहारा: । नार्यश्च कुण्डलयुगालकवृन्दजुष्ट- वक्त्रश्रिय: कनकमेखलया विरेजु: ॥ २४ ॥
sarve janāḥ sura-ruco maṇi-kuṇḍala-srag- uṣṇīṣa-kañcuka-dukūla-mahārghya-hārāḥ nāryaś ca kuṇḍala-yugālaka-vṛnda-juṣṭa- vaktra-śriyaḥ kanaka-mekhalayā virejuḥ
SB 10.75.25-26
अथर्त्विजो महाशीला: सदस्या ब्रह्मवादिन: । ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रा राजानो ये समागता: ॥ २५ ॥ देवर्षिपितृभूतानि लोकपाला: सहानुगा: । पूजितास्तमनुज्ञाप्य स्वधामानि ययुर्नृप ॥ २६ ॥
athartvijo mahā-śīlāḥ sadasyā brahma-vādinaḥ brahma-kṣatriya-viṭ-śudrā- rājāno ye samāgatāḥ devarṣi-pitṛ-bhūtāni loka-pālāḥ sahānugāḥ pūjitās tam anujñāpya sva-dhāmāni yayur nṛpa
SB 10.75.27
हरिदासस्य राजर्षे राजसूयमहोदयम् । नैवातृप्यन्प्रशंसन्त: पिबन्मर्त्योऽमृतं यथा ॥ २७ ॥
hari-dāsasya rājarṣe rājasūya-mahodayam naivātṛpyan praśaṁsantaḥ piban martyo ’mṛtaṁ yathā
SB 10.75.28
ततो युधिष्ठिरो राजा सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान् । प्रेम्णा निवारयामास कृष्णं च त्यागकातर: ॥ २८ ॥
tato yudhiṣṭhiro rājā suhṛt-sambandhi-bāndhavān premṇā nivārayām āsa kṛṣṇaṁ ca tyāga-kātaraḥ
SB 10.75.29
भगवानपि तत्राङ्ग न्यावात्सीत्तत्प्रियंकर: । प्रस्थाप्य यदुवीरांश्च साम्बादींश्च कुशस्थलीम् ॥ २९ ॥
bhagavān api tatrāṅga nyāvātsīt tat-priyaṁ-karaḥ prasthāpya yadu-vīrāṁś ca sāmbādīṁś ca kuśasthalīm
SB 10.75.30
इत्थं राजा धर्मसुतो मनोरथमहार्णवम् । सुदुस्तरं समुत्तीर्य कृष्णेनासीद् गतज्वर: ॥ ३० ॥
itthaṁ rājā dharma-suto manoratha-mahārṇavam su-dustaraṁ samuttīrya kṛṣṇenāsīd gata-jvaraḥ
SB 10.75.31
एकदान्त:पुरे तस्य वीक्ष्य दुर्योधन: श्रियम् । अतप्यद् राजसूयस्य महित्वं चाच्युतात्मन: ॥ ३१ ॥
ekadāntaḥ-pure tasya vīkṣya duryodhanaḥ śriyam atapyad rājasūyasya mahitvaṁ cācyutātmanaḥ
SB 10.75.32
यस्मिन् नरेन्द्रदितिजेन्द्रसुरेन्द्रलक्ष्मी- र्नाना विभान्ति किल विश्वसृजोपक्लृप्ता: । ताभि: पतीन् द्रुपदराजसुतोपतस्थे यस्यां विषक्तहृदय: कुरुराडतप्यत् ॥ ३२ ॥
yasmiṁs narendra-ditijendra-surendra-lakṣmīr nānā vibhānti kila viśva-sṛjopakḷptāḥ tābhiḥ patīn drupada-rāja-sutopatasthe yasyāṁ viṣakta-hṛdayaḥ kuru-rāḍ atapyat
SB 10.75.33
यस्मिन् तदा मधुपतेर्महिषीसहस्रं श्रोणीभरेण शनकै: क्वणदङ्घ्रिशोभम् । मध्ये सुचारु कुचकुङ्कुमशोणहारं श्रीमन्मुखं प्रचलकुण्डलकुन्तलाढ्यम् ॥ ३३ ॥
yasmin tadā madhu-pater mahiṣī-sahasraṁ śroṇī-bhareṇa śanakaiḥ kvaṇad-aṅghri-śobham madhye su-cāru kuca-kuṅkuma-śoṇa-hāraṁ śrīman-mukhaṁ pracala-kuṇḍala-kuntalāḍhyam
SB 10.75.34-35
सभायां मयक्लृप्तायां क्वापि धर्मसुतोऽधिराट् । वृतोऽनुगैर्बन्धुभिश्च कृष्णेनापि स्वचक्षुषा ॥ ३४ ॥ आसीन: काञ्चने साक्षादासने मघवानिव । पारमेष्ठ्यश्रिया जुष्ट: स्तूयमानश्च वन्दिभि: ॥ ३५ ॥
sabhāyāṁ maya-kḷptāyāṁ kvāpi dharma-suto ’dhirāṭ vṛto ’nugair bandhubhiś ca kṛṣṇenāpi sva-cakṣuṣā āsīnaḥ kāñcane sākṣād āsane maghavān iva pārameṣṭhya-śrīyā juṣṭaḥ stūyamānaś ca vandibhiḥ
SB 10.75.36
तत्र दुर्योधनो मानी परीतो भ्रातृभिर्नृप । किरीटमाली न्यविशदसिहस्त: क्षिपन् रुषा ॥ ३६ ॥
tatra duryodhano mānī parīto bhrātṛbhir nṛpa kirīṭa-mālī nyaviśad asi-hastaḥ kṣipan ruṣā
SB 10.75.37
स्थलेऽभ्यगृह्णाद् वस्त्रान्तं जलं मत्वा स्थलेऽपतत् । जले च स्थलवद् भ्रान्त्या मयमायाविमोहित: ॥ ३७ ॥
sthale ’bhyagṛhṇād vastrāntaṁ jalaṁ matvā sthale ’patat jale ca sthala-vad bhrāntyā maya-māyā-vimohitaḥ
SB 10.75.38
जहास भीमस्तं दृष्ट्वा स्त्रियो नृपतयोऽपरे । निवार्यमाणा अप्यङ्ग राज्ञा कृष्णानुमोदिता: ॥ ३८ ॥
jahāsa bhīmas taṁ dṛṣṭvā striyo nṛpatayo pare nivāryamāṇā apy aṅga rājñā kṛṣṇānumoditāḥ
SB 10.75.39
स व्रीडितोऽवाग्वदनो रुषा ज्वलन् निष्क्रम्य तूष्णीं प्रययौ गजाह्वयम् । हाहेति शब्द: सुमहानभूत् सता- मजातशत्रुर्विमना इवाभवत् । बभूव तूष्णीं भगवान् भुवो भरं समुज्जिहीर्षुर्भ्रमति स्म यद् दृशा ॥ ३९ ॥
sa vrīḍito ’vag-vadano ruṣā jvalan niṣkramya tūṣṇīṁ prayayau gajāhvayam hā-heti śabdaḥ su-mahān abhūt satām ajāta-śatrur vimanā ivābhavat babhūva tūṣṇīṁ bhagavān bhuvo bharaṁ samujjihīrṣur bhramati sma yad-dṛśā
SB 10.75.40
एतत्तेऽभिहितं राजन् यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । सुयोधनस्य दौरात्म्यं राजसूये महाक्रतौ ॥ ४० ॥
etat te ’bhihitaṁ rājan yat pṛṣṭo ’ham iha tvayā suyodhanasya daurātmyaṁ rājasūye mahā-kratau
Canto 10, Chapter 76
SB 10.76.1
श्रीशुक उवाच अथान्यदपि कृष्णस्य शृणु कर्माद्भुतं नृप । क्रीडानरशरीरस्य यथा सौभपतिर्हत: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca athānyad api kṛṣṇasya śṛṇu karmādbhutaṁ nṛpa krīḍā-nara-śarīrasya yathā saubha-patir hataḥ
SB 10.76.2
शिशुपालसख: शाल्वो रुक्मिण्युद्वाह आगत: । यदुभिर्निर्जित: सङ्ख्ये जरासन्धादयस्तथा ॥ २ ॥
śiśupāla-sakhaḥ śālvo rukmiṇy-udvāha āgataḥ yadubhir nirjitaḥ saṅkhye jarāsandhādayas tathā
SB 10.76.3
शाल्व: प्रतिज्ञामकरोच्छृण्वतां सर्वभूभुजाम् । अयादवां क्ष्मां करिष्ये पौरुषं मम पश्यत ॥ ३ ॥
śālvaḥ pratijñām akaroc chṛṇvatāṁ sarva-bhūbhujām ayādavāṁ kṣmāṁ kariṣye pauruṣaṁ mama paśyata
SB 10.76.4
इति मूढ: प्रतिज्ञाय देवं पशुपतिं प्रभुम् । आराधयामास नृप: पांशुमुष्टिं सकृद्ग्रसन् ॥ ४ ॥
iti mūḍhaḥ pratijñāya devaṁ paśu-patiṁ prabhum ārādhayām āsa nṛpaḥ pāṁśu-muṣṭiṁ sakṛd grasan
SB 10.76.5
संवत्सरान्ते भगवानाशुतोष उमापति: । वरेणच्छन्दयामास शाल्वं शरणमागतम् ॥ ५ ॥
saṁvatsarānte bhagavān āśu-toṣa umā-patiḥ vareṇa cchandayām āsa śālvaṁ śaraṇam āgatam
SB 10.76.6
देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । अभेद्यं कामगं वव्रे स यानं वृष्णिभीषणम् ॥ ६ ॥
devāsura-manuṣyāṇāṁ gandharvoraga-rakṣasām abhedyaṁ kāma-gaṁ vavre sa yānaṁ vṛṣṇi-bhīṣaṇam
SB 10.76.7
तथेति गिरिशादिष्टो मय: परपुरंजय: । पुरं निर्माय शाल्वाय प्रादात्सौभमयस्मयम् ॥ ७ ॥
tatheti giriśādiṣṭo mayaḥ para-puraṁ-jayaḥ puraṁ nirmāya śālvāya prādāt saubham ayas-mayam
SB 10.76.8
स लब्ध्वा कामगं यानं तमोधाम दुरासदम् । ययौ द्वारवतीं शाल्वो वैरं वृष्णिकृतं स्मरन् ॥ ८ ॥
sa labdhvā kāma-gaṁ yānaṁ tamo-dhāma durāsadam yayas dvāravatīṁ śālvo vairaṁ vṛṣṇi-kṛtaṁ smaran
SB 10.76.9-11
निरुध्य सेनया शाल्वो महत्या भरतर्षभ । पुरीं बभञ्जोपवनानुद्यानानि च सर्वश: ॥ ९ ॥ सगोपुराणि द्वाराणि प्रासादाट्टालतोलिका: । विहारान् स विमानाग्र्यान्निपेतु: शस्त्रवृष्टय: ॥ १० ॥ शिला द्रुमाश्चाशनय: सर्पा आसारशर्करा: । प्रचण्डश्चक्रवातोऽभूद् रजसाच्छादिता दिश: ॥ ११ ॥
nirudhya senayā śālvo mahatyā bharatarṣabha purīṁ babhañjopavanān udyānāni ca sarvaśaḥ sa-gopurāṇi dvārāṇi prāsādāṭṭāla-tolikāḥ vihārān sa vimānāgryān nipetuḥ śastra-vṛṣṭayaḥ śilā-drumāś cāśanayaḥ sarpā āsāra-śarkarāḥ pracaṇḍaś cakravāto ’bhūd rajasācchāditā diśaḥ
SB 10.76.12
इत्यर्द्यमाना सौभेन कृष्णस्य नगरी भृशम् । नाभ्यपद्यत शं राजंस्त्रिपुरेण यथा मही ॥ १२ ॥
ity ardyamānā saubhena kṛṣṇasya nagarī bhṛśam nābhyapadyata śaṁ rājaṁs tri-pureṇa yathā mahī
SB 10.76.13
प्रद्युम्नो भगवान् वीक्ष्य बाध्यमाना निजा: प्रजा: । मा भैष्टेत्यभ्यधाद् वीरो रथारूढो महायशा: ॥ १३ ॥
pradyumno bhagavān vīkṣya bādhyamānā nijāḥ prajāḥ ma bhaiṣṭety abhyadhād vīro rathārūḍho mahā-yaśāḥ
SB 10.76.14-15
सात्यकिश्चारुदेष्णश्च साम्बोऽक्रूर: सहानुज: । हार्दिक्यो भानुविन्दश्च गदश्च शुकसारणौ ॥ १४ ॥ अपरे च महेष्वासा रथयूथपयूथपा: । निर्ययुर्दंशिता गुप्ता रथेभाश्वपदातिभि: ॥ १५ ॥
sātyakiś cārudeṣṇaś ca sāmbo ’krūraḥ sahānujaḥ hārdikyo bhānuvindaś ca gadaś ca śuka-sāraṇau apare ca maheṣv-āsā ratha-yūthapa-yūthapāḥ niryayur daṁśitā guptā rathebhāśva-padātibhiḥ
SB 10.76.16
तत: प्रववृते युद्धं शाल्वानां यदुभि: सह । यथासुराणां विबुधैस्तुमुलं लोमहर्षणम् ॥ १६ ॥
tataḥ pravavṛte yuddhaṁ śālvānāṁ yadubhiḥ saha yathāsurāṇāṁ vibudhais tumulaṁ loma-harṣaṇam
SB 10.76.17
ताश्च सौभपतेर्माया दिव्यास्त्रै रुक्मिणीसुत: । क्षणेन नाशयामास नैशं तम इवोष्णगु: ॥ १७ ॥
tāś ca saubha-pater māyā divyāstrai rukmiṇī-sutaḥ kṣaṇena nāśayām āsa naiśaṁ tama ivoṣṇa-guḥ
SB 10.76.18-19
विव्याध पञ्चविंशत्या स्वर्णपुङ्खैरयोमुखै: । शाल्वस्य ध्वजिनीपालं शरै: सन्नतपर्वभि: ॥ १८ ॥ शतेनाताडयच्छाल्वमेकैकेनास्य सैनिकान् । दशभिर्दशभिर्नेतृन् वाहनानि त्रिभिस्त्रिभि: ॥ १९ ॥
vivyādha pañca-viṁśatyā svarṇa-puṅkhair ayo-mukhaiḥ śālvasya dhvajinī-pālaṁ śaraiḥ sannata-parvabhiḥ śatenātāḍayac chālvam ekaikenāsya sainikān daśabhir daśabhir netṝn vāhanāni tribhis tribhiḥ
SB 10.76.20
तदद्भुचतं महत् कर्म प्रद्युम्नस्य महात्मन: । दृष्ट्वा तं पूजयामासु: सर्वे स्वपरसैनिका: ॥ २० ॥
tad adbhutaṁ mahat karma pradyumnasya mahātmanaḥ dṛṣṭvā taṁ pūjayām āsuḥ sarve sva-para-sainikāḥ
SB 10.76.21
बहुरूपैकरूपं तद् दृश्यते न च दृश्यते । मायामयं मयकृतं दुर्विभाव्यं परैरभूत् ॥ २१ ॥
bahu-rūpaika-rūpaṁ tad dṛśyate na ca dṛśyate māyā-mayaṁ maya-kṛtaṁ durvibhāvyaṁ parair abhūt
SB 10.76.22
क्वचिद्भूमौ क्वचिद् व्योम्नि गिरिमूर्ध्नि जले क्वचित् । अलातचक्रवद् भ्राम्यत् सौभं तद् दुरवस्थितम् ॥ २२ ॥
kvacid bhūmau kvacid vyomni giri-mūrdhni jale kvacit alāta-cakra-vad bhrāmyat saubhaṁ tad duravasthitam
SB 10.76.23
यत्र यत्रोपलक्ष्येत ससौभ: सहसैनिक: । शाल्वस्ततस्ततोऽमुञ्चञ् छरान् सात्वतयूथपा: ॥ २३ ॥
yatra yatropalakṣyeta sa-saubhaḥ saha-sainikaḥ śālvas tatas tato ’muñcañ charān sātvata-yūthapāḥ
SB 10.76.24
शरैरग्न्यर्कसंस्पर्शैराशीविषदुरासदै: । पीड्यमानपुरानीक: शाल्वोऽमुह्यत्परेरितै: ॥ २४ ॥
śarair agny-arka-saṁsparśair āśī-viṣa-durāsadaiḥ pīḍyamāna-purānīkaḥ śālvo ’muhyat pareritaiḥ
SB 10.76.25
शाल्वानीकपशस्त्रौघैर्वृष्णिवीरा भृशार्दिता: । न तत्यजू रणं स्वं स्वं लोकद्वयजिगीषव: ॥ २५ ॥
śālvānīkapa-śastraughair vṛṣṇi-vīrā bhṛśārditāḥ na tatyajū raṇaṁ svaṁ svaṁ loka-dvaya-jigīṣavaḥ
SB 10.76.26
शाल्वामात्यो द्युमान्नाम प्रद्युम्नं प्राक्प्रपीडित: । आसाद्य गदया मौर्व्या व्याहत्य व्यनदद् बली ॥ २६ ॥
śālvāmātyo dyumān nāma pradyumnaṁ prak prapīḍitaḥ āsādya gadayā maurvyā vyāhatya vyanadad balī
SB 10.76.27
प्रद्युम्नं गदया शीर्णवक्ष:स्थलमरिंदमम् । अपोवाह रणात्सूतो धर्मविद् दारुकात्मज: ॥ २७ ॥
pradyumnaṁ gadayā sīrṇa- vakṣaḥ-sthalam ariṁ-damam apovāha raṇāt sūto dharma-vid dārukātmajaḥ
SB 10.76.28
लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन कार्ष्णि: सारथिमब्रवीत् । अहो असाध्विदं सूत यद् रणान्मेऽपसर्पणम् ॥ २८ ॥
labdha-samjño muhūrtena kārṣṇiḥ sārathim abravīt aho asādhv idaṁ sūta yad raṇān me ’pasarpaṇam
SB 10.76.29
न यदूनां कुले जात: श्रूयते रणविच्युत: । विना मत्क्लीबचित्तेन सूतेन प्राप्तकिल्बिषात् ॥ २९ ॥
na yadūnāṁ kule jātaḥ śrūyate raṇa-vicyutaḥ vinā mat klība-cittena sūtena prāpta-kilbiṣāt
SB 10.76.30
किं नु वक्ष्येऽभिसङ्गम्य पितरौ रामकेशवौ । युद्धात्सम्यगपक्रान्त: पृष्टस्तत्रात्मन: क्षमम् ॥ ३० ॥
kiṁ nu vakṣye ’bhisaṅgamya pitarau rāma-keśavau yuddhāt samyag apakrāntaḥ pṛṣṭas tatrātmanaḥ kṣamam
SB 10.76.31
व्यक्तं मे कथयिष्यन्ति हसन्त्यो भ्रातृजामय: । क्लैब्यं कथं कथं वीर तवान्यै: कथ्यतां मृधे ॥ ३१ ॥
vyaktaṁ me kathayiṣyanti hasantyo bhrātṛ-jāmayaḥ klaibyaṁ kathaṁ kathaṁ vīra tavānyaiḥ kathyatāṁ mṛdhe
SB 10.76.32
सारथिरुवाच धर्मं विजानतायुष्मन् कृतमेतन्मया विभो । सूत: कृच्छ्रगतं रक्षेद् रथिनं सारथिं रथी ॥ ३२ ॥
sārathir uvāca dharmaṁ vijānatāyuṣman kṛtam etan mayā vibho sūtaḥ kṛcchra-gataṁ rakṣed rathinaṁ sārathiṁ rathī
SB 10.76.33
एतद्विदित्वा तु भवान्मयापोवाहितो रणात् । उपसृष्ट: परेणेति मूर्च्छितो गदया हत: ॥ ३३ ॥
etad viditvā tu bhavān mayāpovāhito raṇāt upasṛṣṭaḥ pareṇeti mūrcchito gadayā hataḥ
Canto 10, Chapter 77
SB 10.77.1
श्रीशुक उवाच स उपस्पृश्य सलिलं दंशितो धृतकार्मुक: । नय मां द्युमत: पार्श्वं वीरस्येत्याह सारथिम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca sa upaspṛśya salilaṁ daṁśito dhṛta-kārmukaḥ naya māṁ dyumataḥ pārśvaṁ vīrasyety āha sārathim
SB 10.77.2
विधमन्तं स्वसैन्यानि द्युमन्तं रुक्मिणीसुत: । प्रतिहत्य प्रत्यविध्यान्नाराचैरष्टभि: स्मयन् ॥ २ ॥
vidhamantaṁ sva-sainyāni dyumantaṁ rukmiṇī-sutaḥ pratihatya pratyavidhyān nārācair aṣṭabhiḥ smayan
SB 10.77.3
चतुर्भिश्चतुरो वाहान् सूतमेकेन चाहनत् । द्वाभ्यं धनुश्च केतुं च शरेणान्येन वै शिर: ॥ ३ ॥
caturbhiś caturo vāhān sūtam ekena cāhanat dvābhyaṁ dhanuś ca ketuṁ ca śareṇānyena vai śiraḥ
SB 10.77.4
गदसात्यकिसाम्बाद्या जघ्नु: सौभपतेर्बलम् । पेतु: समुद्रे सौभेया: सर्वे सञ्छिन्नकन्धरा: ॥ ४ ॥
gada-sātyaki-sāmbādyā jaghnuḥ saubha-pater balam petuḥ samudre saubheyāḥ sarve sañchinna-kandharāḥ
SB 10.77.5
एवं यदूनां शाल्वानां निघ्नतामितरेतरम् । युद्धं त्रिनवरात्रं तदभूत्तुमुलमुल्बणम् ॥ ५ ॥
evaṁ yadūnāṁ śālvānāṁ nighnatām itaretaram yuddhaṁ tri-nava-rātraṁ tad abhūt tumulam ulbaṇam
SB 10.77.6-7
इन्द्रप्रस्थं गत: कृष्ण आहूतो धर्मसूनुना । राजसूयेऽथ निवृत्ते शिशुपाले च संस्थिते ॥ ६ ॥ कुरुवृद्धाननुज्ञाप्य मुनींश्च ससुतां पृथाम् । निमित्तान्यतिघोराणि पश्यन् द्वारवतीं ययौ ॥ ७ ॥
indraprasthaṁ gataḥ kṛṣṇa āhūto dharma-sūnunā rājasūye ’tha nivṛtte śiśupāle ca saṁsthite kuru-vṛddhān anujñāpya munīṁś ca sa-sutāṁ pṛthām nimittāny ati-ghorāṇi paśyan dvāravatīṁ yayau
SB 10.77.8
आह चाहमिहायात आर्यमिश्राभिसङ्गत: । राजन्याश्चैद्यपक्षीया नूनं हन्यु: पुरीं मम ॥ ८ ॥
āha cāham ihāyāta ārya-miśrābhisaṅgataḥ rājanyāś caidya-pakṣīyā nūnaṁ hanyuḥ purīṁ mama
SB 10.77.9
वीक्ष्य तत् कदनं स्वानां निरूप्य पुररक्षणम् । सौभं च शाल्वराजं च दारुकं प्राह केशव: ॥ ९ ॥
vīkṣya tat kadanaṁ svānāṁ nirūpya pura-rakṣaṇam saubhaṁ ca śālva-rājaṁ ca dārukaṁ prāha keśavaḥ
SB 10.77.10
रथं प्रापय मे सूत शाल्वस्यान्तिकमाशु वै । सम्भ्रमस्ते न कर्तव्यो मायावी सौभराडयम् ॥ १० ॥
rathaṁ prāpaya me sūta śālvasyāntikam āśu vai sambhramas te na kartavyo māyāvī saubha-rāḍ ayam
SB 10.77.11
इत्युक्तश्चोदयामास रथमास्थाय दारुक: । विशन्तं ददृशु: सर्वे स्वे परे चारुणानुजम् ॥ ११ ॥
ity uktaś codayām āsa ratham āsthāya dārukaḥ viśantaṁ dadṛśuḥ sarve sve pare cāruṇānujam
SB 10.77.12
शाल्वश्च कृष्णमालोक्य हतप्रायबलेश्वर: । प्राहरत् कृष्णसूताय शक्तिं भीमरवां मृधे ॥ १२ ॥
śālvaś ca kṛṣṇam ālokya hata-prāya-baleśvaraḥ prāharat kṛṣṇa-sūtaya śaktiṁ bhīma-ravāṁ mṛdhe
SB 10.77.13
तामापतन्तीं नभसि महोल्कामिव रंहसा । भासयन्तीं दिश: शौरि: सायकै: शतधाच्छिनत् ॥ १३ ॥
tām āpatantīṁ nabhasi maholkām iva raṁhasā bhāsayantīṁ diśaḥ śauriḥ sāyakaiḥ śatadhācchinat
SB 10.77.14
तं च षोडशभिर्विद्ध्वा बाणै: सौभं च खे भ्रमत् । अविध्यच्छरसन्दोहै: खं सूर्य इव रश्मिभि: ॥ १४ ॥
taṁ ca ṣoḍaśabhir viddhvā bānaiḥ saubhaṁ ca khe bhramat avidhyac chara-sandohaiḥ khaṁ sūrya iva raśmibhiḥ
SB 10.77.15
शाल्व: शौरेस्तु दो: सव्यं सशार्ङ्गं शार्ङ्गधन्वन: । बिभेद न्यपतद्धस्ताच्छार्ङ्गमासीत्तदद्भुतम् ॥ १५ ॥
śālvaḥ śaures tu doḥ savyaṁ sa-śārṅgaṁ śārṅga-dhanvanaḥ bibheda nyapatad dhastāc chārṅgam āsīt tad adbhutam
SB 10.77.16
हाहाकारो महानासीद् भूतानां तत्र पश्यताम् । निनद्य सौभराडुच्चैरिदमाह जनार्दनम् ॥ १६ ॥
hāhā-kāro mahān āsīd bhūtānāṁ tatra paśyatām ninadya saubha-rāḍ uccair idam āha janārdanam
SB 10.77.17-18
यत्त्वया मूढ न: सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्त: स सभामध्ये त्वया व्यापादित: सखा ॥ १७ ॥ तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् । नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रत: ॥ १८ ॥
yat tvayā mūḍha naḥ sakhyur bhrātur bhāryā hṛtekṣatām pramattaḥ sa sabhā-madhye tvayā vyāpāditaḥ sakhā taṁ tvādya niśitair bāṇair aparājita-māninam nayāmy apunar-āvṛttiṁ yadi tiṣṭher mamāgrataḥ
SB 10.77.19
श्रीभगवानुवाच वृथा त्वं कत्थसे मन्द न पश्यस्यन्तिकेऽन्तकम् । पौरुषं दर्शयन्ति स्म शूरा न बहुभाषिण: ॥ १९ ॥
śrī-bhagavān uvāca vṛthā tvaṁ katthase manda na paśyasy antike ’ntakam paurusaṁ darśayanti sma śūrā na bahu-bhāṣiṇaḥ
SB 10.77.20
इत्युक्त्वा भगवाञ्छाल्वं गदया भीमवेगया । तताड जत्रौ संरब्ध: स चकम्पे वमन्नसृक् ॥ २० ॥
ity uktvā bhagavāñ chālvaṁ gadayā bhīma-vegayā tatāḍa jatrau saṁrabdhaḥ sa cakampe vamann asṛk
SB 10.77.21
गदायां सन्निवृत्तायां शाल्वस्त्वन्तरधीयत । ततो मुहूर्त आगत्य पुरुष: शिरसाच्युतम् । देवक्या प्रहितोऽस्मीति नत्वा प्राह वचो रुदन् ॥ २१ ॥
gadāyāṁ sannivṛttāyāṁ śālvas tv antaradhīyata tato muhūrta āgatya puruṣaḥ śirasācyutam devakyā prahito ’smīti natvā prāha vaco rudan
SB 10.77.22
कृष्ण कृष्ण महाबाहो पिता ते पितृवत्सल । बद्ध्वापनीत: शाल्वेन सौनिकेन यथा पशु: ॥ २२ ॥
kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-bāho pitā te pitṛ-vatsala baddhvāpanītaḥ śālvena saunikena yathā paśuḥ
SB 10.77.23
निशम्य विप्रियं कृष्णो मानुषीं प्रकृतिं गत: । विमनस्को घृणी स्नेहाद् बभाषे प्राकृतो यथा ॥ २३ ॥
niśamya vipriyaṁ kṛṣṇo mānusīṁ prakṛtiṁ gataḥ vimanasko ghṛṇī snehād babhāṣe prākṛto yathā
SB 10.77.24
कथं राममसम्भ्रान्तं जित्वाजेयं सुरासुरै: । शाल्वेनाल्पीयसा नीत: पिता मे बलवान् विधि: ॥ २४ ॥
kathaṁ rāmam asambhrāntaṁ jitvājeyaṁ surāsuraiḥ śālvenālpīyasā nītaḥ pitā me balavān vidhiḥ
SB 10.77.25
इति ब्रुवाणे गोविन्दे सौभराट् प्रत्युपस्थित: । वसुदेवमिवानीय कृष्णं चेदमुवाच स: ॥ २५ ॥
iti bruvāṇe govinde saubha-rāṭ pratyupasthitaḥ vasudevam ivānīya kṛṣṇaṁ cedam uvāca saḥ
SB 10.77.26
एष ते जनिता तातो यदर्थमिह जीवसि । वधिष्ये वीक्षतस्तेऽमुमीशश्चेत् पाहि बालिश ॥ २६ ॥
eṣa te janitā tāto yad-artham iha jīvasi vadhiṣye vīkṣatas te ’mum īśaś cet pāhi bāliśa
SB 10.77.27
एवं निर्भर्त्स्य मायावी खड्गेनानकदुन्दुभे: । उत्कृत्य शिर आदाय खस्थं सौभं समाविशत् ॥ २७ ॥
evaṁ nirbhartsya māyāvī khaḍgenānakadundubheḥ utkṛtya śira ādāya kha-sthaṁ saubhaṁ samāviśat
SB 10.77.28
ततो मुहूर्तं प्रकृतावुपप्लुत: स्वबोध आस्ते स्वजनानुषङ्गत: । महानुभावस्तदबुध्यदासुरीं मायां स शाल्वप्रसृतां मयोदिताम् ॥ २८ ॥
tato muhūrtaṁ prakṛtāv upaplutaḥ sva-bodha āste sva-janānuṣaṅgataḥ mahānubhāvas tad abudhyad āsurīṁ māyāṁ sa śālva-prasṛtāṁ mayoditām
SB 10.77.29
न तत्र दूतं न पितु: कलेवरं प्रबुद्ध आजौ समपश्यदच्युत: । स्वाप्नं यथा चाम्बरचारिणं रिपुं सौभस्थमालोक्य निहन्तुमुद्यत: ॥ २९ ॥
na tatra dūtaṁ na pituḥ kalevaraṁ prabuddha ājau samapaśyad acyutaḥ svāpnaṁ yathā cāmbara-cāriṇaṁ ripuṁ saubha-stham ālokya nihantum udyataḥ
SB 10.77.30
एवं वदन्ति राजर्षे ऋषय: के च नान्विता: । यत् स्ववाचो विरुध्येत नूनं ते न स्मरन्त्युत ॥ ३० ॥
evaṁ vadanti rājarṣe ṛṣayaḥ ke ca nānvitāḥ yat sva-vāco virudhyeta nūnaṁ te na smaranty uta
SB 10.77.31
क्व शोकमोहौ स्नेहो वा भयं वा येऽज्ञसम्भवा: । क्व चाखण्डितविज्ञानज्ञानैश्वर्यस्त्वखण्डित: ॥ ३१ ॥
kva śoka-mohau sneho vā bhayaṁ vā ye ’jña-sambhavāḥ kva cākhaṇḍita-vijñāna- jñānaiśvaryas tv akhaṇḍitaḥ
SB 10.77.32
यत्पादसेवोर्जितयात्मविद्यया हिन्वन्त्यनाद्यात्मविपर्ययग्रहम् । लभन्त आत्मीयमनन्तमैश्वरं कुतो नु मोह: परमस्य सद्गते: ॥ ३२ ॥
yat-pāda-sevorjitayātma-vidyayā hinvanty anādyātma-viparyaya-graham labhanta ātmīyam anantam aiśvaraṁ kuto nu mohaḥ paramasya sad-gateḥ
SB 10.77.33
तं शस्त्रपूगै: प्रहरन्तमोजसा शाल्वं शरै: शौरिरमोघविक्रम: । विद्ध्वाच्छिनद् वर्म धनु: शिरोमणिं सौभं च शत्रोर्गदया रुरोज ह ॥ ३३ ॥
taṁ śastra-pūgaiḥ praharantam ojasā śālvaṁ śaraiḥ śaurir amogha-vikramaḥ viddhvācchinad varma dhanuḥ śiro-maṇiṁ saubhaṁ ca śatror gadayā ruroja ha
SB 10.77.34
तत् कृष्णहस्तेरितया विचूर्णितं पपात तोये गदया सहस्रधा । विसृज्य तद् भूतलमास्थितो गदा- मुद्यम्य शाल्वोऽच्युतमभ्यगाद्द्रुतम् ॥ ३४ ॥
tat kṛṣṇa-hasteritayā vicūrṇitaṁ papāta toye gadayā sahasradhā visṛjya tad bhū-talam āsthito gadām udyamya śālvo ’cyutam abhyagād drutam
SB 10.77.35
आधावत: सगदं तस्य बाहुं भल्लेन छित्त्वाथ रथाङ्गमद्भुतम् । वधाय शाल्वस्य लयार्कसन्निभं बिभ्रद् बभौ सार्क इवोदयाचल: ॥ ३५ ॥
ādhāvataḥ sa-gadaṁ tasya bāhuṁ bhallena chittvātha rathāṅgam adbhutam vadhāya śālvasya layārka-sannibhaṁ bibhrad babhau sārka ivodayācalaḥ
SB 10.77.36
जहार तेनैव शिर: सकुण्डलं किरीटयुक्तं पुरुमायिनो हरि: । वज्रेण वृत्रस्य यथा पुरन्दरो बभूव हाहेति वचस्तदा नृणाम् ॥ ३६ ॥
jahāra tenaiva śiraḥ sa-kuṇḍalaṁ kirīṭa-yuktaṁ puru-māyino hariḥ vajreṇa vṛtrasya yathā purandaro babhūva hāheti vacas tadā nṛṇām
SB 10.77.37
तस्मिन् निपतिते पापे सौभे च गदया हते । नेदुर्दुन्दुभयो राजन् दिवि देवगणेरिता: । सखीनामपचितिं कुर्वन्दन्तवक्रो रुषाभ्यगात् ॥ ३७ ॥
tasmin nipatite pāpe saubhe ca gadayā hate nedur dundubhayo rājan divi deva-gaṇeritāḥ sakhīnām apacitiṁ kurvan dantavakro ruṣābhyagāt
Canto 10, Chapter 78
SB 10.78.1-2
श्रीशुक उवाच शिशुपालस्य शाल्वस्य पौण्ड्रकस्यापि दुर्मति: । परलोकगतानां च कुर्वन् पारोक्ष्यसौहृदम् ॥ १ ॥ एक: पदाति: सङ्क्रुद्धो गदापाणि: प्रकम्पयन् । पद्भ्यामिमां महाराज महासत्त्वो व्यदृश्यत ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca śiśupālasya śālvasya pauṇḍrakasyāpi durmatiḥ para-loka-gatānāṁ ca kurvan pārokṣya-sauhṛdam ekaḥ padātiḥ saṅkruddho gadā-pāṇiḥ prakampayan padbhyām imāṁ mahā-rāja mahā-sattvo vyadṛśyata
SB 10.78.3
तं तथायान्तमालोक्य गदामादाय सत्वर: । अवप्लुत्य रथात् कृष्ण: सिन्धुं वेलेव प्रत्यधात् ॥ ३ ॥
taṁ tathāyāntam ālokya gadām ādāya satvaraḥ avaplutya rathāt kṛṣṇaḥ sindhuṁ veleva pratyadhāt
SB 10.78.4
गदामुद्यम्य कारूषो मुकुन्दं प्राह दुर्मद: । दिष्ट्या दिष्ट्या भवानद्य मम दृष्टिपथं गत: ॥ ४ ॥
gadām udyamya kārūṣo mukundaṁ prāha durmadaḥ diṣṭyā diṣṭyā bhavān adya mama dṛṣṭi-pathaṁ gataḥ
SB 10.78.5
त्वं मातुलेयो न: कृष्ण मित्रध्रुङ्मां जिघांससि । अतस्त्वां गदया मन्द हनिष्ये वज्रकल्पया ॥ ५ ॥
tvaṁ mātuleyo naḥ kṛṣṇa mitra-dhruṅ māṁ jighāṁsasi atas tvāṁ gadayā manda haniṣye vajra-kalpayā
SB 10.78.6
तर्ह्यानृण्यमुपैम्यज्ञ मित्राणां मित्रवत्सल: । बन्धुरूपमरिं हत्वा व्याधिं देहचरं यथा ॥ ६ ॥
tarhy ānṛṇyam upaimy ajña mitrāṇāṁ mitra-vatsalaḥ bandhu-rūpam ariṁ hatvā vyādhiṁ deha-caraṁ yathā
SB 10.78.7
एवं रूक्षैस्तुदन् वाक्यै: कृष्णं तोत्रैरिव द्विपम् । गदया ताडयन्मूर्ध्नि सिंहवद् व्यनदच्च स: ॥ ७ ॥
evaṁ rūkṣais tudan vākyaiḥ kṛṣṇaṁ totrair iva dvipam gadayātāḍayan mūrdhni siṁha-vad vyanadac ca saḥ
SB 10.78.8
गदयाभिहतोऽप्याजौ न चचाल यदूद्वह: । कृष्णोऽपि तमहन् गुर्व्या कौमोदक्या स्तनान्तरे ॥ ८ ॥
gadayābhihato ’py ājau na cacāla yadūdvahaḥ kṛṣṇo ’pi tam ahan gurvyā kaumodakyā stanāntare
SB 10.78.9
गदानिर्भिन्नहृदय उद्वमन् रुधिरं मुखात् । प्रसार्य केशबाह्वङ्घ्रीन् धरण्यां न्यपतद् व्यसु: ॥ ९ ॥
gadā-nirbhinna-hṛdaya udvaman rudhiraṁ mukhāt prasārya keśa-bāhv-aṅghrīn dharaṇyāṁ nyapatad vyasuḥ
SB 10.78.10
तत: सूक्ष्मतरं ज्योति: कृष्णमाविशदद्भुतम् । पश्यतां सर्वभूतानां यथा चैद्यवधे नृप ॥ १० ॥
tataḥ sūkṣmataraṁ jyotiḥ kṛṣṇam āviśad adbhutam paśyatāṁ sarva-bhūtānāṁ yathā caidya-vadhe nṛpa
SB 10.78.11
विदूरथस्तु तद्भ्राता भ्रातृशोकपरिप्लुत: । आगच्छदसिचर्माभ्यामुच्छ्वसंस्तज्जिघांसया ॥ ११ ॥
vidūrathas tu tad-bhrātā bhrātṛ-śoka-pariplutaḥ āgacchad asi-carmābhyām ucchvasaṁs taj-jighāṁsayā
SB 10.78.12
तस्य चापतत: कृष्णश्चक्रेण क्षुरनेमिना । शिरो जहार राजेन्द्र सकिरीटं सकुण्डलम् ॥ १२ ॥
tasya cāpatataḥ kṛṣṇaś cakreṇa kṣura-neminā śiro jahāra rājendra sa-kirīṭaṁ sa-kuṇḍalam
SB 10.78.13-15
एवं सौभं च शाल्वं च दन्तवक्रं सहानुजम् । हत्वा दुर्विषहानन्यैरीडित: सुरमानवै: ॥ १३ ॥ मुनिभि: सिद्धगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगै: । अप्सरोभि: पितृगणैर्यक्षै: किन्नरचारणै: ॥ १४ ॥ उपगीयमानविजय: कुसुमैरभिवर्षित: । वृतश्च वृष्णिप्रवरैर्विवेशालङ्कृतां पुरीम् ॥ १५ ॥
evaṁ saubhaṁ ca śālvaṁ ca dantavakraṁ sahānujam hatvā durviṣahān anyair īḍitaḥ sura-mānavaiḥ munibhiḥ siddha-gandharvair vidyādhara-mahoragaiḥ apsarobhiḥ pitṛ-gaṇair yakṣaiḥ kinnara-cāraṇaiḥ upagīyamāna-vijayaḥ kusumair abhivarṣitaḥ vṛtaś ca vṛṣṇi-pravarair viveśālaṅkṛtāṁ purīm
SB 10.78.16
एवं योगेश्वर: कृष्णो भगवान् जगदीश्वर: । ईयते पशुदृष्टीनां निर्जितो जयतीति स: ॥ १६ ॥
evaṁ yogeśvaraḥ kṛṣṇo bhagavān jagad-īśvaraḥ īyate paśu-dṛṣṭīnāṁ nirjito jayatīti saḥ
SB 10.78.17
श्रुत्वा युद्धोद्यमं राम: कुरूणां सह पाण्डवै: । तीर्थाभिषेकव्याजेन मध्यस्थ: प्रययौ किल ॥ १७ ॥
śrutvā yuddhodyamaṁ rāmaḥ kurūṇāṁ saha pāṇḍavaiḥ tīrthābhiṣeka-vyājena madhya-sthaḥ prayayau kila
SB 10.78.18
स्नात्वा प्रभासे सन्तर्प्य देवर्षिपितृमानवान् । सरस्वतीं प्रतिस्रोतं ययौ ब्राह्मणसंवृत: ॥ १८ ॥
snātvā prabhāse santarpya devarṣi-pitṛ-mānavān sarasvatīṁ prati-srotaṁ yayau brāhmaṇa-saṁvṛtaḥ
SB 10.78.19-20
पृथूदकं बिन्दुसरस्त्रितकूपं सुदर्शनम् । विशालं ब्रह्मतीर्थं च चक्रं प्राचीं सरस्वतीम् ॥ १९ ॥ यमुनामनु यान्येव गङ्गामनु च भारत । जगाम नैमिषं यत्र ऋषय: सत्रमासते ॥ २० ॥
pṛthūdakaṁ bindu-saras tritakūpaṁ sudarśanam viśālaṁ brahma-tīrthaṁ ca cakraṁ prācīṁ sarasvatīm yamunām anu yāny eva gaṅgām anu ca bhārata jagāma naimiṣaṁ yatra ṛṣayaḥ satram āsate
SB 10.78.21
तमागतमभिप्रेत्य मुनयो दीर्घसत्रिण: । अभिनन्द्य यथान्यायं प्रणम्योत्थाय चार्चयन् ॥ २१ ॥
tam āgatam abhipretya munayo dīrgha-satriṇaḥ abhinandya yathā-nyāyaṁ praṇamyotthāya cārcayan
SB 10.78.22
सोऽर्चित: सपरीवार: कृतासनपरिग्रह: । रोमहर्षणमासीनं महर्षे: शिष्यमैक्षत ॥ २२ ॥
so ’rcitaḥ sa-parīvāraḥ kṛtāsana-parigrahaḥ romaharṣaṇam āsīnaṁ maharṣeḥ śiṣyam aikṣata
SB 10.78.23
अप्रत्युत्थायिनं सूतमकृतप्रह्वणाञ्जलिम् । अध्यासीनं च तान् विप्रांश्चुकोपोद्वीक्ष्य माधव: ॥ २३ ॥
apratyutthāyinaṁ sūtam akṛta-prahvaṇāñjalim adhyāsīnaṁ ca tān viprāṁś cukopodvīkṣya mādhavaḥ
SB 10.78.24
यस्मादसाविमान् विप्रानध्यास्ते प्रतिलोमज: । धर्मपालांस्तथैवास्मान् वधमर्हति दुर्मति: ॥ २४ ॥
yasmād asāv imān viprān adhyāste pratiloma-jaḥ dharma-pālāṁs tathaivāsmān vadham arhati durmatiḥ
SB 10.78.25-26
ऋषेर्भगवतो भूत्वा शिष्योऽधीत्य बहूनि च । सेतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वश: ॥ २५ ॥ अदान्तस्याविनीतस्य वृथा पण्डितमानिन: । न गुणाय भवन्ति स्म नटस्येवाजितात्मन: ॥ २६ ॥
ṛṣer bhagavato bhūtvā śiṣyo ’dhītya bahūni ca setihāsa-purāṇāni dharma-śāstrāṇi sarvaśaḥ adāntasyāvinītasya vṛthā paṇḍita-māninaḥ na guṇāya bhavanti sma naṭasyevājitātmanaḥ
SB 10.78.27
एतदर्थो हि लोकेऽस्मिन्नवतारो मया कृत: । वध्या मे धर्मध्वजिनस्ते हि पातकिनोऽधिका: ॥ २७ ॥
etad-artho hi loke ’sminn avatāro mayā kṛtaḥ vadhyā me dharma-dhvajinas te hi pātakino ’dhikāḥ
SB 10.78.28
एतावदुक्त्वा भगवान् निवृत्तोऽसद्वधादपि । भावित्वात् तं कुशाग्रेण करस्थेनाहनत् प्रभु: ॥ २८ ॥
etāvad uktvā bhagavān nivṛtto ’sad-vadhād api bhāvitvāt taṁ kuśāgreṇa kara-sthenāhanat prabhuḥ
SB 10.78.29
हाहेति वादिन: सर्वे मुनय: खिन्नमानसा: । ऊचु: सङ्कर्षणं देवमधर्मस्ते कृत: प्रभो ॥ २९ ॥
hāheti-vādinaḥ sarve munayaḥ khinna-mānasāḥ ūcuḥ saṅkarṣaṇaṁ devam adharmas te kṛtaḥ prabho
SB 10.78.30
अस्य ब्रह्मासनं दत्तमस्माभिर्यदुनन्दन । आयुश्चात्माक्लमं तावद् यावत् सत्रं समाप्यते ॥ ३० ॥
asya brahmāsanaṁ dattam asmābhir yadu-nandana āyuś cātmāklamaṁ tāvad yāvat satraṁ samāpyate
SB 10.78.31-32
अजानतैवाचरितस्त्वया ब्रह्मवधो यथा । योगेश्वरस्य भवतो नाम्नायोऽपि नियामक: ॥ ३१ ॥ यद्येतद् ब्रह्महत्याया: पावनं लोकपावन । चरिष्यति भवाँल्लोकसङ्ग्रहोऽनन्यचोदित: ॥ ३२ ॥
ajānataivācaritas tvayā brahma-vadho yathā yogeśvarasya bhavato nāmnāyo ’pi niyāmakaḥ yady etad-brahma-hatyāyāḥ pāvanaṁ loka-pāvana cariṣyati bhavāḻ loka- saṅgraho ’nanya-coditaḥ
SB 10.78.33
श्रीभगवानुवाच चरिष्ये वधनिर्वेशं लोकानुग्रहकाम्यया । नियम: प्रथमे कल्पे यावान् स तु विधीयताम् ॥ ३३ ॥
śrī-bhagavān uvāca cariṣye vadha-nirveśaṁ lokānugraha-kāmyayā niyamaḥ prathame kalpe yāvān sa tu vidhīyatām
SB 10.78.34
दीर्घमायुर्बतैतस्य सत्त्वमिन्द्रियमेव च । आशासितं यत्तद्ब्रूते साधये योगमायया ॥ ३४ ॥
dīrgham āyur bataitasya sattvam indriyam eva ca āśāsitaṁ yat tad brūte sādhaye yoga-māyayā
SB 10.78.35
ऋषय ऊचु: अस्त्रस्य तव वीर्यस्य मृत्योरस्माकमेव च । यथा भवेद्वच: सत्यं तथा राम विधीयताम् ॥ ३५ ॥
ṛṣaya ūcuḥ astrasya tava vīryasya mṛtyor asmākam eva ca yathā bhaved vacaḥ satyaṁ tathā rāma vidhīyatām
SB 10.78.36
श्रीभगवानुवाच आत्मा वै पुत्र उत्पन्न इति वेदानुशासनम् । तस्मादस्य भवेद्वक्ता आयुरिन्द्रियसत्त्ववान् ॥ ३६ ॥
śrī-bhagavān uvāca ātmā vai putra utpanna iti vedānuśāsanam tasmād asya bhaved vaktā āyur-indriya-sattva-vān
SB 10.78.37
किं व: कामो मुनिश्रेष्ठा ब्रूताहं करवाण्यथ । अजानतस्त्वपचितिं यथा मे चिन्त्यतां बुधा: ॥ ३७ ॥
kiṁ vaḥ kāmo muni-śreṣṭhā brūtāhaṁ karavāṇy atha ajānatas tv apacitiṁ yathā me cintyatāṁ budhāḥ
SB 10.78.38
ऋषय ऊचु: इल्वलस्य सुतो घोरो बल्वलो नाम दानव: । स दूषयति न: सत्रमेत्य पर्वणि पर्वणि ॥ ३८ ॥
ṛṣaya ūcuḥ ilvalasya suto ghoro balvalo nāma dānavaḥ sa dūṣayati naḥ satram etya parvaṇi parvaṇi
SB 10.78.39
तं पापं जहि दाशार्ह तन्न: शुश्रूषणं परम् । पूयशोणितविन् मूत्रसुरामांसाभिवर्षिणम् ॥ ३९ ॥
taṁ pāpaṁ jahi dāśārha tan naḥ śuśrūṣaṇaṁ param pūya-śoṇita-vin-mūtra- surā-māṁsābhivarṣiṇam
SB 10.78.40
ततश्च भारतं वर्षं परीत्य सुसमाहित: । चरित्वा द्वादश मासांस्तीर्थस्नायी विशुध्यसि ॥ ४० ॥
tataś ca bhārataṁ varṣaṁ parītya su-samāhitaḥ caritvā dvādaśa-māsāṁs tīrtha-snāyī viśudhyasi
Canto 10, Chapter 79
SB 10.79.1
श्रीशुक उवाच तत: पर्वण्युपावृत्ते प्रचण्ड: पांशुवर्षण: । भीमो वायुरभूद् राजन्पूयगन्धस्तु सर्वश: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca tataḥ parvaṇy upāvṛtte pracaṇḍaḥ pāṁśu-varṣaṇaḥ bhīmo vāyur abhūd rājan pūya-gandhas tu sarvaśaḥ
SB 10.79.2
ततोऽमेध्यमयं वर्षं बल्वलेन विनिर्मितम् । अभवद् यज्ञशालायां सोऽन्वदृश्यत शूलधृक् ॥ २ ॥
tato ’medhya-mayaṁ varṣaṁ balvalena vinirmitam abhavad yajña-śālāyāṁ so ’nvadṛśyata śūla-dhṛk
SB 10.79.3-4
तं विलोक्य बृहत्कायं भिन्नाञ्जनचयोपमम् । तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं दंष्ट्रोग्रभ्रुकुटीमुखम् ॥ ३ ॥ सस्मार मूषलं राम: परसैन्यविदारणम् । हलं च दैत्यदमनं ते तूर्णमुपतस्थतु: ॥ ४ ॥
taṁ vilokya bṛhat-kāyaṁ bhinnāñjana-cayopamam tapta-tāmra-śikhā-śmaśruṁ daṁṣṭrogra-bhru-kuṭī-mukham sasmāra mūṣalaṁ rāmaḥ para-sainya-vidāraṇam halaṁ ca daitya-damanaṁ te tūrṇam upatasthatuḥ
SB 10.79.5
तमाकृष्य हलाग्रेण बल्वलं गगनेचरम् । मूषलेनाहनत्क्रुद्धो मूर्ध्नि ब्रह्मद्रुहं बल: ॥ ५ ॥
tam ākṛṣya halāgreṇa balvalaṁ gagane-caram mūṣalenāhanat kruddho mūrdhni brahma-druhaṁ balaḥ
SB 10.79.6
सोऽपतद्भुवि निर्भिन्नललाटोऽसृक् समुत्सृजन् । मुञ्चन्नार्तस्वरं शैलो यथा वज्रहतोऽरुण: ॥ ६ ॥
so ’patad bhuvi nirbhinna- lalāṭo ’sṛk samutsṛjan muñcann ārta-svaraṁ śailo yathā vajra-hato ’ruṇaḥ
SB 10.79.7
संस्तुत्य मुनयो रामं प्रयुज्यावितथाशिष: । अभ्यषिञ्चन् महाभागा वृत्रघ्नं विबुधा यथा ॥ ७ ॥
saṁstutya munayo rāmaṁ prayujyāvitathāśiṣaḥ abhyaṣiñcan mahā-bhāgā vṛtra-ghnaṁ vibudhā yathā
SB 10.79.8
वैजयन्तीं ददुर्मालां श्रीधामाम्लानपङ्कजाम् । रामाय वाससी दिव्ये दिव्यान्याभरणानि च ॥ ८ ॥
vaijayantīṁ dadur mālāṁ śrī-dhāmāmlāna-paṅkajāṁ rāmāya vāsasī divye divyāny ābharaṇāni ca
SB 10.79.9
अथ तैरभ्यनुज्ञात: कौशिकीमेत्य ब्राह्मणै: । स्नात्वा सरोवरमगाद् यत: सरयूरास्रवत् ॥ ९ ॥
atha tair abhyanujñātaḥ kauśikīm etya brāhmaṇaiḥ snātvā sarovaram agād yataḥ sarayūr āsravat
SB 10.79.10
अनुस्रोतेन सरयूं प्रयागमुपगम्य स: । स्नात्वा सन्तर्प्य देवादीन्जगाम पुलहाश्रमम् ॥ १० ॥
anu-srotena sarayūṁ prayāgam upagamya saḥ snātvā santarpya devādīn jagāma pulahāśramam
SB 10.79.11-15
गोमतीं गण्डकीं स्नात्वा विपाशां शोण आप्लुत: । गयां गत्वा पितृनिष्ट्वा गङ्गासागरसङ्गमे ॥ ११ ॥ उपस्पृश्य महेन्द्राद्रौ रामं दृष्ट्वाभिवाद्य च । सप्तगोदावरीं वेणां पम्पां भीमरथीं तत: ॥ १२ ॥ स्कन्दं दृष्ट्वा ययौ राम: श्रीशैलं गिरिशालयम् । द्रविडेषु महापुण्यं दृष्ट्वाद्रिं वेङ्कटं प्रभु: ॥ १३ ॥ कामकोष्णीं पुरीं काञ्चीं कावेरीं च सरिद्वराम् । श्रीरङ्गाख्यं महापुण्यं यत्र सन्निहितो हरि: ॥ १४ ॥ ऋषभाद्रिं हरे: क्षेत्रं दक्षिणां मथुरां तथा । सामुद्रं सेतुमगमत्महापातकनाशनम् ॥ १५ ॥
gomatīṁ gaṇḍakīṁ snātvā vipāśāṁ śoṇa āplutaḥ gayāṁ gatvā pitṝn iṣṭvā gaṅgā-sāgara-saṅgame upaspṛśya mahendrādrau rāmaṁ dṛṣṭvābhivādya ca sapta-godāvarīṁ veṇāṁ pampāṁ bhīmarathīṁ tataḥ skandaṁ dṛṣṭvā yayau rāmaḥ śrī-śailaṁ giriśālayam draviḍeṣu mahā-puṇyaṁ dṛṣṭvādriṁ veṅkaṭaṁ prabhuḥ kāma-koṣṇīṁ purīṁ kāñcīṁ kāverīṁ ca sarid-varām śrī-rangākhyaṁ mahā-puṇyaṁ yatra sannihito hariḥ ṛṣabhādriṁ hareḥ kṣetraṁ dakṣiṇāṁ mathurāṁ tathā sāmudraṁ setum agamat mahā-pātaka-nāśanam
SB 10.79.16-17
तत्रायुतमदाद् धेनूर्ब्राह्मणेभ्यो हलायुध: । कृतमालां ताम्रपर्णीं मलयं च कुलाचलम् ॥ १६ ॥ तत्रागस्त्यं समासीनं नमस्कृत्याभिवाद्य च । योजितस्तेन चाशीर्भिरनुज्ञातो गतोऽर्णवम् । दक्षिणं तत्र कन्याख्यां दुर्गां देवीं ददर्श स: ॥ १७ ॥
tatrāyutam adād dhenūr brāhmaṇebhyo halāyudhaḥ kṛtamālāṁ tāmraparṇīṁ malayaṁ ca kulācalam tatrāgastyaṁ samāsīnaṁ namaskṛtyābhivādya ca yojitas tena cāśīrbhir anujñāto gato ’rṇavam dakṣiṇaṁ tatra kanyākhyāṁ durgāṁ devīṁ dadarśa saḥ
SB 10.79.18
तत: फाल्गुनमासाद्य पञ्चाप्सरसमुत्तमम् । विष्णु: सन्निहितो यत्र स्नात्वास्पर्शद् गवायुतम् ॥ १८ ॥
tataḥ phālgunam āsādya pañcāpsarasam uttamam viṣṇuḥ sannihito yatra snātvāsparśad gavāyutam
SB 10.79.19-21
ततोऽभिव्रज्य भगवान् केरलांस्तु त्रिगर्तकान् । गोकर्णाख्यं शिवक्षेत्रं सान्निध्यं यत्र धूर्जटे: ॥ १९ ॥ आर्यां द्वैपायनीं दृष्ट्वा शूर्पारकमगाद् बल: । तापीं पयोष्णीं निर्विन्ध्यामुपस्पृश्याथ दण्डकम् ॥ २० ॥ प्रविश्य रेवामगमद् यत्र माहिष्मती पुरी । मनुतीर्थमुपस्पृश्य प्रभासं पुनरागमत् ॥ २१ ॥
tato ’bhivrajya bhagavān keralāṁs tu trigartakān gokarṇākhyaṁ śiva-kṣetraṁ sānnidhyaṁ yatra dhūrjaṭeḥ āryāṁ dvaipāyanīṁ dṛṣṭvā śūrpārakam agād balaḥ tāpīṁ payoṣṇīṁ nirvindhyām upaspṛśyātha daṇḍakam praviśya revām agamad yatra māhiṣmatī purī manu-tīrtham upaspṛśya prabhāsaṁ punar āgamat
SB 10.79.22
श्रुत्वा द्विजै: कथ्यमानं कुरुपाण्डवसंयुगे । सर्वराजन्यनिधनं भारं मेने हृतं भुव: ॥ २२ ॥
śrutvā dvijaiḥ kathyamānaṁ kuru-pāṇḍava-saṁyuge sarva-rājanya-nidhanaṁ bhāraṁ mene hṛtaṁ bhuvaḥ
SB 10.79.23
स भीमदुर्योधनयोर्गदाभ्यां युध्यतोर्मृधे । वारयिष्यन् विनशनं जगाम यदुनन्दन: ॥ २३ ॥
sa bhīma-duryodhanayor gadābhyāṁ yudhyator mṛdhe vārayiṣyan vinaśanaṁ jagāma yadu-nandanaḥ
SB 10.79.24
युधिष्ठिरस्तु तं दृष्ट्वा यमौ कृष्णार्जुनावपि । अभिवाद्याभवंस्तुष्णीं किं विवक्षुरिहागत: ॥ २४ ॥
yudhiṣṭhiras tu taṁ dṛṣṭvā yamau kṛṣṇārjunāv api abhivādyābhavaṁs tuṣṇīṁ kiṁ vivakṣur ihāgataḥ
SB 10.79.25
गदापाणी उभौ दृष्ट्वा संरब्धौ विजयैषिणौ । मण्डलानि विचित्राणि चरन्ताविदमब्रवीत् ॥ २५ ॥
gadā-pāṇī ubhau dṛṣṭvā saṁrabdhau vijayaiṣiṇau maṇḍalāni vicitrāṇi carantāv idam abravīt
SB 10.79.26
युवां तुल्यबलौ वीरौ हे राजन् हे वृकोदर । एकं प्राणाधिकं मन्ये उतैकं शिक्षयाधिकम् ॥ २६ ॥
yuvāṁ tulya-balau vīrau he rājan he vṛkodara ekaṁ prāṇādhikaṁ manye utaikaṁ śikṣayādhikam
SB 10.79.27
तस्मादेकतरस्येह युवयो: समवीर्ययो: । न लक्ष्यते जयोऽन्यो वा विरमत्वफलो रण: ॥ २७ ॥
tasmād ekatarasyeha yuvayoḥ sama-vīryayoḥ na lakṣyate jayo ’nyo vā viramatv aphalo raṇaḥ
SB 10.79.28
न तद्वाक्यं जगृहतुर्बद्धवैरौ नृपार्थवत् । अनुस्मरन्तावन्योन्यं दुरुक्तं दुष्कृतानि च ॥ २८ ॥
na tad-vākyaṁ jagṛhatur baddha-vairau nṛpārthavat anusmarantāv anyonyaṁ duruktaṁ duṣkṛtāni ca
SB 10.79.29
दिष्टं तदनुमन्वानो रामो द्वारवतीं ययौ । उग्रसेनादिभि: प्रीतैर्ज्ञातिभि: समुपागत: ॥ २९ ॥
diṣṭaṁ tad anumanvāno rāmo dvāravatīṁ yayau ugrasenādibhiḥ prītair jñātibhiḥ samupāgataḥ
SB 10.79.30
तं पुनर्नैमिषं प्राप्तमृषयोऽयाजयन् मुदा । क्रत्वङ्गं क्रतुभि: सर्वैर्निवृत्ताखिलविग्रहम् ॥ ३० ॥
taṁ punar naimiṣaṁ prāptam ṛṣayo ’yājayan mudā kratv-aṅgaṁ kratubhiḥ sarvair nivṛttākhila-vigraham
SB 10.79.31
तेभ्यो विशुद्धं विज्ञानं भगवान् व्यतरद् विभु: । येनैवात्मन्यदो विश्वमात्मानं विश्वगं विदु: ॥ ३१ ॥
tebhyo viśuddhaṁ vijñānaṁ bhagavān vyatarad vibhuḥ yenaivātmany ado viśvam ātmānaṁ viśva-gaṁ viduḥ
SB 10.79.32
स्वपत्यावभृथस्नातो ज्ञातिबन्धुसुहृद् वृत: । रेजे स्वज्योत्स्नयेवेन्दु: सुवासा: सुष्ठ्वलङ्कृत: ॥ ३२ ॥
sva-patyāvabhṛtha-snāto jñāti-bandhu-suhṛd-vṛtaḥ reje sva-jyotsnayevenduḥ su-vāsāḥ suṣṭhv alaṅkṛtaḥ
SB 10.79.33
ईदृग्विधान्यसङ्ख्यानि बलस्य बलशालिन: । अनन्तस्याप्रमेयस्य मायामर्त्यस्य सन्ति हि ॥ ३३ ॥
īdṛg-vidhāny asaṅkhyāni balasya bala-śālinaḥ anantasyāprameyasya māyā-martyasya santi hi
SB 10.79.34
योऽनुस्मरेत रामस्य कर्माण्यद्भुतकर्मण: । सायं प्रातरनन्तस्य विष्णो: स दयितो भवेत् ॥ ३४ ॥
yo ’nusmareta rāmasya karmāṇy adbhuta-karmaṇaḥ sāyaṁ prātar anantasya viṣṇoḥ sa dayito bhavet
Canto 10, Chapter 80
SB 10.80.1
श्रीराजोवाच भगवन् यानि चान्यानि मुकुन्दस्य महात्मन: । वीर्याण्यनन्तवीर्यस्य श्रोतुमिच्छामि हे प्रभो ॥ १ ॥
śrī-rājovāca bhagavan yāni cānyāni mukundasya mahātmanaḥ vīryāṇy ananta-vīryasya śrotum icchāmi he prabho
SB 10.80.2
को नु श्रुत्वासकृद् ब्रह्मन्नुत्तम:श्लोकसत्कथा: । विरमेत विशेषज्ञो विषण्ण: काममार्गणै: ॥ २ ॥
ko nu śrutvāsakṛd brahmann uttamaḥśloka-sat-kathāḥ virameta viśeṣa-jño viṣaṇṇaḥ kāma-mārgaṇaiḥ
SB 10.80.3
सा वाग् यया तस्य गुणान् गृणीते करौ च तत्कर्मकरौ मनश्च । स्मरेद् वसन्तं स्थिरजङ्गमेषु शृणोति तत्पुण्यकथा: स कर्ण: ॥ ३ ॥
sā vāg yayā tasya guṇān gṛṇīte karau ca tat-karma-karau manaś ca smared vasantaṁ sthira-jaṅgameṣu śṛṇoti tat-puṇya-kathāḥ sa karṇaḥ
SB 10.80.4
शिरस्तु तस्योभयलिङ्गमान- मेत्तदेव यत् पश्यति तद्धि चक्षु: । अङ्गानि विष्णोरथ तज्जनानां पादोदकं यानि भजन्ति नित्यम् ॥ ४ ॥
śiras tu tasyobhaya-liṅgam ānamet tad eva yat paśyati tad dhi cakṣuḥ aṅgāni viṣṇor atha taj-janānāṁ pādodakaṁ yāni bhajanti nityam
SB 10.80.5
सूत उवाच विष्णुरातेन सम्पृष्टो भगवान् बादरायणि: । वासुदेवे भगवति निमग्नहृदयोऽब्रवीत् ॥ ५ ॥
sūta uvāca viṣṇu-rātena sampṛṣṭo bhagavān bādarāyaṇiḥ vāsudeve bhagavati nimagna-hṛdayo ’bravīt
SB 10.80.6
श्रीशुक उवाच कृष्णस्यासीत् सखा कश्चिद् ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तम: । विरक्त इन्द्रियार्थेषु प्रशान्तात्मा जितेन्द्रिय: ॥ ६ ॥
śrī-śuka uvāca kṛṣṇasyāsīt sakhā kaścid brāhmaṇo brahma-vittamaḥ virakta indriyārtheṣu praśāntātmā jitendriyaḥ
SB 10.80.7
यदृच्छयोपपन्नेन वर्तमानो गृहाश्रमी । तस्य भार्या कुचैलस्य क्षुत्क्षामा च तथाविधा ॥ ७ ॥
yadṛcchayopapannena vartamāno gṛhāśramī tasya bhāryā ku-cailasya kṣut-kṣāmā ca tathā-vidhā
SB 10.80.8
पतिव्रता पतिं प्राह म्लायता वदनेन सा । दरिद्रं सीदमाना वै वेपमानाभिगम्य च ॥ ८ ॥
pati-vratā patiṁ prāha mlāyatā vadanena sā daridraṁ sīdamānā vai vepamānābhigamya ca
SB 10.80.9
ननु ब्रह्मन् भगवत: सखा साक्षाच्छ्रिय: पति: । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च भगवान् सात्वतर्षभ: ॥ ९ ॥
nanu brahman bhagavataḥ sakhā sākṣāc chriyaḥ patiḥ brahmaṇyaś ca śaraṇyaś ca bhagavān sātvatarṣabhaḥ
SB 10.80.10
तमुपैहि महाभाग साधूनां च परायणम् । दास्यति द्रविणं भूरि सीदते ते कुटुम्बिने ॥ १० ॥
tam upaihi mahā-bhāga sādhūnāṁ ca parāyaṇam dāsyati draviṇaṁ bhūri sīdate te kuṭumbine
SB 10.80.11
आस्तेऽधुना द्वारवत्यां भोजवृष्ण्यन्धकेश्वर: । स्मरत: पादकमलमात्मानमपि यच्छति । किं न्वर्थकामान् भजतो नात्यभीष्टान् जगद्गुरु: ॥ ११ ॥
āste ’dhunā dvāravatyāṁ bhoja-vṛṣṇy-andhakeśvaraḥ smarataḥ pāda-kamalam ātmānam api yacchati kiṁ nv artha-kāmān bhajato nāty-abhīṣṭān jagad-guruḥ
SB 10.80.12-13
स एवं भार्यया विप्रो बहुश: प्रार्थितो मुहु: । अयं हि परमो लाभ उत्तम:श्लोकदर्शनम् ॥ १२ ॥ इति सञ्चिन्त्य मनसा गमनाय मतिं दधे । अप्यस्त्युपायनं किञ्चिद् गृहे कल्याणि दीयताम् ॥ १३ ॥
sa evaṁ bhāryayā vipro bahuśaḥ prārthito muhuḥ ayaṁ hi paramo lābha uttamaḥśloka-darśanam iti sañcintya manasā gamanāya matiṁ dadhe apy asty upāyanaṁ kiñcid gṛhe kalyāṇi dīyatām
SB 10.80.14
याचित्वा चतुरो मुष्टीन् विप्रान् पृथुकतण्डुलान् । चैलखण्डेन तान् बद्ध्वा भर्त्रे प्रादादुपायनम् ॥ १४ ॥
yācitvā caturo muṣṭīn viprān pṛthuka-taṇḍulān caila-khaṇḍena tān baddhvā bhartre prādād upāyanam
SB 10.80.15
स तानादाय विप्राग्र्य: प्रययौ द्वारकां किल । कृष्णसन्दर्शनं मह्यं कथं स्यादिति चिन्तयन् ॥ १५ ॥
sa tān ādāya viprāgryaḥ prayayau dvārakāṁ kila kṛṣṇa-sandarśanaṁ mahyaṁ kathaṁ syād iti cintayan
SB 10.80.16-17
त्रीणि गुल्मान्यतीयाय तिस्र: कक्षाश्च सद्विज: । विप्रोऽगम्यान्धकवृष्णीनां गृहेष्वच्युतधर्मिणाम् ॥ १६ ॥ गृहं द्वयष्टसहस्राणां महिषीणां हरेर्द्विज: । विवेशैकतमं श्रीमद् ब्रह्मानन्दं गतो यथा ॥ १७ ॥
trīṇi gulmāny atīyāya tisraḥ kakṣāś ca sa-dvijaḥ vipro ’gamyāndhaka-vṛṣṇīnāṁ gṛheṣv acyuta-dharmiṇām gṛhaṁ dvy-aṣṭa-sahasrāṇāṁ mahiṣīṇāṁ harer dvijaḥ viveśaikatamaṁ śrīmad brahmānandaṁ gato yathā
SB 10.80.18
तं विलोक्याच्युतो दूरात् प्रियापर्यङ्कमास्थित: । सहसोत्थाय चाभ्येत्य दोर्भ्यां पर्यग्रहीन्मुदा ॥ १८ ॥
taṁ vilokyācyuto dūrāt priyā-paryaṅkam āsthitaḥ sahasotthāya cābhyetya dorbhyāṁ paryagrahīn mudā
SB 10.80.19
सख्यु: प्रियस्य विप्रर्षेरङ्गसङ्गातिनिर्वृत: । प्रीतो व्यमुञ्चदब्बिन्दून् नेत्राभ्यां पुष्करेक्षण: ॥ १९ ॥
sakhyuḥ priyasya viprarṣer aṅga-saṅgāti-nirvṛtaḥ prīto vyamuñcad ab-bindūn netrābhyāṁ puṣkarekṣaṇaḥ
SB 10.80.20-22
अथोपवेश्य पर्यङ्के स्वयं सख्यु: समर्हणम् । उपहृत्यावनिज्यास्य पादौ पादावनेजनी: ॥ २० ॥ अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँल्लोकपावन: । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमै: ॥ २१ ॥ धूपै: सुरभिभिर्मित्रं प्रदीपावलिभिर्मुदा । अर्चित्वावेद्य ताम्बूलं गां च स्वागतमब्रवीत् ॥ २२ ॥
athopaveśya paryaṅke svayam sakhyuḥ samarhaṇam upahṛtyāvanijyāsya pādau pādāvanejanīḥ agrahīc chirasā rājan bhagavāḻ loka-pāvanaḥ vyalimpad divya-gandhena candanāguru-kuṅkamaiḥ dhūpaiḥ surabhibhir mitraṁ pradīpāvalibhir mudā arcitvāvedya tāmbūlaṁ gāṁ ca svāgatam abravīt
SB 10.80.23
कुचैलं मलिनं क्षामं द्विजं धमनिसन्ततम् । देवी पर्यचरत् साक्षाच्चामरव्यजनेन वै ॥ २३ ॥
ku-cailaṁ malinaṁ kṣāmaṁ dvijaṁ dhamani-santatam devī paryacarat sākṣāc cāmara-vyajanena vai
SB 10.80.24
अन्त:पुरजनो दृष्ट्वा कृष्णेनामलकीर्तिना । विस्मितोऽभूदतिप्रीत्या अवधूतं सभाजितम् ॥ २४ ॥
antaḥ-pura-jano dṛṣṭvā kṛṣṇenāmala-kīrtinā vismito ’bhūd ati-prītyā avadhūtaṁ sabhājitam
SB 10.80.25-26
किमनेन कृतं पुण्यमवधूतेन भिक्षुणा । श्रिया हीनेन लोकेऽस्मिन् गर्हितेनाधमेन च ॥ २५ ॥ योऽसौ त्रिलोकगुरुणा श्रीनिवासेन सम्भृत: । पर्यङ्कस्थां श्रियं हित्वा परिष्वक्तोऽग्रजो यथा ॥ २६ ॥
kim anena kṛtaṁ puṇyam avadhūtena bhikṣuṇā śriyā hīnena loke ’smin garhitenādhamena ca yo ’sau tri-loka-guruṇā śrī-nivāsena sambhṛtaḥ paryaṅka-sthāṁ śriyaṁ hitvā pariṣvakto ’gra-jo yathā
SB 10.80.27
कथयां चक्रतुर्गाथा: पूर्वा गुरुकुले सतो: । आत्मनोर्ललिता राजन् करौ गृह्य परस्परम् ॥ २७ ॥
kathayāṁ cakratur gāthāḥ pūrvā gurukule satoḥ ātmanor lalitā rājan karau gṛhya parasparam
SB 10.80.28
श्रीभगवानुवाच अपि ब्रह्मन् गुरुकुलाद् भवता लब्धदक्षिणात् । समावृत्तेन धर्मज्ञ भार्योढा सदृशी न वा ॥ २८ ॥
śrī-bhagavān uvāca api brahman gurukulād bhavatā labdha-dakṣiṇāt samāvṛttena dharma-jña bhāryoḍhā sadṛśī na vā
SB 10.80.29
प्रायो गृहेषु ते चित्तमकामविहितं तथा । नैवातिप्रीयसे विद्वन् धनेषु विदितं हि मे ॥ २९ ॥
prāyo gṛheṣu te cittam akāma-vihitaṁ tathā naivāti-prīyase vidvan dhaneṣu viditaṁ hi me
SB 10.80.30
केचित् कुर्वन्ति कर्माणि कामैरहतचेतस: । त्यजन्त: प्रकृतीर्दैवीर्यथाहं लोकसङ्ग्रहम् ॥ ३० ॥
kecit kurvanti karmāṇi kāmair ahata-cetasaḥ tyajantaḥ prakṛtīr daivīr yathāhaṁ loka-saṅgraham
SB 10.80.31
कच्चिद् गुरुकुले वासं ब्रह्मन् स्मरसि नौ यत: । द्विजो विज्ञाय विज्ञेयं तमस: पारमश्नुते ॥ ३१ ॥
kaccid gurukule vāsaṁ brahman smarasi nau yataḥ dvijo vijñāya vijñeyaṁ tamasaḥ pāram aśnute
SB 10.80.32
स वै सत्कर्मणां साक्षाद् द्विजातेरिह सम्भव: । आद्योऽङ्ग यत्राश्रमिणां यथाहं ज्ञानदो गुरु: ॥ ३२ ॥
sa vai sat-karmaṇāṁ sākṣād dvijāter iha sambhavaḥ ādyo ’ṅga yatrāśramiṇāṁ yathāhaṁ jñāna-do guruḥ
SB 10.80.33
नन्वर्थकोविदा ब्रह्मन् वर्णाश्रमवतामिह । ये मया गुरुणा वाचा तरन्त्यञ्जो भवार्णवम् ॥ ३३ ॥
nanv artha-kovidā brahman varṇāśrama-vatām iha ye mayā guruṇā vācā taranty añjo bhavārṇavam
SB 10.80.34
नाहमिज्याप्रजातिभ्यां तपसोपशमेन वा । तुष्येयं सर्वभूतात्मा गुरुशुश्रूषया यथा ॥ ३४ ॥
nāham ijyā-prajātibhyāṁ tapasopaśamena vā tuṣyeyaṁ sarva-bhūtātmā guru-śuśrūṣayā yathā
SB 10.80.35-36
अपि न: स्मर्यते ब्रह्मन् वृत्तं निवसतां गुरौ । गुरुदारैश्चोदितानामिन्धनानयने क्वचित् ॥ ३५ ॥ प्रविष्टानां महारण्यमपर्तौ सुमहद् द्विज । वातवर्षमभूत्तीव्रं निष्ठुरा: स्तनयित्नव: ॥ ३६ ॥
api naḥ smaryate brahman vṛttaṁ nivasatāṁ gurau guru-dāraiś coditānām indhanānayane kvacit praviṣṭānāṁ mahāraṇyam apartau su-mahad dvija vāta-varṣam abhūt tīvraṁ niṣṭhurāḥ stanayitnavaḥ
SB 10.80.37
सूर्यश्चास्तं गतस्तावत् तमसा चावृता दिश: । निम्नं कूलं जलमयं न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ३७ ॥
sūryaś cāstaṁ gatas tāvat tamasā cāvṛtā diśaḥ nimnaṁ kūlaṁ jala-mayaṁ na prājñāyata kiñcana
SB 10.80.38
वयं भृशं तत्र महानिलाम्बुभि- र्निहन्यमाना महुरम्बुसम्प्लवे । दिशोऽविदन्तोऽथ परस्परं वने गृहीतहस्ता: परिबभ्रिमातुरा: ॥ ३८ ॥
vayaṁ bhṛśam tatra mahānilāmbubhir nihanyamānā mahur ambu-samplave diśo ’vidanto ’tha parasparaṁ vane gṛhīta-hastāḥ paribabhrimāturāḥ
SB 10.80.39
एतद् विदित्वा उदिते रवौ सान्दीपनिर्गुरु: । अन्वेषमाणो न: शिष्यानाचार्योऽपश्यदातुरान् ॥ ३९ ॥
etad viditvā udite ravau sāndīpanir guruḥ anveṣamāṇo naḥ śiṣyān ācāryo ’paśyad āturān
SB 10.80.40
अहो हे पुत्रका यूयमस्मदर्थेऽतिदु:खिता: । आत्मा वै प्राणिनां प्रेष्ठस्तमनादृत्य मत्परा: ॥ ४० ॥
aho he putrakā yūyam asmad-arthe ’ti-duḥkhitāḥ ātmā vai prāṇinām preṣṭhas tam anādṛtya mat-parāḥ
SB 10.80.41
एतदेव हि सच्छिष्यै: कर्तव्यं गुरुनिष्कृतम् । यद् वै विशुद्धभावेन सर्वार्थात्मार्पणं गुरौ ॥ ४१ ॥
etad eva hi sac-chiṣyaiḥ kartavyaṁ guru-niṣkṛtam yad vai viśuddha-bhāvena sarvārthātmārpaṇaṁ gurau
SB 10.80.42
तुष्टोऽहं भो द्विजश्रेष्ठा: सत्या: सन्तु मनोरथा: । छन्दांस्ययातयामानि भवन्त्विह परत्र च ॥ ४२ ॥
tuṣṭo ’haṁ bho dvija-śreṣṭhāḥ satyāḥ santu manorathāḥ chandāṁsy ayāta-yāmāni bhavantv iha paratra ca
SB 10.80.43
इत्थंविधान्यनेकानि वसतां गुरुवेश्मनि । गुरोरनुग्रहेणैव पुमान् पूर्ण: प्रशान्तये ॥ ४३ ॥
itthaṁ-vidhāny anekāni vasatāṁ guru-veśmani guror anugraheṇaiva pumān pūrṇaḥ praśāntaye
SB 10.80.44
श्रीब्राह्मण उवाच किमस्माभिरनिर्वृत्तं देवदेव जगद्गुरो । भवता सत्यकामेन येषां वासो गुरोरभूत् ॥ ४४ ॥
śrī-brāhmaṇa uvāca kim asmābhir anirvṛttaṁ deva-deva jagad-guro bhavatā satya-kāmena yeṣāṁ vāso guror abhūt
SB 10.80.45
यस्यच्छन्दोमयं ब्रह्म देह आवपनं विभो । श्रेयसां तस्य गुरुषु वासोऽत्यन्तविडम्बनम् ॥ ४५ ॥
yasya cchando-mayaṁ brahma deha āvapanaṁ vibho śreyasāṁ tasya guruṣu vāso ’tyanta-viḍambanam
Canto 10, Chapter 81
SB 10.81.1-2
श्रीशुक उवाच स इत्थं द्विजमुख्येन सह सङ्कथयन् हरि: । सर्वभूतमनोऽभिज्ञ: स्मयमान उवाच तम् ॥ १ ॥ ब्रह्मण्यो ब्राह्मणं कृष्णो भगवान् प्रहसन् प्रियम् । प्रेम्णा निरीक्षणेनैव प्रेक्षन् खलु सतां गति: ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca sa itthaṁ dvija-mukhyena saha saṅkathayan hariḥ sarva-bhūta-mano-’bhijñaḥ smayamāna uvāca tam brahmaṇyo brāhmaṇaṁ kṛṣṇo bhagavān prahasan priyam premṇā nirīkṣaṇenaiva prekṣan khalu satāṁ gatiḥ
SB 10.81.3
श्रीभगवानुवाच किमुपायनमानीतं ब्रह्मन् मे भवता गृहात् । अण्वप्युपाहृतं भक्तै: प्रेम्णा भूर्येव मे भवेत् । भूर्यप्यभक्तोपहृतं न मे तोषाय कल्पते ॥ ३ ॥
śrī-bhagavān uvāca kim upāyanam ānītaṁ brahman me bhavatā gṛhāt aṇv apy upāhṛtaṁ bhaktaiḥ premṇā bhury eva me bhavet bhūry apy abhaktopahṛtaṁ na me toṣāya kalpate
SB 10.81.4
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मन: ॥ ४ ॥
patraṁ puṣpaṁ phalaṁ toyaṁ yo me bhaktyā prayacchati tad ahaṁ bhakty-upahṛtam aśnāmi prayatātmanaḥ
SB 10.81.5
इत्युक्तोऽपि द्वियस्तस्मै व्रीडित: पतये श्रिय: । पृथुकप्रसृतिं राजन् न प्रायच्छदवाङ्मुख: ॥ ५ ॥
ity ukto ’pi dviyas tasmai vrīḍitaḥ pataye śriyaḥ pṛthuka-prasṛtiṁ rājan na prāyacchad avāṅ-mukhaḥ
SB 10.81.6-7
सर्वभूतात्मदृक् साक्षात् तस्यागमनकारणम् । विज्ञायाचिन्तयन्नायं श्रीकामो माभजत्पुरा ॥ ६ ॥ पत्न्या: पतिव्रतायास्तु सखा प्रियचिकीर्षया । प्राप्तो मामस्य दास्यामि सम्पदोऽमर्त्यदुर्लभा: ॥ ७ ॥
sarva-bhūtātma-dṛk sākṣāt tasyāgamana-kāraṇam vijṅāyācintayan nāyaṁ śrī-kāmo mābhajat purā patnyāḥ pati-vratāyās tu sakhā priya-cikīrṣayā prāpto mām asya dāsyāmi sampado ’martya-durlabhāḥ
SB 10.81.8
इत्थं विचिन्त्य वसनाच्चीरबद्धान्द्विजन्मन: । स्वयं जहार किमिदमिति पृथुकतण्डुलान् ॥ ८ ॥
itthaṁ vicintya vasanāc cīra-baddhān dvi-janmanaḥ svayaṁ jahāra kim idam iti pṛthuka-taṇḍulān
SB 10.81.9
नन्वेतदुपनीतं मे परमप्रीणनं सखे । तर्पयन्त्यङ्ग मां विश्वमेते पृथुकतण्डुला: ॥ ९ ॥
nanv etad upanītaṁ me parama-prīṇanaṁ sakhe tarpayanty aṅga māṁ viśvam ete pṛthuka-taṇḍulāḥ
SB 10.81.10
इति मुष्टिं सकृज्जग्ध्वा द्वितीयां जग्धुमाददे । तावच्छ्रीर्जगृहे हस्तं तत्परा परमेष्ठिन: ॥ १० ॥
iti muṣṭiṁ sakṛj jagdhvā dvitīyāṁ jagdhum ādade tāvac chrīr jagṛhe hastaṁ tat-parā parameṣṭhinaḥ
SB 10.81.11
एतावतालं विश्वात्मन् सर्वसम्पत्समृद्धये । अस्मिन्लोकेऽथवामुष्मिन् पुंसस्त्वत्तोषकारणम् ॥ ११ ॥
etāvatālaṁ viśvātman sarva-sampat-samṛddhaye asmin loke ’tha vāmuṣmin puṁsas tvat-toṣa-kāraṇam
SB 10.81.12
ब्राह्मणस्तां तु रजनीमुषित्वाच्युतमन्दिरे । भुक्त्वा पीत्वा सुखं मेने आत्मानं स्वर्गतं यथा ॥ १२ ॥
brāhmaṇas tāṁ tu rajanīm uṣitvācyuta-mandire bhuktvā pītvā sukhaṁ mene ātmānaṁ svar-gataṁ yathā
SB 10.81.13
श्वोभूते विश्वभावेन स्वसुखेनाभिवन्दित: । जगाम स्वालयं तात पथ्यनुव्रज्य नन्दित: ॥ १३ ॥
śvo-bhūte viśva-bhāvena sva-sukhenābhivanditaḥ jagāma svālayaṁ tāta pathy anavrajya nanditaḥ
SB 10.81.14
स चालब्ध्वा धनं कृष्णान्न तु याचितवान्स्वयम् । स्वगृहान् व्रीडितोऽगच्छन्महद्दर्शननिर्वृत: ॥ १४ ॥
sa cālabdhvā dhanaṁ kṛṣṇān na tu yācitavān svayam sva-gṛhān vrīḍito ’gacchan mahad-darśana-nirvṛtaḥ
SB 10.81.15
अहो ब्रह्मण्यदेवस्य दृष्टा ब्रह्मण्यता मया । यद् दरिद्रतमो लक्ष्मीमाश्लिष्टो बिभ्रतोरसि ॥ १५ ॥
aho brahmaṇya-devasya dṛṣṭā brahmaṇyatā mayā yad daridratamo lakṣmīm āśliṣṭo bibhratorasi
SB 10.81.16
क्वाहं दरिद्र: पापीयान् क्व कृष्ण: श्रीनिकेतन: । ब्रह्मबन्धुरिति स्माहं बाहुभ्यां परिरम्भित: ॥ १६ ॥
kvāhaṁ daridraḥ pāpīyān kva kṛṣṇaḥ śrī-niketanaḥ brahma-bandhur iti smāhaṁ bāhubhyāṁ parirambhitaḥ
SB 10.81.17
निवासित: प्रियाजुष्टे पर्यङ्के भ्रातरो यथा । महिष्या वीजित: श्रान्तो बालव्यजनहस्तया ॥ १७ ॥
nivāsitaḥ priyā-juṣṭe paryaṅke bhrātaro yathā mahiṣyā vījitaḥ śrānto bāla-vyajana-hastayā
SB 10.81.18
शुश्रूषया परमया पादसंवाहनादिभि: । पूजितो देवदेवेन विप्रदेवेन देववत् ॥ १८ ॥
śuśrūṣayā paramayā pāda-saṁvāhanādibhiḥ pūjito deva-devena vipra-devena deva-vat
SB 10.81.19
स्वर्गापवर्गयो: पुंसां रसायां भुवि सम्पदाम् । सर्वासामपि सिद्धीनां मूलं तच्चरणार्चनम् ॥ १९ ॥
svargāpavargayoḥ puṁsāṁ rasāyāṁ bhuvi sampadām sarvāsām api siddhīnāṁ mūlaṁ tac-caraṇārcanam
SB 10.81.20
अधनोऽयं धनं प्राप्य माद्यन्नुच्चैर्न मां स्मरेत् । इति कारुणिको नूनं धनं मेऽभूरि नाददात् ॥ २० ॥
adhano ’yaṁ dhanaṁ prāpya mādyann uccair na māṁ smaret iti kāruṇiko nūnaṁ dhanaṁ me ’bhūri nādadāt
SB 10.81.21-23
इति तच्चिन्तयन्नन्त: प्राप्तो निजगृहान्तिकम् । सूर्यानलेन्दुसङ्काशैर्विमानै: सर्वतो वृतम् ॥ २१ ॥ विचित्रोपवनोद्यानै: कूजद्द्विजकुलाकुलै: । प्रोत्फुल्लकमुदाम्भोजकह्लारोत्पलवारिभि: ॥ २२ ॥ जुष्टं स्वलङ्कृतै: पुम्भि: स्त्रीभिश्च हरिणाक्षिभि: । किमिदं कस्य वा स्थानं कथं तदिदमित्यभूत् ॥ २३ ॥
iti tac cintayann antaḥ prāpto niya-gṛhāntikam sūryānalendu-saṅkāśair vimānaiḥ sarvato vṛtam vicitropavanodyānaiḥ kūjad-dvija-kulākulaiḥ protphulla-kamudāmbhoja- kahlārotpala-vāribhiḥ juṣṭaṁ sv-alaṅkṛtaiḥ pumbhiḥ strībhiś ca hariṇākṣibhiḥ kim idaṁ kasya vā sthānaṁ kathaṁ tad idam ity abhūt
SB 10.81.24
एवं मीमांसमानं तं नरा नार्योऽमरप्रभा: । प्रत्यगृह्णन् महाभागं गीतवाद्येन भूयसा ॥ २४ ॥
evaṁ mīmāṁsamānaṁ taṁ narā nāryo ’mara-prabhāḥ pratyagṛhṇan mahā-bhāgaṁ gīta-vādyena bhūyasā
SB 10.81.25
पतिमागतमाकर्ण्य पत्न्युद्धर्षातिसम्भ्रमा । निश्चक्राम गृहात्तूर्णं रूपिणी श्रीरिवालयात् ॥ २५ ॥
patim āgatam ākarṇya patny uddharṣāti-sambhramā niścakrāma gṛhāt tūrṇaṁ rūpiṇī śrīr ivālayāt
SB 10.81.26
पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा प्रेमोत्कण्ठाश्रुलोचना । मीलिताक्ष्यनमद्बुद्ध्या मनसा परिषस्वजे ॥ २६ ॥
pati-vratā patiṁ dṛṣṭvā premotkaṇṭhāśru-locanā mīlitākṣy anamad buddhyā manasā pariṣasvaje
SB 10.81.27
पत्नीं वीक्ष्य विस्फुरन्तीं देवीं वैमानिकीमिव । दासीनां निष्ककण्ठीनां मध्ये भान्तीं स विस्मित: ॥ २७ ॥
patnīṁ vīkṣya visphurantīṁ devīṁ vaimānikīm iva dāsīnāṁ niṣka-kaṇṭhīnāṁ madhye bhāntīṁ sa vismitaḥ
SB 10.81.28
प्रीत: स्वयं तया युक्त: प्रविष्टो निजमन्दिरम् । मणिस्तम्भशतोपेतं महेन्द्रभवनं यथा ॥ २८ ॥
prītaḥ svayaṁ tayā yuktaḥ praviṣṭo nija-mandiram maṇi-stambha-śatopetaṁ mahendra-bhavanaṁ yathā
SB 10.81.29-32
पय:फेननिभा: शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदा: । पर्यङ्का हेमदण्डानि चामरव्यजनानि च ॥ २९ ॥ आसनानि च हैमानि मृदूपस्तरणानि च । मुक्तादामविलम्बीनि वितानानि द्युमन्ति च ॥ ३० ॥ स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । रत्नदीपान् भ्राजमानान् ललनारत्नसंयुता: ॥ ३१ ॥ विलोक्य ब्राह्मणस्तत्र समृद्धी: सर्वसम्पदाम् । तर्कयामास निर्व्यग्र: स्वसमृद्धिमहैतुकीम् ॥ ३२ ॥
payaḥ-phena-nibhāḥ śayyā dāntā rukma-paricchadāḥ paryaṅkā hema-daṇḍāni cāmara-vyajanāni ca āsanāni ca haimāni mṛdūpastaraṇāni ca muktādāma-vilambīni vitānāni dyumanti ca svaccha-sphaṭika-kuḍyeṣu mahā-mārakateṣu ca ratna-dīpān bhrājamānān lalanā ratna-saṁyutāḥ vilokya brāhmaṇas tatra samṛddhīḥ sarva-sampadām tarkayām āsa nirvyagraḥ sva-samṛddhim ahaitukīm
SB 10.81.33
नूनं बतैतन्मम दुर्भगस्य शश्वद्दरिद्रस्य समृद्धिहेतु: । महाविभूतेरवलोकतोऽन्यो नैवोपपद्येत यदूत्तमस्य ॥ ३३ ॥
nūnaṁ bataitan mama durbhagasya śaśvad daridrasya samṛddhi-hetuḥ mahā-vibhūter avalokato ’nyo naivopapadyeta yadūttamasya
SB 10.81.34
नन्वब्रुवाणो दिशते समक्षं याचिष्णवे भूर्यपि भूरिभोज: । पर्जन्यवत्तत् स्वयमीक्षमाणो दाशार्हकाणामृषभ: सखा मे ॥ ३४ ॥
nanv abruvāṇo diśate samakṣaṁ yāciṣṇave bhūry api bhūri-bhojaḥ parjanya-vat tat svayam īkṣamāṇo dāśārhakāṇām ṛṣabhaḥ sakhā me
SB 10.81.35
किञ्चित्करोत्युर्वपि यत् स्वदत्तं सुहृत्कृतं फल्ग्वपि भूरिकारी । मयोपनीतं पृथुकैकमुष्टिं प्रत्यग्रहीत् प्रीतियुतो महात्मा ॥ ३५ ॥
kiñcit karoty urv api yat sva-dattaṁ suhṛt-kṛtaṁ phalgv api bhūri-kārī mayopaṇītaṁ pṛthukaika-muṣṭiṁ pratyagrahīt prīti-yuto mahātmā
SB 10.81.36
तस्यैव मे सौहृदसख्यमैत्री दास्यं पुनर्जन्मनि जन्मनि स्यात् । महानुभावेन गुणालयेन विषज्जतस्तत्पुरुषप्रसङ्ग: ॥ ३६ ॥
tasyaiva me sauhṛda-sakhya-maitrī- dāsyaṁ punar janmani janmani syāt mahānubhāvena guṇālayena viṣajjatas tat-puruṣa-prasaṅgaḥ
SB 10.81.37
भक्ताय चित्रा भगवान् हि सम्पदो राज्यं विभूतीर्न समर्थयत्यज: । अदीर्घबोधाय विचक्षण: स्वयं पश्यन् निपातं धनिनां मदोद्भवम् ॥ ३७ ॥
bhaktāya citrā bhagavān hi sampado rājyaṁ vibhūtīr na samarthayaty ajaḥ adīrgha-bodhāya vicakṣaṇaḥ svayaṁ paśyan nipātaṁ dhanināṁ madodbhavam
SB 10.81.38
इत्थं व्यवसितो बुद्ध्या भक्तोऽतीव जनार्दने । विषयान् जायया त्यक्ष्यन्बुभुजे नातिलम्पट: ॥ ३८ ॥
itthaṁ vyavasito buddhyā bhakto ’tīva janārdane viṣayān jāyayā tyakṣyan bubhuje nāti-lampaṭaḥ
SB 10.81.39
तस्य वै देवदेवस्य हरेर्यज्ञपते: प्रभो: । ब्राह्मणा: प्रभवो दैवं न तेभ्यो विद्यते परम् ॥ ३९ ॥
tasya vai deva-devasya harer yajña-pateḥ prabhoḥ brāhmaṇāḥ prabhavo daivaṁ na tebhyo vidyate param
SB 10.81.40
एवं स विप्रो भगवत्सुहृत्तदा दृष्ट्वा स्वभृत्यैरजितं पराजितम् । तद्ध्यानवेगोद्ग्रथितात्मबन्धन- स्तद्धाम लेभेऽचिरत: सतां गतिम् ॥ ४० ॥
evaṁ sa vipro bhagavat-suhṛt tadā dṛṣṭvā sva-bhṛtyair ajitaṁ parājitam tad-dhyāna-vegodgrathitātma-bandhanas tad-dhāma lebhe ’cirataḥ satāṁ gatim
SB 10.81.41
एतद् ब्रह्मण्यदेवस्य श्रुत्वा ब्रह्मण्यतां नर: । लब्धभावो भगवति कर्मबन्धाद् विमुच्यते ॥ ४१ ॥
etad brahmaṇya-devasya śrutvā brahmaṇyatāṁ naraḥ labdha-bhāvo bhagavati karma-bandhād vimucyate
Canto 10, Chapter 82
SB 10.82.1
श्रीशुक उवाच अथैकदा द्वारवत्यां वसतो रामकृष्णयो: । सूर्योपराग: सुमहानासीत् कल्पक्षये यथा ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca athaikadā dvāravatyāṁ vasato rāma-kṛṣṇayoḥ sūryoparāgaḥ su-mahān āsīt kalpa-kṣaye yathā
SB 10.82.2
तं ज्ञात्वा मनुजा राजन् पुरस्तादेव सर्वत: । समन्तपञ्चकं क्षेत्रं ययु: श्रेयोविधित्सया ॥ २ ॥
taṁ jñātvā manujā rājan purastād eva sarvataḥ samanta-pañcakaṁ kṣetraṁ yayuḥ śreyo-vidhitsayā
SB 10.82.3-6
नि:क्षत्रियां महीं कुर्वन् राम: शस्त्रभृतां वर: । नृपाणां रुधिरौघेण यत्र चक्रे महाह्रदान् ॥ ३ ॥ ईजे च भगवान् रामो यत्रास्पृष्टोऽपि कर्मणा । लोकं सङ्ग्राहयन्नीशो यथान्योऽघापनुत्तये ॥ ४ ॥ महत्यां तीर्थयात्रायां तत्रागन् भारती: प्रजा: । वृष्णयश्च तथाक्रूरवसुदेवाहुकादय: ॥ ५ ॥ ययुर्भारत तत् क्षेत्रं स्वमघं क्षपयिष्णव: । गदप्रद्युम्नसाम्बाद्या: सुचन्द्रशुकसारणै: । आस्तेऽनिरुद्धो रक्षायां कृतवर्मा च यूथप: ॥ ६ ॥
niḥkṣatriyāṁ mahīṁ kurvan rāmaḥ śastra-bhṛtāṁ varaḥ nṛpāṇāṁ rudhiraugheṇa yatra cakre mahā-hradān īje ca bhagavān rāmo yatrāspṛṣṭo ’pi karmaṇā lokaṁ saṅgrāhayann īśo yathānyo ’ghāpanuttaye mahatyāṁ tīrtha-yātrāyāṁ tatrāgan bhāratīḥ prajāḥ vṛṣṇayaś ca tathākrūra- vasudevāhukādayaḥ yayur bhārata tat kṣetraṁ svam aghaṁ kṣapayiṣṇavaḥ gada-pradyumna-sāmbādyāḥ sucandra-śuka-sāraṇaiḥ āste ’niruddho rakṣāyāṁ kṛtavarmā ca yūtha-paḥ
SB 10.82.7-8
ते रथैर्देवधिष्ण्याभैर्हयैश्च तरलप्लवै: । गजैर्नदद्भिरभ्राभैर्नृभिर्विद्याधरद्युभि: ॥ ७ ॥ व्यरोचन्त महातेजा: पथि काञ्चनमालिन: । दिव्यस्रग्वस्त्रसन्नाहा: कलत्रै: खेचरा इव ॥ ८ ॥
te rathair deva-dhiṣṇyābhair hayaiś ca tarala-plavaiḥ gajair nadadbhir abhrābhair nṛbhir vidyādhara-dyubhiḥ vyarocanta mahā-tejāḥ pathi kāñcana-mālinaḥ divya-srag-vastra-sannāhāḥ kalatraiḥ khe-carā iva
SB 10.82.9
तत्र स्नात्वा महाभागा उपोष्य सुसमाहिता: । ब्राह्मणेभ्यो ददुर्धेनूर्वास:स्रग्रुक्ममालिनी: ॥ ९ ॥
tatra snātvā mahā-bhāgā upoṣya su-samāhitāḥ brāhmaṇebhyo dadur dhenūr vāsaḥ-srag-rukma-mālinīḥ
SB 10.82.10
रामह्रदेषु विधिवत् पुनराप्लुत्य वृष्णय: । ददु: स्वन्नं द्विजाग्र्येभ्य: कृष्णे नो भक्तिरस्त्विति ॥ १० ॥
rāma-hradeṣu vidhi-vat punar āplutya vṛṣṇayaḥ dadaḥ sv-annaṁ dvijāgryebhyaḥ kṛṣṇe no bhaktir astv iti
SB 10.82.11
स्वयं च तदनुज्ञाता वृष्णय: कृष्णदेवता: । भुक्त्वोपविविशु: कामं स्निग्धच्छायाङ्घ्रिपाङ्घ्रिषु ॥ ११ ॥
svayaṁ ca tad-anujñātā vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-devatāḥ bhuktvopaviviśuḥ kāmaṁ snigdha-cchāyāṅghripāṅghriṣu
SB 10.82.12-13
तत्रागतांस्ते ददृशु: सुहृत्सम्बन्धिनो नृपान् । मत्स्योशीनरकौशल्यविदर्भकुरुसृञ्जयान् । काम्बोजकैकयान् मद्रान् कुन्तीनानर्तकेरलान् ॥ १२ ॥ अन्यांश्चैवात्मपक्षीयान् परांश्च शतशो नृप । नन्दादीन्सुहृदो गोपान्गोपीश्चोत्कण्ठिताश्चिरम् ॥ १३ ॥
tatrāgatāṁs te dadṛśuḥ suhṛt-sambandhino nṛpān matsyośīnara-kauśalya- vidarbha-kuru-sṛñjayān kāmboja-kaikayān madrān kuntīn ānarta-keralān anyāṁś caivātma-pakṣīyān parāṁś ca śataśo nṛpa nandādīn suhṛdo gopān gopīś cotkaṇṭhitāś ciram
SB 10.82.14
अन्योन्यसन्दर्शनहर्षरंहसा प्रोत्फुल्लहृद्वक्त्रसरोरुहश्रिय: । आश्लिष्य गाढं नयनै: स्रवज्जला हृष्यत्त्वचो रुद्धगिरो ययुर्मुदम् ॥ १४ ॥
anyonya-sandarśana-harṣa-raṁhasā protphulla-hṛd-vaktra-saroruha-śriyaḥ āśliṣya gāḍhaṁ nayanaiḥ sravaj-jalā hṛṣyat-tvaco ruddha-giro yayur mudam
SB 10.82.15
स्त्रियश्च संवीक्ष्य मिथोऽतिसौहृद- स्मितामलापाङ्गदृशोऽभिरेभिरे । स्तनै: स्तनान् कुङ्कुमपङ्करूषितान् निहत्य दोर्भि: प्रणयाश्रुलोचना: ॥ १५ ॥
striyaś ca saṁvīkṣya mitho ’ti-sauhṛda- smitāmalāpāṅga-dṛśo ’bhirebhire stanaiḥ stanān kuṅkuma-paṅka-rūṣitān nihatya dorbhiḥ praṇayāśru-locanāḥ
SB 10.82.16
ततोऽभिवाद्य ते वृद्धान् यविष्ठैरभिवादिता: । स्वागतं कुशलं पृष्ट्वा चक्रु: कृष्णकथा मिथ: ॥ १६ ॥
tato ’bhivādya te vṛddhān yaviṣṭhair abhivāditāḥ sv-āgataṁ kuśalaṁ pṛṣṭvā cakruḥ kṛṣṇa-kathā mithaḥ
SB 10.82.17
पृथा भ्रातॄन् स्वसृर्वीक्ष्य तत्पुत्रान् पितरावपि । भ्रातॄपत्नीर्मुकुन्दं च जहौ सङ्कथया शुच: ॥ १७ ॥
pṛthā bhrātṝn svasṝr vīkṣya tat-putrān pitarāv api bhrātṛ-patnīr mukundaṁ ca jahau saṅkathayā śucaḥ
SB 10.82.18
कुन्त्युवाच आर्य भ्रातरहं मन्ये आत्मानमकृताशिषम् । यद् वा आपत्सु मद्वार्तां नानुस्मरथ सत्तमा: ॥ १८ ॥
kunty uvāca ārya bhrātar ahaṁ manye ātmānam akṛtāśiṣam yad vā āpatsu mad-vārtāṁ nānusmaratha sattamāḥ
SB 10.82.19
सुहृदो ज्ञातय: पुत्रा भ्रातर: पितरावपि । नानुस्मरन्ति स्वजनं यस्य दैवमदक्षिणम् ॥ १९ ॥
suhṛdo jñātayaḥ putrā bhrātaraḥ pitarāv api nānusmaranti sva-janaṁ yasya daivam adakṣiṇam
SB 10.82.20
श्रीवसुदेव उवाच अम्ब मास्मानसूयेथा दैवक्रीडनकान् नरान् । ईशस्य हि वशे लोक: कुरुते कार्यतेऽथ वा ॥ २० ॥
śrī-vasudeva uvāca amba māsmān asūyethā daiva-krīḍanakān narān īśasya hi vaśe lokaḥ kurute kāryate ’tha vā
SB 10.82.21
कंसप्रतापिता: सर्वे वयं याता दिशं दिशम् । एतर्ह्येव पुन: स्थानं दैवेनासादिता: स्वस: ॥ २१ ॥
kaṁsa-pratāpitāḥ sarve vayaṁ yātā diśaṁ diśam etarhy eva punaḥ sthānaṁ daivenāsāditāḥ svasaḥ
SB 10.82.22
श्रीशुक उवाच वसुदेवोग्रसेनाद्यैर्यदुभिस्तेऽर्चिता नृपा: । आसन्नच्युतसन्दर्शपरमानन्दनिर्वृता: ॥ २२ ॥
śrī-śuka uvāca vasudevograsenādyair yadubhis te ’rcitā nṛpāḥ āsann acyuta-sandarśa- paramānanda-nirvṛtāḥ
SB 10.82.23-26
भीष्मो द्रोणोऽम्बिकापुत्रो गान्धारी ससुता तथा । सदारा: पाण्डवा: कुन्ती सञ्जयो विदुर: कृप: ॥ २३ ॥ कुन्तीभोजो विराटश्च भीष्मको नग्नजिन्महान् । पुरुजिद्द्रुपद: शल्यो धृष्टकेतु: सकाशिराट् ॥ २४ ॥ दमघोषो विशालाक्षो मैथिलो मद्रकेकयौ । युधामन्यु: सुशर्मा च ससुता बाह्लिकादय: ॥ २५ ॥ राजानो ये च राजेन्द्र युधिष्ठिरमनुव्रता: । श्रीनिकेतं वपु: शौरे: सस्त्रीकं वीक्ष्य विस्मिता: ॥ २६ ॥
bhīṣmo droṇo ’mbikā-putro gāndhārī sa-sutā tathā sa-dārāḥ pāṇḍavāḥ kuntī sañjayo viduraḥ kṛpaḥ kuntībhojo virāṭaś ca bhīṣmako nagnajin mahān purujid drupadaḥ śalyo dhṛṣṭaketuḥ sa kāśi-rāṭ damaghoṣo viśālākṣo maithilo madra-kekayau yudhāmanyuḥ suśarmā ca sa-sutā bāhlikādayaḥ rājāno ye ca rājendra yudhiṣṭhiram anuvratāḥ śrī-niketaṁ vapuḥ śaureḥ sa-strīkaṁ vīkṣya vismitāḥ
SB 10.82.27
अथ ते रामकृष्णाभ्यां सम्यक् प्राप्तसमर्हणा: । प्रशशंसुर्मुदा युक्ता वृष्णीन् कृष्णपरिग्रहान् ॥ २७ ॥
atha te rāma-kṛṣṇābhyāṁ samyak prāpta-samarhaṇāḥ praśaśaṁsur mudā yuktā vṛṣṇīn kṛṣṇa-parigrahān
SB 10.82.28
अहो भोजपते यूयं जन्मभाजो नृणामिह । यत् पश्यथासकृत् कृष्णं दुर्दर्शमपि योगिनाम् ॥ २८ ॥
aho bhoja-pate yūyaṁ janma-bhājo nṛṇām iha yat paśyathāsakṛt kṛṣṇaṁ durdarśam api yoginām
SB 10.82.29-30
यद्विश्रुति: श्रुतिनुतेदमलं पुनाति पादावनेजनपयश्च वचश्च शास्त्रम् । भू: कालभर्जितभगापि यदङ्घ्रिपद्म- स्पर्शोत्थशक्तिरभिवर्षति नोऽखिलार्थान् ॥ २९ ॥ तद्दर्शनस्पर्शनानुपथप्रजल्प- शय्यासनाशनसयौनसपिण्डबन्ध: । येषां गृहे निरयवर्त्मनि वर्ततां व: स्वर्गापवर्गविरम: स्वयमास विष्णु: ॥ ३० ॥
yad-viśrutiḥ śruti-nutedam alaṁ punāti pādāvanejana-payaś ca vacaś ca śāstram bhūḥ kāla-bharjita-bhagāpi yad-aṅghri-padma- sparśottha-śaktir abhivarṣati no ’khilārthān tad-darśana-sparśanānupatha-prajalpa- śayyāsanāśana-sayauna-sapiṇḍa-bandhaḥ yeṣāṁ gṛhe niraya-vartmani vartatāṁ vaḥ svargāpavarga-viramaḥ svayam āsa viṣṇuḥ
SB 10.82.31
श्रीशुक उवाच नन्दस्तत्र यदून् प्राप्तान् ज्ञात्वा कृष्णपुरोगमान् । तत्रागमद् वृतो गोपैरन:स्थार्थैर्दिदृक्षया ॥ ३१ ॥
śrī-śuka uvāca nandas tatra yadūn prāptān jñātvā kṛṣṇa-purogamān tatrāgamad vṛto gopair anaḥ-sthārthair didṛkṣayā
SB 10.82.32
तं दृष्ट्वा वृष्णयो हृष्टास्तन्व: प्राणमिवोत्थिता: । परिषस्वजिरे गाढं चिरदर्शनकातरा: ॥ ३२ ॥
taṁ dṛṣṭvā vṛṣṇayo hṛṣṭās tanvaḥ prāṇam ivotthitāḥ pariṣasvajire gāḍhaṁ cira-darśana-kātarāḥ
SB 10.82.33
वसुदेव: परिष्वज्य सम्प्रीत: प्रेमविह्वल: । स्मरन् कंसकृतान् क्लेशान् पुत्रन्यासं च गोकुले ॥ ३३ ॥
vasudevaḥ pariṣvajya samprītaḥ prema-vihvalaḥ smaran kaṁsa-kṛtān kleśān putra-nyāsaṁ ca gokule
SB 10.82.34
कृष्णरामौ परिष्वज्य पितरावभिवाद्य च । न किञ्चनोचतु: प्रेम्णा साश्रुकण्ठौ कुरूद्वह ॥ ३४ ॥
kṛṣṇa-rāmau pariṣvajya pitarāv abhivādya ca na kiñcanocatuḥ premṇā sāśru-kaṇṭhau kurūdvaha
SB 10.82.35
तावात्मासनमारोप्य बाहुभ्यां परिरभ्य च । यशोदा च महाभागा सुतौ विजहतु: शुच: ॥ ३५ ॥
tāv ātmāsanam āropya bāhubhyāṁ parirabhya ca yaśodā ca mahā-bhāgā sutau vijahatuḥ śucaḥ
SB 10.82.36
रोहिणी देवकी चाथ परिष्वज्य व्रजेश्वरीम् । स्मरन्त्यौ तत्कृतां मैत्रीं बाष्पकण्ठ्यौ समूचतु: ॥ ३६ ॥
rohiṇī devakī cātha pariṣvajya vrajeśvarīm smarantyau tat-kṛtāṁ maitrīṁ bāṣpa-kaṇṭhyau samūcatuḥ
SB 10.82.37
का विस्मरेत वां मैत्रीमनिवृत्तां व्रजेश्वरि । अवाप्याप्यैन्द्रमैश्वर्यं यस्या नेह प्रतिक्रिया ॥ ३७ ॥
kā vismareta vāṁ maitrīm anivṛttāṁ vrajeśvari avāpyāpy aindram aiśvaryaṁ yasyā neha pratikriyā
SB 10.82.38
एतावदृष्टपितरौ युवयो: स्म पित्रो: सम्प्रीणनाभ्युदयपोषणपालनानि । प्राप्योषतुर्भवति पक्ष्म ह यद्वदक्ष्णो- र्न्यस्तावकुत्रचभयौ न सतां पर: स्व: ॥ ३८ ॥
etāv adṛṣṭa-pitarau yuvayoḥ sma pitroḥ samprīṇanābhyudaya-poṣaṇa-pālanāni prāpyoṣatur bhavati pakṣma ha yadvad akṣṇor nyastāv akutra ca bhayau na satāṁ paraḥ svaḥ
SB 10.82.39
श्रीशुक उवाच गोप्यश्च कृष्णमुपलभ्य चिरादभीष्टं यत्प्रेक्षणे दृशिषु पक्ष्मकृतं शपन्ति । दृग्भिर्हृदीकृतमलं परिरभ्य सर्वा- स्तद्भावमापुरपि नित्ययुजां दुरापम् ॥ ३९ ॥
śrī-śuka uvāca gopyaś ca kṛṣṇam upalabhya cirād abhīṣṭaṁ yat-prekṣaṇe dṛśiṣu pakṣma-kṛtaṁ śapanti dṛgbhir hṛdī-kṛtam alaṁ parirabhya sarvās tad-bhāvam āpur api nitya-yujāṁ durāpam
SB 10.82.40
भगवांस्तास्तथाभूता विविक्त उपसङ्गत: । आश्लिष्यानामयं पृष्ट्वा प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ ४० ॥
bhagavāṁs tās tathā-bhūtā vivikta upasaṅgataḥ āśliṣyānāmayaṁ pṛṣṭvā prahasann idam abravīt
SB 10.82.41
अपि स्मरथ न: सख्य: स्वानामर्थचिकीर्षया । गतांश्चिरायिताञ्छत्रुपक्षक्षपणचेतस: ॥ ४१ ॥
api smaratha naḥ sakhyaḥ svānām artha-cikīrṣayā gatāṁś cirāyitāñ chatru- pakṣa-kṣapaṇa-cetasaḥ
SB 10.82.42
अप्यवध्यायथास्मान् स्विदकृतज्ञाविशङ्कया । नूनं भूतानि भगवान् युनक्ति वियुनक्ति च ॥ ४२ ॥
apy avadhyāyathāsmān svid akṛta-jñāviśaṅkayā nūnaṁ bhūtāni bhagavān yunakti viyunakti ca
SB 10.82.43
वायुर्यथा घनानीकं तृणं तूलं रजांसि च । संयोज्याक्षिपते भूयस्तथा भूतानि भूतकृत् ॥ ४३ ॥
vāyur yathā ghanānīkaṁ tṛṇaṁ tūlaṁ rajāṁsi ca saṁyojyākṣipate bhūyas tathā bhūtāni bhūta-kṛt
SB 10.82.44
मयि भक्तिर्हि भूतानाममृतत्वाय कल्पते । दिष्ट्या यदासीन्मत्स्नेहो भवतीनां मदापन: ॥ ४४ ॥
mayi bhaktir hi bhūtānām amṛtatvāya kalpate diṣṭyā yad āsīn mat-sneho bhavatīnāṁ mad-āpanaḥ
SB 10.82.45
अहं हि सर्वभूतानामादिरन्तोऽन्तरं बहि: । भौतिकानां यथा खं वार्भूर्वायुर्ज्योतिरङ्गना: ॥ ४५ ॥
ahaṁ hi sarva-bhūtānām ādir anto ’ntaraṁ bahiḥ bhautikānāṁ yathā khaṁ vār bhūr vāyur jyotir aṅganāḥ
SB 10.82.46
एवं ह्येतानि भूतानि भूतेष्वात्मात्मना तत: । उभयं मय्यथ परे पश्यताभातमक्षरे ॥ ४६ ॥
evaṁ hy etāni bhūtāni bhūteṣv ātmātmanā tataḥ ubhayaṁ mayy atha pare paśyatābhātam akṣare
SB 10.82.47
श्रीशुक उवाच अध्यात्मशिक्षया गोप्य एवं कृष्णेन शिक्षिता: । तदनुस्मरणध्वस्तजीवकोशास्तमध्यगन् ॥ ४७ ॥
śrī-śuka uvāca adhyātma-śikṣayā gopya evaṁ kṛṣṇena śikṣitāḥ tad-anusmaraṇa-dhvasta- jīva-kośās tam adhyagan
SB 10.82.48
आहुश्च ते नलिननाभ पदारविन्दं योगेश्वरैर्हृदि विचिन्त्यमगाधबोधै: । संसारकूपपतितोत्तरणावलम्बं गेहं जुषामपि मनस्युदियात् सदा न: ॥ ४८ ॥
āhuś ca te nalina-nābha padāravindaṁ yogeśvarair hṛdi vicintyam agādha-bodhaiḥ saṁsāra-kūpa-patitottaraṇāvalambaṁ gehaṁ juṣām api manasy udiyāt sadā naḥ
Canto 10, Chapter 83
SB 10.83.1
श्रीशुक उवाच तथानुगृह्य भगवान् गोपीनां स गुरुर्गति: । युधिष्ठिरमथापृच्छत् सर्वांश्च सुहृदोऽव्ययम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca tathānugṛhya bhagavān gopīnāṁ sa gurur gatiḥ yudhiṣṭhiram athāpṛcchat sarvāṁś ca suhṛdo ’vyayam
SB 10.83.2
त एवं लोकनाथेन परिपृष्टा: सुसत्कृता: । प्रत्यूचुर्हृष्टमनसस्तत्पादेक्षाहतांहस: ॥ २ ॥
ta evaṁ loka-nāthena paripṛṣṭāḥ su-sat-kṛtāḥ pratyūcur hṛṣṭa-manasas tat-pādekṣā-hatāṁhasaḥ
SB 10.83.3
कुतोऽशिवं त्वच्चरणाम्बुजासवं महन्मनस्तो मुखनि:सृतं क्वचित् । पिबन्ति ये कर्णपुटैरलं प्रभो देहंभृतां देहकृदस्मृतिच्छिदम् ॥ ३ ॥
kuto ’śivaṁ tvac-caraṇāmbujāsavaṁ mahan-manasto mukha-niḥsṛtaṁ kvacit pibanti ye karṇa-puṭair alaṁ prabho dehaṁ-bhṛtāṁ deha-kṛd-asmṛti-cchidam
SB 10.83.4
हि त्वात्मधामविधुतात्मकृतत्र्यवस्था- मानन्दसम्प्लवमखण्डमकुण्ठबोधम् । कालोपसृष्टनिगमावन आत्तयोग- मायाकृतिं परमहंसगतिं नता: स्म ॥ ४ ॥
hi tvātma dhāma-vidhutātma-kṛta-try-avasthām ānanda-samplavam akhaṇḍam akuṇṭha-bodham kālopasṛṣṭa-nigamāvana ātta-yoga- māyākṛtiṁ paramahaṁsa-gatiṁ natāḥ sma
SB 10.83.5
श्रीऋषिरुवाच इत्युत्तम:श्लोकशिखामणिं जने- ष्वभिष्टुवत्स्वन्धककौरवस्त्रिय: । समेत्य गोविन्दकथा मिथोऽगृणं- स्त्रिलोकगीता: शृणु वर्णयामि ते ॥ ५ ॥
śrī-ṛṣir uvāca ity uttamaḥ-śloka-śikhā-maṇiṁ janeṣv abhiṣṭuvatsv andhaka-kaurava-striyaḥ sametya govinda-kathā mitho ’gṛnaṁs tri-loka-gītāḥ śṛṇu varṇayāmi te
SB 10.83.6-7
श्रीद्रौपद्युवाच हे वैदर्भ्यच्युतो भद्रे हे जाम्बवति कौशले । हे सत्यभामे कालिन्दि शैब्ये रोहिणि लक्ष्मणे ॥ ६ ॥ हे कृष्णपत्न्य एतन्नो ब्रूते वो भगवान् स्वयम् । उपयेमे यथा लोकमनुकुर्वन् स्वमायया ॥ ७ ॥
śrī-draupady uvāca he vaidarbhy acyuto bhadre he jāmbavati kauśale he satyabhāme kālindi śaibye rohiṇi lakṣmaṇe he kṛṣṇa-patnya etan no brūte vo bhagavān svayam upayeme yathā lokam anukurvan sva-māyayā
SB 10.83.8
श्रीरुक्मिण्युवाच चैद्याय मार्पयितुमुद्यतकार्मुकेषु राजस्वजेयभटशेखरिताङ्घ्रिरेणु: । निन्ये मृगेन्द्र इव भागमजावियूथात् तच्छ्रीनिकेतचरणोऽस्तु ममार्चनाय ॥ ८ ॥
śrī-rukmiṇy uvāca caidyāya mārpayitum udyata-kārmukeṣu rājasv ajeya-bhaṭa-śekharitāṅghri-reṇuḥ ninye mṛgendra iva bhāgam ajāvi-yūthāt tac-chrī-niketa-caraṇo ’stu mamārcanāya
SB 10.83.9
श्रीसत्यभामोवाच यो मे सनाभिवधतप्तहृदा ततेन लिप्ताभिशापमपमार्ष्टुमुपाजहार । जित्वर्क्षराजमथ रत्नमदात् स तेन भीत: पितादिशत मां प्रभवेऽपि दत्ताम् ॥ ९ ॥
śrī-satyabhāmovāca yo me sanābhi-vadha-tapta-hṛdā tatena liptābhiśāpam apamārṣṭum upājahāra jitvarkṣa-rājam atha ratnam adāt sa tena bhītaḥ pitādiśata māṁ prabhave ’pi dattām
SB 10.83.10
श्रीजाम्बवत्युवाच प्राज्ञाय देहकृदमुं निजनाथदैवं सीतापतिं त्रिनवहान्यमुनाभ्ययुध्यत् । ज्ञात्वा परीक्षित उपाहरदर्हणं मां पादौ प्रगृह्य मणिनाहममुष्य दासी ॥ १० ॥
śrī-jāmbavaty uvāca prājñāya deha-kṛd amuṁ nija-nātha-daivaṁ sītā-patiṁ tri-navahāny amunābhyayudhyat jñātvā parīkṣita upāharad arhaṇaṁ māṁ pādau pragṛhya maṇināham amuṣya dāsī
SB 10.83.11
श्रीकालिन्द्युवाच तपश्चरन्तीमाज्ञाय स्वपादस्पर्शनाशया । सख्योपेत्याग्रहीत् पाणिं योऽहं तद्गृहमार्जनी ॥ ११ ॥
śrī-kālindy uvāca tapaś carantīm ājñāya sva-pāda-sparśanāśayā sakhyopetyāgrahīt pāṇiṁ yo ’haṁ tad-gṛha-mārjanī
SB 10.83.12
श्रीमित्रविन्दोवाच यो मां स्वयंवर उपेत्य विजित्य भूपान् निन्ये श्वयूथगमिवात्मबलिं द्विपारि: । भ्रातृंश्च मेऽपकुरुत: स्वपुरं श्रियौक- स्तस्यास्तु मेऽनुभवमङ्घ्रयवनेजनत्वम् ॥ १२ ॥
śrī-mitravindovāca yo māṁ svayaṁvara upetya vijitya bhū-pān ninye śva-yūtha-gaṁ ivātma-baliṁ dvipāriḥ bhrātṝṁś ca me ’pakurutaḥ sva-puraṁ śriyaukas tasyāstu me ’nu-bhavam aṅghry-avanejanatvam
SB 10.83.13-14
श्रीसत्योवाच सप्तोक्षणोऽतिबलवीर्यसुतीक्ष्णशृङ्गान् पित्रा कृतान् क्षितिपवीर्यपरीक्षणाय । तान् वीरदुर्मदहनस्तरसा निगृह्य क्रीडन् बबन्ध ह यथा शिशवोऽजतोकान् ॥ १३ ॥ य इत्थं वीर्यशुल्कां मां दासीभिश्चतुरङ्गिणीम् । पथि निर्जित्य राजन्यान् निन्ये तद्दास्यमस्तु मे ॥ १४ ॥
śrī-satyovāca saptokṣaṇo ’ti-bala-vīrya-su-tīkṣṇa-śṛṅgān pitrā kṛtān kṣitipa-vīrya-parīkṣaṇāya tān vīra-durmada-hanas tarasā nigṛhya krīḍan babandha ha yathā śiśavo ’ja-tokān ya itthaṁ vīrya-śulkāṁ māṁ dāsībhiś catur-angiṇīm pathi nirjitya rājanyān ninye tad-dāsyam astu me
SB 10.83.15-16
श्रीभद्रोवाच पिता मे मातुलेयाय स्वयमाहूय दत्तवान् । कृष्णे कृष्णाय तच्चित्तामक्षौहिण्या सखीजनै: ॥ १५ ॥ अस्य मे पादसंस्पर्शो भवेज्जन्मनि जन्मनि । कर्मभिर्भ्राम्यमाणाया येन तच्छ्रेय आत्मन: ॥ १६ ॥
śrī-bhadrovāca pitā me mātuleyāya svayam āhūya dattavān kṛṣṇe kṛṣṇāya tac-cittām akṣauhiṇyā sakhī-janaiḥ asya me pāda-saṁsparśo bhavej janmani janmani karmabhir bhrāmyamāṇāyā yena tac chreya ātmanaḥ
SB 10.83.17
श्रीलक्ष्मणोवाच ममापि राज्ञ्यच्युतजन्मकर्म श्रुत्वा मुहुर्नारदगीतमास ह । चित्तं मुकुन्दे किल पद्महस्तया वृत: सुसम्मृश्य विहाय लोकपान् ॥ १७ ॥
śrī-lakṣmaṇovāca mamāpi rājñy acyuta-janma-karma śrutvā muhur nārada-gītam āsa ha cittaṁ mukunde kila padma-hastayā vṛtaḥ su-sammṛśya vihāya loka-pān
SB 10.83.18
ज्ञात्वा मम मतं साध्वि पिता दुहितृवत्सल: । बृहत्सेन इति ख्यातस्तत्रोपायमचीकरत् ॥ १८ ॥
jñātvā mama mataṁ sādhvi pitā duhitṛ-vatsalaḥ bṛhatsena iti khyātas tatropāyam acīkarat
SB 10.83.19
यथा स्वयंवरे राज्ञि मत्स्य: पार्थेप्सया कृत: । अयं तु बहिराच्छन्नो दृश्यते स जले परम् ॥ १९ ॥
yathā svayaṁ-vare rājñi matsyaḥ pārthepsayā kṛtaḥ ayaṁ tu bahir ācchanno dṛśyate sa jale param
SB 10.83.20
श्रुत्वैतत् सर्वतो भूपा आययुर्मत्पितु: पुरम् । सर्वास्त्रशस्त्रतत्त्वज्ञा: सोपाध्याया: सहस्रश: ॥ २० ॥
śrutvaitat sarvato bhū-pā āyayur mat-pituḥ puram sarvāstra-śastra-tattva-jñāḥ sopādhyāyāḥ sahasraśaḥ
SB 10.83.21
पित्रा सम्पूजिता: सर्वे यथावीर्यं यथावय: । आददु: सशरं चापं वेद्धुं पर्षदि मद्धिय: ॥ २१ ॥
pitrā sampūjitāḥ sarve yathā-vīryaṁ yathā-vayaḥ ādaduḥ sa-śaraṁ cāpaṁ veddhuṁ parṣadi mad-dhiyaḥ
SB 10.83.22
आदाय व्यसृजन् केचित् सज्यं कर्तुमनीश्वरा: । आकोष्ठं ज्यां समुत्कृष्य पेतुरेकेऽमुना हता: ॥ २२ ॥
ādāya vyasṛjan kecit sajyaṁ kartum anīśvarāḥ ā-koṣṭhaṁ jyāṁ samutkṛṣya petur eke ’munāhatāḥ
SB 10.83.23
सज्यं कृत्वापरे वीरा मागधाम्बष्ठचेदिपा: । भीमो दुर्योधन: कर्णो नाविदंस्तदवस्थितिम् ॥ २३ ॥
sajyaṁ kṛtvāpare vīrā māgadhāmbaṣṭha-cedipāḥ bhīmo duryodhanaḥ karṇo nāvidaṁs tad-avasthitim
SB 10.83.24
मत्स्याभासं जले वीक्ष्य ज्ञात्वा च तदवस्थितिम् । पार्थो यत्तोऽसृजद् बाणं नाच्छिनत् पस्पृशे परम् ॥ २४ ॥
matsyābhāsaṁ jale vīkṣya jñātvā ca tad-avasthitim pārtho yatto ’sṛjad bāṇaṁ nācchinat paspṛśe param
SB 10.83.25-26
राजन्येषु निवृत्तेषु भग्नमानेषु मानिषु । भगवान् धनुरादाय सज्यं कृत्वाथ लीलया ॥ २५ ॥ तस्मिन् सन्धाय विशिखं मत्स्यं वीक्ष्य सकृज्जले । छित्त्वेषुणापातयत्तं सूर्ये चाभिजिति स्थिते ॥ २६ ॥
rājanyeṣu nivṛtteṣu bhagna-māneṣu māniṣu bhagavān dhanur ādāya sajyaṁ kṛtvātha līlayā tasmin sandhāya viśikhaṁ matsyaṁ vīkṣya sakṛj jale chittveṣuṇāpātayat taṁ sūrye cābhijiti sthite
SB 10.83.27
दिवि दुन्दुभयो नेदुर्जयशब्दयुता भुवि । देवाश्च कुसुमासारान् मुमुचुर्हर्षविह्वला: ॥ २७ ॥
divi dundubhayo nedur jaya-śabda-yutā bhuvi devāś ca kusumāsārān mumucur harṣa-vihvalāḥ
SB 10.83.28
तद् रङ्गमाविशमहं कलनूपुराभ्यां पद्भ्यां प्रगृह्य कनकोज्ज्वलरत्नमालाम् । नूत्ने निवीय परिधाय च कौशिकाग्र्ये सव्रीडहासवदना कवरीधृतस्रक् ॥ २८ ॥
tad raṅgam āviśam ahaṁ kala-nūpurābhyāṁ padbhyāṁ pragṛhya kanakoijvala-ratna-mālām nūtne nivīya paridhāya ca kauśikāgrye sa-vrīḍa-hāsa-vadanā kavarī-dhṛta-srak
SB 10.83.29
उन्नीय वक्त्रमुरुकुन्तलकुण्डलत्विड् गण्डस्थलं शिशिरहासकटाक्षमोक्षै: । राज्ञो निरीक्ष्य परित: शनकैर्मुरारे- रंसेऽनुरक्तहृदया निदधे स्वमालाम् ॥ २९ ॥
unnīya vaktram uru-kuntala-kuṇḍala-tviḍ- gaṇḍa-sthalaṁ śiśira-hāsa-kaṭākṣa-mokṣaiḥ rājño nirīkṣya paritaḥ śanakair murārer aṁse ’nurakta-hṛdayā nidadhe sva-mālām
SB 10.83.30
तावन्मृदङ्गपटहा: शङ्खभेर्यानकादय: । निनेदुर्नटनर्तक्यो ननृतुर्गायका जगु: ॥ ३० ॥
tāvan mṛdaṅga-paṭahāḥ śaṅkha-bhery-ānakādayaḥ ninedur naṭa-nartakyo nanṛtur gāyakā jaguḥ
SB 10.83.31
एवं वृते भगवति मयेशे नृपयूथपा: । न सेहिरे याज्ञसेनि स्पर्धन्तो हृच्छयातुरा: ॥ ३१ ॥
evaṁ vṛte bhagavati mayeśe nṛpa-yūthapāḥ na sehire yājñaseni spardhanto hṛc-chayāturāḥ
SB 10.83.32
मां तावद् रथमारोप्य हयरत्नचतुष्टयम् । शार्ङ्गमुद्यम्य सन्नद्धस्तस्थावाजौ चतुर्भुज: ॥ ३२ ॥
māṁ tāvad ratham āropya haya-ratna-catuṣṭayam śārṅgam udyamya sannaddhas tasthāv ājau catur-bhujaḥ
SB 10.83.33
दारुकश्चोदयामास काञ्चनोपस्करं रथम् । मिषतां भूभुजां राज्ञि मृगाणां मृगराडिव ॥ ३३ ॥
dārukaś codayām āsa kāñcanopaskaraṁ ratham miṣatāṁ bhū-bhujāṁ rājñi mṛgāṇāṁ mṛga-rāḍ iva
SB 10.83.34
तेऽन्वसज्जन्त राजन्या निषेद्धुं पथि केचन । संयत्ता उद्धृतेष्वासा ग्रामसिंहा यथा हरिम् ॥ ३४ ॥
te ’nvasajjanta rājanyā niṣeddhuṁ pathi kecana saṁyattā uddhṛteṣv-āsā grāma-siṁhā yathā harim
SB 10.83.35
ते शार्ङ्गच्युतबाणौघै: कृत्तबाह्वङ्घ्रिकन्धरा: । निपेतु: प्रधने केचिदेके सन्त्यज्य दुद्रुवु: ॥ ३५ ॥
te śārṅga-cyuta-bāṇaughaiḥ kṛtta-bāhv-aṅghri-kandharāḥ nipetuḥ pradhane kecid eke santyajya dudruvuḥ
SB 10.83.36
तत: पुरीं यदुपतिरत्यलङ्कृतां रविच्छदध्वजपटचित्रतोरणाम् । कुशस्थलीं दिवि भुवि चाभिसंस्तुतां समाविशत्तरणिरिव स्वकेतनम् ॥ ३६ ॥
tataḥ purīṁ yadu-patir aty-alaṅkṛtāṁ ravi-cchada-dhvaja-paṭa-citra-toraṇām kuśasthalīṁ divi bhuvi cābhisaṁstutāṁ samāviśat taraṇir iva sva-ketanam
SB 10.83.37
पिता मे पूजयामास सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान् । महार्हवासोऽलङ्कारै: शय्यासनपरिच्छदै: ॥ ३७ ॥
pitā me pūjayām āsa suhṛt-sambandhi-bāndhavān mahārha-vāso-’laṅkāraiḥ śayyāsana-paricchadaiḥ
SB 10.83.38
दासीभि: सर्वसम्पद्भिर्भटेभरथवाजिभि: । आयुधानि महार्हाणि ददौ पूर्णस्य भक्तित: ॥ ३८ ॥
dāsībhiḥ sarva-sampadbhir bhaṭebha-ratha-vājibhiḥ āyudhāni mahārhāṇi dadau pūrṇasya bhaktitaḥ
SB 10.83.39
आत्मारामस्य तस्येमा वयं वै गृहदासिका: । सर्वसङ्गनिवृत्त्याद्धा तपसा च बभूविम ॥ ३९ ॥
ātmārāmasya tasyemā vayaṁ vai gṛha-dāsikāḥ sarva-saṅga-nivṛttyāddhā tapasā ca babhūvima
SB 10.83.40
महिष्य ऊचु: भौमं निहत्य सगणं युधि तेन रुद्धा ज्ञात्वाथ न: क्षितिजये जितराजकन्या: । निर्मुच्य संसृतिविमोक्षमनुस्मरन्ती: पादाम्बुजं परिणिनाय य आप्तकाम: ॥ ४० ॥
mahiṣya ūcuḥ bhaumaṁ nihatya sa-gaṇaṁ yudhi tena ruddhā jñātvātha naḥ kṣiti-jaye jita-rāja-kanyāḥ nirmucya saṁsṛti-vimokṣam anusmarantīḥ pādāmbujaṁ pariṇināya ya āpta-kāmaḥ
SB 10.83.41-42
न वयं साध्वि साम्राज्यं स्वाराज्यं भौज्यमप्युत । वैराज्यं पारमेष्ठ्यं च आनन्त्यं वा हरे: पदम् ॥ ४१ ॥ कामयामह एतस्य श्रीमत्पादरज: श्रिय: । कुचकुङ्कुमगन्धाढ्यं मूर्ध्ना वोढुं गदाभृत: ॥ ४२ ॥
na vayaṁ sādhvi sāmrājyaṁ svārājyaṁ bhaujyam apy uta vairājyaṁ pārameṣṭhyaṁ ca ānantyaṁ vā hareḥ padam kāmayāmaha etasya śrīmat-pāda-rajaḥ śriyaḥ kuca-kuṅkuma-gandhāḍhyaṁ mūrdhnā voḍhuṁ gadā-bhṛtaḥ
SB 10.83.43
व्रजस्त्रियो यद् वाञ्छन्ति पुलिन्द्यस्तृणवीरुध: । गावश्चारयतो गोपा: पदस्पर्शं महात्मन: ॥ ४३ ॥
vraja-striyo yad vāñchanti pulindyas tṛṇa-vīrudhaḥ gāvaś cārayato gopāḥ pada-sparśaṁ mahātmanaḥ
Canto 10, Chapter 84
SB 10.84.1
श्रीशुक उवाच श्रुत्वा पृथा सुबलपुत्र्यथ याज्ञसेनी माधव्यथ क्षितिपपत्न्य उत स्वगोप्य: । कृष्णेऽखिलात्मनि हरौ प्रणयानुबन्धं सर्वा विसिस्म्युरलमश्रुकलाकुलाक्ष्य: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca śrutvā pṛthā subala-putry atha yājñasenī mādhavy atha kṣitipa-patnya uta sva-gopyaḥ kṛṣṇe ’khilātmani harau praṇayānubandhaṁ sarvā visismyur alam aśru-kalākulākṣyaḥ
SB 10.84.2-5
इति सम्भाषमाणासु स्त्रीभि: स्त्रीषु नृभिर्नृषु । आययुर्मुनयस्तत्र कृष्णरामदिदृक्षया ॥ २ ॥ द्वैपायनो नारदश्च च्यवनो देवलोऽसित: । विश्वामित्र: शतानन्दो भरद्वाजोऽथ गौतम: ॥ ३ ॥ राम: सशिष्यो भगवान् वसिष्ठो गालवो भृगु: । पुलस्त्य: कश्यपोऽत्रिश्च मार्कण्डेयो बृहस्पति: ॥ ४ ॥ द्वितस्त्रितश्चैकतश्च ब्रह्मपुत्रास्तथाङ्गिरा: । अगस्त्यो याज्ञवल्क्यश्च वामदेवादयोऽपरे ॥ ५ ॥
iti sambhāṣamāṇāsu strībhiḥ strīṣu nṛbhir nṛṣu āyayur munayas tatra kṛṣṇa-rāma-didṛkṣayā dvaipāyano nāradaś ca cyavano devalo ’sitaḥ viśvāmitraḥ śatānando bharadvājo ’tha gautamaḥ rāmaḥ sa-śiṣyo bhagavān vasiṣṭho gālavo bhṛguḥ pulastyaḥ kaśyapo ’triś ca mārkaṇḍeyo bṛhaspatiḥ dvitas tritaś caikataś ca brahma-putrās tathāṅgirāḥ agastyo yājñavalkyaś ca vāmadevādayo ’pare
SB 10.84.6
तान् दृष्ट्वा सहसोत्थाय प्रागासीना नृपादय: । पाण्डवा: कृष्णरामौ च प्रणेमुर्विश्ववन्दितान् ॥ ६ ॥
tān dṛṣṭvā sahasotthāya prāg āsīnā nṛpādayaḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇa-rāmau ca praṇemur viśva-vanditān
SB 10.84.7
तानानर्चुर्यथा सर्वे सहरामोऽच्युतोऽर्चयत् । स्वागतासनपाद्यार्घ्यमाल्यधूपानुलेपनै: ॥ ७ ॥
tān ānarcur yathā sarve saha-rāmo ’cyuto ’rcayat svāgatāsana-pādyārghya- mālya-dhūpānulepanaiḥ
SB 10.84.8
उवाच सुखमासीनान् भगवान् धर्मगुप्तनु: । सदसस्तस्य महतो यतवाचोऽनुशृण्वत: ॥ ८ ॥
uvāca sukham āsīnān bhagavān dharma-gup-tanuḥ sadasas tasya mahato yata-vāco ’nuśṛṇvataḥ
SB 10.84.9
श्रीभगवानुवाच अहो वयं जन्मभृतो लब्धं कार्त्स्न्येन तत्फलम् । देवानामपि दुष्प्रापं यद् योगेश्वरदर्शनम् ॥ ९ ॥
śrī-bhagavān uvāca aho vayaṁ janma-bhṛto labdhaṁ kārtsnyena tat-phalam devānām api duṣprāpaṁ yad yogeśvara-darśanam
SB 10.84.10
किं स्वल्पतपसां नृणामर्चायां देवचक्षुषाम् । दर्शनस्पर्शनप्रश्नप्रह्वपादार्चनादिकम् ॥ १० ॥
kiṁ svalpa-tapasāṁ nṝṇām arcāyāṁ deva-cakṣuṣām darśana-sparśana-praśna- prahva-pādārcanādikam
SB 10.84.11
न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामया: । ते पुनन्त्युरुकालेन दर्शनादेव साधव: ॥ ११ ॥
na hy am-mayāni tīrthāni na devā mṛc-chilā-mayāḥ te punanty uru-kālena darśanād eva sādhavaḥ
SB 10.84.12
नाग्निर्न सूर्यो न च चन्द्रतारका न भूर्जलं खं श्वसनोऽथ वाङ्मन: । उपासिता भेदकृतो हरन्त्यघं विपश्चितो घ्नन्ति मुहूर्तसेवया ॥ १२ ॥
nāgnir na sūryo na ca candra-tārakā na bhūr jalaṁ khaṁ śvasano ’tha vāṅ manaḥ upāsitā bheda-kṛto haranty aghaṁ vipaścito ghnanti muhūrta-sevayā
SB 10.84.13
यस्यात्मबुद्धि: कुणपे त्रिधातुके स्वधी: कलत्रादिषु भौम इज्यधी: । यत्तीर्थबुद्धि: सलिले न कर्हिचि- ज्जनेष्वभिज्ञेषु स एव गोखर: ॥ १३ ॥
yasyātma-buddhiḥ kuṇape tri-dhātuke sva-dhīḥ kalatrādiṣu bhauma ijya-dhīḥ yat-tīrtha-buddhiḥ salile na karhicij janeṣv abhijñeṣu sa eva go-kharaḥ
SB 10.84.14
श्रीशुक उवाच निशम्येत्थं भगवत: कृष्णस्याकुण्ठमेधस: । वचो दुरन्वयं विप्रास्तूष्णीमासन् भ्रमद्धिय: ॥ १४ ॥
śrī-śuka uvāca niśamyetthaṁ bhagavataḥ kṛṣṇasyākuṇtha-medhasaḥ vaco duranvayaṁ viprās tūṣṇīm āsan bhramad-dhiyaḥ
SB 10.84.15
चिरं विमृश्य मुनय ईश्वरस्येशितव्यताम् । जनसङ्ग्रह इत्यूचु: स्मयन्तस्तं जगद्गुरुम् ॥ १५ ॥
ciraṁ vimṛśya munaya īśvarasyeśitavyatām jana-saṅgraha ity ūcuḥ smayantas taṁ jagad-gurum
SB 10.84.16
श्रीमुनय ऊचु: यन्मायया तत्त्वविदुत्तमा वयं विमोहिता विश्वसृजामधीश्वरा: । यदीशितव्यायति गूढ ईहया अहो विचित्रं भगवद्विचेष्टितम् ॥ १६ ॥
śrī-munaya ūcuḥ yan-māyayā tattva-vid-uttamā vayaṁ vimohitā viśva-sṛjām adhīśvarāḥ yad īśitavyāyati gūḍha īhayā aho vicitram bhagavad-viceṣṭitam
SB 10.84.17
अनीह एतद् बहुधैक आत्मना सृजत्यवत्यत्ति न बध्यते यथा । भौमैर्हि भूमिर्बहुनामरूपिणी अहो विभूम्नश्चरितं विडम्बनम् ॥ १७ ॥
anīha etad bahudhaika ātmanā sṛjaty avaty atti na badhyate yathā bhaumair hi bhūmir bahu-nāma-rūpiṇī aho vibhūmnaś caritaṁ viḍambanam
SB 10.84.18
अथापि काले स्वजनाभिगुप्तये बिभर्षि सत्त्वं खलनिग्रहाय च । स्वलीलया वेदपथं सनातनं वर्णाश्रमात्मा पुरुष: परो भवान् ॥ १८ ॥
athāpi kāle sva-janābhiguptaye bibharṣi sattvaṁ khala-nigrahāya ca sva-līlayā veda-pathaṁ sanātanaṁ varṇāśramātmā puruṣaḥ paro bhavān
SB 10.84.19
ब्रह्म ते हृदयं शुक्लं तप:स्वाध्यायसंयमै: । यत्रोपलब्धं सद् व्यक्तमव्यक्तं च तत: परम् ॥ १९ ॥
brahma te hṛdayaṁ śuklaṁ tapaḥ-svādhyāya-saṁyamaiḥ yatropalabdhaṁ sad vyaktam avyaktaṁ ca tataḥ param
SB 10.84.20
तस्माद् ब्रह्मकुलं ब्रह्मन् शास्त्रयोनेस्त्वमात्मन: । सभाजयसि सद्धाम तद् ब्रह्मण्याग्रणीर्भवान् ॥ २० ॥
tasmād brahma-kulaṁ brahman śāstra-yones tvam ātmanaḥ sabhājayasi sad dhāma tad brahmaṇyāgraṇīr bhavān
SB 10.84.21
अद्य नो जन्मसाफल्यं विद्यायास्तपसो दृश: । त्वया सङ्गम्य सद्गत्या यदन्त: श्रेयसां पर: ॥ २१ ॥
adya no janma-sāphalyaṁ vidyāyās tapaso dṛśaḥ tvayā saṅgamya sad-gatyā yad antaḥ śreyasāṁ paraḥ
SB 10.84.22
नमस्तस्मै भगवते कृष्णायाकुण्ठमेधसे । स्वयोगमाययाच्छन्नमहिम्ने परमात्मने ॥ २२ ॥
namas tasmai bhagavate kṛṣṇāyākuṇṭha-medhase sva-yogamāyayācchanna- mahimne paramātmane
SB 10.84.23
न यं विदन्त्यमी भूपा एकारामाश्च वृष्णय: । मायाजवनिकाच्छन्नमात्मानं कालमीश्वरम् ॥ २३ ॥
na yaṁ vidanty amī bhū-pā ekārāmāś ca vṛṣṇayaḥ māyā-javanikācchannam ātmānaṁ kālam īśvaram
SB 10.84.24-25
यथा शयान: पुरुष आत्मानं गुणतत्त्वदृक् । नाममात्रेन्द्रियाभातं न वेद रहितं परम् ॥ २४ ॥ एवं त्वा नाममात्रेषु विषयेष्विन्द्रियेहया । मायया विभ्रमच्चित्तो न वेद स्मृत्युपप्लवात् ॥ २५ ॥
yathā śayānaḥ puruṣa ātmānaṁ guṇa-tattva-dṛk nāma-mātrendriyābhātaṁ na veda rahitaṁ param evaṁ tvā nāma-mātreṣu viṣayeṣv indriyehayā māyayā vibhramac-citto na veda smṛty-upaplavāt
SB 10.84.26
तस्याद्य ते ददृशिमाङ्घ्रिमघौघमर्ष- तीर्थास्पदं हृदि कृतं सुविपक्वयोगै: । उत्सिक्तभक्त्युपहताशयजीवकोशा आपुर्भवद्गतिमथानुगृहाण भक्तान् ॥ २६ ॥
tasyādya te dadṛśimāṅghrim aghaugha-marṣa- tīrthāspadaṁ hṛdi kṛtaṁ su-vipakva-yogaiḥ utsikta-bhakty-upahatāśaya jīva-kośā āpur bhavad-gatim athānugṛhāna bhaktān
SB 10.84.27
श्रीशुक उवाच इत्यनुज्ञाप्य दाशार्हं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरम् । राजर्षे स्वाश्रमान् गन्तुं मुनयो दधिरे मन: ॥ २७ ॥
śrī-śuka uvāca ity anujñāpya dāśārhaṁ dhṛtarāṣṭraṁ yudhiṣṭhiram rājarṣe svāśramān gantuṁ munayo dadhire manaḥ
SB 10.84.28
तद् वीक्ष्य तानुपव्रज्य वसुदेवो महायशा: । प्रणम्य चोपसङ्गृह्य बभाषेदं सुयन्त्रित: ॥ २८ ॥
tad vīkṣya tān upavrajya vasudevo mahā-yaśāḥ praṇamya copasaṅgṛhya babhāṣedaṁ su-yantritaḥ
SB 10.84.29
श्रीवसुदेव उवाच नमो व: सर्वदेवेभ्य ऋषय: श्रोतुमर्हथ । कर्मणा कर्मनिर्हारो यथा स्यान्नस्तदुच्यताम् ॥ २९ ॥
śrī-vasudeva uvāca namo vaḥ sarva-devebhya ṛṣayaḥ śrotum arhatha karmaṇā karma-nirhāro yathā syān nas tad ucyatām
SB 10.84.30
श्रीनारद उवाच नातिचित्रमिदं विप्रा वसुदेवो बुभुत्सया । कृष्णं मत्वार्भकं यन्न: पृच्छति श्रेय आत्मन: ॥ ३० ॥
śrī-nārada uvāca nāti-citram idaṁ viprā vasudevo bubhutsayā kṛṣṇam matvārbhakaṁ yan naḥ pṛcchati śreya ātmanaḥ
SB 10.84.31
सन्निकर्षोऽत्र मर्त्यानामनादरणकारणम् । गाङ्गं हित्वा यथान्याम्भस्तत्रत्यो याति शुद्धये ॥ ३१ ॥
sannikarṣo ’tra martyānām anādaraṇa-kāraṇam gāṅgaṁ hitvā yathānyāmbhas tatratyo yāti śuddhaye
SB 10.84.32-33
यस्यानुभूति: कालेन लयोत्पत्त्यादिनास्य वै । स्वतोऽन्यस्माच्च गुणतो न कुतश्चन रिष्यति ॥ ३२ ॥ तं क्लेशकर्मपरिपाकगुणप्रवाहै- रव्याहतानुभवमीश्वरमद्वितीयम् । प्राणादिभि: स्वविभवैरुपगूढमन्यो मन्येत सूर्यमिव मेघहिमोपरागै: ॥ ३३ ॥
yasyānubhūtiḥ kālena layotpatty-ādināsya vai svato ’nyasmāc ca guṇato na kutaścana riṣyati taṁ kleśa-karma-paripāka-guṇa-pravāhair avyāhatānubhavam īśvaram advitīyam prāṇādibhiḥ sva-vibhavair upagūḍham anyo manyeta sūryam iva megha-himoparāgaiḥ
SB 10.84.34
अथोचुर्मुनयो राजन्नाभाष्यानकदुन्दुभिम् । सर्वेषां शृण्वतां राज्ञां तथैवाच्युतरामयो: ॥ ३४ ॥
athocur munayo rājann ābhāṣyānalsadundabhim sarveṣāṁ śṛṇvatāṁ rājñāṁ tathaivācyuta-rāmayoḥ
SB 10.84.35
कर्मणा कर्मनिर्हार एष साधु निरूपित: । यच्छ्रद्धया यजेद् विष्णुं सर्वयज्ञेश्वरं मखै: ॥ ३५ ॥
karmaṇā karma-nirhāra eṣa sādhu-nirūpitaḥ yac chraddhayā yajed viṣṇuṁ sarva-yajñeśvaraṁ makhaiḥ
SB 10.84.36
चित्तस्योपशमोऽयं वै कविभि: शास्त्रचक्षुषा । दर्शित: सुगमो योगो धर्मश्चात्ममुदावह: ॥ ३६ ॥
cittasyopaśamo ’yaṁ vai kavibhiḥ śāstra-cakṣusā darśitaḥ su-gamo yogo dharmaś cātma-mud-āvahaḥ
SB 10.84.37
अयं स्वस्त्ययन: पन्था द्विजातेर्गृहमेधिन: । यच्छ्रद्धयाप्तवित्तेन शुक्लेनेज्येत पूरुष: ॥ ३७ ॥
ayaṁ svasty-ayanaḥ panthā dvi-jāter gṛha-medhinaḥ yac chraddhayāpta-vittena śuklenejyeta pūruṣaḥ
SB 10.84.38
वित्तैषणां यज्ञदानैर्गृहैर्दारसुतैषणाम् । आत्मलोकैषणां देव कालेन विसृजेद्बुध: । ग्रामे त्यक्तैषणा: सर्वे ययुर्धीरास्तपोवनम् ॥ ३८ ॥
vittaiṣaṇāṁ yajña-dānair gṛhair dāra-sutaiṣaṇām ātma-lokaiṣaṇāṁ deva kālena visṛjed budhaḥ grāme tyaktaiṣaṇāḥ sarve yayur dhīrās tapo-vanam
SB 10.84.39
ऋणैस्त्रिभिर्द्विजो जातो देवर्षिपितृणां प्रभो । यज्ञाध्ययनपुत्रैस्तान्यनिस्तीर्य त्यजन् पतेत् ॥ ३९ ॥
ṛṇais tribhir dvijo jāto devarṣi-pitṝṇāṁ prabho yajñādhyayana-putrais tāny anistīrya tyajan patet
SB 10.84.40
त्वं त्वद्य मुक्तो द्वाभ्यां वै ऋषिपित्रोर्महामते । यज्ञैर्देवर्णमुन्मुच्य निर्ऋणोऽशरणो भव ॥ ४० ॥
tvaṁ tv adya mukto dvābhyāṁ vai ṛṣi-pitror mahā-mate yajñair devarṇam unmucya nirṛṇo ’śaraṇo bhava
SB 10.84.41
वसुदेव भवान् नूनं भक्त्या परमया हरिम् । जगतामीश्वरं प्रार्च: स यद् वां पुत्रतां गत: ॥ ४१ ॥
vasudeva bhavān nūnaṁ bhaktyā paramayā harim jagatām īśvaraṁ prārcaḥ sa yad vāṁ putratāṁ gataḥ
SB 10.84.42
श्रीशुक उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा वसुदेवो महामना: । तानृषीनृत्विजो वव्रे मूर्ध्नानम्य प्रसाद्य च ॥ ४२ ॥
śrī-śuka uvāca iti tad-vacanaṁ śrutvā vasudevo mahā-manāḥ tān ṛṣīn ṛtvijo vavre mūrdhnānamya prasādya ca
SB 10.84.43
त एनमृषयो राजन् वृता धर्मेण धार्मिकम् । तस्मिन्नयाजयन् क्षेत्रे मखैरुत्तमकल्पकै: ॥ ४३ ॥
ta enam ṛṣayo rājan vṛtā dharmeṇa dhārmikam tasminn ayājayan kṣetre makhair uttama-kalpakaiḥ
SB 10.84.44-45
तद्दीक्षायां प्रवृत्तायां वृष्णय: पुष्करस्रज: । स्नाता: सुवाससो राजन् राजान: सुष्ठ्वलङ्कृता: ॥ ४४ ॥ तन्महिष्यश्च मुदिता निष्ककण्ठ्य: सुवासस: । दीक्षाशालामुपाजग्मुरालिप्ता वस्तुपाणय: ॥ ४५ ॥
tad-dīkṣāyāṁ pravṛttāyāṁ vṛṣṇayaḥ puṣkara-srajaḥ snātāḥ su-vāsaso rājan rājānaḥ suṣṭhv-alaṅkṛtāḥ tan-mahiṣyaś ca muditā niṣka-kaṇṭhyaḥ su-vāsasaḥ dīkṣā-śālām upājagmur āliptā vastu-pāṇayaḥ
SB 10.84.46
नेदुर्मृदङ्गपटहशङ्खभेर्यानकादय: । ननृतुर्नटनर्तक्यस्तुष्टुवु: सूतमागधा: । जगु: सुकण्ठ्यो गन्धर्व्य: सङ्गीतं सहभर्तृका: ॥ ४६ ॥
nedur mṛdaṅga-paṭaha- śaṅkha-bhery-ānakādayaḥ nanṛtur naṭa-nartakyas tuṣṭuvuḥ sūta-māgadhāḥ jaguḥ su-kaṇṭhyo gandharvyaḥ saṅgītaṁ saha-bhartṛkāḥ
SB 10.84.47
तमभ्यषिञ्चन् विधिवदक्तमभ्यक्तमृत्विज: । पत्नीभिरष्टादशभि: सोमराजमिवोडुभि: ॥ ४७ ॥
tam abhyaṣiñcan vidhi-vad aktam abhyaktam ṛtvijaḥ patnībhir aṣṭā-daśabhiḥ soma-rājam ivoḍubhiḥ
SB 10.84.48
ताभिर्दुकूलवलयैर्हारनूपुरकुण्डलै: । स्वलङ्कृताभिर्विबभौ दीक्षितोऽजिनसंवृत: ॥ ४८ ॥
tābhir dukūla-valayair hāra-nūpura-kuṇḍalaiḥ sv-alaṅkṛtābhir vibabhau dīkṣito ’jina-saṁvṛtaḥ
SB 10.84.49
तस्यर्त्विजो महाराज रत्नकौशेयवासस: । ससदस्या विरेजुस्ते यथा वृत्रहणोऽध्वरे ॥ ४९ ॥
tasyartvijo mahā-rāja ratna-kauśeya-vāsasaḥ sa-sadasyā virejus te yathā vṛtra-haṇo ’dhvare
SB 10.84.50
तदा रामश्च कृष्णश्च स्वै: स्वैर्बन्धुभिरन्वितौ । रेजतु: स्वसुतैर्दारैर्जीवेशौ स्वविभूतिभि: ॥ ५० ॥
tadā rāmaś ca kṛṣṇaś ca svaiḥ svair bandhubhir anvitau rejatuḥ sva-sutair dārair jīveśau sva-vibhūtibhiḥ
SB 10.84.51
ईजेऽनुयज्ञं विधिना अग्निहोत्रादिलक्षणै: । प्राकृतैर्वैकृतैर्यज्ञैर्द्रव्यज्ञानक्रियेश्वरम् ॥ ५१ ॥
īje ’nu-yajñaṁ vidhinā agni-hotrādi-lakṣaṇaiḥ prākṛtair vaikṛtair yajñair dravya-jñāna-kriyeśvaram
SB 10.84.52
अथर्त्विग्भ्योऽददात् काले यथाम्नातं स दक्षिणा: । स्वलङ्कृतेभ्योऽलङ्कृत्य गोभूकन्या महाधना: ॥ ५२ ॥
athartvigbhyo ’dadāt kāle yathāmnātaṁ sa dakṣiṇāḥ sv-alaṅkṛtebhyo ’laṅkṛtya go-bhū-kanyā mahā-dhanāḥ
SB 10.84.53
पत्नीसंयाजावभृथ्यैश्चरित्वा ते महर्षय: । सस्नू रामह्रदे विप्रा यजमानपुर:सरा: ॥ ५३ ॥
patnī-saṁyājāvabhṛthyaiś caritvā te maharṣayaḥ sasnū rāma-hrade viprā yajamāna-puraḥ-sarāḥ
SB 10.84.54
स्नातोऽलङ्कारवासांसि वन्दिभ्योऽदात्तथा स्त्रिय: । तत: स्वलङ्कृतो वर्णानाश्वभ्योऽन्नेन पूजयत् ॥ ५४ ॥
snāto ’laṅkāra-vāsāṁsi vandibhyo ’dāt tathā striyaḥ tataḥ sv-alaṅkṛto varṇān ā-śvabhyo ’nnena pūjayat
SB 10.84.55-56
बन्धून् सदारान् ससुतान् पारिबर्हेण भूयसा । विदर्भकोशलकुरून् काशिकेकयसृञ्जयान् ॥ ५५ ॥ सदस्यर्त्विक्सुरगणान् नृभूतपितृचारणान् । श्रीनिकेतमनुज्ञाप्य शंसन्त: प्रययु: क्रतुम् ॥ ५६ ॥
bandhūn sa-dārān sa-sutān pāribarheṇa bhūyasā vidarbha-kośala-kurūn kāśi-kekaya-sṛñjayān sadasyartvik-sura-gaṇān nṛ-bhūta-pitṛ-cāraṇān śrī-niketam anujñāpya śaṁsantaḥ prayayuḥ kratum
SB 10.84.57-58
धृतराष्ट्रोऽनुज: पार्था भीष्मो द्रोण: पृथा यमौ । नारदो भगवान् व्यास: सुहृत्सम्बन्धिबान्धवा: ॥ ५७ ॥ बन्धून् परिष्वज्य यदून् सौहृदाक्लिन्नचेतस: । ययुर्विरहकृच्छ्रेण स्वदेशांश्चापरे जना: ॥ ५८ ॥
dhṛtarāṣṭro ’nujaḥ pārthā bhīṣmo droṇaḥ pṛthā yamau nārado bhagavān vyāsaḥ suhṛt-sambandhi-bāndhavāḥ bandhūn pariṣvajya yadūn sauhṛdāklinna-cetasaḥ yayur viraha-kṛcchreṇa sva-deśāṁś cāpare janāḥ
SB 10.84.59
नन्दस्तु सह गोपालैर्बृहत्या पूजयार्चित: । कृष्णरामोग्रसेनाद्यैर्न्यवात्सीद् बन्धुवत्सल: ॥ ५९ ॥
nandas tu saha gopālair bṛhatyā pūjayārcitaḥ kṛṣṇa-rāmograsenādyair nyavātsīd bandhu-vatsalaḥ
SB 10.84.60
वसुदेवोऽञ्जसोत्तीर्य मनोरथमहार्णवम् । सुहृद् वृत: प्रीतमना नन्दमाह करे स्पृशन् ॥ ६० ॥
vasudevo ’ñjasottīrya manoratha-mahārṇavam suhṛd-vṛtaḥ prīta-manā nandam āha kare spṛśan
SB 10.84.61
श्रीवसुदेव उवाच भ्रातरीशकृत: पाशो नृणां य: स्नेहसंज्ञित: । तं दुस्त्यजमहं मन्ये शूराणामपि योगिनाम् ॥ ६१ ॥
śrī-vasudeva uvāca bhrātar īśa-kṛtaḥ pāśo nṛnāṁ yaḥ sneha-saṁjñitaḥ taṁ dustyajam ahaṁ manye śūrāṇām api yoginām
SB 10.84.62
अस्मास्वप्रतिकल्पेयं यत् कृताज्ञेषु सत्तमै: । मैत्र्यर्पिताफला चापि न निवर्तेत कर्हिचित् ॥ ६२ ॥
asmāsv apratikalpeyaṁ yat kṛtājñeṣu sattamaiḥ maitry arpitāphalā cāpi na nivarteta karhicit
SB 10.84.63
प्रागकल्पाच्च कुशलं भ्रातर्वो नाचराम हि । अधुना श्रीमदान्धाक्षा न पश्याम: पुर: सत: ॥ ६३ ॥
prāg akalpāc ca kuśalaṁ bhrātar vo nācarāma hi adhunā śrī-madāndhākṣā na paśyāmaḥ puraḥ sataḥ
SB 10.84.64
मा राज्यश्रीरभूत् पुंस: श्रेयस्कामस्य मानद । स्वजनानुत बन्धून् वा न पश्यति ययान्धदृक् ॥ ६४ ॥
mā rājya-śrīr abhūt puṁsaḥ śreyas-kāmasya māna-da sva-janān uta bandhūn vā na paśyati yayāndha-dṛk
SB 10.84.65
श्रीशुक उवाच एवं सौहृदशैथिल्यचित्त आनकदुन्दुभि: । रुरोद तत्कृतां मैत्रीं स्मरन्नश्रुविलोचन: ॥ ६५ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ sauhṛda-śaithilya- citta ānakadundubhiḥ ruroda tat-kṛtāṁ maitrīṁ smarann aśru-vilocanaḥ
SB 10.84.66
नन्दस्तु सख्यु: प्रियकृत् प्रेम्णा गोविन्दरामयो: । अद्य श्व इति मासांस्त्रीन् यदुभिर्मानितोऽवसत् ॥ ६६ ॥
nandas tu sakhyuḥ priya-kṛt premṇā govinda-rāmayoḥ adya śva iti māsāṁs trīn yadubhir mānito ’vasat
SB 10.84.67-68
तत: कामै: पूर्यमाण: सव्रज: सहबान्धव: । परार्ध्याभरणक्षौमनानानर्घ्यपरिच्छदै: ॥ ६७ ॥ वसुदेवोग्रसेनाभ्यां कृष्णोद्धवबलादिभि: । दत्तमादाय पारिबर्हं यापितो यदुभिर्ययौ ॥ ६८ ॥
tataḥ kāmaiḥ pūryamāṇaḥ sa-vrajaḥ saha-bāndhavaḥ parārdhyābharaṇa-kṣauma- nānānarghya-paricchadaiḥ vasudevograsenābhyāṁ kṛṣṇoddhava-balādibhiḥ dattam ādāya pāribarhaṁ yāpito yadubhir yayau
SB 10.84.69
नन्दो गोपाश्च गोप्यश्च गोविन्दचरणाम्बुजे । मन: क्षिप्तं पुनर्हर्तुमनीशा मथुरां ययु: ॥ ६९ ॥
nando gopās’ ca gopyaś ca govinda-caraṇāmbuje manaḥ kṣiptaṁ punar hartum anīśā mathurāṁ yayuḥ
SB 10.84.70
बन्धुषु प्रतियातेषु वृष्णय: कृष्णदेवता: । वीक्ष्य प्रावृषमासन्नाद् ययुर्द्वारवतीं पुन: ॥ ७० ॥
bandhuṣu pratiyāteṣu vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-devatāḥ vīkṣya prāvṛṣam āsannād yayur dvāravatīṁ punaḥ
SB 10.84.71
जनेभ्य: कथयां चक्रुर्यदुदेवमहोत्सवम् । यदासीत्तीर्थयात्रायां सुहृत्सन्दर्शनादिकम् ॥ ७१ ॥
janebhyaḥ kathayāṁ cakrur yadu-deva-mahotsavam yad āsīt tīrtha-yātrāyāṁ suhṛt-sandarśanādikam
Canto 10, Chapter 85
SB 10.85.1
श्रीबादरायणिरुवाच अथैकदात्मजौ प्राप्तौ कृतपादाभिवन्दनौ । वसुदेवोऽभिनन्द्याह प्रीत्या सङ्कर्षणाच्युतौ ॥ १ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca athaikadātmajau prāptau kṛta-pādābhivandanau vasudevo ’bhinandyāha prītyā saṅkarṣaṇācyutau
SB 10.85.2
मुनीनां स वच: श्रुत्वा पुत्रयोर्धामसूचकम् । तद्वीर्यैर्जातविश्रम्भ: परिभाष्याभ्यभाषत ॥ २ ॥
munīnāṁ sa vacaḥ śrutvā putrayor dhāma-sūcakam tad-vīryair jāta-viśrambhaḥ paribhāṣyābhyabhāṣata
SB 10.85.3
कृष्ण कृष्ण महायोगिन् सङ्कर्षण सनातन । जाने वामस्य यत् साक्षात् प्रधानपुरुषौ परौ ॥ ३ ॥
kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-yogin saṅkarṣaṇa sanātana jāne vām asya yat sākṣāt pradhāna-puruṣau parau
SB 10.85.4
यत्र येन यतो यस्य यस्मै यद् यद् यथा यदा । स्यादिदं भगवान् साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वर: ॥ ४ ॥
yatra yena yato yasya yasmai yad yad yathā yadā syād idaṁ bhagavān sākṣāt pradhāna-puruṣeśvaraḥ
SB 10.85.5
एतन्नानाविधं विश्वमात्मसृष्टमधोक्षज । आत्मनानुप्रविश्यात्मन् प्राणो जीवो बिभर्ष्यज ॥ ५ ॥
etan nānā-vidhaṁ viśvam ātma-sṛṣṭam adhokṣaja ātmanānupraviśyātman prāṇo jīvo bibharṣy aja
SB 10.85.6
प्राणादीनां विश्वसृजां शक्तयो या: परस्य ता: । पारतन्त्र्याद् वैसादृश्याद् द्वयोश्चेष्टैव चेष्टताम् ॥ ६ ॥
prāṇādīnāṁ viśva-sṛjāṁ śaktayo yāḥ parasya tāḥ pāratantryād vaisādṛṣyād dvayoś ceṣṭaiva ceṣṭatām
SB 10.85.7
कान्तिस्तेज: प्रभा सत्ता चन्द्राग्न्यर्कर्क्षविद्युताम् । यत् स्थैर्यं भूभृतां भूमेर्वृत्तिर्गन्धोऽर्थतो भवान् ॥ ७ ॥
kāntis tejaḥ prabhā sattā candrāgny-arkarkṣa-vidyutām yat sthairyaṁ bhū-bhṛtāṁ bhūmer vṛttir gandho ’rthato bhavān
SB 10.85.8
तर्पणं प्राणनमपां देवत्वं ताश्च तद्रस: । ओज: सहो बलं चेष्टा गतिर्वायोस्तवेश्वर ॥ ८ ॥
tarpaṇaṁ prāṇanam apāṁ deva tvaṁ tāś ca tad-rasaḥ ojaḥ saho balaṁ ceṣṭā gatir vāyos taveśvara
SB 10.85.9
दिशां त्वमवकाशोऽसि दिश: खं स्फोट आश्रय: । नादो वर्णस्त्वम् ॐकार आकृतीनां पृथक्कृति: ॥ ९ ॥
diśāṁ tvam avakāśo ’si diśaḥ khaṁ sphoṭa āśrayaḥ nādo varṇas tvam oṁkāra ākṛtīnāṁ pṛthak-kṛtiḥ
SB 10.85.10
इन्द्रियं त्विन्द्रियाणां त्वं देवाश्च तदनुग्रह: । अवबोधो भवान् बुद्धेर्जीवस्यानुस्मृति: सती ॥ १० ॥
indriyaṁ tv indriyāṇāṁ tvaṁ devāś ca tad-anugrahaḥ avabodho bhavān buddher jīvasyānusmṛtiḥ satī
SB 10.85.11
भूतानामसि भूतादिरिन्द्रियाणां च तैजस: । वैकारिको विकल्पानां प्रधानमनुशायिनम् ॥ ११ ॥
bhūtānām asi bhūtādir indriyāṇāṁ ca taijasaḥ vaikāriko vikalpānāṁ pradhānam anuśāyinam
SB 10.85.12
नश्वरेष्विह भावेषु तदसि त्वमनश्वरम् । यथा द्रव्यविकारेषु द्रव्यमात्रं निरूपितम् ॥ १२ ॥
naśvareṣv iha bhāveṣu tad asi tvam anaśvaram yathā dravya-vikāreṣu dravya-mātraṁ nirūpitam
SB 10.85.13
सत्त्वं रजस्तम इति गुणास्तद्वृत्तयश्च या: । त्वय्यद्धा ब्रह्मणि परे कल्पिता योगमायया ॥ १३ ॥
sattvam rajas tama iti guṇās tad-vṛttayaś ca yāḥ tvayy addhā brahmaṇi pare kalpitā yoga-māyayā
SB 10.85.14
तस्मान्न सन्त्यमी भावा यर्हि त्वयि विकल्पिता: । त्वं चामीषु विकारेषु ह्यन्यदाव्यावहारिक: ॥ १४ ॥
tasmān na santy amī bhāvā yarhi tvayi vikalpitāḥ tvaṁ cāmīṣu vikāreṣu hy anyadāvyāvahārikaḥ
SB 10.85.15
गुणप्रवाह एतस्मिन्नबुधास्त्वखिलात्मन: । गतिं सूक्ष्मामबोधेन संसरन्तीह कर्मभि: ॥ १५ ॥
guṇa-pravāha etasminn abudhās tv akhilātmanaḥ gatiṁ sūkṣmām abodhena saṁsarantīha karmabhiḥ
SB 10.85.16
यदृच्छया नृतां प्राप्य सुकल्पामिह दुर्लभाम् । स्वार्थे प्रमत्तस्य वयो गतं त्वन्माययेश्वर ॥ १६ ॥
yadṛcchayā nṛtāṁ prāpya su-kalpām iha durlabhām svārthe pramattasya vayo gataṁ tvan-māyayeśvara
SB 10.85.17
असावहं ममैवैते देहे चास्यान्वयादिषु । स्नेहपाशैर्निबध्नाति भवान् सर्वमिदं जगत् ॥ १७ ॥
asāv aham mamaivaite dehe cāsyānvayādiṣu sneha-pāśair nibadhnāti bhavān sarvam idaṁ jagat
SB 10.85.18
युवां न न: सुतौ साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वरौ । भूभारक्षत्रक्षपण अवतीर्णौ तथात्थ ह ॥ १८ ॥
yuvāṁ na naḥ sutau sākṣāt pradhāna-puruṣeśvarau bhū-bhāra-kṣatra-kṣapaṇa avatīrṇau tathāttha ha
SB 10.85.19
तत्ते गतोऽस्म्यरणमद्य पदारविन्द- मापन्नसंसृतिभयापहमार्तबन्धो । एतावतालमलमिन्द्रियलालसेन मर्त्यात्मदृक् त्वयि परे यदपत्यबुद्धि: ॥ १९ ॥
tat te gato ’smy araṇam adya padāravindam āpanna-saṁsṛti-bhayāpaham ārta-bandho etāvatālam alam indriya-lālasena martyātma-dṛk tvayi pare yad apatya-buddhiḥ
SB 10.85.20
सूतीगृहे ननु जगाद भवानजो नौ सञ्जज्ञ इत्यनुयुगं निजधर्मगुप्त्यै । नानातनूर्गगनवद् विदधज्जहासि को वेद भूम्न उरुगाय विभूतिमायाम् ॥ २० ॥
sūtī-gṛhe nanu jagāda bhavān ajo nau sañjajña ity anu-yugaṁ nija-dharma-guptyai nānā-tanūr gagana-vad vidadhaj jahāsi ko veda bhūmna uru-gāya vibhūti-māyām
SB 10.85.21
श्रीशुक उवाच आकर्ण्येत्थं पितुर्वाक्यं भगवान् सात्वतर्षभ: । प्रत्याह प्रश्रयानम्र: प्रहसन् श्लक्ष्णया गिरा ॥ २१ ॥
śrī-śuka uvāca ākarṇyetthaṁ pitur vākyaṁ bhagavān sātvatarṣabhaḥ pratyāha praśrayānamraḥ prahasan ślakṣṇayā girā
SB 10.85.22
श्रीभगवानुवाच वचो व: समवेतार्थं तातैतदुपमन्महे । यन्न: पुत्रान् समुद्दिश्य तत्त्वग्राम उदाहृत: ॥ २२ ॥
śrī-bhagavān uvāca vaco vaḥ samavetārthaṁ tātaitad upamanmahe yan naḥ putrān samuddiśya tattva-grāma udāhṛtaḥ
SB 10.85.23
अहं यूयमसावार्य इमे च द्वारकौकस: । सर्वेऽप्येवं यदुश्रेष्ठ विमृग्या: सचराचरम् ॥ २३ ॥
ahaṁ yūyam asāv ārya ime ca dvārakāukasaḥ sarve ’py evaṁ yadu-śreṣṭha vimṛgyāḥ sa-carācaram
SB 10.85.24
आत्मा ह्येक: स्वयंज्योतिर्नित्योऽन्यो निर्गुणो गुणै: । आत्मसृष्टैस्तत्कृतेषु भूतेषु बहुधेयते ॥ २४ ॥
ātmā hy ekaḥ svayaṁ-jyotir nityo ’nyo nirguṇo guṇaiḥ ātma-sṛṣṭais tat-kṛteṣu bhūteṣu bahudheyate
SB 10.85.25
खं वायुर्ज्योतिरापो भूस्तत्कृतेषु यथाशयम् । आविस्तिरोऽल्पभूर्येको नानात्वं यात्यसावपि ॥ २५ ॥
khaṁ vāyur jyotir āpo bhūs tat-kṛteṣu yathāśayam āvis-tiro-’lpa-bhūry eko nānātvaṁ yāty asāv api
SB 10.85.26
श्रीशुक उवाच एवं भगवता राजन् वसुदेव उदाहृत: । श्रुत्वा विनष्टनानाधीस्तूष्णीं प्रीतमना अभूत् ॥ २६ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ bhagavatā rājan vasudeva udāhṛtaḥ śrutvā vinaṣṭa-nānā-dhīs tūṣṇīṁ prīta-manā abhūt
SB 10.85.27-28
अथ तत्र कुरुश्रेष्ठ देवकी सर्वदेवता । श्रुत्वानीतं गुरो: पुत्रमात्मजाभ्यां सुविस्मिता ॥ २७ ॥ कृष्णरामौ समाश्राव्य पुत्रान् कंसविहिंसितान् । स्मरन्ती कृपणं प्राह वैक्लव्यादश्रुलोचना ॥ २८ ॥
atha tatra kuru-śreṣṭha devakī sarva-devatā śrutvānītaṁ guroḥ putram ātmajābhyāṁ su-vismitā kṛṣṇa-rāmau samāśrāvya putrān kaṁsa-vihiṁsitān smarantī kṛpaṇaṁ prāha vaiklavyād aśru-locanā
SB 10.85.29
श्रीदेवक्युवाच राम रामाप्रमेयात्मन् कृष्ण योगेश्वरेश्वर । वेदाहं वां विश्वसृजामीश्वरावादिपूरुषौ ॥ २९ ॥
śrī-devaky uvāca rāma rāmāprameyātman kṛṣṇa yogeśvareśvara vedāhaṁ vāṁ viśva-sṛjām īśvarāv ādi-pūruṣau
SB 10.85.30
कालविध्वस्तसत्त्वानां राज्ञामुच्छास्त्रवर्तिनाम् । भूमेर्भारायमाणानामवतीर्णौ किलाद्य मे ॥ ३० ॥
kala-vidhvasta-sattvānāṁ rājñām ucchāstra-vartinām bhūmer bhārāyamāṇānām avatīrṇau kilādya me
SB 10.85.31
यस्यांशांशांशभागेन विश्वोत्पत्तिलयोदया: । भवन्ति किल विश्वात्मंस्तं त्वाद्याहं गतिं गता ॥ ३१ ॥
yasyāṁśāṁśāṁśa-bhāgena viśvotpatti-layodayāḥ bhavanti kila viśvātmaṁs taṁ tvādyāhaṁ gatiṁ gatā
SB 10.85.32-33
चिरान्मृतसुतादाने गुरुणा किल चोदितौ । आनिन्यथु: पितृस्थानाद् गुरवे गुरुदक्षिणाम् ॥ ३२ ॥ तथा मे कुरुतं कामं युवां योगेश्वरेश्वरौ । भोजराजहतान् पुत्रान् कामये द्रष्टुमाहृतान् ॥ ३३ ॥
cirān mṛta-sutādāne guruṇā kila coditau āninyathuḥ pitṛ-sthānād gurave guru-dakṣiṇām tathā me kurutaṁ kāmaṁ yuvāṁ yogeśvareśvarau bhoja-rāja-hatān putrān kāmaye draṣṭum āhṛtān
SB 10.85.34
ऋषिरुवाच एवं सञ्चोदितौ मात्रा राम: कृष्णश्च भारत । सुतलं संविविशतुर्योगमायामुपाश्रितौ ॥ ३४ ॥
ṛṣir uvāca evaṁ sañcoditau mātrā rāmaḥ kṛṣṇaś ca bhārata sutalaṁ saṁviviśatur yoga-māyām upāśritau
SB 10.85.35
तस्मिन् प्रविष्टावुपलभ्य दैत्यराड् विश्वात्मदैवं सुतरां तथात्मन: । तद्दर्शनाह्लादपरिप्लुताशय: सद्य: समुत्थाय ननाम सान्वय: ॥ ३५ ॥
tasmin praviṣṭāv upalabhya daitya-rāḍ viśvātma-daivaṁ sutarāṁ tathātmanaḥ tad-darśanāhlāda-pariplutāśayaḥ sadyaḥ samutthāya nanāma sānvayaḥ
SB 10.85.36
तयो: समानीय वरासनं मुदा निविष्टयोस्तत्र महात्मनोस्तयो: । दधार पादाववनिज्य तज्जलं सवृन्द आब्रह्म पुनद् यदम्बु ह ॥ ३६ ॥
tayoḥ samānīya varāsanaṁ mudā niviṣṭayos tatra mahātmanos tayoḥ dadhāra pādāv avanijya taj jalaṁ sa-vṛnda ā-brahma punad yad ambu ha
SB 10.85.37
समर्हयामास स तौ विभूतिभि- र्महार्हवस्त्राभरणानुलेपनै: । ताम्बूलदीपामृतभक्षणादिभि: स्वगोत्रवित्तात्मसमर्पणेन च ॥ ३७ ॥
samarhayām āsa sa tau vibhūtibhir mahārha-vastrābharaṇānulepanaiḥ tāmbūla-dīpāmṛta-bhakṣaṇādibhiḥ sva-gotra-vittātma-samarpaṇena ca
SB 10.85.38
स इन्द्रसेनो भगवत्पदाम्बुजं बिभ्रन्मुहु: प्रेमविभिन्नया धिया । उवाच हानन्दजलाकुलेक्षण: प्रहृष्टरोमा नृप गद्गदाक्षरम् ॥ ३८ ॥
sa indraseno bhagavat-padāmbujaṁ bibhran muhuḥ prema-vibhinnayā dhiyā uvāca hānanda-jalākulekṣaṇaḥ prahṛṣṭa-romā nṛpa gadgadākṣaram
SB 10.85.39
बलिरुवाच नमोऽनन्ताय बृहते नम: कृष्णाय वेधसे । साङ्ख्ययोगवितानाय ब्रह्मणे परमात्मने ॥ ३९ ॥
balir uvāca namo ’nantāya bṛhate namaḥ kṛṣṇāya vedhase sāṅkhya-yoga-vitānāya brahmaṇe paramātmane
SB 10.85.40
दर्शनं वां हि भूतानां दुष्प्रापं चाप्यदुर्लभम् । रजस्तम:स्वभावानां यन्न: प्राप्तौ यदृच्छया ॥ ४० ॥
darśanaṁ vāṁ hi bhūtānāṁ duṣprāpaṁ cāpy adurlabham rajas-tamaḥ-svabhāvānāṁ yan naḥ prāptau yadṛcchayā
SB 10.85.41-43
दैत्यदानवगन्धर्वा: सिद्धविद्याध्रचारणा: । यक्षरक्ष:पिशाचाश्च भूतप्रमथनायका: ॥ ४१ ॥ विशुद्धसत्त्वधाम्न्यद्धा त्वयि शास्त्रशरीरिणि । नित्यं निबद्धवैरास्ते वयं चान्ये च तादृशा: ॥ ४२ ॥ केचनोद्बद्धवैरेण भक्त्या केचन कामत: । न तथा सत्त्वसंरब्धा: सन्निकृष्टा: सुरादय: ॥ ४३ ॥
daitya-dānava-gandharvāḥ siddha-vidyādhra-cāraṇāḥ yakṣa-rakṣaḥ-piśācāś ca bhūta-pramatha-nāyakāḥ viśuddha-sattva-dhāmny addhā tvayi śāstra-śarīriṇi nityaṁ nibaddha-vairās te vayaṁ cānye ca tādṛśāḥ kecanodbaddha-vaireṇa bhaktyā kecana kāmataḥ na tathā sattva-saṁrabdhāḥ sannikṛṣṭāḥ surādayaḥ
SB 10.85.44
इदमित्थमिति प्रायस्तव योगेश्वरेश्वर । न विदन्त्यपि योगेशा योगमायां कुतो वयम् ॥ ४४ ॥
idam ittham iti prāyas tava yogeśvareśvara na vidanty api yogeśā yoga-māyāṁ kuto vayam
SB 10.85.45
तन्न: प्रसीद निरपेक्षविमृग्ययुष्मत्- पादारविन्दधिषणान्यगृहान्धकूपात् । निष्क्रम्य विश्वशरणाङ्घ्रयुपलब्धवृत्ति: शान्तो यथैक उत सर्वसखैश्चरामि ॥ ४५ ॥
tan naḥ prasīda nirapekṣa-vimṛgya-yuṣmat pādāravinda-dhiṣaṇānya-gṛhāndha-kūpāt niṣkramya viśva-śaraṇāṅghry-upalabdha-vṛttiḥ śānto yathaika uta sarva-sakhaiś carāmi
SB 10.85.46
शाध्यस्मानीशितव्येश निष्पापान् कुरु न: प्रभो । पुमान् यच्छ्रद्धयातिष्ठंश्चोदनाया विमुच्यते ॥ ४६ ॥
śādhy asmān īśitavyeśa niṣpāpān kuru naḥ prabho pumān yac chraddhayātiṣṭhaṁś codanāyā vimucyate
SB 10.85.47
श्रीभगवानुवाच आसन्मरीचे: षट् पुत्रा ऊर्णायां प्रथमेऽन्तरे । देवा: कं जहसुर्वीक्ष्य सुतं यभितुमुद्यतम् ॥ ४७ ॥
śrī-bhagavān uvāca āsan marīceḥ ṣaṭ putrā ūrṇāyāṁ prathame ’ntare devāḥ kaṁ jahasur vīkṣya sutaṁ yabhitum udyatam
SB 10.85.48-49
तेनासुरीमगन् योनिमधुनावद्यकर्मणा । हिरण्यकशिपोर्जाता नीतास्ते योगमायया ॥ ४८ ॥ देवक्या उदरे जाता राजन् कंसविहिंसिता: । सा तान् शोचत्यात्मजान् स्वांस्त इमेऽध्यासतेऽन्तिके ॥ ४९ ॥
tenāsurīm agan yonim adhunāvadya-karmaṇā hiraṇyakaśipor jātā nītās te yoga-māyayā devakyā udare jātā rājan kaṁsa-vihiṁsitāḥ sā tān śocaty ātmajān svāṁs ta ime ’dhyāsate ’ntike
SB 10.85.50
इत एतान् प्रणेष्यामो मातृशोकापनुत्तये । तत: शापाद् विनिर्मुक्ता लोकं यास्यन्ति विज्वरा: ॥ ५० ॥
ita etān praṇeṣyāmo mātṛ-śokāpanuttaye tataḥ śāpād vinirmaktā lokaṁ yāsyanti vijvarāḥ
SB 10.85.51
स्मरोद्गीथ: परिष्वङ्ग: पतङ्ग: क्षुद्रभृद् घृणी । षडिमे मत्प्रसादेन पुनर्यास्यन्ति सद्गतिम् ॥ ५१ ॥
smarodgīthaḥ pariṣvaṅgaḥ pataṅgaḥ kṣudrabhṛd ghṛṇī ṣaḍ ime mat-prasādena punar yāsyanti sad-gatim
SB 10.85.52
इत्युक्त्वा तान् समादाय इन्द्रसेनेन पूजितौ । पुनर्द्वारवतीमेत्य मातु: पुत्रानयच्छताम् ॥ ५२ ॥
ity uktvā tān samādāya indrasenena pūjitau punar dvāravatīm etya mātuḥ putrān ayacchatām
SB 10.85.53
तान् दृष्ट्वा बालकान् देवी पुत्रस्नेहस्नुतस्तनी । परिष्वज्याङ्कमारोप्य मूर्ध्न्यजिघ्रदभीक्ष्णश: ॥ ५३ ॥
tān dṛṣṭvā bālakān devī putra-sneha-snuta-stanī pariṣvajyāṅkam āropya mūrdhny ajighrad abhīkṣṇaśaḥ
SB 10.85.54
अपाययत् स्तनं प्रीता सुतस्पर्शपरिस्नुतम् । मोहिता मायया विष्णोर्यया सृष्टि: प्रवर्तते ॥ ५४ ॥
apāyayat stanaṁ prītā suta-sparśa-parisnutam mohitā māyayā viṣṇor yayā sṛṣṭiḥ pravartate
SB 10.85.55-56
पीत्वामृतं पयस्तस्या: पीतशेषं गदाभृत: । नारायणाङ्गसंस्पर्शप्रतिलब्धात्मदर्शना: ॥ ५५ ॥ ते नमस्कृत्य गोविन्दं देवकीं पितरं बलम् । मिषतां सर्वभूतानां ययुर्धाम दिवौकसाम् ॥ ५६ ॥
pītvāmṛtaṁ payas tasyāḥ pīta-śeṣaṁ gadā-bhṛtaḥ nārāyaṇāṅga-saṁsparśa- pratilabdhātma-darśanāḥ te namaskṛtya govindaṁ devakīṁ pitaraṁ balam miṣatāṁ sarva-bhūtānāṁ yayur dhāma divaukasām
SB 10.85.57
तं दृष्ट्वा देवकी देवी मृतागमननिर्गमम् । मेने सुविस्मिता मायां कृष्णस्य रचितां नृप ॥ ५७ ॥
taṁ dṛṣṭvā devakī devī mṛtāgamana-nirgamam mene su-vismitā māyāṁ kṛṣṇasya racitāṁ nṛpa
SB 10.85.58
एवंविधान्यद्भुतानि कृष्णस्य परमात्मन: । वीर्याण्यनन्तवीर्यस्य सन्त्यनन्तानि भारत ॥ ५८ ॥
evaṁ-vidhāny adbhutāni kṛṣṇasya paramātmanaḥ vīryāṇy ananta-vīryasya santy anantāni bhārata
SB 10.85.59
श्रीसूत उवाच य इदमनुशृणोति श्रावयेद् वा मुरारे- श्चरितममृतकीर्तेर्वर्णितं व्यासपुत्रै: । जगदघभिदलं तद्भक्तसत्कर्णपूरं भगवति कृतचित्तो याति तत्क्षेमधाम ॥ ५९ ॥
śrī-sūta uvāca ya idam anuśṛṇoti śrāvayed vā murāreś caritam amṛta-kīrter varṇitaṁ vyāsa-putraiḥ jagad-agha-bhid alaṁ tad-bhakta-sat-karṇa-pūraṁ bhagavati kṛta-citto yāti tat-kṣema-dhāma
Canto 10, Chapter 86
SB 10.86.1
श्रीराजोवाच ब्रह्मन् वेदितुमिच्छाम: स्वसारां रामकृष्णयो: । यथोपयेमे विजयो या ममासीत् पितामही ॥ १ ॥
śrī-rājovāca brahman veditum icchāmaḥ svasārāṁ rāma-kṛṣṇayoḥ yathopayeme vijayo yā mamāsīt pitāmahī
SB 10.86.2-3
श्रीशुक उवाच अर्जुनस्तीर्थयात्रायां पर्यटन्नवनीं प्रभु: । गत: प्रभासमशृणोन्मातुलेयीं स आत्मन: ॥ २ ॥ दुर्योधनाय रामस्तां दास्यतीति न चापरे । तल्लिप्सु: स यतिर्भूत्वा त्रिदण्डी द्वारकामगात् ॥ ३ ॥
śrī-śuka uvāca arjunas tīrtha-yātrāyāṁ paryaṭann avanīṁ prabhuḥ gataḥ prabhāsam aśṛṇon mātuleyīṁ sa ātmanaḥ duryodhanāya rāmas tāṁ dāsyatīti na cāpare tal-lipsuḥ sa yatir bhūtvā tri-daṇḍī dvārakām agāt
SB 10.86.4
तत्र वै वार्षितान् मासानवात्सीत् स्वार्थसाधक: । पौरै: सभाजितोऽभीक्ष्णं रामेणाजानता च स: ॥ ४ ॥
tatra vai vārṣitān māsān avātsīt svārtha-sādhakaḥ pauraiḥ sabhājito ’bhīkṣṇaṁ rāmeṇājānatā ca saḥ
SB 10.86.5
एकदा गृहमानीय आतिथ्येन निमन्त्र्य तम् । श्रद्धयोपहृतं भैक्ष्यं बलेन बुभुजे किल ॥ ५ ॥
ekadā gṛham ānīya ātithyena nimantrya tam śraddhayopahṛtaṁ bhaikṣyaṁ balena bubhuje kila
SB 10.86.6
सोऽपश्यत्तत्र महतीं कन्यां वीरमनोहराम् । प्रीत्युत्फुल्लेक्षणस्तस्यां भावक्षुब्धं मनो दधे ॥ ६ ॥
so ’paśyat tatra mahatīṁ kanyāṁ vīra-mano-harām prīty-utphullekṣaṇas tasyāṁ bhāva-kṣubdhaṁ mano dadhe
SB 10.86.7
सापि तं चकमे वीक्ष्य नारीणां हृदयंगमम् । हसन्ती व्रीडितापाङ्गी तन्न्यस्तहृदयेक्षणा ॥ ७ ॥
sāpi taṁ cakame vīkṣya nārīṇāṁ hṛdayaṁ-gamam hasantī vrīḍitāpaṅgī tan-nyasta-hṛdayekṣaṇā
SB 10.86.8
तां परं समनुध्यायन्नन्तरं प्रेप्सुरर्जुन: । न लेभे शं भ्रमच्चित्त: कामेनातिबलीयसा ॥ ८ ॥
tāṁ paraṁ samanudhyāyann antaraṁ prepsur arjunaḥ na lebhe śaṁ bhramac-cittaḥ kāmenāti-balīyasā
SB 10.86.9
महत्यां देवयात्रायां रथस्थां दुर्गनिर्गताम् । जहारानुमत: पित्रो: कृष्णस्य च महारथ: ॥ ९ ॥
mahatyāṁ deva-yātrāyāṁ ratha-sthāṁ durga-nirgatāṁ jahārānumataḥ pitroḥ kṛṣṇasya ca mahā-rathaḥ
SB 10.86.10
रथस्थो धनुरादाय शूरांश्चारुन्धतो भटान् । विद्राव्य क्रोशतां स्वानां स्वभागं मृगराडिव ॥ १० ॥
ratha-stho dhanur ādāya śūrāṁś cārundhato bhaṭān vidrāvya krośatāṁ svānāṁ sva-bhāgaṁ mṛga-rāḍ iva
SB 10.86.11
तच्छ्रुत्वा क्षुभितो राम: पर्वणीव महार्णव: । गृहीतपाद: कृष्णेन सुहृद्भिश्चानुसान्त्वित: ॥ ११ ॥
tac chrutvā kṣubhito rāmaḥ parvaṇīva mahārṇavaḥ gṛhīta-pādaḥ kṛṣṇena suhṛdbhiś cānusāntvitaḥ
SB 10.86.12
प्राहिणोत् पारिबर्हाणि वरवध्वोर्मुदा बल: । महाधनोपस्करेभरथाश्वनरयोषित: ॥ १२ ॥
prāhiṇot pāribarhāṇi vara-vadhvor mudā balaḥ mahā-dhanopaskarebha- rathāśva-nara-yoṣitaḥ
SB 10.86.13
श्रीशुक उवाच कृष्णस्यासीद् द्विजश्रेष्ठ: श्रुतदेव इति श्रुत: । कृष्णैकभक्त्या पूर्णार्थ: शान्त: कविरलम्पट: ॥ १३ ॥
śrī-śuka uvāca kṛṣṇasyāsīd dvija-śreṣṭhaḥ śrutadeva iti śrutaḥ kṛṣṇaika-bhaktyā pūrṇārthaḥ śāntaḥ kavir alampataḥ
SB 10.86.14
स उवास विदेहेषु मिथिलायां गृहाश्रमी । अनीहयागताहार्यनिर्वर्तितनिजक्रिय: ॥ १४ ॥
sa uvāsa videheṣu mithilāyāṁ gṛhāśramī anīhayāgatāhārya- nirvartita-nija-kriyaḥ
SB 10.86.15
यात्रामात्रं त्वहरहर्दैवादुपनमत्युत । नाधिकं तावता तुष्ट: क्रिया चक्रे यथोचिता: ॥ १५ ॥
yātrā-mātraṁ tv ahar ahar daivād upanamaty uta nādhikaṁ tāvatā tuṣṭaḥ kriyā cakre yathocitāḥ
SB 10.86.16
तथा तद्राष्ट्रपालोऽङ्ग बहुलाश्व इति श्रुत: । मैथिलो निरहम्मान उभावप्यच्युतप्रियौ ॥ १६ ॥
tathā tad-rāṣṭra-pālo ’ṅga bahulāśva iti śrutaḥ maithilo niraham-māna ubhāv apy acyuta-priyau
SB 10.86.17
तयो: प्रसन्नो भगवान् दारुकेणाहृतं रथम् । आरुह्य साकं मुनिभिर्विदेहान् प्रययौ प्रभु: ॥ १७ ॥
tayoḥ prasanno bhagavān dārukeṇāhṛtaṁ ratham āruhya sākaṁ munibhir videhān prayayau prabhuḥ
SB 10.86.18
नारदो वामदेवोऽत्रि: कृष्णो रामोऽसितोऽरुणि: । अहं बृहस्पति: कण्वो मैत्रेयश्च्यवनादय: ॥ १८ ॥
nārado vāmadevo ’triḥ kṛṣṇo rāmo ’sito ’ruṇiḥ ahaṁ bṛhaspatiḥ kaṇvo maitreyaś cyavanādayaḥ
SB 10.86.19
तत्र तत्र तमायान्तं पौरा जानपदा नृप । उपतस्थु: सार्घ्यहस्ता ग्रहै: सूर्यमिवोदितम् ॥ १९ ॥
tatra tatra tam āyāntaṁ paurā jānapadā nṛpa upatasthuḥ sārghya-hastā grahaiḥ sūryam ivoditam
SB 10.86.20
आनर्तधन्वकुरुजाङ्गलकङ्कमत्स्य- पाञ्चालकुन्तिमधुकेकयकोशलार्णा: । अन्ये च तन्मुखसरोजमुदारहास- स्निग्धेक्षणं नृप पपुर्दृशिभिर्नृनार्य: ॥ २० ॥
ānarta-dhanva-kuru-jāṅgala-kaṅka-matsya- pāñcāla-kunti-madhu-kekaya-kośalārṇāḥ anye ca tan-mukha-sarojam udāra-hāsa- snigdhekṣaṇaṁ nṛpa papur dṛśibhir nr-nāryaḥ
SB 10.86.21
तेभ्य: स्ववीक्षणविनष्टतमिस्रदृग्भ्य: क्षेमं त्रिलोकगुरुरर्थदृशं च यच्छन् । शृण्वन् दिगन्तधवलं स्वयशोऽशुभघ्नं गीतं सुरैर्नृभिरगाच्छनकैर्विदेहान् ॥ २१ ॥
tebhyaḥ sva-vīkṣaṇa-vinaṣṭa-tamisra-dṛgbhyaḥ kṣemaṁ tri-loka-gurur artha-dṛśaṁ ca yacchan śṛṇvan dig-anta-dhavalaṁ sva-yaśo ’śubha-ghnaṁ gītaṁ surair nṛbhir agāc chanakair videhān
SB 10.86.22
तेऽच्युतं प्राप्तमाकर्ण्य पौरा जानपदा नृप । अभीयुर्मुदितास्तस्मै गृहीतार्हणपाणय: ॥ २२ ॥
te ’cyutaṁ prāptam ākarṇya paurā jānapadā nṛpa abhīyur muditās tasmai gṛhītārhaṇa-pāṇayaḥ
SB 10.86.23
दृष्ट्वा त उत्तम:श्लोकं प्रीत्युत्फुलाननाशया: । कैर्धृताञ्जलिभिर्नेमु: श्रुतपूर्वांस्तथा मुनीन् ॥ २३ ॥
dṛṣṭvā ta uttamaḥ-ślokaṁ prīty-utphulānanāśayāḥ kair dhṛtāñjalibhir nemuḥ śruta-pūrvāṁs tathā munīn
SB 10.86.24
स्वानुग्रहाय सम्प्राप्तं मन्वानौ तं जगद्गुरुम् । मैथिल: श्रुतदेवश्च पादयो: पेततु: प्रभो: ॥ २४ ॥
svānugrahāya samprāptaṁ manvānau taṁ jagad-gurum maithilaḥ śrutadevaś ca pādayoḥ petatuḥ prabhoḥ
SB 10.86.25
न्यमन्त्रयेतां दाशार्हमातिथ्येन सह द्विजै: । मैथिल: श्रुतदेवश्च युगपत् संहताञ्जली ॥ २५ ॥
nyamantrayetāṁ dāśārham ātithyena saha dvijaiḥ maithilaḥ śrutadevaś ca yugapat saṁhatāñjalī
SB 10.86.26
भगवांस्तदभिप्रेत्य द्वयो: प्रियचिकीर्षया । उभयोराविशद् गेहमुभाभ्यां तदलक्षित: ॥ २६ ॥
bhagavāṁs tad abhipretya dvayoḥ priya-cikīrṣayā ubhayor āviśad geham ubhābhyāṁ tad-alakṣitaḥ
SB 10.86.27-29
श्रान्तानप्यथ तान् दूराज्जनक: स्वगृहागतान् । आनीतेष्वासनाग्र्येषु सुखासीनान् महामना: ॥ २७ ॥ प्रवृद्धभक्त्या उद्धर्षहृदयास्राविलेक्षण: । नत्वा तदङ्घ्रीन् प्रक्षाल्य तदपो लोकपावनी: ॥ २८ ॥ सकुटुम्बो वहन् मूर्ध्ना पूजयां चक्र ईश्वरान् । गन्धमाल्याम्बराकल्पधूपदीपार्घ्यगोवृषै: ॥ २९ ॥
śrāntān apy atha tān dūrāj janakaḥ sva-gṛhāgatān ānīteṣv āsanāgryeṣu sukhāsīnān mahā-manāḥ pravṛddha-bhaktyā uddharṣa- hṛdayāsrāvilekṣaṇaḥ natvā tad-aṅghrīn prakṣālya tad-apo loka-pāvanīḥ sa-kuṭumbo vahan mūrdhnā pūjayāṁ cakra īśvarān gandha-mālyāmbarākalpa- dhūpa-dīpārghya-go-vṛṣaiḥ
SB 10.86.30
वाचा मधुरया प्रीणन्निदमाहान्नतर्पितान् । पादावङ्कगतौ विष्णो: संस्पृशञ्छनकैर्मुदा ॥ ३० ॥
vācā madhurayā prīṇann idam āhānna-tarpitān pādāv aṅka-gatau viṣṇoḥ saṁspṛśañ chanakair mudā
SB 10.86.31
श्रीबहुलाश्व उवाच भवान् हि सर्वभूतानामात्मा साक्षी स्वदृग् विभो । अथ नस्त्वत्पदाम्भोजं स्मरतां दर्शनं गत: ॥ ३१ ॥
śrī-bahulāśva uvāca bhavān hi sarva-bhūtānām ātmā sākṣī sva-dṛg vibho atha nas tvat-padāmbhojaṁ smaratāṁ darśanaṁ gataḥ
SB 10.86.32
स्ववचस्तदृतं कर्तुमस्मद्दृग्गोचरो भवान् । यदात्थैकान्तभक्तान् मे नानन्त: श्रीरज: प्रिय: ॥ ३२ ॥
sva-vacas tad ṛtaṁ kartum asmad-dṛg-gocaro bhavān yad ātthaikānta-bhaktān me nānantaḥ śrīr ajaḥ priyaḥ
SB 10.86.33
को नु त्वच्चरणाम्भोजमेवंविद् विसृजेत् पुमान् । निष्किञ्चनानां शान्तानां मुनीनां यस्त्वमात्मद: ॥ ३३ ॥
ko nu tvac-caraṇāmbhojam evaṁ-vid visṛjet pumān niṣkiñcanānāṁ śāntānāṁ munīnāṁ yas tvam ātma-daḥ
SB 10.86.34
योऽवतीर्य यदोर्वंशे नृणां संसरतामिह । यशो वितेने तच्छान्त्यै त्रैलोक्यवृजिनापहम् ॥ ३४ ॥
yo ’vatīrya yador vaṁśe nṛṇāṁ saṁsaratām iha yaśo vitene tac-chāntyai trai-lokya-vṛjināpaham
SB 10.86.35
नमस्तुभ्यं भगवते कृष्णायाकुण्ठमेधसे । नारायणाय ऋषये सुशान्तं तप ईयुषे ॥ ३५ ॥
namas tubhyaṁ bhagavate kṛṣṇāyākuṇṭha-medhase nārāyaṇāya ṛṣaye su-śāntaṁ tapa īyuṣe
SB 10.86.36
दिनानि कतिचिद् भूमन् गृहान् नो निवस द्विजै: । समेत: पादरजसा पुनीहीदं निमे: कुलम् ॥ ३६ ॥
dināni katicid bhūman gṛhān no nivasa dvijaiḥ sametaḥ pāda-rajasā punīhīdaṁ nimeḥ kulam
SB 10.86.37
इत्युपामन्त्रितो राज्ञा भगवाल्ँ लोकभावन: । उवास कुर्वन् कल्याणं मिथिलानरयोषिताम् ॥ ३७ ॥
ity upāmantrito rājñā bhagavāḻ loka-bhāvanaḥ uvāsa kurvan kalyāṇaṁ mithilā-nara-yoṣitām
SB 10.86.38
श्रुतदेवोऽच्युतं प्राप्तं स्वगृहाञ्जनको यथा । नत्वा मुनीन् सुसंहृष्टो धुन्वन् वासो ननर्त ह ॥ ३८ ॥
śrutadevo ’cyutaṁ prāptaṁ sva-gṛhāñ janako yathā natvā munīn su-saṁhṛṣṭo dhunvan vāso nanarta ha
SB 10.86.39
तृणपीठबृषीष्वेतानानीतेषूपवेश्य स: । स्वागतेनाभिनन्द्याङ्घ्रीन् सभार्योऽवनिजे मुदा ॥ ३९ ॥
tṛṇa-pīṭha-bṛṣīṣv etān ānīteṣūpaveśya saḥ svāgatenābhinandyāṅghrīn sa-bhāryo ’vanije mudā
SB 10.86.40
तदम्भसा महाभाग आत्मानं सगृहान्वयम् । स्नापयां चक्र उद्धर्षो लब्धसर्वमनोरथ: ॥ ४० ॥
tad-ambhasā mahā-bhāga ātmānaṁ sa-gṛhānvayam snāpayāṁ cakra uddharṣo labdha-sarva-manorathaḥ
SB 10.86.41
फलार्हणोशीरशिवामृताम्बुभि- र्मृदा सुरभ्या तुलसीकुशाम्बुजै: । आराधयामास यथोपपन्नया सपर्यया सत्त्वविवर्धनान्धसा ॥ ४१ ॥
phalārhaṇośīra-śivāmṛtāmbubhir mṛdā surabhyā tulasī-kuśāmbuyaiḥ ārādhayām āsa yathopapannayā saparyayā sattva-vivardhanāndhasā
SB 10.86.42
स तर्कयामास कुतो ममान्वभूत् गृहान्धकूपे पतितस्य सङ्गम: । य: सर्वतीर्थास्पदपादरेणुभि: कृष्णेन चास्यात्मनिकेतभूसुरै: ॥ ४२ ॥
sa tarkayām āsa kuto mamānv abhūt gṛhāndha-kūpe patitasya saṅgamaḥ yaḥ sarva-tīrthāspada-pāda-reṇubhiḥ kṛṣṇena cāsyātma-niketa-bhūsuraiḥ
SB 10.86.43
सूपविष्टान् कृतातिथ्यान् श्रुतदेव उपस्थित: । सभार्यस्वजनापत्य उवाचाङ्घ्र्यभिमर्शन: ॥ ४३ ॥
sūpaviṣṭān kṛtātithyān śrutadeva upasthitaḥ sa-bhārya-svajanāpatya uvācāṅghry-abhimarśanaḥ
SB 10.86.44
श्रुतदेव उवाच नाद्य नो दर्शनं प्राप्त: परं परमपूरुष: । यर्हीदं शक्तिभि: सृष्ट्वा प्रविष्टो ह्यात्मसत्तया ॥ ४४ ॥
śrutadeva uvāca nādya no darśanaṁ prāptaḥ paraṁ parama-pūruṣaḥ yarhīdaṁ śaktibhiḥ sṛṣṭvā praviṣṭo hy ātma-sattayā
SB 10.86.45
यथा शयान: पुरुषो मनसैवात्ममायया । सृष्ट्वा लोकं परं स्वाप्नमनुविश्यावभासते ॥ ४५ ॥
yathā śayānaḥ puruṣo manasaivātma-māyayā sṛṣṭvā lokaṁ paraṁ svāpnam anuviśyāvabhāsate
SB 10.86.46
शृण्वतां गदतां शश्वदर्चतां त्वाभिवन्दताम् । नृणां संवदतामन्तर्हृदि भास्यमलात्मनाम् ॥ ४६ ॥
śṛṇvatāṁ gadatāṁ śaśvad arcatāṁ tvābhivandatām ṇṛṇāṁ saṁvadatām antar hṛdi bhāsy amalātmanām
SB 10.86.47
हृदिस्थोऽप्यतिदूरस्थ: कर्मविक्षिप्तचेतसाम् । आत्मशक्तिभिरग्राह्योऽप्यन्त्युपेतगुणात्मनाम् ॥ ४७ ॥
hṛdi-stho ’py ati-dūra-sthaḥ karma-vikṣipta-cetasām ātma-śaktibhir agrāhyo ’py anty upeta-guṇātmanām
SB 10.86.48
नमोऽस्तु तेऽध्यात्मविदां परात्मने अनात्मने स्वात्मविभक्तमृत्यवे । सकारणाकारणलिङ्गमीयुषे स्वमाययासंवृतरुद्धदृष्टये ॥ ४८ ॥
namo ’stu te ’dhyātma-vidāṁ parātmane anātmane svātma-vibhakta-mṛtyave sa-kāraṇākāraṇa-liṅgam īyuṣe sva-māyayāsaṁvṛta-ruddha-dṛṣṭaye
SB 10.86.49
स त्वं शाधि स्वभृत्यान् न: किं देव करवाम हे । एतदन्तो नृणां क्लेशो यद् भवानक्षिगोचर: ॥ ४९ ॥
sa tvaṁ śādhi sva-bhṛtyān naḥ kiṁ deva karavāma he etad-anto nṛṇāṁ kleśo yad bhavān akṣi-gocaraḥ
SB 10.86.50
श्रीशुक उवाच तदुक्तमित्युपाकर्ण्य भगवान् प्रणतार्तिहा । गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रहसंस्तमुवाच ह ॥ ५० ॥
śrī-śuka uvāca tad-uktam ity upākarṇya bhagavān praṇatārti-hā gṛhītvā pāṇinā pāṇiṁ prahasaṁs tam uvāca ha
SB 10.86.51
श्रीभगवानुवाच ब्रह्मंस्तेऽनुग्रहार्थाय सम्प्राप्तान् विद्ध्यमून् मुनीन् । सञ्चरन्ति मया लोकान् पुनन्त: पादरेणुभि: ॥ ५१ ॥
śrī-bhagavān uvāca brahmaṁs te ’nugrahārthāya samprāptān viddhy amūn munīn sañcaranti mayā lokān punantaḥ pāda-reṇubhiḥ
SB 10.86.52
देवा: क्षेत्राणि तीर्थानि दर्शनस्पर्शनार्चनै: । शनै: पुनन्ति कालेन तदप्यर्हत्तमेक्षया ॥ ५२ ॥
devāḥ kṣetrāṇi tīrthāni darśana-sparśanārcanaiḥ śanaiḥ punanti kālena tad apy arhattamekṣayā
SB 10.86.53
ब्राह्मणो जन्मना श्रेयान् सर्वेषां प्राणिनामिह । तपसा विद्यया तुष्ट्या किमु मत्कलया युत: ॥ ५३ ॥
brāhmaṇo janmanā śreyān sarveṣām prāṇinām iha tapasā vidyayā tuṣṭyā kim u mat-kalayā yutaḥ
SB 10.86.54
न ब्राह्मणान्मे दयितं रूपमेतच्चतुर्भुजम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो ह्यहम् ॥ ५४ ॥
na brāhmaṇān me dayitaṁ rūpam etac catur-bhujam sarva-veda-mayo vipraḥ sarva-deva-mayo hy aham
SB 10.86.55
दुष्प्रज्ञा अविदित्वैवमवजानन्त्यसूयव: । गुरुं मां विप्रमात्मानमर्चादाविज्यदृष्टय: ॥ ५५ ॥
duṣprajñā aviditvaivam avajānanty asūyavaḥ guruṁ māṁ vipram ātmānam arcādāv ijya-dṛṣṭayaḥ
SB 10.86.56
चराचरमिदं विश्वं भावा ये चास्य हेतव: । मद्रूपाणीति चेतस्याधत्ते विप्रो मदीक्षया ॥ ५६ ॥
carācaram idaṁ viśvaṁ bhāvā ye cāsya hetavaḥ mad-rūpāṇīti cetasy ādhatte vipro mad-īkṣayā
SB 10.86.57
तस्माद् ब्रह्मऋषीनेतान् ब्रह्मन् मच्छ्रद्धयार्चय । एवं चेदर्चितोऽस्म्यद्धा नान्यथा भूरिभूतिभि: ॥ ५७ ॥
tasmād brahma-ṛṣīn etān brahman mac-chraddhayārcaya evaṁ ced arcito ’smy addhā nānyathā bhūri-bhūtibhiḥ
SB 10.86.58
श्रीशुक उवाच स इत्थं प्रभुनादिष्ट: सहकृष्णान् द्विजोत्तमान् । आराध्यैकात्मभावेन मैथिलश्चाप सद्गतिम् ॥ ५८ ॥
śrī-śuka uvāca sa itthaṁ prabhunādiṣṭaḥ saha-kṛṣṇān dvijottamān ārādhyaikātma-bhāvena maithilaś cāpa sad-gatim
SB 10.86.59
एवं स्वभक्तयो राजन् भगवान् भक्तभक्तिमान् । उषित्वादिश्य सन्मार्गं पुनर्द्वारवतीमगात् ॥ ५९ ॥
evaṁ sva-bhaktayo rājan bhagavān bhakta-bhaktimān uṣitvādiśya san-mārgaṁ punar dvāravatīm agāt
Canto 10, Chapter 87
SB 10.87.1
श्रीपरीक्षिदुवाच ब्रह्मन् ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणे गुणवृत्तय: । कथं चरन्ति श्रुतय: साक्षात् सदसत: परे ॥ १ ॥
śrī-parīkṣid uvāca brahman brahmaṇy anirdeśye nirguṇe guṇa-vṛttayaḥ kathaṁ caranti śrutayaḥ sākṣāt sad-asataḥ pare
SB 10.87.2
श्रीशुक उवाच बुद्धीन्द्रियमन:प्राणान् जनानामसृजत् प्रभु: । मात्रार्थं च भवार्थं च आत्मनेऽकल्पनाय च ॥ २ ॥
śrī-śuka uvāca buddhīndriya-manaḥ-prāṇān janānām asṛjat prabhuḥ mātrārthaṁ ca bhavārthaṁ ca ātmane ’kalpanāya ca
SB 10.87.3
सैषा ह्युपनिषद् ब्राह्मी पूर्वेशां पूर्वजैर्धृता । श्रद्धया धारयेद् यस्तां क्षेमं गच्छेदकिञ्चन: ॥ ३ ॥
saiṣā hy upaniṣad brāhmī pūrveśāṁ pūrva-jair dhṛtā śrraddhayā dhārayed yas tāṁ kṣemaṁ gacched akiñcanaḥ
SB 10.87.4
अत्र ते वर्णयिष्यामि गाथां नारायणान्विताम् । नारदस्य च संवादमृषेर्नारायणस्य च ॥ ४ ॥
atra te varṇayiṣyāmi gāthāṁ nārāyaṇānvitām nāradasya ca saṁvādam ṛṣer nārāyaṇasya ca
SB 10.87.5
एकदा नारदो लोकान् पर्यटन् भगवत्प्रिय: । सनातनमृषिं द्रष्टुं ययौ नारायणाश्रमम् ॥ ५ ॥
ekadā nārado lokān paryaṭan bhagavat-priyaḥ sanātanam ṛṣiṁ draṣṭuṁ yayau nārāyaṇāśramam
SB 10.87.6
यो वै भारतवर्षेऽस्मिन् क्षेमाय स्वस्तये नृणाम् । धर्मज्ञानशमोपेतमाकल्पादास्थितस्तप: ॥ ६ ॥
yo vai bhārata-varṣe ’smin kṣemāya svastaye nṛṇām dharma-jñāna-śamopetam ā-kalpād āsthitas tapaḥ
SB 10.87.7
तत्रोपविष्टमृषिभि: कलापग्रामवासिभि: । परीतं प्रणतोऽपृच्छदिदमेव कुरूद्वह ॥ ७ ॥
tatropaviṣṭam ṛṣibhiḥ kalāpa-grāma-vāsibhiḥ parītaṁ praṇato ’pṛcchad idam eva kurūdvaha
SB 10.87.8
तस्मै ह्यवोचद् भगवानृषीणां शृण्वतामिदम् । यो ब्रह्मवाद: पूर्वेषां जनलोकनिवासिनाम् ॥ ८ ॥
tasmai hy avocad bhagavān ṛṣīṇāṁ śṛṇvatām idam yo brahma-vādaḥ pūrveṣāṁ jana-loka-nivāsinām
SB 10.87.9
श्रीभगवानुवाच स्वायम्भुव ब्रह्मसत्रं जनलोकेऽभवत् पुरा । तत्रस्थानां मानसानां मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् ॥ ९ ॥
śrī-bhagavān uvāca svāyambhuva brahma-satraṁ jana-loke ’bhavat purā tatra-sthānāṁ mānasānāṁ munīnām ūrdhva-retasām
SB 10.87.10
श्वेतद्वीपं गतवति त्वयि द्रष्टुं तदीश्वरम् । ब्रह्मवाद: सुसंवृत्त: श्रुतयो यत्र शेरते । तत्र हायमभूत् प्रश्नस्त्वं मां यमनुपृच्छसि ॥ १० ॥
śvetadvīpaṁ gatavati tvayi draṣṭuṁ tad-īśvaram brahma-vādaḥ su-saṁvṛttaḥ śrutayo yatra śerate tatra hāyam abhūt praśnas tvaṁ māṁ yam anupṛcchasi
SB 10.87.11
तुल्यश्रुततप:शीलास्तुल्यस्वीयारिमध्यमा: । अपि चक्रु: प्रवचनमेकं शुश्रूषवोऽपरे ॥ ११ ॥
tulya-śruta-tapaḥ-śīlās tulya-svīyāri-madhyamāḥ api cakruḥ pravacanam ekaṁ śuśrūṣavo ’pare
SB 10.87.12-13
श्रीसनन्दन उवाच स्वसृष्टमिदमापीय शयानं सह शक्तिभि: । तदन्ते बोधयां चक्रुस्तल्लिङ्गै: श्रुतय: परम् ॥ १२ ॥ यथा शयानं संराजं वन्दिनस्तत्पराक्रमै: । प्रत्यूषेऽभेत्य सुश्लोकैर्बोधयन्त्यनुजीविन: ॥ १३ ॥
śrī-sanandana uvāca sva-sṛṣṭam idam āpīya śayānaṁ saha śaktibhiḥ tad-ante bodhayāṁ cakrus tal-liṅgaiḥ śrutayaḥ param yathā śayānaṁ saṁrājaṁ vandinas tat-parākramaiḥ pratyūṣe ’bhetya su-ślokair bodhayanty anujīvinaḥ
SB 10.87.14
श्रीश्रुतय ऊचु: जय जय जह्यजामजित दोषगृभीतगुणां त्वमसि यदात्मना समवरुद्धसमस्तभग: । अगजगदोकसामखिलशक्त्यवबोधक ते क्वचिदजयात्मना च चरतोऽनुचरेन्निगम: ॥ १४ ॥
śrī-śrutaya ūcuḥ jaya jaya jahy ajām ajita doṣa-gṛbhīta-guṇāṁ tvam asi yad ātmanā samavaruddha-samasta-bhagaḥ aga-jagad-okasām akhila-śakty-avabodhaka te kvacid ajayātmanā ca carato ’nucaren nigamaḥ
SB 10.87.15
बृहदुपलब्धमेतदवयन्त्यवशेषतया यत उदयास्तमयौ विकृतेर्मृदि वाविकृतात् । अत ऋषयो दधुस्त्वयि मनोवचनाचरितं कथमयथा भवन्ति भुवि दत्तपदानि नृणाम् ॥ १५ ॥
bṛhad upalabdham etad avayanty avaśeṣatayā yata udayāstam-ayau vikṛter mṛdi vāvikṛtāt ata ṛṣayo dadhus tvayi mano-vacanācaritaṁ katham ayathā bhavanti bhuvi datta-padāni nṛṇām
SB 10.87.16
इति तव सूरयस्त्र्यधिपतेऽखिललोकमल-क्षपणकथामृताब्धिमवगाह्य तपांसि जहु: । किमुत पुन: स्वधामविधुताशयकालगुणा:परम भजन्ति ये पदमजस्रसुखानुभवम् ॥ १६ ॥
iti tava sūrayas try-adhipate ’khila-loka-mala- kṣapaṇa-kathāmṛtābdhim avagāhya tapāṁsi jahuḥ kim uta punaḥ sva-dhāma-vidhutāśaya-kāla-guṇāḥ parama bhajanti ye padam ajasra-sukhānubhavam
SB 10.87.17
दृतय इव श्वसन्त्यसुभृतो यदि तेऽनुविधा महदहमादयोऽण्डमसृजन् यदनुग्रहत: । पुरुषविधोऽन्वयोऽत्र चरमोऽन्नमयादिषु य: सदसत: परं त्वमथ यदेष्ववशेषमृतम् ॥ १७ ॥
dṛtaya iva śvasanty asu-bhṛto yadi te ’nuvidhā mahad-aham-ādayo ’ṇḍam asṛjan yad-anugrahataḥ puruṣa-vidho ’nvayo ’tra caramo ’nna-mayādiṣu yaḥ sad-asataḥ paraṁ tvam atha yad eṣv avaśeṣam ṛtam
SB 10.87.18
उदरमुपासते य ऋषिवर्त्मसु कूर्पदृश: परिसरपद्धतिं हृदयमारुणयो दहरम् । तत उदगादनन्त तव धाम शिर: परमं पुनरिह यत् समेत्य न पतन्ति कृतान्तमुखे ॥ १८ ॥
udaram upāsate ya ṛṣi-vartmasu kūrpa-dṛśaḥ parisara-paddhatiṁ hṛdayam āruṇayo daharam tata udagād ananta tava dhāma śiraḥ paramaṁ punar iha yat sametya na patanti kṛtānta-mukhe
SB 10.87.19
स्वकृतविचित्रयोनिषु विशन्निव हेतुतया तरतमतश्चकास्स्यनलवत् स्वकृतानुकृति: । अथ वितथास्वमूष्ववितथं तव धाम समं विरजधियोऽनुयन्त्यभिविपण्यव एकरसम् ॥ १९ ॥
sva-kṛta-vicitra-yoniṣu viśann iva hetutayā taratamataś cakāssy anala-vat sva-kṛtānukṛtiḥ atha vitathāsv amūṣv avitathāṁ tava dhāma samaṁ viraja-dhiyo ’nuyanty abhivipaṇyava eka-rasam
SB 10.87.20
स्वकृतपुरेष्वमीष्वबहिरन्तरसंवरणं तव पुरुषं वदन्त्यखिलशक्तिधृतोंऽशकृतम् । इति नृगतिं विविच्य कवयो निगमावपनं भवत उपासतेऽङ्घ्रिमभवं भुवि विश्वसिता: ॥ २० ॥
sva-kṛta-pureṣv amīṣv abahir-antara-saṁvaraṇaṁ tava puruṣaṁ vadanty akhila-śakti-dhṛto ’ṁśa-kṛtam iti nṛ-gatiṁ vivicya kavayo nigamāvapanaṁ bhavata upāsate ’ṅghrim abhavam bhuvi viśvasitāḥ
SB 10.87.21
दुरवगमात्मतत्त्वनिगमाय तवात्ततनो- श्चरितमहामृताब्धिपरिवर्तपरिश्रमणा: । न परिलषन्ति केचिदपवर्गमपीश्वर ते चरणसरोजहंसकुलसङ्गविसृष्टगृहा: ॥ २१ ॥
duravagamātma-tattva-nigamāya tavātta-tanoś carita-mahāmṛtābdhi-parivarta-pariśramaṇāḥ na parilaṣanti kecid apavargam apīśvara te caraṇa-saroja-haṁsa-kula-saṅga-visṛṣṭa-gṛhāḥ
SB 10.87.22
त्वदनुपथं कुलायमिदमात्मसुहृत्प्रियव- च्चरति तथोन्मुखे त्वयि हिते प्रिय आत्मनि च । न बत रमन्त्यहो असदुपासनयात्महनो यदनुशया भ्रमन्त्युरुभये कुशरीरभृत: ॥ २२ ॥
tvad-anupathaṁ kulāyam idam ātma-suhṛt-priya-vac carati tathonmukhe tvayi hite priya ātmani ca na bata ramanty aho asad-upāsanayātma-hano yad-anuśayā bhramanty uru-bhaye ku-śarīra-bhṛtaḥ
SB 10.87.23
निभृतमरुन्मनोऽक्षदृढयोगयुजो हृदि य- न्मुनय उपासते तदरयोऽपि ययु: स्मरणात् । स्त्रिय उरगेन्द्रभोगभुजदण्डविषक्तधियो वयमपि ते समा: समदृशोऽङ्घ्रिसरोजसुधा: ॥ २३ ॥
nibhṛta-marun-mano-’kṣa-dṛḍha-yoga-yujo hṛdi yan munaya upāsate tad arayo ’pi yayuḥ smaraṇāt striya uragendra-bhoga-bhuja-daṇḍa-viṣakta-dhiyo vayam api te samāḥ sama-dṛśo ’ṅghri-saroja-sudhāḥ
SB 10.87.24
क इह नु वेद बतावरजन्मलयोऽग्रसरं यत उदगादृषिर्यमनु देवगणा उभये । तर्हि न सन्न चासदुभयं न च कालजव: किमपि न तत्र शास्त्रमवकृष्य शयीत यदा ॥ २४ ॥
ka iha nu veda batāvara-janma-layo ’gra-saraṁ yata udagād ṛṣir yam anu deva-gaṇā ubhaye tarhi na san na cāsad ubhayaṁ na ca kāla-javaḥ kim api na tatra śāstram avakṛṣya śayīta yadā
SB 10.87.25
जनिमसत: सतो मृतिमुतात्मनि ये च भिदां विपणमृतं स्मरन्त्युपदिशन्ति त आरुपितै: । त्रिगुणमय: पुमानिति भिदा यदबोधकृता त्वयि न तत: परत्र स भवेदवबोधरसे ॥ २५ ॥
janim asataḥ sato mṛtim utātmani ye ca bhidāṁ vipaṇam ṛtaṁ smaranty upadiśanti ta ārupitaiḥ tri-guṇa-mayaḥ pumān iti bhidā yad abodha-kṛtā tvayi na tataḥ paratra sa bhaved avabodha-rase
SB 10.87.26
सदिव मनस्त्रिवृत्त्वयि विभात्यसदामनुजात् सदभिमृशन्त्यशेषमिदमात्मतयात्मविद: । न हि विकृतिं त्यजन्ति कनकस्य तदात्मतया स्वकृतमनुप्रविष्टमिदमात्मतयावसितम् ॥ २६ ॥
sad iva manas tri-vṛt tvayi vibhāty asad ā-manujāt sad abhimṛśanty aśeṣam idam ātmatayātma-vidaḥ na hi vikṛtiṁ tyajanti kanakasya tad-ātmatayā sva-kṛtam anupraviṣṭam idam ātmatayāvasitam
SB 10.87.27
तव परि ये चरन्त्यखिलसत्त्वनिकेततया त उत पदाक्रमन्त्यविगणय्य शिरो निर्ऋतेः । परिवयसे पशूनिव गिरा विबुधानपि तां- स्त्वयि कृतसौहृदा: खलु पुनन्ति न ये विमुखा: ॥ २७ ॥
tava pari ye caranty akhila-sattva-niketatayā ta uta padākramanty avigaṇayya śiro nirṛteḥ parivayase paśūn iva girā vibudhān api tāṁs tvayi kṛta-sauhṛdāḥ khalu punanti na ye vimukhāḥ
SB 10.87.28
त्वमकरण: स्वराडखिलकारकशक्तिधर- स्तव बलिमुद्वहन्ति समदन्त्यजयानिमिषा: । वर्षभुजोऽखिलक्षितिपतेरिव विश्वसृजो विदधति यत्र ये त्वधिकृता भवतश्चकिता: ॥ २८ ॥
tvam akaraṇaḥ sva-rāḍ akhila-kāraka-śakti-dharas tava balim udvahanti samadanty ajayānimiṣāḥ varṣa-bhujo ’khila-kṣiti-pater iva viśva-sṛjo vidadhati yatra ye tv adhikṛtā bhavataś cakitāḥ
SB 10.87.29
स्थिरचरजातय: स्युरजयोत्थनिमित्तयुजो विहर उदीक्षया यदि परस्य विमुक्त तत: । न हि परमस्य कश्चिदपरो न परश्च भवेद् वियत इवापदस्य तव शून्यतुलां दधत: ॥ २९ ॥
sthira-cara-jātayaḥ syur ajayottha-nimitta-yujo vihara udīkṣayā yadi parasya vimukta tataḥ na hi paramasya kaścid aparo na paraś ca bhaved viyata ivāpadasya tava śūnya-tulāṁ dadhataḥ
SB 10.87.30
अपरिमिता ध्रुवास्तनुभृतो यदि सर्वगता- स्तर्हि न शास्यतेति नियमो ध्रुव नेतरथा । अजनि च यन्मयं तदविमुच्य नियन्तृ भवेत् सममनुजानतां यदमतं मतदुष्टतया ॥ ३० ॥
aparimitā dhruvās tanu-bhṛto yadi sarva-gatās tarhi na śāsyateti niyamo dhruva netarathā ajani ca yan-mayaṁ tad avimucya niyantṛ bhavet samam anujānatāṁ yad amataṁ mata-duṣṭatayā
SB 10.87.31
न घटत उद्भव: प्रकृतिपूरुषयोरजयो- रुभययुजा भवन्त्यसुभृतो जलबुद्बुदवत् । त्वयि त इमे ततो विविधनामगुणै: परमे सरित इवार्णवे मधुनि लिल्युरशेषरसा: ॥ ३१ ॥
na ghaṭata udbhavaḥ prakṛti-pūruṣayor ajayor ubhaya-yujā bhavanty asu-bhṛto jala-budbuda-vat tvayi ta ime tato vividha-nāma-guṇaiḥ parame sarita ivārṇave madhuni lilyur aśeṣa-rasāḥ
SB 10.87.32
नृषु तव मयया भ्रमममीष्ववगत्य भृशं त्वयि सुधियोऽभवे दधति भावमनुप्रभवम् । कथमनुवर्ततां भवभयं तव यद् भ्रुकुटि: सृजति मुहुस्त्रिनेमिरभवच्छरणेषु भयम् ॥ ३२ ॥
nṛṣu tava mayayā bhramam amīṣv avagatya bhṛśaṁ tvayi su-dhiyo ’bhave dadhati bhāvam anuprabhavam katham anuvartatāṁ bhava-bhayaṁ tava yad bhru-kuṭiḥ sṛjati muhus tri-nemir abhavac-charaṇeṣu bhayam
SB 10.87.33
विजितहृषीकवायुभिरदान्तमनस्तुरगं य इह यतन्ति यन्तुमतिलोलमुपायखिद: । व्यसनशतान्विता: समवहाय गुरोश्चरणं वणिज इवाज सन्त्यकृतकर्णधरा जलधौ ॥ ३३ ॥
vijita-hṛṣīka-vāyubhir adānta-manas tura-gaṁ ya iha yatanti yantum ati-lolam upāya-khidaḥ vyasana-śatānvitāḥ samavahāya guroś caraṇaṁ vaṇija ivāja santy akṛta-karṇa-dharā jaladhau
SB 10.87.34
स्वजनसुतात्मदारधनधामधरासुरथै- स्त्वयि सति किं नृणां श्रयत आत्मनि सर्वरसे । इति सदजानतां मिथुनतो रतये चरतां सुखयति को न्विह स्वविहते स्वनिरस्तभगे ॥ ३४ ॥
svajana-sutātma-dāra-dhana-dhāma-dharāsu-rathais tvayi sati kiṁ nṛṇām śrayata ātmani sarva-rase iti sad ajānatāṁ mithunato rataye caratāṁ sukhayati ko nv iha sva-vihate sva-nirasta-bhage
SB 10.87.35
भुवि पुरुपुण्यतीर्थसदनान्यृषयो विमदा- स्त उत भवत्पदाम्बुजहृदोऽघभिदङ्घ्रिजला: । दधति सकृन्मनस्त्वयि य आत्मनि नित्यसुखे न पुनरुपासते पुरुषसारहरावसथान् ॥ ३५ ॥
bhuvi puru-puṇya-tīrtha-sadanāny ṛṣayo vimadās ta uta bhavat-padāmbuja-hṛdo ’gha-bhid-aṅghri-jalāḥ dadhati sakṛn manas tvayi ya ātmani nitya-sukhe na punar upāsate puruṣa-sāra-harāvasathān
SB 10.87.36
सत इदमुत्थितं सदिति चेन्ननु तर्कहतं व्यभिचरति क्व च क्व च मृषा न तथोभययुक् । व्यवहृतये विकल्प इषितोऽन्धपरम्परया भ्रमयति भारती त उरुवृत्तिभिरुक्थजडान् ॥ ३६ ॥
sata idaṁ utthitaṁ sad iti cen nanu tarka-hataṁ vyabhicarati kva ca kva ca mṛṣā na tathobhaya-yuk vyavahṛtaye vikalpa iṣito ’ndha-paramparayā bhramayati bhāratī ta uru-vṛttibhir uktha-jaḍān
SB 10.87.37
न यदिदमग्र आस न भविष्यदतो निधना- दनुमितमन्तरा त्वयि विभाति मृषैकरसे । अत उपमीयते द्रविणजातिविकल्पपथै- र्वितथमनोविलासमृतमित्यवयन्त्यबुधा: ॥ ३७ ॥
na yad idam agra āsa na bhaviṣyad ato nidhanād anu mitam antarā tvayi vibhāti mṛṣaika-rase ata upamīyate draviṇa-jāti-vikalpa-pathair vitatha-mano-vilāsam ṛtam ity avayanty abudhāḥ
SB 10.87.38
स यदजया त्वजामनुशयीत गुणांश्च जुषन् भजति सरूपतां तदनु मृत्युमपेतभग: । त्वमुत जहासि तामहिरिव त्वचमात्तभगो महसि महीयसेऽष्टगुणितेऽपरिमेयभग: ॥ ३८ ॥
sa yad ajayā tv ajām anuśayīta guṇāṁś ca juṣan bhajati sarūpatāṁ tad anu mṛtyum apeta-bhagaḥ tvam uta jahāsi tām ahir iva tvacam ātta-bhago mahasi mahīyase ’ṣṭa-guṇite ’parimeya-bhagaḥ
SB 10.87.39
यदि न समुद्धरन्ति यतयो हृदि कामजटा दुरधिगमोऽसतां हृदि गतोऽस्मृतकण्ठमणि: । असुतृपयोगिनामुभयतोऽप्यसुखं भगव- न्ननपगतान्तकादनधिरूढपदाद् भवत: ॥ ३९ ॥
yadi na samuddharanti yatayo hṛdi kāma-jaṭā duradhigamo ’satāṁ hṛdi gato ’smṛta-kaṇṭha-maṇiḥ asu-tṛpa-yoginām ubhayato ’py asukhaṁ bhagavann anapagatāntakād anadhirūḍha-padād bhavataḥ
SB 10.87.40
त्वदवगमी न वेत्ति भवदुत्थशुभाशुभयो- र्गुणविगुणान्वयांस्तर्हि देहभृतां च गिर: । अनुयुगमन्वहं सगुण गीतपरम्परया श्रवणभृतो यतस्त्वमपवर्गगतिर्मनुजै: ॥ ४० ॥
tvad avagamī na vetti bhavad-uttha-śubhāśubhayor guṇa-viguṇānvayāṁs tarhi deha-bhṛtāṁ ca giraḥ anu-yugam anv-ahaṁ sa-guṇa gīta-paramparayā śravaṇa-bhṛto yatas tvam apavarga-gatir manu-jaiḥ
SB 10.87.41
द्युपतय एव ते न ययुरन्तमनन्ततयात्वमपि यदन्तराण्डनिचया ननु सावरणा: । ख इव रजांसि वान्ति वयसा सह यच्छ्रुतय-स्त्वयि हि फलन्त्यतन्निरसनेन भवन्निधना: ॥ ४१ ॥
dyu-pataya eva te na yayur antam anantatayā tvam api yad-antarāṇḍa-nicayā nanu sāvaraṇāḥ kha iva rajāṁsi vānti vayasā saha yac chrutayas tvayi hi phalanty atan-nirasanena bhavan-nidhanāḥ
SB 10.87.42
श्रीभगवानुवाच इत्येतद् ब्रह्मण: पुत्रा आश्रुत्यात्मानुशासनम् । सनन्दनमथानर्चु: सिद्धा ज्ञात्वात्मनो गतिम् ॥ ४२ ॥
śrī-bhagavān uvāca ity etad brahmaṇaḥ putrā āśrutyātmānuśāsanam sanandanam athānarcuḥ siddhā jñātvātmano gatim
SB 10.87.43
इत्यशेषसमाम्नायपुराणोपनिषद्रस: । समुद्धृत: पूर्वजातैर्व्योमयानैर्महात्मभि: ॥ ४३ ॥
ity aśeṣa-samāmnāya- purāṇopaniṣad-rasaḥ samuddhṛtaḥ pūrva-jātair vyoma-yānair mahātmabhiḥ
SB 10.87.44
त्वं चैतद् ब्रह्मदायाद श्रद्धयात्मानुशासनम् । धारयंश्चर गां कामं कामानां भर्जनं नृणाम् ॥ ४४ ॥
tvaṁ caitad brahma-dāyāda śraddhayātmānuśāsanam dhārayaṁś cara gāṁ kāmaṁ kāmānāṁ bharjanaṁ nṛṇām
SB 10.87.45
श्रीशुक उवाच एवं स ऋषिणादिष्टं गृहीत्वा श्रद्धयात्मवान् । पूर्ण: श्रुतधरो राजन्नाह वीरव्रतो मुनि: ॥ ४५ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ sa ṛṣiṇādiṣṭaṁ gṛhītvā śraddhayātmavān pūrṇaḥ śruta-dharo rājann āha vīra-vrato muniḥ
SB 10.87.46
श्रीनारद उवाच नमस्तस्मै भगवते कृष्णायामलकीर्तये । यो धत्ते सर्वभूतानामभवायोशती: कला: ॥ ४६ ॥
śrī-nārada uvāca namas tasmai bhagavate kṛṣṇāyāmala-kīrtaye yo dhatte sarva-bhūtānām abhavāyośatīḥ kalāḥ
SB 10.87.47
इत्याद्यमृषिमानम्य तच्छिष्यांश्च महात्मन: । ततोऽगादाश्रमं साक्षात् पितुर्द्वैपायनस्य मे ॥ ४७ ॥
ity ādyam ṛṣim ānamya tac-chiṣyāṁś ca mahātmanaḥ tato ’gād āśramaṁ sākṣāt pitur dvaipāyanasya me
SB 10.87.48
सभाजितो भगवता कृतासनपरिग्रह: । तस्मै तद् वर्णयामास नारायणमुखाच्छ्रुतम् ॥ ४८ ॥
sabhājito bhagavatā kṛtāsana-parigrahaḥ tasmai tad varṇayām āsa nārāyaṇa-mukhāc chrutam
SB 10.87.49
इत्येतद् वर्णितं राजन् यन्न: प्रश्न: कृतस्त्वया । यथा ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणेऽपि मनश्चरेत् ॥ ४९ ॥
ity etad varṇitaṁ rājan yan naḥ praśnaḥ kṛtas tvayā yathā brahmaṇy anirdeśye nīṛguṇe ’pi manaś caret
SB 10.87.50
योऽस्योत्प्रेक्षक आदिमध्यनिधने योऽव्यक्तजीवेश्वरो य: सृष्ट्वेदमनुप्रविश्य ऋषिणा चक्रे पुर: शास्ति ता: । यं सम्पद्य जहात्यजामनुशयी सुप्त: कुलायं यथा तं कैवल्यनिरस्तयोनिमभयं ध्यायेदजस्रं हरिम् ॥ ५० ॥
yo ’syotprekṣaka ādi-madhya-nidhane yo ’vyakta-jīveśvaro yaḥ sṛṣṭvedam anupraviśya ṛṣiṇā cakre puraḥ śāsti tāḥ yaṁ sampadya jahāty ajām anuśayī suptaḥ kulāyaṁ yathā taṁ kaivalya-nirasta-yonim abhayaṁ dhyāyed ajasraṁ harim
Canto 10, Chapter 88
SB 10.88.1
श्रीराजोवाच देवासुरमनुष्येषु ये भजन्त्यशिवं शिवम् । प्रायस्ते धनिनो भोजा न तु लक्ष्म्या: पतिं हरिम् ॥ १ ॥
śrī-rājovāca devāsura-manuṣyesu ye bhajanty aśivaṁ śivam prāyas te dhanino bhojā na tu lakṣmyāḥ patiṁ harim
SB 10.88.2
एतद् वेदितुमिच्छाम: सन्देहोऽत्र महान् हि न: । विरुद्धशीलयो: प्रभ्वोर्विरुद्धा भजतां गति: ॥ २ ॥
etad veditum icchāmaḥ sandeho ’tra mahān hi naḥ viruddha-śīlayoḥ prabhvor viruddhā bhajatāṁ gatiḥ
SB 10.88.3
श्रीशुक उवाच शिव: शक्तियुत: शश्वत् त्रिलिङ्गो गुणसंवृत: । वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेत्यहं त्रिधा ॥ ३ ॥
śrī-śuka uvāca śivaḥ śakti-yutaḥ śaśvat tri-liṅgo guṇa-saṁvṛtaḥ vaikārikas taijasaś ca tāmasaś cety ahaṁ tridhā
SB 10.88.4
ततो विकारा अभवन् षोडशामीषु कञ्चन । उपधावन् विभूतीनां सर्वासामश्नुते गतिम् ॥ ४ ॥
tato vikārā abhavan ṣoḍaśāmīṣu kañcana upadhāvan vibhūtīnāṁ sarvāsām aśnute gatim
SB 10.88.5
हरिर्हि निर्गुण: साक्षात् पुरुष: प्रकृते: पर: । स सर्वदृगुपद्रष्टा तं भजन् निर्गुणो भवेत् ॥ ५ ॥
harir hi nirguṇaḥ sākṣāt puruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ sa sarva-dṛg upadraṣṭā taṁ bhajan nirguṇo bhavet
SB 10.88.6
निवृत्तेष्वश्वमेधेषु राजा युष्मत्पितामह: । शृण्वन् भगवतो धर्मानपृच्छदिदमच्युतम् ॥ ६ ॥
nivṛtteṣv aśva-medheṣu rājā yuṣmat-pitāmahaḥ śṛṇvan bhagavato dharmān apṛcchad idam acyutam
SB 10.88.7
स आह भगवांस्तस्मै प्रीत: शुश्रूषवे प्रभु: । नृणां नि:श्रेयसार्थाय योऽवतीर्णो यदो: कुले ॥ ७ ॥
sa āha bhagavāṁs tasmai prītaḥ śuśrūṣave prabhuḥ nṛṇāṁ niḥśreyasārthāya yo ’vatīrṇo yadoḥ kule
SB 10.88.8
श्रीभगवानुवाच यस्याहमनुगृह्णामि हरिष्ये तद्धनं शनै: । ततोऽधनं त्यजन्त्यस्य स्वजना दु:खदु:खितम् ॥ ८ ॥
śrī-bhagavān uvāca yasyāham anugṛhṇāmi hariṣye tad-dhanaṁ śanaiḥ tato ’dhanaṁ tyajanty asya svajanā duḥkha-duḥkhitam
SB 10.88.9
स यदा वितथोद्योगो निर्विण्ण: स्याद् धनेहया । मत्परै: कृतमैत्रस्य करिष्ये मदनुग्रहम् ॥ ९ ॥
sa yadā vitathodyogo nirviṇṇaḥ syād dhanehayā mat-paraiḥ kṛta-maitrasya kariṣye mad-anugraham
SB 10.88.10
तद् ब्रह्म परमं सूक्ष्मं चिन्मात्रं सदनन्तकम् । विज्ञायात्मतया धीर: संसारात्परिमुच्यते ॥ १० ॥
tad brahma paramaṁ sūkṣmaṁ cin-mātraṁ sad anantakam vijñāyātmatayā dhīraḥ saṁsārāt parimucyate
SB 10.88.11
अतो मां सुदुराराध्यं हित्वान्यान् भजते जन: । ततस्त आशुतोषेभ्यो लब्धराज्यश्रियोद्धता: । मत्ता: प्रमत्ता वरदान् विस्मयन्त्यवजानते ॥ ११ ॥
ato māṁ su-durārādhyaṁ hitvānyān bhajate janaḥ tatas ta āśu-toṣebhyo labdha-rājya-śriyoddhatāḥ mattāḥ pramattā vara-dān vismayanty avajānate
SB 10.88.12
श्रीशुक उवाच शापप्रसादयोरीशा ब्रह्मविष्णुशिवादय: । सद्य:शापप्रसादोऽङ्ग शिवो ब्रह्मा न चाच्युत: ॥ १२ ॥
śrī-śuka uvāca śāpa-prasādayor īśā brahma-viṣṇu-śivādayaḥ sadyaḥ śāpa-prasādo ’ṅga śivo brahmā na cācyutaḥ
SB 10.88.13
अत्र चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वृकासुराय गिरिशो वरं दत्त्वाप सङ्कटम् ॥ १३ ॥
atra codāharantīmam itihāsaṁ purātanam vṛkāsurāya giriśo varaṁ dattvāpa saṅkaṭam
SB 10.88.14
वृको नामासुर: पुत्र: शकुने: पथि नारदम् । दृष्ट्वाशुतोषं पप्रच्छ देवेषु त्रिषु दुर्मति: ॥ १४ ॥
vṛko nāmāsuraḥ putraḥ śakuneḥ pathi nāradam dṛṣṭvāśu-toṣaṁ papraccha deveṣu triṣu durmatiḥ
SB 10.88.15
स आह देवं गिरिशमुपाधावाशु सिद्ध्यसि । योऽल्पाभ्यां गुणदोषाभ्यामाशु तुष्यति कुप्यति ॥ १५ ॥
sa āha devaṁ giriśam upādhāvāśu siddhyasi yo ’lpābhyāṁ guṇa-doṣābhyām āśu tuṣyati kupyati
SB 10.88.16
दशास्यबाणयोस्तुष्ट: स्तुवतोर्वन्दिनोरिव । ऐश्वर्यमतुलं दत्त्वा तत आप सुसङ्कटम् ॥ १६ ॥
daśāsya-bāṇayos tuṣṭaḥ stuvator vandinor iva aiśvaryam atulaṁ dattvā tata āpa su-saṅkaṭam
SB 10.88.17
इत्यादिष्टस्तमसुर उपाधावत् स्वगात्रत: । केदार आत्मक्रव्येण जुह्वानोऽग्निमुखं हरम् ॥ १७ ॥
ity ādiṣṭas tam asura upādhāvat sva-gātrataḥ kedāra ātma-kravyeṇa juhvāno gni-mukhaṁ haram
SB 10.88.18-19
देवोपलब्धिमप्राप्य निर्वेदात् सप्तमेऽहनि । शिरोऽवृश्चत् सुधितिना तत्तीर्थक्लिन्नमूर्धजम् ॥ १८ ॥ तदा महाकारुणिको स धूर्जटि- र्यथा वयं चाग्निरिवोत्थितोऽनलात् । निगृह्य दोर्भ्यां भुजयोर्न्यवारयत् तत्स्पर्शनाद् भूय उपस्कृताकृति: ॥ १९ ॥
devopalabdhim aprāpya nirvedāt saptame ’hani śiro ’vṛścat sudhitinā tat-tīrtha-klinna-mūrdhajam tadā mahā-kāruṇiko sa dhūrjaṭir yathā vayaṁ cāgnir ivotthito ’nalāt nigṛhya dorbhyāṁ bhujayor nyavārayat tat-sparśanād bhūya upaskṛtākṛtiḥ
SB 10.88.20
तमाह चाङ्गालमलं वृणीष्व मे यथाभिकामं वितरामि ते वरम् । प्रीयेय तोयेन नृणां प्रपद्यता- महो त्वयात्मा भृशमर्द्यते वृथा ॥ २० ॥
tam āha cāṅgālam alaṁ vṛṇīṣva me yathābhikāmaṁ vitarāmi te varam prīyeya toyena nṛṇāṁ prapadyatām aho tvayātmā bhṛśam ardyate vṛthā
SB 10.88.21
देवं स वव्रे पापीयान् वरं भूतभयावहम् । यस्य यस्य करं शीर्ष्णि धास्ये स म्रियतामिति ॥ २१ ॥
devaṁ sa vavre pāpīyān varaṁ bhūta-bhayāvaham yasya yasya karaṁ śīrṣṇi dhāsye sa mriyatām iti
SB 10.88.22
तच्छ्रुत्वा भगवान् रुद्रो दुर्मना इव भारत । ॐ इति प्रहसंस्तस्मै ददेऽहेरमृतं यथा ॥ २२ ॥
tac chrutvā bhagavān rudro durmanā iva bhārata om iti prahasaṁs tasmai dade ’her amṛtaṁ yathā
SB 10.88.23
स तद्वरपरीक्षार्थं शम्भोर्मूर्ध्नि किलासुर: । स्वहस्तं धातुमारेभे सोऽबिभ्यत् स्वकृताच्छिव: ॥ २३ ॥
sa tad-vara-parīkṣārthaṁ śambhor mūrdhni kilāsuraḥ sva-hastaṁ dhātum ārebhe so ’bibhyat sva-kṛtāc chivaḥ
SB 10.88.24
तेनोपसृष्ट: सन्त्रस्त: पराधावन् सवेपथु: । यावदन्तं दिवो भूमे: कष्ठानामुदगादुदक् ॥ २४ ॥
tenopasṛṣṭaḥ santrastaḥ parādhāvan sa-vepathuḥ yāvad antaṁ divo bhūmeḥ kaṣṭhānām udagād udak
SB 10.88.25-26
अजानन्त: प्रतिविधिं तूष्णीमासन् सुरेश्वरा: । ततो वैकुण्ठमगमद् भास्वरं तमस: परम् ॥ २५ ॥ यत्र नारायण: साक्षान्न्यासिनां परमो गति: । शान्तानां न्यस्तदण्डानां यतो नावर्तते गत: ॥ २६ ॥
ajānantaḥ prati-vidhiṁ tūṣṇīm āsan sureśvarāḥ tato vaikuṇṭham agamad bhāsvaraṁ tamasaḥ param yatra nārāyaṇaḥ sākṣān nyāsināṁ paramo gatiḥ śāntānāṁ nyasta-daṇḍānāṁ yato nāvartate gataḥ
SB 10.88.27-28
तं तथाव्यसनं दृष्ट्वा भगवान् वृजिनार्दन: । दूरात् प्रत्युदियाद् भूत्वा बटुको योगमायया ॥ २७ ॥ मेखलाजिनदण्डाक्षैस्तेजसाग्निरिव ज्वलन् । अभिवादयामास च तं कुशपाणिर्विनीतवत् ॥ २८ ॥
taṁ tathā vyasanaṁ dṛṣṭvā bhagavān vṛjinārdanaḥ dūrāt pratyudiyād bhūtvā baṭuko yoga-māyayā mekhalājina-daṇḍākṣais tejasāgnir iva jvalan abhivādayām āsa ca taṁ kuśa-pāṇir vinīta-vat
SB 10.88.29
श्रीभगवानुवाच शाकुनेय भवान् व्यक्तं श्रान्त: किं दूरमागत: । क्षणं विश्रम्यतां पुंस आत्मायं सर्वकामधुक् ॥ २९ ॥
śrī-bhagavān uvāca śākuneya bhavān vyaktaṁ śrāntaḥ kiṁ dūram āgataḥ kṣaṇaṁ viśramyatāṁ puṁsa ātmāyaṁ sarva-kāma-dhuk
SB 10.88.30
यदि न: श्रवणायालं युष्मद्व्यवसितं विभो । भण्यतां प्रायश: पुम्भिर्धृतै: स्वार्थान् समीहते ॥ ३० ॥
yadi naḥ śravaṇāyālaṁ yuṣmad-vyavasitaṁ vibho bhaṇyatāṁ prāyaśaḥ pumbhir dhṛtaiḥ svārthān samīhate
SB 10.88.31
श्रीशुक उवाच एवं भगवता पृष्टो वचसामृतवर्षिणा । गतक्लमोऽब्रवीत्तस्मै यथापूर्वमनुष्ठितम् ॥ ३१ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ bhagavatā pṛṣṭo vacasāmṛta-varṣiṇā gata-klamo ’bravīt tasmai yathā-pūrvam anuṣṭhitam
SB 10.88.32
श्रीभगवानुवाच एवं चेत्तर्हि तद्वाक्यं न वयं श्रद्दधीमहि । यो दक्षशापात् पैशाच्यं प्राप्त: प्रेतपिशाचराट् ॥ ३२ ॥
śrī-bhagavān uvāca evaṁ cet tarhi tad-vākyaṁ na vayaṁ śraddadhīmahi yo dakṣa-śāpāt paiśācyaṁ prāptaḥ preta-piśāca-rāṭ
SB 10.88.33
यदि वस्तत्र विश्रम्भो दानवेन्द्र जगद्गुरौ । तर्ह्यङ्गाशु स्वशिरसि हस्तं न्यस्य प्रतीयताम् ॥ ३३ ॥
yadi vas tatra viśrambho dānavendra jagad-gurau tarhy aṅgāśu sva-śirasi hastaṁ nyasya pratīyatām
SB 10.88.34
यद्यसत्यं वच: शम्भो: कथञ्चिद् दानवर्षभ । तदैनं जह्यसद्वाचं न यद वक्तानृतं पुन: ॥ ३४ ॥
yady asatyaṁ vacaḥ śambhoḥ kathañcid dānavarṣabha tadainaṁ jahy asad-vācaṁ na yad vaktānṛtaṁ punaḥ
SB 10.88.35
इत्थं भगवतश्चित्रैर्वचोभि: स सुपेशलै: । भिन्नधीर्विस्मृत: शीर्ष्णि स्वहस्तं कुमतिर्न्यधात् ॥ ३५ ॥
itthaṁ bhagavataś citrair vacobhiḥ sa su-peśalaiḥ bhinna-dhīr vismṛtaḥ śīrṣṇi sva-hastaṁ kumatir nyadhāt
SB 10.88.36
अथापतद् भिन्नशिरा: वज्राहत इव क्षणात् । जयशब्दो नम:शब्द: साधुशब्दोऽभवद् दिवि ॥ ३६ ॥
athāpatad bhinna-śirāḥ vajrāhata iva kṣaṇāt jaya-śabdo namaḥ-śabdaḥ sādhu-śabdo ’bhavad divi
SB 10.88.37
मुमुचु: पुष्पवर्षाणि हते पापे वृकासुरे । देवर्षिपितृगन्धर्वा मोचित: सङ्कटाच्छिव: ॥ ३७ ॥
mumucuḥ puṣpa-varṣāṇi hate pāpe vṛkāsure devarṣi-pitṛ-gandharvā mocitaḥ saṅkaṭāc chivaḥ
SB 10.88.38-39
मुक्तं गिरिशमभ्याह भगवान् पुरुषोत्तम: । अहो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना ॥ ३८ ॥ हत: को नु महत्स्वीश जन्तुर्वै कृतकिल्बिष: । क्षेमी स्यात् किमु विश्वेशे कृतागस्को जगद्गुरौ ॥ ३९ ॥
muktaṁ giriśam abhyāha bhagavān puruṣottamaḥ aho deva mahā-deva pāpo ’yaṁ svena pāpmanā hataḥ ko nu mahatsv īśa jantur vai kṛta-kilbiṣaḥ kṣemī syāt kim u viśveśe kṛtāgasko jagad-gurau
SB 10.88.40
य एवमव्याकृतशक्त्युदन्वत: परस्य साक्षात् परमात्मनो हरे: । गिरित्रमोक्षं कथयेच्छृणोति वा विमुच्यते संसृतिभिस्तथारिभि: ॥ ४० ॥
ya evam avyākṛta-śakty-udanvataḥ parasya sākṣāt paramātmano hareḥ giritra-mokṣaṁ kathayec chṛṇoti vā vimucyate saṁsṛtibhis tathāribhiḥ
Canto 10, Chapter 89
SB 10.89.1
श्रीशुक उवाच सरस्वत्यास्तटे राजन्नृषय: सत्रमासत । वितर्क: समभूत्तेषां त्रिष्वधीशेषु को महान् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca sarasvatyās taṭe rājann ṛṣayaḥ satram āsata vitarkaḥ samabhūt teṣāṁ triṣv adhīśeṣu ko mahān
SB 10.89.2
तस्य जिज्ञासया ते वै भृगुं ब्रह्मसुतं नृप । तज्ज्ञप्त्यै प्रेषयामासु: सोऽभ्यगाद् ब्रह्मण: सभाम् ॥ २ ॥
tasya jijñāsayā te vai bhṛguṁ brahma-sutaṁ nṛpa taj-jñaptyai preṣayām āsuḥ so ’bhjagād brahmaṇaḥ sabhām
SB 10.89.3
न तस्मै प्रह्वणं स्तोत्रं चक्रे सत्त्वपरीक्षया । तस्मै चुक्रोध भगवान् प्रज्वलन् स्वेन तेजसा ॥ ३ ॥
na tasmai prahvaṇaṁ stotraṁ cakre sattva-parīkṣayā tasmai cukrodha bhagavān prajvalan svena tejasā
SB 10.89.4
स आत्मन्युत्थितं मन्युमात्मजायात्मना प्रभु: । अशीशमद् यथा वह्निं स्वयोन्या वारिणात्मभू: ॥ ४ ॥
sa ātmany utthitam manyum ātmajāyātmanā prabhuḥ aśīśamad yathā vahniṁ sva-yonyā vāriṇātma-bhūḥ
SB 10.89.5
तत: कैलासमगमत् स तं देवो महेश्वर: । परिरब्धुं समारेभ उत्थाय भ्रातरं मुदा ॥ ५ ॥
tataḥ kailāsam agamat sa taṁ devo maheśvaraḥ parirabdhuṁ samārebha utthāya bhrātaraṁ mudā
SB 10.89.6-7
नैच्छत्त्वमस्युत्पथग इति देवश्चुकोप ह । शूलमुद्यम्य तं हन्तुमारेभे तिग्मलोचन: ॥ ६ ॥ पतित्वा पादयोर्देवी सान्त्वयामास तं गिरा । अथो जगाम वैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दन: ॥ ७ ॥
naicchat tvam asy utpatha-ga iti devaś cukopa ha śūlam udyamya taṁ hantum ārebhe tigma-locanaḥ patitvā pādayor devī sāntvayām āsa taṁ girā atho jagāma vaikuṇṭhaṁ yatra devo janārdanaḥ
SB 10.89.8-9
शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वक्षस्यताडयत् । तत उत्थाय भगवान् सह लक्ष्म्या सतां गति: ॥ ८ ॥ स्वतल्पादवरुह्याथ ननाम शिरसा मुनिम् । आह ते स्वागतं ब्रह्मन् निषीदात्रासने क्षणम् । अजानतामागतान् व: क्षन्तुमर्हथ न: प्रभो ॥ ९ ॥
śayānaṁ śriya utsaṅge padā vakṣasy atāḍayat tata utthāya bhagavān saha lakṣmyā satāṁ gatiḥ sva-talpād avaruhyātha nanāma śirasā munim āha te svāgataṁ brahman niṣīdātrāsane kṣaṇam ajānatām āgatān vaḥ kṣantum arhatha naḥ prabho
SB 10.89.10-11
पुनीहि सहलोकं मां लोकपालांश्च मद्गतान् । पादोदकेन भवतस्तीर्थानां तीर्थकारिणा ॥ १० ॥ अद्याहं भगवँल्लक्ष्म्या आसमेकान्तभाजनम् । वत्स्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहतांहस: ॥ ११ ॥
punīhi saha-lokaṁ māṁ loka-pālāṁś ca mad-gatān pādodakena bhavatas tīrthānāṁ tīrtha-kāriṇā adyāhaṁ bhagavaḻ lakṣmyā āsam ekānta-bhājanam vatsyaty urasi me bhūtir bhavat-pāda-hatāṁhasaḥ
SB 10.89.12
श्रीशुक उवाच एवं ब्रुवाणे वैकुण्ठे भृगुस्तन्मन्द्रया गिरा । निर्वृतस्तर्पितस्तूष्णीं भक्त्युत्कण्ठोऽश्रुलोचन: ॥ १२ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ bruvāṇe vaikuṇṭhe bhṛgus tan-mandrayā girā nirvṛtas tarpitas tūṣṇīṁ bhakty-utkaṇṭho ’śru-locanaḥ
SB 10.89.13
पुनश्च सत्रमाव्रज्य मुनीनां ब्रह्मवादिनाम् । स्वानुभूतमशेषेण राजन् भृगुरवर्णयत् ॥ १३ ॥
punaś ca satram āvrajya munīnāṁ brahma-vādinām svānubhūtam aśeṣeṇa rājan bhṛgur avarṇayat
SB 10.89.14-17
तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥
tan niśamyātha munayo vismitā mukta-saṁśayāḥ bhūyāṁsaṁ śraddadhur viṣṇuṁ yataḥ śāntir yato ’bhayam dharmaḥ sākṣād yato jñānaṁ vairāgyaṁ ca tad-anvitam aiśvaryaṁ cāṣṭadhā yasmād yaśaś cātma-malāpaham munīnāṁ nyasta-daṇḍānāṁ śāntānāṁ sama-cetasām akiñcanānāṁ sādhūnāṁ yam āhuḥ paramāṁ gatim sattvaṁ yasya priyā mūrtir brāhmaṇās tv iṣṭa-devatāḥ bhajanty anāśiṣaḥ śāntā yaṁ vā nipuṇa-buddhayaḥ
SB 10.89.18
त्रिविधाकृतयस्तस्य राक्षसा असुरा: सुरा: । गुणिन्या मायया सृष्टा: सत्त्वं तत्तीर्थसाधनम् ॥ १८ ॥
tri-vidhākṛtayas tasya rākṣasā asurāḥ surāḥ guṇinyā māyayā sṛṣṭāḥ sattvaṁ tat tīrtha-sādhanam
SB 10.89.19
श्रीशुक उवाच इत्थं सारस्वता विप्रा नृणां संशयनुत्तये । पुरुषस्य पदाम्भोजसेवया तद्गतिं गता: ॥ १९ ॥
śrī-śuka uvāca itthaṁ sārasvatā viprā nṛṇām saṁśaya-nuttaye puruṣasya padāmbhoja- sevayā tad-gatiṁ gatāḥ
SB 10.89.20
श्रीसूत उवाच इत्येतन्मुनितनयास्यपद्मगन्ध- पीयूषं भवभयभित् परस्य पुंस: । सुश्लोकं श्रवणपुटै: पिबत्यभीक्ष्णं पान्थोऽध्वभ्रमणपरिश्रमं जहाति ॥ २० ॥
śrī-sūta uvāca ity etan muni-tanayāsya-padma-gandha pīyūṣaṁ bhava-bhaya-bhit parasya puṁsaḥ su-ślokaṁ śravaṇa-puṭaiḥ pibaty abhīkṣṇam pāntho ’dhva-bhramaṇa-pariśramaṁ jahāti
SB 10.89.21
श्रीशुक उवाच एकदा द्वारवत्यां तु विप्रपत्न्या: कुमारक: । जातमात्रो भुवं स्पृष्ट्वा ममार किल भारत ॥ २१ ॥
śrī-śuka uvāca ekadā dvāravatyāṁ tu vipra-patnyāḥ kumārakaḥ jāta-mātro bhuvaṁ spṛṣṭvā mamāra kila bhārata
SB 10.89.22
विप्रो गृहीत्वा मृतकं राजद्वार्युपधाय स: । इदं प्रोवाच विलपन्नातुरो दीनमानस: ॥ २२ ॥
vipro gṛhītvā mṛtakaṁ rāja-dvāry upadhāya saḥ idaṁ provāca vilapann āturo dīna-mānasaḥ
SB 10.89.23
ब्रह्मद्विष: शठधियो लुब्धस्य विषयात्मन: । क्षत्रबन्धो: कर्मदोषात् पञ्चत्वं मे गतोऽर्भक: ॥ २३ ॥
brahma-dviṣaḥ śaṭha-dhiyo lubdhasya viṣayātmanaḥ kṣatra-bandhoḥ karma-doṣāt pañcatvaṁ me gato ’rbhakaḥ
SB 10.89.24
हिंसाविहारं नृपतिं दु:शीलमजितेन्द्रियम् । प्रजा भजन्त्य: सीदन्ति दरिद्रा नित्यदु:खिता: ॥ २४ ॥
hiṁsā-vihāraṁ nṛpatiṁ duḥśīlam ajitendriyam prajā bhajantyaḥ sīdanti daridrā nitya-duḥkhitāḥ
SB 10.89.25
एवं द्वितीयं विप्रर्षिस्तृतीयं त्वेवमेव च । विसृज्य स नृपद्वारि तां गाथां समगायत ॥ २५ ॥
evaṁ dvitīyaṁ viprarṣis tṛtīyaṁ tv evam eva ca visṛjya sa nṛpa-dvāri tāṁ gāthāṁ samagāyata
SB 10.89.26-27
तामर्जुन उपश्रुत्य कर्हिचित् केशवान्तिके । परेते नवमे बाले ब्राह्मणं समभाषत ॥ २६ ॥ किंस्विद् ब्रह्मंस्त्वन्निवासे इह नास्ति धनुर्धर: । राजन्यबन्धुरेते वै ब्राह्मणा: सत्रमासते ॥ २७ ॥
tām arjuna upaśrutya karhicit keśavāntike parete navame bāle brāhmaṇaṁ samabhāṣata kiṁ svid brahmaṁs tvan-nivāse iha nāsti dhanur-dharaḥ rājanya-bandhur ete vai brāhmaṇāḥ satram āsate
SB 10.89.28
धनदारात्मजापृक्ता यत्र शोचन्ति ब्राह्मणा: । ते वै राजन्यवेषेण नटा जीवन्त्यसुम्भरा: ॥ २८ ॥
dhana-dārātmajāpṛktā yatra śocanti brāhmaṇāḥ te vai rājanya-veṣeṇa naṭā jīvanty asum-bharāḥ
SB 10.89.29
अहं प्रजा: वां भगवन् रक्षिष्ये दीनयोरिह । अनिस्तीर्णप्रतिज्ञोऽग्निं प्रवेक्ष्ये हतकल्मष: ॥ २९ ॥
ahaṁ prajāḥ vāṁ bhagavan rakṣiṣye dīnayor iha anistīrṇa-pratijño ’gniṁ pravekṣye hata-kalmaṣaḥ
SB 10.89.30-31
श्रीब्राह्मण उवाच सङ्कर्षणो वासुदेव: प्रद्युम्नो धन्विनां वर: । अनिरुद्धोऽप्रतिरथो न त्रातुं शक्नुवन्ति यत् ॥ ३० ॥ तत् कथं नु भवान् कर्म दुष्करं जगदीश्वरै: । त्वं चिकीर्षसि बालिश्यात् तन्न श्रद्दध्महे वयम् ॥ ३१ ॥
śrī-brāhmaṇa uvāca saṅkarṣaṇo vāsudevaḥ pradyumno dhanvināṁ varaḥ aniruddho ’prati-ratho na trātuṁ śaknuvanti yat tat kathaṁ nu bhavān karma duṣkaraṁ jagad-īśvaraiḥ tvaṁ cikīrṣasi bāliśyāt tan na śraddadhmahe vayam
SB 10.89.32
श्रीअर्जुन उवाच नाहं सङ्कर्षणो ब्रह्मन् न कृष्ण: कार्ष्णिरेव च । अहं वा अर्जुनो नाम गाण्डीवं यस्य वै धनु: ॥ ३२ ॥
śrī-arjuna uvāca nāhaṁ saṅkarṣaṇo brahman na kṛṣṇaḥ kārṣṇir eva ca ahaṁ vā arjuno nāma gāṇḍīvaṁ yasya vai dhanuḥ
SB 10.89.33
मावमंस्था मम ब्रह्मन् वीर्यं त्र्यम्बकतोषणम् । मृत्युं विजित्य प्रधने आनेष्ये ते प्रजा: प्रभो ॥ ३३ ॥
māvamaṁsthā mama brahman vīryaṁ tryambaka-toṣaṇam mṛtyuṁ vijitya pradhane āneṣye te prajāḥ prabho
SB 10.89.34
एवं विश्रम्भितो विप्र: फाल्गुनेन परन्तप । जगाम स्वगृहं प्रीत: पार्थवीर्यं निशामयन् ॥ ३४ ॥
evaṁ viśrambhito vipraḥ phālgunena parantapa jagāma sva-gṛhaṁ prītaḥ pārtha-vīryaṁ niśāmayan
SB 10.89.35
प्रसूतिकाल आसन्ने भार्याया द्विजसत्तम: । पाहि पाहि प्रजां मृत्योरित्याहार्जुनमातुर: ॥ ३५ ॥
prasūti-kāla āsanne bhāryāyā dvija-sattamaḥ pāhi pāhi prajāṁ mṛtyor ity āhārjunam āturaḥ
SB 10.89.36
स उपस्पृश्य शुच्यम्भो नमस्कृत्य महेश्वरम् । दिव्यान्यस्त्राणि संस्मृत्य सज्यं गाण्डीवमाददे ॥ ३६ ॥
sa upaspṛśya śucy ambho namaskṛtya maheśvaram divyāny astrāṇi saṁsmṛtya sajyaṁ gāṇḍīvam ādade
SB 10.89.37
न्यरुणत् सूतिकागारं शरैर्नानास्त्रयोजितै: । तिर्यगूर्ध्वमध: पार्थश्चकार शरपञ्जरम् ॥ ३७ ॥
nyaruṇat sūtikāgāraṁ śarair nānāstra-yojitaiḥ tiryag ūrdhvam adhaḥ pārthaś cakāra śara-pañjaram
SB 10.89.38
तत: कुमार: सञ्जातो विप्रपत्न्या रुदन्मुहु: । सद्योऽदर्शनमापेदे सशरीरो विहायसा ॥ ३८ ॥
tataḥ kumāraḥ sañjāto vipra-patnyā rudan muhuḥ sadyo ’darśanam āpede sa-śarīro vihāyasā
SB 10.89.39
तदाह विप्रो विजयं विनिन्दन् कृष्णसन्निधौ । मौढ्यं पश्यत मे योऽहं श्रद्दधे क्लीबकत्थनम् ॥ ३९ ॥
tadāha vipro vijayaṁ vinindan kṛṣṇa-sannidhau mauḍhyaṁ paśyata me yo ’haṁ śraddadhe klība-katthanam
SB 10.89.40
न प्रद्युम्नो नानिरुद्धो न रामो न च केशव: । यस्य शेकु: परित्रातुं कोऽन्यस्तदवितेश्वर: ॥ ४० ॥
na pradyumno nāniruddho na rāmo na ca keśavaḥ yasya śekuḥ paritrātuṁ ko ’nyas tad-aviteśvaraḥ
SB 10.89.41
धिगर्जुनं मृषावादं धिगात्मश्लाघिनो धनु: । दैवोपसृष्टं यो मौढ्यादानिनीषति दुर्मति: ॥ ४१ ॥
dhig arjunaṁ mṛṣā-vādaṁ dhig ātma-ślāghino dhanuḥ daivopasṛṣṭaṁ yo mauḍhyād āninīṣati durmatiḥ
SB 10.89.42
एवं शपति विप्रर्षौ विद्यामास्थाय फाल्गुन: । ययौ संयमनीमाशु यत्रास्ते भगवान् यम: ॥ ४२ ॥
evaṁ śapati viprarṣau vidyām āsthāya phālgunaḥ yayau saṁyamanīm āśu yatrāste bhagavān yamaḥ
SB 10.89.43-44
विप्रापत्यमचक्षाणस्तत ऐन्द्रीमगात् पुरीम् । आग्नेयीं नैऋर्तीं सौम्यां वायव्यां वारुणीमथ । रसातलं नाकपृष्ठं धिष्ण्यान्यन्यान्युदायुध: ॥ ४३ ॥ ततोऽलब्धद्विजसुतो ह्यनिस्तीर्णप्रतिश्रुत: । अग्निं विविक्षु: कृष्णेन प्रत्युक्त: प्रतिषेधता ॥ ४४ ॥
viprāpatyam acakṣāṇas tata aindrīm agāt purīm āgneyīṁ nairṛtīṁ saumyāṁ vāyavyāṁ vāruṇīm atha rasātalaṁ nāka-pṛṣṭhaṁ dhiṣṇyāny anyāny udāyudhaḥ tato ’labdha-dvija-suto hy anistīrṇa-pratiśrutaḥ agniṁ vivikṣuḥ kṛṣṇena pratyuktaḥ pratiṣedhatā
SB 10.89.45
दर्शये द्विजसूनूंस्ते मावज्ञात्मानमात्मना । ये ते न: कीर्तिं विमलां मनुष्या: स्थापयिष्यन्ति ॥ ४५ ॥
darśaye dvija-sūnūṁs te māvajñātmānam ātmanā ye te naḥ kīrtiṁ vimalāṁ manuṣyāḥ sthāpayiṣyanti
SB 10.89.46
इति सम्भाष्य भगवानर्जुनेन सहेश्वर: । दिव्यं स्वरथमास्थाय प्रतीचीं दिशमाविशत् ॥ ४६ ॥
iti sambhāṣya bhagavān arjunena saheśvaraḥ divyaṁ sva-ratham āsthāya pratīcīṁ diśam āviśat
SB 10.89.47
सप्त द्वीपान् ससिन्धूंश्च सप्तसप्तगिरीनथ । लोकालोकं तथातीत्य विवेश सुमहत्तम: ॥ ४७ ॥
sapta dvīpān sa-sindhūṁś ca sapta sapta girīn atha lokālokaṁ tathātītya viveśa su-mahat tamaḥ
SB 10.89.48-49
तत्राश्वा: शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहका: । तमसि भ्रष्टगतयो बभूवुर्भरतर्षभ ॥ ४८ ॥ तान् दृष्ट्वा भगवान् कृष्णो महायोगेश्वरेश्वर: । सहस्रादित्यसङ्काशं स्वचक्रं प्राहिणोत् पुर: ॥ ४९ ॥
tatrāśvāḥ śaibya-sugrīva- meghapuṣpa-balāhakāḥ tamasi bhraṣṭa-gatayo babhūvur bharatarṣabha tān dṛṣṭvā bhagavān kṛṣṇo mahā-yogeśvareśvaraḥ sahasrāditya-saṅkāśaṁ sva-cakraṁ prāhiṇot puraḥ
SB 10.89.50
तम: सुघोरं गहनं कृतं महद् विदारयद् भूरितरेण रोचिषा । मनोजवं निर्विविशे सुदर्शनं गुणच्युतो रामशरो यथा चमू: ॥ ५० ॥
tamaḥ su-ghoraṁ gahanaṁ kṛtaṁ mahad vidārayad bhūri-tareṇa rociṣā mano-javaṁ nirviviśe sudarśanaṁ guṇa-cyuto rāma-śaro yathā camūḥ
SB 10.89.51
द्वारेण चक्रानुपथेन तत्तम: परं परं ज्योतिरनन्तपारम् । समश्नुवानं प्रसमीक्ष्य फाल्गुन: प्रताडिताक्षो पिदधेऽक्षिणी उभे ॥ ५१ ॥
dvāreṇa cakrānupathena tat tamaḥ paraṁ paraṁ jyotir ananta-pāram samaśnuvānaṁ prasamīkṣya phālgunaḥ pratāḍitākṣo pidadhe ’kṣiṇī ubhe
SB 10.89.52
तत: प्रविष्ट: सलिलं नभस्वता बलीयसैजद् बृहदूर्मिभूषणम् । तत्राद्भुतं वै भवनं द्युमत्तमं भ्राजन्मणिस्तम्भसहस्रशोभितम् ॥ ५२ ॥
tataḥ praviṣṭaḥ salilaṁ nabhasvatā balīyasaijad-bṛhad-ūrmi-bhūṣaṇam tatrādbhutaṁ vai bhavanaṁ dyumat-tamaṁ bhrājan-maṇi-stambha-sahasra-śobhitam
SB 10.89.53
तस्मिन् महाभोगमनन्तमद्भुतं सहस्रमूर्धन्यफणामणिद्युभि: । विभ्राजमानं द्विगुणेक्षणोल्बणं सिताचलाभं शितिकण्ठजिह्वम् ॥ ५३ ॥
tasmin mahā-bhogam anantam adbhutaṁ sahasra-mūrdhanya-phaṇā-maṇi-dyubhiḥ vibhrājamānaṁ dvi-guṇekṣaṇolbaṇaṁ sitācalābhaṁ śiti-kaṇṭha-jihvam
SB 10.89.54-56
ददर्श तद्भोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥ ५४ ॥ महामणिव्रातकिरीटकुण्डल- प्रभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् । प्रलम्बचार्वष्टभुजं सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥ ५५ ॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै: स्वपार्षदै- श्चक्रादिभिर्मूर्तिधरैर्निजायुधै: । पुष्ट्या श्रिया कीर्त्यजयाखिलर्धिभि- र्निषेव्यमानं परमेष्ठिनां पतिम् ॥ ५६ ॥
dadarśa tad-bhoga-sukhāsanaṁ vibhuṁ mahānubhāvaṁ puruṣottamottamam sāndrāmbudābhaṁ su-piśaṅga-vāsasaṁ prasanna-vaktraṁ rucirāyatekṣaṇam mahā-maṇi-vrāta-kirīṭa-kuṇḍala prabhā-parikṣipta-sahasra-kuntalam pralamba-cārv-aṣṭa-bhujaṁ sa-kaustubhaṁ śrīvatsa-lakṣmaṁ vana-mālayāvṛtam sunanda-nanda-pramukhaiḥ sva-pārṣadaiś cakrādibhir mūrti-dharair nijāyudhaiḥ puṣṭyā śrīyā kīrty-ajayākhilardhibhir niṣevyamānaṁ parameṣṭhināṁ patim
SB 10.89.57
ववन्द आत्मानमनन्तमच्युतो जिष्णुश्च तद्दर्शनजातसाध्वस: । तावाह भूमा परमेष्ठिनां प्रभु- र्बद्धाञ्जली सस्मितमूर्जया गिरा ॥ ५७ ॥
vavanda ātmānam anantam acyuto jiṣṇuś ca tad-darśana-jāta-sādhvasaḥ tāv āha bhūmā parameṣṭhināṁ prabhur beddhāñjalī sa-smitam ūrjayā girā
SB 10.89.58
द्विजात्मजा मे युवयोर्दिदृक्षुणा मयोपनीता भुवि धर्मगुप्तये । कलावतीर्णाववनेर्भरासुरान् हत्वेह भूयस्त्वरयेतमन्ति मे ॥ ५८ ॥
dvijātmajā me yuvayor didṛkṣuṇā mayopanītā bhuvi dharma-guptaye kalāvatīrṇāv avaner bharāsurān hatveha bhūyas tvarayetam anti me
SB 10.89.59
पूर्णकामावपि युवां नरनारायणावृषी । धर्ममाचरतां स्थित्यै ऋषभौ लोकसङ्ग्रहम् ॥ ५९ ॥
pūrṇa-kāmāv api yuvāṁ nara-nārāyaṇāv ṛṣī dharmam ācaratāṁ sthityai ṛṣabhau loka-saṅgraham
SB 10.89.60-61
इत्यादिष्टौ भगवता तौ कृष्णौ परमेष्ठिना । ॐ इत्यानम्य भूमानमादाय द्विजदारकान् ॥ ६० ॥ न्यवर्तेतां स्वकं धाम सम्प्रहृष्टौ यथागतम् । विप्राय ददतु: पुत्रान् यथारूपं यथावय: ॥ ६१ ॥
ity ādiṣṭau bhagavatā tau kṛṣṇau parame-ṣṭhinā om ity ānamya bhūmānam ādāya dvija-dārakān nyavartetāṁ svakaṁ dhāma samprahṛṣṭau yathā-gatam viprāya dadatuḥ putrān yathā-rūpaṁ yathā-vayaḥ
SB 10.89.62
निशाम्य वैष्णवं धाम पार्थ: परमविस्मित: । यत्किञ्चित् पौरुषं पुंसां मेने कृष्णानुकम्पितम् ॥ ६२ ॥
niśāmya vaiṣṇavaṁ dhāma pārthaḥ parama-vismitaḥ yat kiñcit pauruṣaṁ puṁsāṁ mene kṛṣṇānukampitam
SB 10.89.63
इतीदृशान्यनेकानि वीर्याणीह प्रदर्शयन् । बुभुजे विषयान् ग्राम्यानीजे चात्युर्जितैर्मखै: ॥ ६३ ॥
itīdṛśāny anekāni vīryāṇīha pradarśayan bubhuje viṣayān grāmyān īje cāty-urjitair makhaiḥ
SB 10.89.64
प्रववर्षाखिलान् कामान् प्रजासु ब्राह्मणादिषु । यथाकालं यथैवेन्द्रो भगवान् श्रैष्ठ्यमास्थित: ॥ ६४ ॥
pravavarṣākhilān kāmān prajāsu brāhmaṇādiṣu yathā-kālaṁ yathaivendro bhagavān śraiṣṭhyam āsthitaḥ
SB 10.89.65
हत्वा नृपानधर्मिष्ठान् घातयित्वार्जुनादिभि: । अञ्जसा वर्तयामास धर्मं धर्मसुतादिभि: ॥ ६५ ॥
hatvā nṛpān adharmiṣṭhān ghāṭayitvārjunādibhiḥ añjasā vartayām āsa dharmaṁ dharma-sutādibhiḥ
Canto 10, Chapter 90
SB 10.90.1-7
श्रीशुक उवाच सुखं स्वपुर्यां निवसन् द्वारकायां श्रिय: पति: । सर्वसम्पत्समृद्धायां जुष्टायां वृष्णिपुङ्गवै: ॥ १ ॥ स्त्रीभिश्चोत्तमवेषाभिर्नवयौवनकान्तिभि: । कन्दुकादिभिर्हर्म्येषु क्रीडन्तीभिस्तडिद्द्युभि: ॥ २ ॥ नित्यं सङ्कुलमार्गायां मदच्युद्भिर्मतङ्गजै: । स्वलङ्कृतैर्भटैरश्वै रथैश्च कनकोज्ज्वलै: ॥ ३ ॥ उद्यानोपवनाढ्यायां पुष्पितद्रुमराजिषु । निर्विशद् भृङ्गविहगैर्नादितायां समन्तत: ॥ ४ ॥ रेमे षोडशसाहस्रपत्नीनामेकवल्लभ: । तावद्विचित्ररूपोऽसौ तद्गेहेषु महर्द्धिषु ॥ ५ ॥ प्रोत्फुल्लोत्पलकह्लारकुमुदाम्भोजरेणुभि: । वासितामलतोयेषु कूजद्द्विजकुलेषु च ॥ ६ ॥ विजहार विगाह्याम्भो ह्रदिनीषु महोदय: । कुचकुङ्कुमलिप्ताङ्ग: परिरब्धश्च योषिताम् ॥ ७ ॥
śrī-śuka uvāca sukhaṁ sva-puryāṁ nivasan dvārakāyāṁ śriyaḥ patiḥ sarva-sampat-samṛddhāyāṁ juṣṭāyāṁ vṛṣṇi-puṅgavaiḥ strībhiś cottama-veṣābhir nava-yauvana-kāntibhiḥ kandukādibhir harmyeṣu krīḍantībhis taḍid-dyubhiḥ nityaṁ saṅkula-mārgāyāṁ mada-cyudbhir mataṅ-gajaiḥ sv-alaṅkṛtair bhaṭair aśvai rathaiś ca kanakojjvalaiḥ udyānopavanāḍhyāyāṁ puṣpita-druma-rājiṣu nirviśad-bhṛṅga-vihagair nāditāyāṁ samantataḥ reme ṣoḍaśa-sāhasra- patnīnāṁ eka-vallabhaḥ tāvad vicitra-rūpo ’sau tad-geheṣu maharddhiṣu protphullotpala-kahlāra- kumudāmbhoja-reṇubhiḥ vāsitāmala-toyeṣu kūjad-dvija-kuleṣu ca vijahāra vigāhyāmbho hradinīṣu mahodayaḥ kuca-kuṅkuma-liptāṅgaḥ parirabdhaś ca yoṣitām
SB 10.90.8-9
उपगीयमानो गन्धर्वैर्मृदङ्गपणवानकान् । वादयद्भिर्मुदा वीणां सूतमागधवन्दिभि: ॥ ८ ॥ सिच्यमानोऽच्युतस्ताभिर्हसन्तीभि: स्म रेचकै: । प्रतिषिञ्चन् विचिक्रीडे यक्षीभिर्यक्षराडिव ॥ ९ ॥
upagīyamāno gandharvair mṛdaṅga-paṇavānakān vādayadbhir mudā vīṇāṁ sūta-māgadha-vandibhiḥ sicyamāno ’cyutas tābhir hasantībhiḥ sma recakaiḥ pratiṣiñcan vicikrīḍe yakṣībhir yakṣa-rāḍ iva
SB 10.90.10
ता: क्लिन्नवस्त्रविवृतोरुकुचप्रदेशा: सिञ्चन्त्य उद्धृतबृहत्कवरप्रसूना: । कान्तं स्म रेचकजिहीर्षययोपगुह्य जातस्मरोत्स्मयलसद्वदना विरेजु: ॥ १० ॥
tāḥ klinna-vastra-vivṛtoru-kuca-pradeśāḥ siñcantya uddhṛta-bṛhat-kavara-prasūnāḥ kāntaṁ sma recaka-jihīrṣayayopaguhya jāta-smarotsmaya-lasad-vadanā virejuḥ
SB 10.90.11
कृष्णस्तु तत्स्तनविषज्जितकुङ्कुमस्रक् क्रीडाभिषङ्गधुतकुन्तलवृन्दबन्ध: । सिञ्चन् मुहुर्युवतिभि: प्रतिषिच्यमानो रेमे करेणुभिरिवेभपति: परीत: ॥ ११ ॥
kṛṣṇas tu tat-stana-viṣajjita-kuṅkuma-srak krīḍābhiṣaṅga-dhuta-kuntala-vṛnda-bandhaḥ siñcan muhur yuvatibhiḥ pratiṣicyamāno reme kareṇubhir ivebha-patiḥ parītaḥ
SB 10.90.12
नटानां नर्तकीनां च गीतवाद्योपजीविनाम् । क्रीडालङ्कारवासांसि कृष्णोऽदात्तस्य च स्त्रिय: ॥ १२ ॥
naṭānāṁ nartakīnāṁ ca gīta-vādyopajīvinām krīḍālaṅkāra-vāsāṁsi kṛṣṇo ’dāt tasya ca striyaḥ
SB 10.90.13
कृष्णस्यैवं विहरतो गत्यालापेक्षितस्मितै: । नर्मक्ष्वेलिपरिष्वङ्गै: स्त्रीणां किल हृता धिय: ॥ १३ ॥
kṛṣṇasyaivaṁ viharato gaty-ālāpekṣita-smitaiḥ narma-kṣveli-pariṣvaṅgaiḥ strīṇāṁ kila hṛtā dhiyaḥ
SB 10.90.14
ऊचुर्मुकुन्दैकधियो गिर उन्मत्तवज्जडम् । चिन्तयन्त्योऽरविन्दाक्षं तानि मे गदत: शृणु ॥ १४ ॥
ūcur mukundaika-dhiyo gira unmatta-vaj jaḍam cintayantyo ’ravindākṣaṁ tāni me gadataḥ śṛṇu
SB 10.90.15
महिष्य ऊचु: कुररि विलपसि त्वं वीतनिद्रा न शेषे स्वपिति जगति रात्र्यामीश्वरो गुप्तबोध: । वयमिव सखि कच्चिद् गाढनिर्विद्धचेता नलिननयनहासोदारलीलेक्षितेन ॥ १५ ॥
mahiṣya ūcuḥ kurari vilapasi tvaṁ vīta-nidrā na śeṣe svapiti jagati rātryām īśvaro gupta-bodhaḥ vayam iva sakhi kaccid gāḍha-nirviddha-cetā nalina-nayana-hāsodāra-līlekṣitena
SB 10.90.16
नेत्रे निमीलयसि नक्तमदृष्टबन्धु- स्त्वं रोरवीषि करुणं बत चक्रवाकि । दास्यं गत वयमिवाच्युतपादजुष्टां किं वा स्रजं स्पृहयसे कवरेण वोढुम् ॥ १६ ॥
netre nimīlayasi naktam adṛṣṭa-bandhus tvaṁ roravīṣi karuṇaṁ bata cakravāki dāsyaṁ gata vayam ivācyuta-pāda-juṣṭāṁ kiṁ vā srajaṁ spṛhayase kavareṇa voḍhum
SB 10.90.17
भो भो: सदा निष्टनसे उदन्व- न्नलब्धनिद्रोऽधिगतप्रजागर: । किं वा मुकुन्दापहृतात्मलाञ्छन: प्राप्तां दशां त्वं च गतो दुरत्ययाम् ॥ १७ ॥
bho bhoḥ sadā niṣṭanase udanvann alabdha-nidro ’dhigata-prajāgaraḥ kim vā mukundāpahṛtātma-lāñchanaḥ prāptāṁ daśāṁ tvaṁ ca gato duratyayām
SB 10.90.18
त्वं यक्ष्मणा बलवतासि गृहीत इन्दो क्षीणस्तमो न निजदीधितिभि: क्षिणोषि । कच्चिन्मुकुन्दगदितानि यथा वयं त्वं विस्मृत्य भो: स्थगितगीरुपलक्ष्यसे न: ॥ १८ ॥
tvaṁ yakṣmaṇā balavatāsi gṛhīta indo kṣīṇas tamo na nija-dīdhitibhiḥ kṣiṇoṣi kaccin mukunda-gaditāni yathā vayaṁ tvaṁ vismṛtya bhoḥ sthagita-gīr upalakṣyase naḥ
SB 10.90.19
किं न्वाचरितमस्माभिर्मलयानिल तेऽप्रियम् । गोविन्दापाङ्गनिर्भिन्ने हृदीरयसि न: स्मरम् ॥ १९ ॥
kiṁ nv ācaritam asmābhir malayānila te ’priyam govindāpāṅga-nirbhinne hṛdīrayasi naḥ smaram
SB 10.90.20
मेघ श्रीमंस्त्वमसि दयितो यादवेन्द्रस्य नूनं श्रीवत्साङ्कं वयमिव भवान् ध्यायति प्रेमबद्ध: । अत्युत्कण्ठ: शवलहृदयोऽस्मद्विधो बाष्पधारा: स्मृत्वा स्मृत्वा विसृजसि मुहुर्दु:खदस्तत्प्रसङ्ग: ॥ २० ॥
megha śrīmaṁs tvam asi dayito yādavendrasya nūnaṁ śrīvatsāṅkaṁ vayam iva bhavān dhyāyati prema-baddhaḥ aty-utkaṇṭhaḥ śavala-hṛdayo ’smad-vidho bāṣpa-dhārāḥ smṛtvā smṛtvā visṛjasi muhur duḥkha-das tat-prasaṅgaḥ
SB 10.90.21
प्रियरावपदानि भाषसे मृत- सञ्जीविकयानया गिरा । करवाणि किमद्य ते प्रियं वद मे वल्गितकण्ठ कोकिल ॥ २१ ॥
priya-rāva-padāni bhāṣase mṛta-sañjīvikayānayā girā karavāṇi kim adya te priyaṁ vada me valgita-kaṇṭha kokila
SB 10.90.22
न चलसि न वदस्युदारबुद्धे क्षितिधर चिन्तयसे महान्तमर्थम् । अपि बत वसुदेवनन्दनाङ्घ्रि वयमिव कामयसे स्तनैर्विधर्तुम् ॥ २२ ॥
na calasi na vadasy udāra-buddhe kṣiti-dhara cintayase mahāntam artham api bata vasudeva-nandanāṅghriṁ vayam iva kāmayase stanair vidhartum
SB 10.90.23
शुष्यद्ध्रदा: करशिता बत सिन्धुपत्न्य: सम्प्रत्यपास्तकमलश्रिय इष्टभर्तु: । यद्वद् वयं मधुपते: प्रणयावलोक- मप्राप्य मुष्टहृदया: पुरुकर्शिता: स्म ॥ २३ ॥
śuṣyad-dhradāḥ karaśitā bata sindhu-patnyaḥ sampraty apāsta-kamala-śriya iṣṭa-bhartuḥ yadvad vayaṁ madhu-pateḥ praṇayāvalokam aprāpya muṣṭa-hṛdayāḥ puru-karśitāḥ sma
SB 10.90.24
हंस स्वागतमास्यतां पिब पयो ब्रूह्यङ्ग शौरे: कथां दूतं त्वां नु विदाम कच्चिदजित: स्वस्त्यास्त उक्तं पुरा । किं वा नश्चलसौहृद: स्मरति तं कस्माद् भजामो वयं क्षौद्रालापय कामदं श्रियमृते सैवैकनिष्ठा स्त्रियाम् ॥ २४ ॥
haṁsa svāgatam āsyatāṁ piba payo brūhy aṅga śaureḥ kathāṁ dūtaṁ tvāṁ nu vidāma kaccid ajitaḥ svasty āsta uktaṁ purā kiṁ vā naś cala-sauhṛdaḥ smarati taṁ kasmād bhajāmo vayaṁ kṣaudrālāpaya kāma-daṁ śriyam ṛte saivaika-niṣṭhā striyām
SB 10.90.25
श्रीशुक उवाच इतीदृशेन भावेन कृष्णे योगेश्वरेश्वरे । क्रियमाणेन माधव्यो लेभिरे परमां गतिम् ॥ २५ ॥
śrī-śuka uvāca itīdṛśena bhāvena kṛṣṇe yogeśvareśvare kriyamāṇena mādhavyo lebhire paramāṁ gatim
SB 10.90.26
श्रुतमात्रोऽपि य: स्त्रीणां प्रसह्याकर्षते मन: । उरुगायोरुगीतो वा पश्यन्तीनां च किं पुन: ॥ २६ ॥
śruta-mātro ’pi yaḥ strīṇāṁ prasahyākarṣate manaḥ uru-gāyoru-gīto vā paśyantīnāṁ ca kiṁ punaḥ
SB 10.90.27
या: सम्पर्यचरन्प्रेम्णा पादसंवाहनादिभि: । जगद्गुरुं भर्तृबुद्ध्या तासां किं वर्ण्यते तप: ॥ २७ ॥
yāḥ samparyacaran premṇā pāda-saṁvāhanādibhiḥ jagad-guruṁ bhartṛ-buddhyā tāsāṁ kim varṇyate tapaḥ
SB 10.90.28
एवं वेदोदितं धर्ममनुतिष्ठन् सतां गति: । गृहं धर्मार्थकामानां मुहुश्चादर्शयत् पदम् ॥ २८ ॥
evaṁ vedoditaṁ dharmam anutiṣṭhan satāṁ gatiḥ gṛhaṁ dharmārtha-kāmānāṁ muhuś cādarśayat padam
SB 10.90.29
आस्थितस्य परं धर्मं कृष्णस्य गृहमेधिनाम् । आसन् षोडशसाहस्रं महिष्यश्च शताधिकम् ॥ २९ ॥
āsthitasya paraṁ dharmaṁ kṛṣṇasya gṛha-medhinām āsan ṣoḍaśa-sāhasraṁ mahiṣyaś ca śatādhikam
SB 10.90.30
तासां स्त्रीरत्नभूतानामष्टौ या: प्रागुदाहृता: । रुक्मिणीप्रमुखा राजंस्तत्पुत्राश्चानुपूर्वश: ॥ ३० ॥
tāsāṁ strī-ratna-bhūtānām aṣṭau yāḥ prāg udāhṛtāḥ rukmiṇī-pramukhā rājaṁs tat-putrāś cānupūrvaśaḥ
SB 10.90.31
एकैकस्यां दश दश कृष्णोऽजीजनदात्मजान् । यावत्य आत्मनो भार्या अमोघगतिरीश्वर: ॥ ३१ ॥
ekaikasyāṁ daśa daśa kṛṣṇo ’jījanad ātmajān yāvatya ātmano bhāryā amogha-gatir īśvaraḥ
SB 10.90.32
तेषामुद्दामवीर्याणामष्टादश महारथा: । आसन्नुदारयशसस्तेषां नामानि मे शृणु ॥ ३२ ॥
teṣām uddāma-vīryāṇām aṣṭā-daśa mahā-rathāḥ āsann udāra-yaśasas teṣāṁ nāmāni me śṛṇu
SB 10.90.33-34
प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च दीप्तिमान् भानुरेव च । साम्बो मधुर्बृहद्भानुश्चित्रभानुर्वृकोऽरुण: ॥ ३३ ॥ पुष्करो वेदबाहुश्च श्रुतदेव: सुनन्दन: । चित्रबाहुर्विरूपश्च कविर्न्यग्रोध एव च ॥ ३४ ॥
pradyumnaś cāniruddhaś ca dīptimān bhānur eva ca sāmbo madhur bṛhadbhānuś citrabhānur vṛko ’ruṇaḥ puṣkaro vedabāhuś ca śrutadevaḥ sunandanaḥ citrabāhur virūpaś ca kavir nyagrodha eva ca
SB 10.90.35
एतेषामपि राजेन्द्र तनुजानां मधुद्विष: । प्रद्युम्न आसीत् प्रथम: पितृवद् रुक्मिणीसुत: ॥ ३५ ॥
eteṣām api rājendra tanu-jānāṁ madhu-dviṣaḥ pradyumna āsīt prathamaḥ pitṛ-vad rukmiṇī-sutaḥ
SB 10.90.36
स रुक्मिणो दुहितरमुपयेमे महारथ: । तस्यां ततोऽनिरुद्धोऽभूत्नागायतबलान्वित: ॥ ३६ ॥
sa rukmiṇo duhitaram upayeme mahā-rathaḥ tasyāṁ tato ’niruddho ’bhūt nāgāyata-balānvitaḥ
SB 10.90.37
स चापि रुक्मिण: पौत्रीं दौहित्रो जगृहे तत: । वज्रस्तस्याभवद् यस्तु मौषलादवशेषित: ॥ ३७ ॥
sa cāpi rukmiṇaḥ pautrīṁ dauhitro jagṛhe tataḥ vajras tasyābhavad yas tu mauṣalād avaśeṣitaḥ
SB 10.90.38
प्रतिबाहुरभूत्तस्मात् सुबाहुस्तस्य चात्मज: । सुबाहो: शान्तसेनोऽभूच्छतसेनस्तु तत्सुत: ॥ ३८ ॥
pratibāhur abhūt tasmāt subāhus tasya cātmajaḥ subāhoḥ śāntaseno ’bhūc chatasenas tu tat-sutaḥ
SB 10.90.39
न ह्येतस्मिन् कुले जाता अधना अबहुप्रजा: । अल्पायुषोऽल्पवीर्याश्च अब्रह्मण्याश्च जज्ञिरे ॥ ३९ ॥
na hy etasmin kule jātā adhanā abahu-prajāḥ alpāyuṣo ’lpa-vīryāś ca abrahmaṇyāś ca jajñire
SB 10.90.40
यदुवंशप्रसूतानां पुंसां विख्यातकर्मणाम् । सङ्ख्या न शक्यते कर्तुमपि वर्षायुतैर्नृप ॥ ४० ॥
yadu-vaṁśa-prasūtānāṁ puṁsāṁ vikhyāta-karmaṇām saṅkhyā na śakyate kartum api varṣāyutair nṛpa
SB 10.90.41
तिस्र: कोट्य: सहस्राणामष्टाशीतिशतानि च । आसन् यदुकुलाचार्या: कुमाराणामिति श्रुतम् ॥ ४१ ॥
tisraḥ koṭyaḥ sahasrāṇām aṣṭāśīti-śatāni ca āsan yadu-kulācāryāḥ kumārāṇām iti śrutam
SB 10.90.42
सङ्ख्यानं यादवानां क: करिष्यति महात्मनाम् । यत्रायुतानामयुतलक्षेणास्ते स आहुक: ॥ ४२ ॥
saṅkhyānaṁ yādavānāṁ kaḥ kariṣyati mahātmanām yatrāyutānām ayuta- lakṣeṇāste sa āhukaḥ
SB 10.90.43
देवासुराहवहता दैतेया ये सुदारुणा: । ते चोत्पन्ना मनुष्येषु प्रजा दृप्ता बबाधिरे ॥ ४३ ॥
devāsurāhava-hatā daiteyā ye su-dāruṇāḥ te cotpannā manuṣyeṣu prajā dṛptā babādhire
SB 10.90.44
तन्निग्रहाय हरिणा प्रोक्ता देवा यदो: कुले । अवतीर्णा: कुलशतं तेषामेकाधिकं नृप ॥ ४४ ॥
tan-nigrahāya hariṇā proktā devā yadoḥ kule avatīrṇāḥ kula-śataṁ teṣām ekādhikaṁ nṛpa
SB 10.90.45
तेषां प्रमाणं भगवान् प्रभुत्वेनाभवद्धरि: । ये चानुवर्तिनस्तस्य ववृधु: सर्वयादवा: ॥ ४५ ॥
teṣāṁ pramāṇaṁ bhagavān prabhutvenābhavad dhariḥ ye cānuvartinas tasya vavṛdhuḥ sarva-yādavāḥ
SB 10.90.46
शय्यासनाटनालापक्रीडास्नानादिकर्मसु । न विदु: सन्तमात्मानं वृष्णय: कृष्णचेतस: ॥ ४६ ॥
śayyāsanāṭanālāpa- krīḍā-snānādi-karmasu na viduḥ santam ātmānaṁ vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-cetasaḥ
SB 10.90.47
तीर्थं चक्रे नृपोनं यदजनि यदुषु स्व:सरित्पादशौचं विद्विट्स्निग्धा: स्वरूपं ययुरजितपरा श्रीर्यदर्थेऽन्ययत्न: । यन्नामामङ्गलघ्नं श्रुतमथ गदितं यत्कृतो गोत्रधर्म: कृष्णस्यैतन्न चित्रं क्षितिभरहरणं कालचक्रायुधस्य ॥ ४७ ॥
tīrthaṁ cakre nṛponaṁ yad ajani yaduṣu svaḥ-sarit pāda-śaucaṁ vidviṭ-snigdhāḥ svarūpaṁ yayur ajita-para śrīr yad-arthe ’nya-yatnaḥ yan-nāmāmaṅgala-ghnaṁ śrutam atha gaditaṁ yat-kṛto gotra-dharmaḥ kṛṣṇasyaitan na citraṁ kṣiti-bhara-haraṇaṁ kāla-cakrāyudhasya
SB 10.90.48
जयति जननिवासो देवकीजन्मवादो यदुवरपरिषत्स्वैर्दोर्भिरस्यन्नधर्मम् । स्थिरचरवृजिनघ्न: सुस्मितश्रीमुखेन व्रजपुरवनितानां वर्धयन् कामदेवम् ॥ ४८ ॥
jayati jana-nivāso devakī-janma-vādo yadu-vara-pariṣat svair dorbhir asyann adharmam sthira-cara-vṛjina-ghnaḥ su-smita-śrī-mukhena vraja-pura-vanitānāṁ vardhayan kāma-devam
SB 10.90.49
इत्थं परस्य निजवर्त्मरिरक्षयात्त- लीलातनोस्तदनुरूपविडम्बनानि । कर्माणि कर्मकषणानि यदूत्तमस्य श्रूयादमुष्य पदयोरनुवृत्तिमिच्छन् ॥ ४९ ॥
itthaṁ parasya nija-vartma-rirakṣayātta- līlā-tanos tad-anurūpa-viḍambanāni karmāṇi karma-kaṣaṇāni yadūttamasya śrūyād amuṣya padayor anuvṛttim icchan
SB 10.90.50
मर्त्यस्तयानुसवमेधितया मुकुन्द- श्रीमत्कथाश्रवणकीर्तनचिन्तयैति । तद्धाम दुस्तरकृतान्तजवापवर्गं ग्रामाद् वनं क्षितिभुजोऽपि ययुर्यदर्था: ॥ ५० ॥
martyas tayānusavam edhitayā mukunda śrīmat-kathā-śravaṇa-kīrtana-cintayaiti tad dhāma dustara-kṛtānta-javāpavargaṁ grāmād vanaṁ kṣiti-bhujo ’pi yayur yad-arthāḥ